೪. ಅಚ್ಚೇನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪. ಕಾಲಯನ್ತಿ ಖೇಪೇನ್ತೀತಿ ಕಾಲಾ. ಪುರೇಭತ್ತಾದಯೋ ಹಿ ಕಾಲಾ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಮತ್ತತಾಯ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಲೋಕಸಙ್ಕೇತಮತ್ತಸಿದ್ಧಾ ತಸ್ಸಾಯೇವ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಗತಗತಾಯ ಅನಿವತ್ತನತೋ ತಂ ತಂ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಖೇಪೇನ್ತಾ ವಿನಾಸಯನ್ತಾ ವಿಯ ಸಯಞ್ಚ ತಾಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅಚ್ಚೇನ್ತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಕಾಲೋ ಘಸತಿ ಭೂತಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನೇವ ಸಹತ್ತನಾ’’ತಿ (ಜಾ. ೧.೨.೧೯೦). ‘‘ತರಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಏತಂ ಭಯಂ ಮರಣೇ ಪೇಕ್ಖಮಾನೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಪುಗ್ಗಲಂ ಮರಣೂಪಗಮನಾಯ ತರಯನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ವಯೋಗುಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೋಟ್ಠಾಸಾ ಗುಣಾ. ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಹಿ ಚರಿಮಚಿತ್ತೇನ ಸಕಲಚಿತ್ತೇ ವಯಸಮೂಹೇ ವಯಸಮಞ್ಞಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮಪಚ್ಛಿಮವಯಾನಂ ಗುಣಾ, ರಾಸಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಆನಿಸಂಸಟ್ಠೋ ಗುಣಟ್ಠೋ ‘‘ವಾಕಚಿರಂ ನಿವಾಸೇಸಿಂ, ದ್ವಾದಸಗುಣಮುಪಾಗತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಬು. ವಂ. ೨.೩೦) ವಿಯ. ‘‘ತನ್ದಿಗುಣಾಹಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಿ, ದಿಗುಣಂ ದಿಗುಣಂ ವದ್ಧೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಚ ಏವಮಾದೀಸು ಪನ ತಬ್ಭಾವವುತ್ತಿಅತ್ಥೋ ಗುಣಟ್ಠೋ.

‘‘ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ, ಸಗುಣೇನ ಮಹೇಸಿನೋ;

ಗುಣೇನ ನಾಮಮುದ್ಧೇಯ್ಯಂ, ಅಪಿ ನಾಮ ಸಹಸ್ಸತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧೩೧೩; ಉದಾ. ೫೩; ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೭೬) –

ಆದೀಸು ಪಸಂಸಟ್ಠೋ ಗುಣಟ್ಠೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ವಯೋಗುಣಾ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಜಹನ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಅಚ್ಚೇನ್ತಿ ಕಾಲಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ. ಪಠಮಮಜ್ಝಿಮವಯಾತಿ ಪಠಮಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ವಯಸ್ಸ ಗತಸ್ಸ ಅಪುನರಾವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಕತಂ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ಮರಣಕ್ಖಣೇ ಪನ ತಯೋಪಿ ವಯಾ ಜಹನ್ತೇವಾ’’ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಚ್ಚೇನ್ತಿ ಕಾಲಾ’’ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಕಾಲಸ್ಸ ಅಪಗಮನಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಪುನ ತಂ ವಿಸೇಸತೋಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಇತರದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಮುದಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ವಯೋಗುಣಾ ಅನುಪುಬ್ಬಂ ಜಹನ್ತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಮಜ್ಝಿಮಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ತರಯನ್ತಿ ರತ್ತಿಯೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಕಾಲಾತಿ ಪುರೇಭತ್ತಾದಯೋ ಕಾಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಪಠಮಯಾಮ-ಮುಹುತ್ತಕಾಲಾದಿ-ಕಾಲಕೋಟ್ಠಾಸೋ ಏವ ಅಣುಪಭೇದೋ ಕಾಲವಿಭಾಗೋ ಗಹಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸನ್ತಿ ಇಧ ದ್ವೀಸು ಗಾಥಾಸು ಪಚ್ಛಿಮದ್ಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಇಧ ಅತ್ಥತೋ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ಚ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅತಿದಿಸಿತೋ.

ಅಚ್ಚೇನ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.