೧. ಪಠಮವಗ್ಗೋ

೧. ದಹರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೨. ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದೀತಿ ಭಗವತೋ ಗುಣೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಕೋಸಲರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಖತ್ತಿಯಮಾನೇನ ಕೇವಲಂ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಪಠಮಾಗತೇ ಹಿ ಸತ್ಥರಿ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಮೋದಿತಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಭಗವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಮಹಾರಾಜ, ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತೇನ ರಞ್ಞಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಠಮಂ ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ ಪುಬ್ಬಭಾಸಿತಾಯ, ತದನುಕರಣೇನ ಏವಂ ಸೋಪಿ ರಾಜಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂ ಪನ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದನಂ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋದಿತನ್ತಿ ಸಂಸನ್ದಿತಂ ಏಕೀಭಾವನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದನಕಿರಿಯಾಯ ಸಮಾನತಂ ಏಕರೂಪತಂ, ಖಮನೀಯನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರಂ ಸರೀರಯನ್ತಂ ದುಕ್ಖಬಹುಲತಾಯ ಸಭಾವತೋ ದುಸ್ಸಹಂ, ಕಚ್ಚಿ ಖಮಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯಾಪನೀಯನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿಕಂ ಚಿರಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ಯಾಪನಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ. ಸೀಸರೋಗಾದಿಆಬಾಧಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ. ದುಕ್ಖಜೀವಿಕಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ. ತಂತಂಕಿಚ್ಚಕರಣೇ ಉಟ್ಠಾನಸುಖತಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ. ತದನುರೂಪಬಲಯೋಗತೋ ಕಚ್ಚಿ ಬಲಂ. ಸುಖವಿಹಾರಸಮ್ಭವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಚ್ಚಿ-ಸದ್ದಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಬಲವಪ್ಪತ್ತಾ ಪೀತಿ ಪೀತಿಯೇವ. ತರುಣಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ. ಸಮ್ಮೋದನಂ ಜನೇತಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ. ಸಮ್ಮೋದಿತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋತಿ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ. ‘‘ಸರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಾರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋತಿ ಆಪಾಥಮಧುರತಂ ಆಹ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋತಿ ವಿಮದ್ದರಮಣೀಯತಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಭಾವೇನ ತಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ವಚನಚಾತುರಿಯಮಾಹ, ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಂ. ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾತಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನವಸೇನ ಅದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ಗುಣಾಗುಣವಸೇನಾತಿ ಗುಣವಸೇನ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಂ ವಾ ಅಗುಣವಸೇನ ಉತ್ತಾನಭಾವಂ ವಾ. ಓವಟ್ಟಿಕಸಾರಂ ಕತ್ವಾತಿ ಓವಟ್ಟಿಕಾಯ ಗಹೇತಬ್ಬಸಾರವತ್ಥುಂ ಕತ್ವಾ. ಲೋಕನಿಸ್ಸರಣಭವೋಕ್ಕನ್ತಿಪಞ್ಹನ್ತಿ ಲೋಕತೋ ನಿಸ್ಸಟಭಾವಪಞ್ಹಞ್ಚೇವ ಆದಿತೋ ಭವೋಕ್ಕಮನಪಞ್ಹಞ್ಚ. ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಸಬ್ಬಲೋಕತೋ ನಿಸ್ಸಟೋ, ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಹಿ ಚ ಜೇಟ್ಠೋ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛತಿ ನಾಮ. ಯಥಾ ಹಿ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತಾಯ ಲೋಕತೋ ನಿಸ್ಸಟತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ, ಏವಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇಹಿ ಜೇಟ್ಠಭಾವತೋ ಸೇಟ್ಠಭಾವತೋ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಗ್ಗಪಸಾದಸುತ್ತಾದೀಹಿ (ಇತಿವು. ೯೦; ಅ. ನಿ. ೪.೩೪) ವಿಭಾವೇತಬ್ಬೋ. ಕಥಂ ಪನ ಸಮ್ಬುದ್ಧತಾ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ? ಅವಿಪರೀತಧಮ್ಮದೇಸನತೋ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾದೀಸು (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೧೨೪) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ರಾಜಾ ಸತ್ಥು ಅವಿಪರೀತಧಮ್ಮದೇಸನಂ ಅಜಾನನ್ತೋ ತತೋ ಏವಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಸದ್ದಹನ್ತೋ ‘‘ವುಡ್ಢತರೇಸುಪಿ ಚಿರಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವೇ ಅಲಬ್ಭಮಾನೇ ತಬ್ಬಿಪರೀತೇ ಕಥಂ ಲಬ್ಭೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ಭವಂ ಗೋತಮೋ’’ತಿಆದಿಂ ವಕ್ಖತಿ. ರಾಜಾ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಯಾ ನ ಪುಚ್ಛತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ತೇಹಿ ಅಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಭಾವಸ್ಸೇವ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ. ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಮುಸಾವಾದಿತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಉಪಟ್ಠಾಕಾದೀನಂ ‘‘ಬುದ್ಧಾ ಮಯ’’ನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲೋಕೇ ಮಹಾಜನೇನ ಗಹಿತಪಟಿಞ್ಞಾವಸೇನ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಬುದ್ಧಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಏವ ಆವೇಣಿಕಂ ಸೀಹನಾದಂ. ಕಾಮಂ ಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ, ಸಮ್ಬೋಧಿಞಾಣೇ ಪನ ಗಹಿತೇ ತಂ ಅತ್ಥತೋ ಗಹಿತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸಙ್ಖಾತಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ’’ನ್ತಿ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗಮನೇನಾತಿ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಉಪಗಮನಮತ್ತೇನ ಸಮಣಾ, ನ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯ. ಜಾತಿವಸೇನಾತಿ ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ, ನ ಬಾಹಿತಪಾಪತಾಯ. ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಸಙ್ಘೋತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹತಾಮತ್ತೇನ ಸಙ್ಘೋ, ನ ನಿಯ್ಯಾನಿಕದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಸೀಲಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ಸಂಹತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಏತೇಸಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞಾತಾನಂ ಪರಿವಾರಭೂತೋ ಅತ್ಥಿ. ಸ್ವೇವಾತಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹಸಙ್ಖಾತೋ ಏವ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿತಸಮೂಹವಸೇನ. ಸಙ್ಘಿನೋ, ಗಹಟ್ಠಸಮೂಹವಸೇನ ಗಣಿನೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ತೇಸಂ ಮತಿಮತ್ತಂ ಗಣೇ ಏವ ಲೋಕೇ ಸಙ್ಘಸದ್ದಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ. ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕವತಚರಿಯಾದಿ-ಆಚಾರಸಿಕ್ಖಾಪನವಸೇನ. ಪಾಕಟಾತಿ ಸಙ್ಘೀಆದಿಭಾವೇನ ಪಕಾಸಿತಾ. ‘‘ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚ್ಛತಾಯ ವತ್ಥಮ್ಪಿ ನ ನಿವಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ತೇಸು ಸಾಸನಿಕೇಸು ವಿಯ ಸನ್ತಗುಣನಿಗುಹನಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಾ ಲಬ್ಭತೀತಿ. ಯಸೋತಿ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ. ತರನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಂಸಾರೋಘನ್ತಿ ಏವಂ ಸಮ್ಮತತ್ತಾ ತಿತ್ಥಂ ವುಚ್ಚತಿ ಲದ್ಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಿತ್ಥಕರಾತಿ ಲದ್ಧಿಕರಾ’’ತಿ. ಸಾಧುಸಮ್ಮತಾತಿ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಮತಾ, ನ ಸಾಧೂಹಿ ಸಮ್ಮತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ತೋ…ಪೇ… ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿ.

ಕಪ್ಪಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ಕಪ್ಪತೋ ಕೋಲಾಹಲಂ, ‘‘ಕಪ್ಪುಟ್ಠಾನಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ದೇವಪುತ್ತೇಹಿ ಉಗ್ಘೋಸಿತಮಹಾಸದ್ದೋ. ಇಮೇತಿ ಪೂರಣಾದಯೋ. ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ದೇವತಾಹಿ ಘೋಸಿತಂ ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲಂ. ಪಯಿರುಪಾಸಿತ್ವಾತಿ ಪುರಿಸಸುತಿಪರಮ್ಪರಾಯ ಸುತ್ವಾ. ಚಿನ್ತಾಮಣಿವಿಜ್ಜಾ ನಾಮ ಪರಚಿತ್ತಜಾನಾಪನವಿಜ್ಜಾ. ಸಾ ಕೇವಟ್ಟಸುತ್ತೇ ‘‘ಮಣಿಕಾ’’ತಿ ಆಗತಾ, ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಗನ್ಧಾರಿಸಮ್ಭವವಿಜ್ಜಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತತ್ಥ ಗನ್ಧಾರಿಯಾ ವಿಕುಬ್ಬನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ತಭಾವೇತಿ ಸರೀರೇ. ರಾಜುಸ್ಮಾತಿ ರಾಜತೇಜೋ.

ಸುಕ್ಕಧಮ್ಮೋತಿ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸತಾ. ಇದಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಪರಮ್ಮುಖಾ ‘‘ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಸಮ್ಮುಖಾ ‘‘ನ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ತೇಹಿ ವುತ್ತವಚನಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಯೇಪಿ ತೇ, ಭೋ ಗೋತಮ…ಪೇ… ನವೋ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅವೋಚ. ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಮಯಂ ಬುದ್ಧಾ’’ತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ತನೋ ಪುರತೋ ಪವತ್ತಿತಂ ಪಟಿಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ಕಿಂ-ಸದ್ದೋ ಪಟಿಸೇಧವಾಚಕೋ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿನ್ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನ’’ನ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ?

ನ ಉಞ್ಞಾತಬ್ಬಾತಿ ನ ಗರಹಿತಬ್ಬಾ. ಗರಹತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಉ-ಸದ್ದೋ. ‘‘ದಹರೋ’’ತಿ ಅಧಿಕತತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ಚ ‘‘ಖತ್ತಿಯೋತಿ ರಾಜಕುಮಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉರಸಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಉರಗೋ, ಯೋ ಕೋಚಿ ಸಪ್ಪೋ, ಇಧ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಆಸೀವಿಸೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸೀಲವನ್ತಂ ಪಬ್ಬಜಿತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವದನ್ತೋ. ಇಧ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ಭವಮ್ಪಿ ನೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕಥಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಅಕಾಸಿ. ಯದಿಪಿ ವಿಸೇಸೋ ಸಾಮಞ್ಞಜೋತನಾಯ ವಿಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ, ಸಂಸಯುಪ್ಪತ್ತಿದೀಪಕಂ ನೋತಿ ವುತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಪನ ತಂ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ಅವಞ್ಞಾಪರಿಭವೇ ಪಯೋಗತೋ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಏತ್ಥ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಚಿತ್ತೀಕತಾಕಾರವಸೇನ ಅವಞ್ಞಾಯ ಪಾಕಟಭಾವೋ, ವಮ್ಭನವಸೇನ ಪರಿಭವಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಕಾಯಪಯೋಗವಸೇನ ಅವಞ್ಞಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ವಚೀಪಯೋಗವಸೇನ ಪರಿಭವೋ, ಉಭಯಂ ಪನ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪಭೇದತೋ ಗಹಿತಂ, ಅವಞ್ಞಪರಿಭವಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಉಭಯತ್ಥ ಪರಿಗ್ಗಹೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ತಂ ಅವಞ್ಞಾದಿ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ. ಚತೂಸುಪಿ ತಂ ನ ಕಾತಬ್ಬಮೇವ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಅನತ್ಥಾವಹತ್ತಾ.

ತದತ್ಥದೀಪನಾತಿ ತಸ್ಸ ಆದಿತೋ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ದೀಪನಾ. ವಿಸೇಸತ್ಥದೀಪನಾತಿ ತತೋ ವಿಸಿಟ್ಠತ್ಥದೀಪನಾ. ಖೇತ್ತಾನಂ ಅಧಿಪತೀತಿ ಖತ್ತಿಯೋತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಖೇತ್ತತೋ ವಿವಾದಾ ಸತ್ತೇ ತಾಯತೀತಿ ಖತ್ತಿಯೋತಿ ಲೋಕಿಯಾ ಕಥಯನ್ತಿ. ‘‘ಮಹಾಸಮ್ಮತೋ, ಖತ್ತಿಯೋ, ರಾಜಾ’’ತಿ ಏವಮಾಗತೇಸು ಇಮೇಸು ದುತಿಯಂ. ಅಕ್ಖರನ್ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ. ಸಾ ಹಿ ಉದಯಬ್ಬಯಾಭಾವತೋ ‘‘ನ ಕದಾಚಿ ಖರತೀತಿ ಅಕ್ಖರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಾಮಗೋತ್ತಂ ನ ಜೀರತೀ’’ತಿ. ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಜಾತಿಂ ಅತಿವಿಸುದ್ಧಜಾತಿಂ. ತೀಣಿ ಕುಲಾನೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವೇಸ್ಸಸುದ್ದಕುಲಾನಿ. ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ.

ಕೇವಲಂ ನಾಮಪದಂ ವುತ್ತಂ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ ಅಪೇಕ್ಖತೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಠಾನಂ ಹೀತಿ ಕಾರಣಂ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಉದ್ಧಟದಣ್ಡೇನಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಉಬ್ಭತೇನ ದಣ್ಡೇನ ಸಾಸನೇನ, ಬಲವಂ ಉಪಕ್ಕಮಂ ಗರುಕಂ ರಾಜಾನಮ್ಪಿ. ತಂ ಖತ್ತಿಯಂ ಪರಿವಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಖತ್ತಿಯಂ ಅವಞ್ಞಾಪರಿಭವಕರಣತೋ ವಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಘಟ್ಟೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

ಉರಗಸ್ಸ ಚ ನಾನಾವಿಧವಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇ ಕಾರಣಂ ವದತಿ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ಬಹುಭಕ್ಖನ್ತಿ ಮಹಾಭಕ್ಖಂ ಸಬ್ಬಭಕ್ಖಖಾದಕಂ. ಪಾವಕಂ ಸೋಧನತ್ಥೇನ ಅಸುದ್ಧಸ್ಸಪಿ ದಹನೇನ. ಸೋತಿ ಮಗ್ಗೋ. ಕಣ್ಹೋ ವತ್ತನೀ ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಕಣ್ಹವತ್ತನೀ. ಮಹನ್ತೋ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ಹುತ್ವಾ. ಯಾವಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಪ್ಪಮಾಣೋತಿ ಕಪ್ಪವುಟ್ಠಾನಕಾಲೇ ಅರಞ್ಞೇ ಅಗ್ಗಿನಾ ಗಹಿತೇ ಕಾಲನ್ತರೇ ಏವ ಕಟ್ಠತಿಣರುಕ್ಖಾದಿಸಮ್ಭವೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜಾಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ಪಾರೋಹಾ’’ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಡಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಕೋಸನಾದಿನಾ. ವಿನಸ್ಸನ್ತಿ ಸಮಣತೇಜಸಾ ವಿನಾಸಿತತ್ತಾ. ‘‘ನ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ-ಕಾರಂ ‘‘ವಿನ್ದರೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ವಿನ್ದನ್ತೀ’’ತಿ. ವತ್ಥುಮತ್ತಾವಸಿಟ್ಠೋತಿ ಠಾನಮೇವ ನೇಸಂ ಅವಸಿಸ್ಸತಿ, ಸಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಹ ಧನೇನ ವಿನಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಚರೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ರಾಜಾದೀಸು ಸಮ್ಮಾ ಸಮಾಚರೇಯ್ಯ, ತಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಖತ್ತಿಯಂ ತಾವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ. ತಿಸ್ಸೋ ಕುಲಸಮ್ಪತ್ತಿಯೋತಿ ಖತ್ತಿಯ-ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಹಪತಿ-ಮಹಾಸಾಲಕುಲಾನಿ ವದತಿ. ಪಞ್ಚ ರೂಪಿಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ, ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪೀಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇತಿ ಏವಂ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಕಮ್ಮಭವವಿಭಾಗೇನ, ಸೇಸಾನಂ ಗಣನಾನಂ ಉಪಪತ್ತಿಭವವಿಭಾಗೇನ.

ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ಅತಿವಿಯ ಕಮನೀಯಂ. ಸಾ ಪನಸ್ಸಾ ಕನ್ತತಾ ಅತಿವಿಯ ಇಟ್ಠತಾಯ ಮನವಡ್ಢನತಾಯ ಸೋಭನತಾಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಇಟ್ಠಂ ಅತಿಮನಾಪಂ ಅತಿಸುನ್ದರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿ ವಚನಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ, ವಚನಂ ಪನ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮದೇಸನಾತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥಮತ್ತದಸ್ಸನಂ ವಾ ಏತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥವಸೇನ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಅಧೋಮುಖಠಪಿತನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಠಪಿತಂ. ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತನ್ತಿ ಸಭಾವೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಂ ಜಾತಂ. ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯಾತಿ ವಿವಟಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಅವತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಏಸ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಏವಂ ವತ್ವಾ ‘‘ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚಾತುದ್ದಸೀ. ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಆಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನಾಧಾರಭೂತಂ ಭಾಜನಂ ತಸ್ಸ ಆಧಾರಭಾವಾಪಾದನವಸೇನ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಭಿಮುಖತ್ತಾ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತತಾಯ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ, ತತೋ ಏವ ಅಧೋಮುಖಭಾವೇನ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಪದದ್ವಯಂ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ನ ಯಥಾಸಙ್ಖಯಂ. ಕಾಮಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಯೋಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪನ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಜ್ಜಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೩೧೦). ಸಬ್ಬಾಪಾಯಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ ‘‘ಕುಚ್ಛಿತೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಉಜುಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗೋ. ತೇನೇವ ಹಿ ತದುಭಯಪಟಿಪಕ್ಖತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆವಿಕರೋನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಪ್ಪಿಆದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಪದೀಪೋ ನ ತಥಾ ಉಜ್ಜಲೋ, ಯಥಾ ತೇಲಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಗ್ಗಹಣಂ. ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀತಿ ಏತೇಹಿ ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತುಕ್ಕುಜ್ಜನಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಿವರಣಾದಿಉಪಮೋಪಮಿತಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇಹಿ.

ಪಸನ್ನಾಕಾರನ್ತಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಕ್ಕಾರಂ. ಸರಣನ್ತಿ ಪಟಿಸರಣಂ ಪರಾಯಣಂ. ಅಜ್ಜತಾತಿ ಅಜ್ಜಾತಿ ಪದಸ್ಸ ವಡ್ಢನಮತ್ತಂ ಹೇತ್ಥ ತಾ-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ‘‘ದೇವತಾ’’ತಿ. ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತನ್ತಿ ಪಾಣೇಹಿ ಸಹ ಸರಣಂ ಉಪೇತಂ. ‘‘ಯಾವ ಮೇ ಪಾಣಾ ಧರನ್ತಿ, ತಾವ ಸರಣಂ ಗತಮೇವ ಮಂ ಧಾರೇತೂ’’ತಿ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕಂ ಅತ್ತನೋ ಸರಣಗಮನಂ ಪವೇದೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾವ ಮೇ’’ತಿಆದಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ದಹರಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪುರಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೩. ಪುರಿಮಸುತ್ತೇತಿ ಪುರಿಮಸುತ್ತದೇಸನಾಯಂ. ತತ್ಥ ಹಿ ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತವೇಲಾಯ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಅಜಾನನ್ತೋ ಕೇವಲಂ ಸಮ್ಮೋದನಂ ಕರೋತಿ. ದೇಸನಂ ಸುತ್ವಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಗುಣೇ ಞತ್ವಾ ಸರಣಙ್ಗತತ್ತಾ ಇಧ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಮಾಗಮೇ ಅಭಿವಾದೇಸಿ ಪಞ್ಚಪತಿಟ್ಠಿತೇನ ವನ್ದಿ. ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿ ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಅವಿಜಹೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪವತ್ತಧಮ್ಮಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹಣವಸೇನ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಸದ್ದೋ ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತವಿಸಯಜ್ಝತ್ತಅಜ್ಝತ್ತಜ್ಝತ್ತೇಸು ಪವತ್ತತಿ. ತೇ ಪನೇತ್ಥ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತ’’ನ್ತಿ, ನಿಯಕಸಙ್ಖಾತಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ’’ತಿ. ಲುಬ್ಭನಲಕ್ಖಣೋತಿ ಗಿಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ದಳ್ಹಗ್ಗಹಣಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುಸ್ಸನಲಕ್ಖಣೋತಿ ಕುಜ್ಝನಲಕ್ಖಣೋ, ಬ್ಯಾಪಜ್ಜನಸಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಮುಯ್ಹನಲಕ್ಖಣೋತಿ ಅಞ್ಞಾಣಲಕ್ಖಣೋ, ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಭಾವಸಮ್ಮೋಹಭಾವೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಹೇಠೇನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥನಾಸನಅನತ್ಥುಪ್ಪಾದನೇಹಿ ವಿಬಾಧೇನ್ತಿ. ತತೋ ಏವ ಯಥಾ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗೇಸು ನ ದಿಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಸೇನ್ತಿ ವಿನಾಸೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಅತ್ತನಿ ಸಮ್ಭೂತಾತಿ ಸನ್ತಾನೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ.

ಪುರಿಸಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಜರಾಮರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೪. ಅಞ್ಞತ್ರ ಜರಾಮರಣಾತಿ ಜರಾಮರಣೇನ ವಿನಾ. ಜರಾಮರಣವಿರಹಿತೋ ಜಾತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ ನು ಖೋತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಜಾತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಮಹಾಸಾಲಾತಿ ಇಮಿನಾ ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಲ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಹಾಸಾಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ಯಥಾ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಯೋತಿ ಪುಲತ್ಥಿಯೋ’’ತಿ. ಮಹಾಸಾರಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಮಹನ್ತಂ ವಿಭವಸಾರಂ ಪತ್ತಾ. ಕೋಟಿಸತಂ ಧನಂ, ಅಯಮೇವ ವಾ ಪಾಠೋ. ‘‘ಕುಮ್ಭಂ ನಾಮ ದಸ ಅಮ್ಬಣಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಇಸ್ಸರಾತಿ ವಿಭವಿಸ್ಸರಿಯೇನ ಇಸ್ಸರಾ. ಸುವಣ್ಣರಜತಭಾಜನಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ವತ್ಥಸೇಯ್ಯಾವಸಥಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಸಾಧಾರಣಧನಾನಂ ನಿಧಾನಗತತ್ತಾ ‘‘ಅನಿಧಾನಗತಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತುಟ್ಠಿಕರಣಸ್ಸಾತಿ ಪಾಸಾದಸಿವಿಕಾದಿಸುಖಸಾಧನಸ್ಸ.

ಆರಕಾ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ನಿರುತ್ತಿನಯೇನ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿಮಾಹ. ಆರಕಾತಿ ಚ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನತ್ತಾ ತೇಹಿ ದೂರೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಗಾದೀನಂ ಹತತ್ತಾ, ಪಾಪಕರಣೇ ರಹಾಭಾವತೋ, ಅನುತ್ತರದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಚ ಅರಹಂ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಸಂಯುತ್ತವಣ್ಣನಾ, ಅಭಿಧಮ್ಮನಯೋ ಏವ ಪನ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಆಸವಾ’’ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸನ್ತಿ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಂ. ವುಟ್ಠಾತಿ ವುಟ್ಠವನ್ತೋ. ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕರಣೀಯನ್ತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಭಾವನಾಭಿಸಮಯಂ. ಏವಂ ಗತಂ ಸೋಳಸವಿಧಂ ಹೋತಿ. ಓಸೀದಾಪನಟ್ಠೇನ ಭಾರಾ ವಿಯಾತಿ ಭಾರಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಾರಾ ಹವೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೨೨). ಅತ್ತಪಟಿಬದ್ಧತಾಯ ಅತ್ತನೋ ಅವಿಜಹನತೋ ಪರಮತ್ಥದೇಸನಾಯ ಚ ಪರಮತ್ಥೋ ಅರಹತ್ತಂ. ಕಾಮಞ್ಚಾಯಮತ್ಥೋ ಸಬ್ಬಸಮಿದ್ಧಿಸಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮೋ ಸಮ್ಭವತಿ ಅಕುಪ್ಪಸಭಾವಾ, ಅಪರಿಹಾನಧಮ್ಮೇಸು ಪನ ಅಗ್ಗಭೂತೇ ಅರಹತ್ತೇ ಸಾತಿಸಯೋ, ನ ಇತರೇಸೂತಿ ‘‘ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಓರಮ್ಭಾಗಿಯುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯವಿಭಾಗಂ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ ಭವೇಸು ಸಂಯೋಜನಂ ಕಿಲೇಸಕಮ್ಮವಿಪಾಕವಟ್ಟಪಚ್ಚಯೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಸ್ಸರಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ ಬನ್ಧತೀತಿ ಭವಸಂಯೋಜನಂ. ಸತಿಪಿ ಹಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ತಪ್ಪಕ್ಖಿಯಭಾವೇನ ವಿನಾ ಸಂಯೋಜನಾನಿ ತೇಸಂ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ಭವನಿಯಾಮೋ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯುದ್ಧಮ್ಭಾಗಿಯಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ತಂತಂಭವನಿಬ್ಬತ್ತಕಕಮ್ಮನಿಯಾಮೋ ಚ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಸಂಯೋಜನಸ್ಸ ಕತಾನಿಪಿ ಕಮ್ಮಾನಿ ಭವಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇನ್ತೀತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಸಂಯೋಜನಟ್ಠೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಮ್ಮಾ ಕಾರಣೇಹಿ ಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಞಾಯೇನ ದುಕ್ಖಾದೀಸು ಸೋ ಯಥಾ ಜಾನಿತಬ್ಬೋ; ತಥಾ ಜಾನಿತ್ವಾ, ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾವಿಮುತ್ತಾ ಹಿ ಅಪರಕಾಲಕಿರಿಯಾ ಚ ಯಥಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೋ ಖಣಾಯತ್ತತ್ತಾ. ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಸಭಾವೋ ಮರಣಧಮ್ಮತ್ತಾ. ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಉಸ್ಮಾಯುವಿಞ್ಞಾಣಾಪಗಮೋ ಛಡ್ಡನೀಯಧಮ್ಮೋ, ಯಸ್ಮಿಂ ಯಂ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ, ತಂ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಾನಗತವಿಪ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಹಿ ಅಜೀರಣಧಮ್ಮೋಪಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಬ್ಯಾಮಮತ್ತೇ ಕಳೇವರೇ ಸಸಞ್ಞಿಮ್ಹಿ ಸಮನಕೇ ಲೋಕಞ್ಚ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಲೋಕಸಮುದಯಞ್ಚ ಲೋಕನಿರೋಧಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೦೭; ಅ. ನಿ. ೪.೪೫). ಅಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ, ‘‘ಜೀರಣಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅಜೀರಣಧಮ್ಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಜೀರಣಧಮ್ಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇಸಂಪಾಯಂ ಕಾಯೋ ಭೇದನಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಏವಮಾಹ. ಜರಂ ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಹಿಸ್ಸ ಭೇದನನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬತಾನಿಯತೇ ಅತ್ಥೇ ಸುತ್ತದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ. ಅತ್ಥಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿ, ಸಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ. ಕಿರ-ಸದ್ದೋ ಅನುಸ್ಸವತ್ಥೋ, ತೇನ ಅನುಸ್ಸವಾಗತೋಯಮತ್ಥೋ, ನ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತೋತಿ ದೀಪೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ವದನ್ತೀ’’ತಿ. ಯೇನಾಯಂ ಅತ್ಥೋ ಹೇತುನಾ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಿವಿಕಸಾಲಾಯಂ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ’’ತಿ ನಿದಾನವಚನೇನ ಯಥಾ ನ ವಿರುಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನನು ಇಮಸ್ಸ ಸುತ್ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಸುತ್ತೇಕದೇಸಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕತಾವಚನಂ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ಯಾನಂ ಆರುಹಿತ್ವಾ ರಾಜಾ ಆಗತೋ, ರಞ್ಞೋ ಆರೋಹನೀಯರಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ.

ಸರೀರೇ ಫೇಣಪಿಣ್ಡಸಮೇ ಕಿಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ? ಸಬ್ಭಿ ಸದ್ಧಿನ್ತಿ ಸಾಧೂಹಿ ಸಹ ಪವೇದಯನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಕದಾಚಿ ಸಾಧೂನಂ ಸಾಧೂಹಿ ಸಹ ಕತ್ತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸೀದನಸಭಾವಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಭಿಜ್ಜನಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಭೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಪುರಿಮಪದಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಸತಞ್ಚ ಧಮ್ಮೋ ನ ಜರಂ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ. ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ. ಸತಂ ಧಮ್ಮೋ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಂಸೀದನಭಿಜ್ಜನಸಭಾವೋ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಆಗಮ್ಮ ಜರಂ ನ ಉಪೇತಿ. ಕಿಲೇಸಾ ಪನ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಕಾ, ಏವಮಯಂ ವುತ್ತಕಾರಣತೋ ಜರಂ ನ ಉಪೇತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇದ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸುನ್ದರಾಧಿವಚನಂ ವಾ ಏತಂ ‘‘ಸಬ್ಭೀ’’ತಿ ಪದಂ ಅಪಾಪತಾದೀಪನತೋ, ಸಬ್ಭಿಧಮ್ಮಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ (ಇತಿವು. ೯೦; ಅ. ನಿ. ೪.೩೪), ನ ತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮತ್ಥಿ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೬.೪; ಸು. ನಿ. ೨೨೭) ಚ.

ಜರಾಮರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಪಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೫. ರಹಸಿ ಗತಸ್ಸಾತಿ ಜನಸಮ್ಬಾಧತೋ ಅಪಕ್ಕನ್ತಸ್ಸ. ನಿಲೀನಸ್ಸ ತೇನೇವ ಜನವಿವೇಕೇನ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಏಕೀಭಾವೇನ ಪಟಿಸಲ್ಲೀನಸ್ಸ ವಿಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕೀಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುಭಾಸಿತಂ ಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಚನಂ ತಥಾಪಚ್ಚನುಭಾಸನ್ತೋ. ಅನ್ತಕೇನಾಧಿಪನ್ನತ್ತಾ ಏವ ಖೇತ್ತವತ್ಥುಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಾದಿ ಮಾನುಸಂ ಭವಂ ಜಹತೋ. ಅನುಗನ್ತಿ ಅನುಗತಂ, ತಮೇವ ಅನುಗಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಚಯನ್ತಿ ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢಿಯಾ ನಿಚಿತಭೂತಂ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕನ್ತಿ ಸಮ್ಪರಾಯ ಹಿತಂ.

ಪಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅತ್ತರಕ್ಖಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೬. ಪೀದಹನನ್ತಿ ಸಂಯಮನಂ. ಕಮ್ಮಪಥಭೇದಂ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಸುಪಿನಕಾಲೋ ವಿಯ ಪವತ್ತಿಮತ್ತತಾಯ ಕಮ್ಮಪಥವಿಸೇಸಂ ಅಗತಸ್ಸ. ಕಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಅಕುಸಲಕಮ್ಮಸ್ಸ. ಸಂವರನ್ತಿ ಸಂವರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ಇತರಸ್ಸ ಪನ ಸಂವರಭಾವೋ ಪುರಿಮೇಹಿ ತೀಹಿ ಪದೇಹಿ ದಸ್ಸಿತೋವಾತಿ. ಓತ್ತಪ್ಪಮ್ಪಿ ಗಹಿತಮೇವ ತದವಿನಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಂ ಪಾಪಉತ್ರಾಸರಹಿತಂ, ಉತ್ರಾಸೋ ವಾ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನರಹಿತೋ ಅತ್ಥೀತಿ.

ಅತ್ತರಕ್ಖಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅಪ್ಪಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೭. ಉಳಾರಸದ್ದೋ ಸೇಟ್ಠೇ ಬಹುಕೇ ಚ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಣೀತೇ ಚ ಬಹುಕೇ ಚಾ’’ತಿ. ಮಾನಮಜ್ಜನೇನಾತಿ ಮಾನವಸೇನ ಮದಪ್ಪತ್ತಿಯಾ. ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತಿ ಸಾಧುಮರಿಯಾದವೀತಿಕ್ಕಮಲಕ್ಖಣಂ ದೋಸಂ. ಕೂಟೋ ಪಾಸೋ.

ಅಪ್ಪಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅಡ್ಡಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೮. ಯಸ್ಮಾ ಕಾಮನಿಮಿತ್ತಂ ಸತ್ತೋ ಸಮ್ಪಜಾನಮುಸಾ ಭಾಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ಕಾಮಾ ತಸ್ಸ ಪತಿಟ್ಠಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಮಹೇತೂ’’ತಿಆದಿ. ಭದ್ರಮುಖಸೀಸೇನ ವಿಟಟುಭಂ ಭದ್ರೋಪಚಾರೇನ ಉಪಚರತೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕರೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಡ್ಡಕರಣಂ, ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನಂ. ಖಿಪ್ಪನ್ತಿ ಕೂಟಂ, ಮಚ್ಛಖಿಪ್ಪನ್ತಿಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಓಡ್ಡಿತನ್ತಿ ಓಡ್ಡನವಸೇನ ಫಲಂ ಪಾಪಿತಂ.

ಅಡ್ಡಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೧೯. ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪುಚ್ಛತೀ’’ತಿ? ಪುಚ್ಛಾಕಾರಣಂ ಚೋದೇತ್ವಾ ಸಮುದಯತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಕಿರ ಮಲ್ಲಿಕಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾಲಾರಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಿತು ಮಾಲಾರಾಮಂ ರಕ್ಖಣತ್ಥಞ್ಚೇವ ಅವಸೇಸಪುಪ್ಫಗ್ಗಹಣತ್ಥಞ್ಚ ಗನ್ತ್ವಾ. ಕಾಸಿಗಾಮೇತಿ ಕಾಸಿರಟ್ಠಸ್ಸ ಗಾಮೇ. ಸೋ ಕಿರ ಗಾಮೋ ಮಹಾಕೋಸಲರಾಜೇನ ಅತ್ತನೋ ಧೀತುಯಾ ಪತಿಘರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಪುಪ್ಫಮೂಲತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನೋ, ತಂನಿಮಿತ್ತಂ. ಭಾಗಿನೇಯ್ಯೇನ ಅಜಾತಸತ್ತುನಾ. ತಸ್ಸಾತಿ ರಞ್ಞೋ ಪಸೇನದಿಸ್ಸ. ಸಾತಿ ಮಲ್ಲಿಕಾ. ನಿವತ್ತಿತುನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ಧಮ್ಮತಾಯ ನಿವತ್ತಿತುಂ ತಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತುಂ. ನೇವಜ್ಝಗಾತಿ ವತ್ತಮಾನತ್ಥೇ ಅತೀತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಪುಥು ಅತ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಸತ್ತಾನಂ ಅತ್ತಾ.

ಮಲ್ಲಿಕಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಯಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೦. ಥೂಣನ್ತಿ ಯಞ್ಞೂಪತ್ಥಮ್ಭಂ. ಉಪನೀತಾನಿ ಯಞ್ಞಂ ಯಜಿತುಂ ಆರಮ್ಭಾಯ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ…ಪೇ… ರುದಮಾನಾ ಪರಿಕಮ್ಮಾನಿ ಕರೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕೇನ ಪಾಠೇನ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ನಂ ಇತ್ಥಿಂ ಲಭಿಸ್ಸಾಮಿ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ನಿಚ್ಛಯಂ ಅವಿನ್ದನ್ತೋ ನ ಞಾಯನ್ತೋ. ಫೇಣುದ್ದೇಹಕನ್ತಿ ಯಥಾ ಯತ್ಥ ಕುಥಿತೇ ಫೇಣಂ ಉದ್ದೇಹತಿ ನ ಉಪಧೀಯತಿ, ಏವಂ ಅನೇಕವಾರಂ ಫೇಣಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ತಂ ದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ರಞ್ಞಾ ನಿದ್ದಂ ಅಲಭಿತ್ವಾ ದುಕ್ಖಸೇಯ್ಯದಿವಸೇ. ಆಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಮುಖವಟ್ಟಿಸೀಸೇ ಪತ್ತೇ ತತ್ಥ ಮಹನ್ತಂ ಆಲೋಕಂ ಓಲೋಕೇತ್ವಾ. ಅತ್ತಾನೋ ವಚನಂ ರಞ್ಞೋ ಪವತ್ತಿಞಾಪನತ್ಥಂ. ಮಹಾಸದ್ದೋ ಉದಪಾದಿ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಯಞ್ಞಂ ರಾಜಾ ಕಾರಾಪೇತೀ’’ತಿ. ವತ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸಿ, ವತ್ತುಞ್ಚ ಪನ ಅವಿಸಹನ್ತೋ ‘‘ಸ’’ ಇತಿ ವತ್ವಾ ಲೋಹಕುಮ್ಭಿಯಂ ನಿಮುಗ್ಗೋ. ಇಮಂ ಗಾಥಂ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ. ಧಮ್ಮಭೇರಿಂ ಚರಾಪೇಸುಂ ‘‘ಕೋಚಿ ಕಞ್ಚಿ ಪಾಣಂ ಮಾ ಹನತೂ’’ತಿ. ಸೋ ಇತ್ಥಿಸಾಮಿಕೋ ಪುರಿಸೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಫಲೇ ಪತಿಟ್ಠಹಿ ಅತ್ತನೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತ್ತು ಚ ದೇಸನಾವಿಲಾಸಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ರಾಜಾ ಪನ ಮಹಾಬೋಧಿನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸೇಸಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿ.

ಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂನೀತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಸಙ್ಗಹಕಾರಣಾನಿ. ನಿಪ್ಫನ್ನಸಸ್ಸತೋ ನವಭಾಗೇ ಕಸ್ಸಕಸ್ಸ ದತ್ವಾ ರಞ್ಞಂ ಏಕಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ದಸಮಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ. ಏವಂ ಕಸ್ಸಕಾ ಹಟ್ಠತುಟ್ಠಾ ಸಸ್ಸಾನಿ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಸ್ಸಸಮ್ಪಾದನೇ ಮೇಧಾವಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ತತೋ ಓರಭಾಗೇ ಕಿರ ಛಭಾಗಗ್ಗಹಣಂ ಜಾತಂ. ಛಮಾಸಿಕನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಛನ್ನಂ ಮಾಸಾನಂ ಪಹೋನಕಂ. ಪಾಸೇತೀತಿ ಪಾಸಗತೇ ವಿಯ ಕರೋತಿ. ವಾಚಾಯ ಪಿಯಸ್ಸ ಪಿಯಕರಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ವಾಚಾಪೇಯ್ಯಂ. ಸಬ್ಬಸೋ ರಟ್ಠಸ್ಸ ಇದ್ಧಾದಿಭಾವತೋ ಖೇಮಂ. ನಿರಬ್ಬುದಂ ಚೋರಿಯಾಭಾವತೋ. ಇದಞ್ಹಿ ರಟ್ಠಂ ಅಚೋರಿಯಂ ನಿರಗ್ಗಳನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಅಪಾರುತಘರಭಾವತೋ.

ಉದ್ಧಂಮೂಲಕಂ ಕತ್ವಾತಿ ಉಮ್ಮೂಲಂ ಕತ್ವಾ. ದ್ವೀಹಿ ಪರಿಯಞ್ಞೇಹೀತಿ ಮಹಾಯಞ್ಞಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಪಚ್ಛಾ ಚ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪರಿವಾರಯಞ್ಞೇಹಿ. ಸತ್ತವೀಸತಿ…ಪೇ… ನಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ತವೀಸಾಧಿಕಾನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಪಸುಸತಾನಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ಅಸ್ಸಾದೀಹಿ ಚ ಸಟ್ಠಿಅಧಿಕದ್ವಿಸತಆರಞ್ಞಕಪಸೂಹಿ ಚ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಾನಂ ಪನ ನವಾಧಿಕಛಸತಪಸೂನಂ ಮಾರಣೇನ ಭೇರವಸ್ಸ ಪಾಪಭೀರುಕಾನಂ ಭಯಾವಹಸ್ಸ. ತಥಾ ಹಿ ವದನ್ತಿ –

‘‘ಛಸತಾನಿ ನಿಯುಜ್ಜನ್ತಿ, ಪಸೂನಂ ಮಜ್ಝಿಮೇ ಹನಿ,

ಅಸ್ಸಮೇಧಸ್ಸ ಯಞ್ಞಸ್ಸ, ಅಧಿಕಾನಿ ನವಾಪಿ ಚಾ’’ತಿ.

ಸಮ್ಮನ್ತಿ ಯುಗಚ್ಛಿದ್ದೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬದಣ್ಡಕಂ. ಪಾಸೇನ್ತೀತಿ ಖಿಪನ್ತಿ. ಸಂಹಾರಿಮೇಹೀತಿ ಸಕಟೇಹಿ ವಹಿತಬ್ಬೇಹಿ ಯೂಪೇಹಿ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ ಏಕೋ ರಾಜಾ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಂ ಯಜನ್ತೋ ಸರಸ್ಸತಿನದೀತೀರೇ ಪಥವಿಯಾ ವಿವರೇ ದಿನ್ನೇ ನಿಮುಗ್ಗೋಯೇವ ಅಹೋಸಿ. ಅನ್ಧಬಾಲಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಗತಾನುಗತಿಗತಾ ‘‘ಅಯಂ ತಸ್ಸ ಸಗ್ಗಗಮನಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಪಾಸಯಞ್ಞಂ ಪಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಿಮುಗ್ಗೋಕಾಸತೋ ಪಭುತೀ’’ತಿ. ಅಯೂಪೋ ಅಪ್ಪಕದಿವಸೋ ಯಾಗೋ, ಸಯೂಪೋ ಬಹುದಿವಸಂ ಸಾಧೇಯ್ಯೋ ಸತ್ರಯಾಗೋ. ಮನ್ತಪದಾಭಿಸಙ್ಖತಾನಂ ಸಪ್ಪಿಮಧೂನಂ ವಾಜಮಿತಿ ಸಮಞ್ಞಾ, ಹಿರಞ್ಞಸುವಣ್ಣಗೋಮಹಿಂ ಸಾದಿಸತ್ತರಸಕದಕ್ಖಿಣಸ್ಸ. ಸಾರಗಬ್ಭಕೋಟ್ಠಾಗಾರಾದೀಸು ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅಗ್ಗಳನ್ತಿ ನಿರಗ್ಗಳೋ. ತತ್ಥ ಕಿರ ಯಞ್ಞೇ ಅತ್ತನೋ ಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಅನಿಗೂಹಿತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾತೀಯತಿ. ಮಹಾರಮ್ಭಾತಿ ಬಹುಪಸುಘಾತಕಮ್ಮಾ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ವಿವಿಧಾ ಯತ್ಥ ಹಞ್ಞರೇ’’ತಿ ವಕ್ಖಮಾನತ್ತಾ ‘‘ಮಹಾಕಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ, ಇಧ ‘‘ಮಹಾರಮ್ಭಾತಿ ಪಪಞ್ಚವಸೇನ ಅಜೇಳಕಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಬಹುಪಸುಘಾತಕಮ್ಮಾ’’ತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ನಿರಾರಮ್ಭಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನುಗತಂ ಕುಲನ್ತಿ ಅನುಕುಲಂ, ಕುಲಾನುಗತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಂ ನಿಚ್ಚಭತ್ತಾದಿ…ಪೇ… ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಯಞ್ಞಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ಬನ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೧. ಇದನ್ತಿ ‘‘ಇಧ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿಕಂ ವಚನಂ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರೋಚೇಸುನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸೂತಿ ತೇಸು ರಞ್ಞಾ ಬನ್ಧಾಪಿತಮನುಸ್ಸೇಸು. ಸುಕತಕಾರಣನ್ತಿ ಸುಕಾರಣಕಿರಿಯಂ ಆರೋಚೇಸುಂ, ನ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಬನ್ಧಾಪಿತಭಾವಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ರಞ್ಞೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠವಙ್ಕೋತಿ ಅಟ್ಠಂಸೋ. ಅನ್ತೋಘರಚಾರಿನೋತಿ ಅನ್ತೇಪುರವಾಸಿನೋ.

ಉಕ್ಕಟ್ಠೇತಿ ಯುದ್ಧೇ. ಮನ್ತೀಸೂತಿ ಗುತ್ತಮನ್ತೀಸು. ಅಕುತೂಹಲನ್ತಿ ಸಞ್ಞತಂ. ಪಿಯನ್ತಿ ಪಿಯಾಯಿತಬ್ಬಂ. ಅನ್ನಪಾನಮ್ಹಿ ಮಧುರೇ ಅಭುತ್ತೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ. ಅತ್ಥೇತಿ ಅತ್ಥೇ ಕಿಚ್ಚೇ ಜಾತೇ ಥಿರನ್ತಿ ನ ಕಥೇನ್ತಿ ಕಾಯಬಲಮತ್ತೇನ ಅಪನೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾ. ಸುಟ್ಠು ರತ್ತರತ್ತಾತಿ ಅತಿವಿಯ ರತ್ತಾ ಏವ ಹುತ್ವಾ ರತ್ತಾ. ಸಾರತ್ತೇನಾತಿ ಸಾರಭಾವೇನ ಸಾರಭಾವಸಞ್ಞಾಯ. ಓಹಾರಿನನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಹರಣಸೀಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಆಕಡ್ಢನಕ’’ನ್ತಿ. ಸಿಥಿಲನ್ತಿ ಸಿಥಿಲಾಕಾರಂ, ನ ಪನ ಸಿಥಿಲಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚ’’ನ್ತಿ.

ಬನ್ಧನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಠಮವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.