೬. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕಂ

೧೬೦. ಪಞ್ಚಭೇಸಜ್ಜಾದಿಕಥಾ

೨೬೦. ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ ಸರದಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಸಾರದಿಕೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸರದಕಾಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಿತ್ತಾಬಾಧೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಬಾಧಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಿತ್ತಾಬಾಧಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾತಿ ಹೇತುನಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಕೋಟ್ಠಬ್ಭನ್ತರಗತನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಂ ಗತಂ. ಅನ್ತಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪವಿಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಹಾರತ್ಥನ್ತಿ ಆಹಾರಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ, ಆಹಾರೇನ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಕಿಚ್ಚಂ.

೨೬೧. ನಚ್ಛಾದೇನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಭೇಸಜ್ಜಾನಿ ಭೋಜನಾನಿ ನಚ್ಛಾದೇನ್ತಿ. ಕಸ್ಮಾ? ಭೋಜನಾನಂ ಅಜೀರಣತ್ತಾ. ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನ ಜೀರನ್ತೀ’’ತಿ. ನಚ್ಛಾದತ್ತಾ ನ ವಾತರೋಗಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇತುಂ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ನ ಜೀರನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಚ್ಛಾದನಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನ ವಾತ…ಪೇ… ಸಕ್ಕೋನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸೇವ ಫಲಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಿನಿದ್ಧಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿನಿಹನ್ತೀತಿ ಸೇನೇಹಿಕಾನೀತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭತ್ತಚ್ಛನ್ನಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅಚ್ಛನ್ನಕಂ ನಾಮ ಭತ್ತಸ್ಸ ಅರೋಚಿಕಂ ಭತ್ತಸ್ಸ ರುಚಿಯಾ ಅನುಪ್ಪಾದಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭತ್ತಾರೋಚಕೇನಾ’’ತಿ.

೨೬೨. ಅಚ್ಛವಸನ್ತಿಆದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಿಪ್ಪಕ್ಕಂ ಸಂಸಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಪರಿಭುಞ್ಜಿತು’’ನ್ತಿ ಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಲೇ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಆದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿತ್ತಕಂ ಕಾಲಂ ತೇಲಪರಿಭೋಗೇನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲ’’ನ್ತಿ.

೧೬೧. ಮೂಲಾದಿಭೇಸಜ್ಜಕಥಾ

೨೬೩. ಮೂಲಭೇಸಜ್ಜಾದಿವಿನಿಚ್ಛಯೋಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಅಚ್ಛವಸನ್ತಿಆದೀಸು ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಇಧಾತಿ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ. ಪಿಸನಸಿಲಾತಿ ಪಿಸತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪಿಸನಾ, ಸಾಯೇವ ಸಿಲಾತಿ ಪಿಸನಸಿಲಾ. ಇಮಿನಾ ಅಚಲಂ ಹುತ್ವಾ ನಿಸೀದತೀತಿ ನಿಸದೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಿಸನಪೋತಕೋತಿ ಪಿಸತಿ ಅನೇನಾತಿ ಪಿಸನೋ, ಸೋಯೇವ ಪೋತಕೋತಿ ಪಿಸನಪೋತಕೋ, ಇಮಿನಾ ನಿಸದತೋ ಪೋತಕೋತಿ ನಿಸದಪೋತಕೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹಿಙ್ಗುಜಾತಿಯೋತಿ ಹಿಙ್ಗುಕುಲಾನಿ.

ಸಾಮುದ್ದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಮುದ್ದೇ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಸಾಮುದ್ದನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮುದ್ದತೀರೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ತೀರೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮುದ್ದೇತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ತಮೀವಿಭತ್ತಿಯಾ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಪವತ್ತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಕತಿಲೋಣನ್ತಿ ಸಭಾವಲೋಣಂ, ನ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಪಬ್ಬತೇ ಉಟ್ಠಹತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಿನ್ಧುನಾಮಕೇ ಪಬ್ಬತೇ ಉಟ್ಠಹತೀತಿ ಸಿನ್ಧವನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಬ್ಬಿತೋ ಭೂಮಿತೋ ಈರತಿ ಉಗ್ಗಚ್ಛತೀತಿ ಉಬ್ಬಿರನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭೂಮಿತೋ ಅಙ್ಕುರಂ ಉಟ್ಠಹತೀ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಟ್ಠಕಥಾನಯೇನ ಓಟ್ಠಜೋ ತತಿಯಕ್ಖರೋಯೇವ ಯುಜ್ಜತಿ, ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪನ ಚತುತ್ಥಕ್ಖರೋಯೇವ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಉಬ್ಭಿದ’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಬಿಲನ್ತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸೋ. ತಸ್ಮಾ ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಬಿಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚಿತಂ ಬಿಲನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಬ್ಬಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಪಚಿತ’’ನ್ತಿ. ಅಭಿಧಾನೇ ಪನ (ಅಭಿಧಾನೇ ೪೬೧ ಗಾಥಾಯಂ) ‘‘ಬಿಲಾಲ’’ನ್ತಿ ಪಾಠೋ ಅತ್ಥಿ. ತನ್ತಿ ಬಿಲಂ.

೨೬೪. ಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಕಾಯಗನ್ಧೋ ವಿಯ ಕಸ್ಸಚಿ ಕಾಯಗನ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಸ್ಸಾಪೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಕಣ್ಡುವಾಬಾಧಭಿಕ್ಖುಆದಯೋಪಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಛಕಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೀನಂ ಮಲೇಪಿ ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗೋಮಯ’’ನ್ತಿ. ಪಾಕತಿಕಚುಣ್ಣಮ್ಪೀತಿ ಅಪಕ್ಕರಜನಚುಣ್ಣಮ್ಪಿ. ಏತಮ್ಪೀತಿ ಪಾಕತಿಕಚುಣ್ಣಮ್ಪಿ.

ತನ್ತಿ ಆಮಕಮಂಸಂ, ನ ಖಾದೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಆಮಕಲೋಹಿತಂ ವಾ, ನ ಪಿವೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಮನುಸ್ಸೋತಿ ಮನುಸ್ಸಸದಿಸೋ ಭೂತೋ. ತನ್ತಿ ಆಮಕಮಂಸಲೋಹಿತಂ.

೨೬೫. ‘‘ಅಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ನಾಮಂ ಸಾಮಞ್ಞನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಜನನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಮೇತ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕವಚನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅಞ್ಜನಾನಂ ಸಙ್ಗಾಹಕವಚನಂ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ. ಅಞ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುಂ ಮಕ್ಖೇತಿ ಅನೇನಾತಿ ಅಞ್ಜನಂ, ಅಞ್ಜತಿ ಚಕ್ಖುಂ ಬ್ಯತ್ತಂ ಕರೋತೀತಿ ವಾ ಅಞ್ಜನಂ, ತಾಲುಜೋ ತತಿಯಕ್ಖರೋ. ಕಪಲ್ಲನ್ತಿ ಕಪಲ್ಲೇ ಪವತ್ತಂ. ಕಪಾಲಞ್ಹಿ ದೀಪಸಿಖಾಯ ಉಪರಿ ನಿಕುಜ್ಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪವತ್ತಂ ಮಸಿ ‘‘ಕಪಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದೀಪಸಿಖತೋ ಗಹಿತಮಸೀ’’ತಿ. ಅಞ್ಜನೂಪಪಿಸನೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಞ್ಜನೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪನೇತುಂ ಪಿಸಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಞ್ಜನೂಪಪಿಸನನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಜನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕತೋ ಪಿಸಿತೇಹೀ’’ತಿ. ‘‘ಏಕತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಅಞ್ಜನೂಪಪಿಸನಂ ಚುಣ್ಣಂ ನ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಥ ವಾ ನ ವಟ್ಟತಿ ನ ಹೋತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ನಯೇ ‘‘ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಆಖ್ಯಾತಪದಂ ಕಿರಿಯಾನ್ತರಾಪೇಕ್ಖತ್ತಾ ಕತ್ತಾ ಹೋತಿ. ಆಖ್ಯಾತೇಸುಪಿ ಹಿ ಕತ್ತುತ್ತಞ್ಚ ಕಮ್ಮತ್ತಞ್ಚ ಲಬ್ಭತಿ. ಚನ್ದನನ್ತಿಆದೀನಿ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾನೇವ.

ಅಟ್ಠಿಮಯನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತಿಬ್ಯಾಪಿತದೋಸಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಮನುಸ್ಸಟ್ಠಿಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಲಾಕಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಲಾಕಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸಲಾಕಟ್ಠಾನಿಯನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಸುಸಿರದಣ್ಡಕಾದಿಕೇ. ಸಲಾಕನ್ತಿ ಅಞ್ಜನಿಸಲಾಕಂ. ಓದಹನ್ತೀತಿ ಠಪೇನ್ತಿ. ಅಂಸಬದ್ಧಕೋತಿ ಅಂಸೇ ಬದ್ಧತಿ ಅನೇನಾತಿ ಅಂಸಬದ್ಧಕೋ. ಯಮಕನತ್ಥುಕರಣಿನ್ತಿ ನತ್ಥು ಕರೀಯತಿ ಇಮಾಯಾತಿ ನತ್ಥುಕರಣೀ, ಯಮಕಾ ನತ್ಥುಕರಣೀ ಯಮಕನತ್ಥುಕರಣೀ.

೨೬೭. ತಂ ಸಬ್ಬಂ ತೇಲಪಾಕನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಅತಿ ವಿಯ ಖಿತ್ತಮಜ್ಜಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿ ವಿಯ ಖಿಪೀಯನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿಪೀಯನ್ತೀತಿ ಅತಿಖಿತ್ತಾನಿ, ತಾನಿಯೇವ ಮಜ್ಜಾನಿ ಅತಿಖಿತ್ತಮಜ್ಜಾನೀತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಪಣ್ಣಸೇದನ್ತಿ ಪಣ್ಣೇಹಿ ಸೇದಂ. ಅಙ್ಗಾರಾನನ್ತಿ ಅಙ್ಗಾರೇಹಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಂಸುವಾಲಿಕಾದೀಸು. ವಾತಹರಣಪಣ್ಣಾನೀತಿ ವಾತಸ್ಸ ಅಪನಯನಾನಿ ಉದ್ದಾಲಾದೀನಿ ಪಣ್ಣಾನಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಣ್ಣೇಸು. ನಾನಾಪಣ್ಣಭಙ್ಗಕುಥಿತನ್ತಿ ನಾನಾಪಣ್ಣಾನಿಯೇವ ಭಞ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ನಾನಾಪಣ್ಣಭಙ್ಗಂ, ತೇನ ಕುಥಿತಂ ನಾನಾಪಣ್ಣಭಙ್ಗಕುಥಿತಂ. ಉಣ್ಹೋದಕಸ್ಸಾತಿ ಉಣ್ಹೋದಕೇನ. ತತ್ಥಾತಿ ಉದಕಕೋಟ್ಠಕೇ.

ಪಬ್ಬೇ ಪಬ್ಬೇತಿ ಫಳುಮ್ಹಿ ಫಳುಮ್ಹಿ. ಯೇನಾತಿ ಪಜ್ಜೇನ. ತಂ ಪಜ್ಜಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪಾದಾನಂ ಸಪ್ಪಾಯಭೇಸಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಾದಸ್ಸ ಹಿತಂ ಪಜ್ಜನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಿಲಕಕ್ಕೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಕ್ಕಸದ್ದಸ್ಸ ಚುಣ್ಣವಾಚಕತ್ತಾ ‘‘ಪಿಟ್ಠೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಬಳೇನ ಪಕ್ಖಿಪನಂ ಕಬಳಿಕಂ. ಸತ್ತುಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಭತ್ತಕಬಳಸದಿಸತ್ತಾ ಸತ್ತುಪಿಣ್ಡನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಣಿ ವಿಯಾತಿ ಖೀಲಾ ವಿಯ. ಖಾರೇನಾತಿ ಲೋಣಸಕ್ಖರಿಕಮಯೇನ ಖಾರೇನ. ವಿಕಾಸಂ ರುನ್ಧತೀತಿ ವಿಕಾಸಿಕಂ, ತೇಲರುನ್ಧನಪಿಲೋತಿಕಂ. ವಣಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಣಸ್ಸ, ವಣೇ ವಾ ಕಮ್ಮಂ.

೨೬೮. ಸಪ್ಪದಟ್ಠಕಾಲೇಯೇವ ಕಿಂ ಸಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಇದನ್ತಿ ಮಹಾವಿಕಟಂ, ಪರಿಭುಞ್ಜೀಕಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಞ್ಞೇಸು ಪನಾತಿ ಸಪ್ಪದಟ್ಠತೋ ಅಞ್ಞೇಸು ಪನ. ಸಚೇ ಭೂಮಿಪತ್ತೋ ಗೂಥೋ ಹೋತಿ, ಪಟಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೬೯. ವಸೀಕರಣಪಾನಕಸಮುಟ್ಠಿತರೋಗೋತಿ ಕನ್ತಿಭಾವಸಙ್ಖಾತಂ ವಸಂ ಕರೋತಿ ಅನೇನಾತಿ ವಸೀಕರಣಂ, ಭೇಸಜ್ಜಂ, ಪಿವತೇ ಪಾನಂ, ತಂಯೇವ ಪಾನಕಂ, ವಸೀಕರಣಸ್ಸ ಪಾನಕಂ ವಸೀಕರಣಪಾನಕಂ, ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ ರೋಗೋ ವಸೀಕರಣಪಾನಕಸಮುಟ್ಠಿತರೋಗೋ. ಇಮಿನಾ ಘರದಿನ್ನಕಾಬಾಧೋತಿ ಏತ್ಥ ಘರಣಿಯಾ ದಿನ್ನೇನ ವಸೀಕರಣಪಾನಕೇನ ಸಮುಟ್ಠಿತೋ ಆಬಾಧೋ ಘರದಿನ್ನಕಾಬಾಧೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೀತಾಯ ಆಲೋಳೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಸೀತಾಲೋಳಂ, ಉದಕಂ. ಸೀತಾಸದ್ದೋ ನಙ್ಗಲಲೇಖಾಸಙ್ಖಾತಂ ಫಾಲಪದ್ಧತಿಂ ಮುಖ್ಯತೋ ವದತಿ, ಫಾಲಪದ್ಧತಿಕರೇ ಫಾಲೇ ಲಗ್ಗಮತ್ತಿಕಂ ಉಪಚಾರತೋ ವದತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸೀತಾಯ ಆಲೋಳೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಮ್ಪಿ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಙ್ಗಲೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ವಿಪಕ್ಕಗಹಣಿಕೋತಿ ವಿಸೇಸೇನ ಪಾಚಾಪನಗಹಣಿಕೋ. ಮುತ್ತಹರೀತಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ವುತ್ತೇಪಿ ಗೋಮುತ್ತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಗೋಮುತ್ತಪರಿಭಾವಿತಂ ಹರೀತಕ’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ಮುತ್ತೇನ ಪರಿಭಾವಿತಂ ಹರೀತಕಂ ಮುತ್ತಹರೀತಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಣ್ಡುಲಕಸಟೋತಿ ತಣ್ಡುಲಧೋವನೋದಕಕಸಟೋ ಧೋತಸಿನಿದ್ಧೋ, ಸೋವ ಮುಗ್ಗಪಚಿತಪಾನೀಯೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಮಂಸರಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಂಸರಸೋ ಮಂಸೇನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದನೀಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೬೩. ಗುಳಾದಿಅನುಜಾನನಕಥಾ

೨೭೨. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಪಕ್ಕತ್ತಾತಿ ಮುಗ್ಗಾನಂ ಪಕ್ಕಭಾವತೋ. ತೇತಿ ಮುಗ್ಗಾ.

೨೭೪. ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯನ್ತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಯಾ ಅನ್ತೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಮ್ಪೀತಿ ಉಣ್ಹಯಾಗುಮ್ಪಿ. ಪಿಸದ್ದೇನ ಪಗೇವ ಆಮಿಸಂ ಪಚಿತುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉತ್ತಣ್ಡುಲಭತ್ತನ್ತಿ ಪಕ್ಕತಣ್ಡುಲತೋ ವಿಯೋಗೋತಿ ಉತ್ತಣ್ಡುಲೋ, ಉಕಾರೋ ಹಿ ವಿಯೋಗತ್ಥವಾಚಕೋ, ಅಪಕ್ಕತಣ್ಡುಲೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉತ್ತಣ್ಡುಲಮಯಂ ಭತ್ತನ್ತಿ ಉತ್ತಣ್ಡುಲಭತ್ತಂ. ಸಕಿಂ ಕುಥಿತೇಸು ಖೀರತಕ್ಕಾದೀಸು ಅಗ್ಗಿಂ ದಾತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಬಿಳಾಲಾದೀನಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಮೂಹೋ ರೂಳ್ಹೀವಸೇನ ಉಕ್ಕಪಿಣ್ಡಕೋತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಬಿಳಾಲಮೂಸಿಕಗೋಧಾಮಙ್ಗುಸಾ’’ತಿ. ವಿಘಾಸಾದಭಾವೇನ ನಿಹತಮಾನತ್ತಾ ಕಾಯವಾಚಂ ದಮೇತೀತಿ ದಮಕೋ ವಿಘಾಸಾದೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಘಾಸಾದಾ’’ತಿ.

೨೭೬. ತತೋ ನೀಹಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ನೀಹಟನ್ತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ ಹರಿತಂ.

೨೭೮. ವನಟ್ಠಂ ಪೋಕ್ಖರಟ್ಠನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವನೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವನಟ್ಠೋ, ಪೋಕ್ಖರೇ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಟ್ಠೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವನೇ ಚೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಪದುಮಿನಿಗಚ್ಛೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪೋಕ್ಖರಸದ್ದೋ ಪದುಮವಾಚಕೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಸ ಬೀಜಂ ಅಙ್ಕುರಂ ನ ಜನೇತಿ, ತಂ ಫಲಂ ಅಬೀಜಂ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೬೭. ಸತ್ಥಕಮ್ಮಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾ

೨೭೯. ದುಕ್ಖೇನ ರುಪತೀತಿ ದುರೋಪಯೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖೇನ ರುಹತೀ’’ತಿ. ಸತ್ಥಕಮ್ಮಂ ವಾ ವತ್ಥಿಕಮ್ಮಂ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸತ್ಥೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ಸತ್ಥಕಮ್ಮಂ, ವತ್ಥಿಪೀಳನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಕಮ್ಮಂ ವತ್ಥಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಸೂಚಿಯಾ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸತ್ಥಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸತ್ಥೇನ ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಛಿನ್ದನಂ ವಾ ಫಾಲನಂ ವಾ’’ತಿಪದೇಹಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಸೂಚಿಯಾ ವಾ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಾ ಸತ್ತಿಕಾಯ ವಾ’’ತಿಪದಾನಿ ‘‘ವಿಜ್ಝನಂ ವಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ‘‘ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖಲಿಕಾಯ ವಾ ನಖೇನ ವಾ’’ತಿ ಪದಾನಿ ‘‘ಲೇಖನಂ ವಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಏತನ್ತಿ ಸತ್ಥೇನ ಛಿನ್ದನಾದಿಕಮ್ಮಂ. ಏತ್ಥ ಚಾತಿ ಸತ್ಥಕಮ್ಮವತ್ಥಿಕಮ್ಮೇಸು. ತತ್ಥ ಪನಾತಿ ಸಮ್ಬಾಧೇ ಪನ. ತೇನಾತಿ ಖಾರಾದಿನಾ. ವಚ್ಚಮಗ್ಗೇ ಯಾಯ ಭೇಸಜ್ಜಮಕ್ಖಿತಾದಾನವಟ್ಟಿಯಾ ಖಾರಕಮ್ಮಂ ವಾ ಕರೋನ್ತಿ, ಯಾಯ ವೇಳುನಾಳಿಕಾಯ ತೇಲಂ ವಾ ಪವೇಸೇನ್ತಿ, ಸಾ ಭೇಸಜ್ಜಮಕ್ಖಿತಾದಾನವಟ್ಟಿ ವಾ ಸಾ ವೇಳುನಾಳಿಕಾ ವಾ ವಟ್ಟತಿಯೇವಾತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೮೦. ತಂ ದಿವಸನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ. ಕಿಞ್ಚಿ ಸತ್ಥನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಾಯಾತಿ ಸುಪ್ಪಿಯಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅದೇಯ್ಯಂ ಕಿಮ್ಪಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಯತ್ರ ನಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ತ್ರಪಚ್ಚಯೋ ಕಾರಣತ್ಥೇ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ‘‘ವೀಮಂಸೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಟಿವೇಕ್ಖೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಅವಪುಬ್ಬೋ ಇಕ್ಖಧಾತು ವೀಮಂಸನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸುಕಮಂಸನ್ತಿ ಅಸುಕಂ ಮಂಸಂ, ಅಸುಕಸ್ಸ ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸ ಮಂಸಂ.

೧೬೯. ಹತ್ಥಿಮಂಸಾದಿಪಟಿಕ್ಖೇಪಕಥಾ

೨೮೧. ಅರಞ್ಞಕೋಕಾ ನಾಮಾತಿ ಸಸಬಿಳಾಲಾದಯೋ ಸತ್ತೇ ಖಾದನತ್ಥಾಯ ಕುಕತಿ ಆದದಾತೀತಿ ಕೋಕೋ ಅರಞ್ಞೇ ಜಾತೋ ಕೋಕೋ ಅರಞ್ಞಕೋಕೋ, ಸುನಖಸದಿಸಾತಿ ಗಾಮಸುನಖೇನ ಸದಿಸಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಅರಞ್ಞಕೋಕಾನಂ. ಯೋ ಪನಾತಿ ಸುನಖೋ ಪನ, ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಾಮಸುನಖಿಯಾತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಕೋಕೇನಾತಿ ಸಹಾದಿಯೋಗೇ ಕರಣವಚನಂ. ತಾನಿ ಪದಾನಿ ‘‘ಸಂಯೋಗೇನಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸುನಖಸ್ಸ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸಾದೀಸು. ಸಜಾತಿಕತಾಯಾತಿ ಸಮಾನಜಾತಿಕಭಾವತೋ. ಅನುಪದ್ದವತ್ಥಾಯಾತಿ ಅನುಪದ್ದವತ್ಥಂ, ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾನೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಪತ್ತೀತಿ ಮನುಸ್ಸಮಂಸೇ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯೇನ, ಸೇಸೇ ದುಕ್ಕಟೇನ ಆಪತ್ತಿ. ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಂ ಪನಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕತಮಂಸಂ ಪನ.

೧೭೦. ಯಾಗುಮಧುಗೋಳಕಾದಿಕಥಾ

೨೮೨. ಏಕಕೋತಿ ಏತ್ಥ ಏಕತೋ ಅಸಹಾಯತ್ಥೇ ಕಪಚ್ಚಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ಮೇ ದುತಿಯೋ’’ತಿ. ಸೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ. ವಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪರಿಬ್ಬಯಂ ಕತ್ವಾ, ಪಟಿಯಾದಾಪೇಸಿ ಕಿರಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅನುಮೋದನಗಾಥಾಯಾತಿ ಅನುಮೋದನಪಕಾಸಕಾಯ ಗಾಥಾಯ. ‘‘ಪತ್ಥಯತಂ ಇಚ್ಛತ’’ನ್ತಿ ಪದಾನಂ ಅಲಮತ್ಥಪಯೋಗೇ ಸಮ್ಪದಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಲಮೇವ ದಾತುನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ’’ತಿ. ಸೋಯೇವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ದಾತು’’ನ್ತಿಭಾವಸ್ಸ ಕತ್ತುಭಾವೇನ ಸೋ ಏವ ಪಾಠೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೨೮೩. ಯಾ ಯಾಗು ಪವಾರಣಂ ಜನೇತಿ, ಸಾ ಯಾಗು ಭೋಜ್ಜಯಾಗು ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ತಿ ಕಾಲಂ. ‘‘ಆದಿಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯದಗ್ಗೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಗ್ಗಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ ಕಿರಿಯಾವಿಸೇಸನತ್ಥೇ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಸಗ್ಗನಿಬ್ಬತ್ತಕಪುಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಗ್ಗಾತಿ ಏತ್ಥ ಫಲೂಪಚಾರಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೋತಿ ಗುಳೋ.

೨೮೪. ತಥಾರೂಪೇನಾತಿ ತಥಾಸಭಾವೇನ. ಗುಳಸ್ಸ ಅನುರೂಪಸಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೭೩. ಪಾಟಲಿಗಾಮವತ್ಥುಕಥಾ

೨೮೫. ಯಥಾ ಸಬ್ಬಂ ಸನ್ಥತಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ತಥಾ ಸಬ್ಬಸನ್ಥರಿಸನ್ಥತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೮೬. ಸುನಿಧೋ ಚ ವಸ್ಸಕಾರೋ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಚಕಾರೇಹಿ ದ್ವನ್ದವಾಕ್ಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಯಮುಖಪಚ್ಛಿನ್ದನತ್ಥನ್ತಿ ಸುಙ್ಕಮುಖಸ್ಸ ಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಂ. ‘‘ಘರವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವತ್ಥುಸದ್ದಸ್ಸ ಕಾರಣದಬ್ಬತ್ಥೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಭೂಭೇದತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ತಾ ದೇವತಾ ನಾಮೇನ್ತಿ ಕಿರಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ಯಂ ಯಂ ಭೋಗಬಲಾನುರೂಪಂ. ಲೋಕೇತಿ ಸತ್ತಲೋಕೇ. ಸದ್ದೋತಿ ಕಿತ್ತಿಘೋಸೋ. ತೇನೇವಾತಿ ತೇನ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತಹೇತುನಾ ಏವ. ‘‘ಓಸರಣಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅರಿಯಂ ಆಯತನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಯತನಸದ್ದೋ ಸಮೋಸರಣಟ್ಠಾನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ತಕಂ ಕಯವಿಕ್ಕಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ವಾಣಿಜಾನಂ…ಪೇ… ಕಯವಿಕ್ಕಯಟ್ಠಾನಂ ನಾಮಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಣಿಜಾ ಪತನ್ತಿ ಸನ್ನಿಪತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಣಿಪ್ಪತೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವಣಿಜಪತೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಜಕಾರಲೋಪೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ತೇಸ’’ನ್ತಿ ಪಾಠಸೇಸಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇಸಂ ಅರಿಯಾಯತನವಾಣಿಜಪತಾನ’’ನ್ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಚ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ನಿದ್ಧಾರಣತ್ಥೇ ವಾ ವಿಭತ್ತಅಪಾದಾನತ್ಥೇ ವಾ. ಇದನ್ತಿ ಪುರಂ. ಪುಟಭೇದನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪುಟಂ ಭಿನ್ದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಪುಟಭೇದನನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಭಣ್ಡಿಕಭೇದನಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ವಾಸದ್ದೋ’’ತಿ ವುತ್ತವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತತ್ರ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ತತ್ರಾತಿ ಪಾಟಲಿಪುತ್ತೇ, ತೀಸು ವಾ ಅಗ್ಗಿಉದಕಮಿಥುಭೇದೇಸು. ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಭೇದಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಿಥುಭೇದಾತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಥುಸದ್ದಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞವೇವಚನಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಳುಮ್ಪಕುಲ್ಲಸದ್ದಾನಂ ಅತ್ಥೇ ಸಮಾನೇಪಿ ಕರಣವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಉಳುಮ್ಪ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉಳು ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತತೋ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತೀತಿ ಉಳುಮ್ಪೋ. ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಉಲತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಕುಲ್ಲೋ.

ಅಣ್ಣವನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಣ್ಣವೋ ನಾಮ ಕಿಂ ಸಮುದ್ದಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಣ್ಣವ’’ನ್ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಣ್ಣವ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ ಉದಕಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಣ್ಣೋ ವುಚ್ಚತಿ ಉದಕಂ, ತಂ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಣ್ಣವೋ. ಸರಸದ್ದಸ್ಸ ಅಕಾರಾದಿಮ್ಹಿ ಚ ಕಣ್ಡೇ ಚ ಪವತ್ತನತೋ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸರನ್ತಿ ಇಧ ನದೀ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ’’ತಿ. ಇಧಾತಿ ಇಮಿಸ್ಸಂ ಗಾಥಾಯಂ. ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥಜಾತಂ.

ಯೇತಿ ಅರಿಯಾ. ತೇತಿ ಅರಿಯಾ, ತರನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ವಿಸಜ್ಜಪಲ್ಲಲಾನೀತಿ ಏತ್ಥ ವಿಸಜ್ಜಸದ್ದೋ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತೋ, ಪಲ್ಲಲಸದ್ದೋ ನಿನ್ನಟ್ಠಾನವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಸಜ್ಜ…ಪೇ… ನಿನ್ನಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ಅಯಂ ಪನ ಜನೋ ಕುಲ್ಲಂ ಬನ್ಧತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಿಣ್ಣಾ ಮೇಧಾವಿನೋ ಜನಾ ಇತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೮೭. ಅನನುಬೋಧಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾರಣತ್ಥೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಬುಜ್ಝನೇನಾ’’ತಿ. ಸನ್ಧಾವಿತಂ ಸಂಸರಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಯಾ ಚ ತುಮ್ಹೇಹಿ ಚಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಕತ್ತುತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಭಾವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಂಸಿತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸರಧಾತುಯಾ ರಕಾರೋ ಲೋಪೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂಸರಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ತಣ್ಹಾರಜ್ಜೂ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಭವತೋ ಭವಂ ನೇತೀತಿ ಭವನೇತ್ತೀತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ತಣ್ಹಾರಜ್ಜು ಭವನೇತ್ತಿ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೮೯. ವಣ್ಣವತ್ಥಾಲಙ್ಕಾರಾನಿ ಸಾಮಞ್ಞವಸೇನ ‘‘ನೀಲಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ನೀಲಾತಿ ಇದಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಕ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ನೀಲಾ’’ತಿಆದಿಪಾಠೇ. ತೇಸನ್ತಿ ಲಿಚ್ಛವೀನಂ. ಪಕತಿವಣ್ಣಾ ನೀಲಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ನೀಲಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ. ಪಟಿವತ್ತೇಸೀತಿ ಏತ್ಥ ವತುಧಾತು ಉಪಸಗ್ಗವಸೇನ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿಸಯವಸೇನ ವಾ ಪಹರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಹಾರೇಸೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಜನಪದ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಾಹಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಹಾರಸದ್ದೋ ಜನಪದತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜನಪದೋ ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ನಗರಸ್ಸ ಪರಿವಾರಭಾವೇನ ಆಹರಿತಬ್ಬೋ, ಇಮಸ್ಮಾ ಚ ರಾಜಪುರಿಸಾ ಬಲಿಂ ಆಹರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹಾರೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಸಜನಪದಂ ವೇಸಾಲಿಂ ದಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಫೋಟೇಸುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಫುಟಧಾತು ಸಞ್ಚಲನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಙ್ಗುಲಿಂ ಚಾಲೇಸು’’ನ್ತಿ. ಇತ್ಥಿಕಾಯಾತಿ ಇತ್ಥೀಯೇವ ಪುರಿಸತೋ ಖುದ್ದಕಟ್ಠೇನ ಇತ್ಥಿಕಾ, ತಾಯ.

೧೭೮. ಸೀಹಸೇನಾಪತಿವತ್ಥುಕಥಾ

೨೯೦. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅನುಧಮ್ಮನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾರಣಸ್ಸ ಅನುಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪರೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ಇತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ‘‘ವುತ್ತಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಸಕಾರಣೋ’’ತಿಪದೇ ಕರಣಂ. ಕೋಚಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕೋಪಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಾದೋತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ವಿಞ್ಞೂಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಗರಹಿತಬ್ಬ’’ಇತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ‘‘ಗರಹಿತಬ್ಬಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ನ ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಅನಬ್ಭಕ್ಖಾತುಕಾಮಾತಿ ಏತ್ಥ ಅಭಿತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೋ ಅಭಿಭವನತ್ಥೋ ಆಪುಬ್ಬೋ ಖಾಧಾತು ಪಕಥನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ನ ಆಚಿಕ್ಖಿತುಕಾಮಾ’’ತಿ.

೨೯೩. ಅನುವಿಚ್ಚಕಾರನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅನುವಿಚ್ಚಸದ್ದೋ ವಿಚಧಾತು ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುವಿಚಿತ್ವಾ’’ತಿ. ‘‘ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವಿಚಧಾತುಯಾ ಞಾಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕಾತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಾರನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಟಾಕನ್ತಿ ಧಜಪಟಾಕಂ. ‘‘ಆಹಿಣ್ಡೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಪುಬ್ಬಆಪುಬ್ಬ ಯಾಧಾತುಯಾ ಗತ್ಯತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪರಿಹರೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಆಹಿಣ್ಡೇಯ್ಯುನ್ತಿ ಆಹಿಣ್ಡನ್ತಿ. ಮುದ್ಧಜೋ ತತಿಯಕ್ಖರೋ. ಓಪಾನಭೂತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಓಪಾನೋ ವಿಯ ಭೂತೋ ಓಪಾನಭೂತೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಯತ್ತಉದಪಾನೋ ವಿಯ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಉದಪಾನೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಓಪಾನಸದ್ದೋ ಉದಪಾನತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉದಪಾನೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೇ ಜನಾ ಓಸರಿತ್ವಾ ಪಿವನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಓಪಾನೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮೇಸನ್ತಿ ನಿಗಣ್ಠಾನಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಸಮ್ಪತ್ತಾನಂ ದಾನಂ ದಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಸ್ಮಾ ಮಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಸದ್ದೋ ‘‘ಕತ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತರಪದೇನ ಸಮಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾ ಕತ’’ನ್ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ.

೨೯೪. ಪಟಿಚ್ಚಕಮ್ಮನ್ತಿ ಏತಂ ನಾಮಂ ನಿಮಿತ್ತಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಧಿವಚನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಯೋತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಜನೋ. ವಧಕಸ್ಸ ಪಾಣಘಾತಕಮ್ಮಂ ಹೋತಿ ವಿಯ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಜೀರನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥ ಜರಧಾತು ಗತ್ಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೭೯. ಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಅನುಜಾನನಕಥಾ

೨೯೫. ಬಹಾರಾಮಕೋಟ್ಠಕೇತಿ ಏತ್ಥ ಸಮೀಪತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬಹಾರಾಮಕೋಟ್ಠಕಸಮೀಪೇತಿ ಆರಾಮಕೋಟ್ಠಕಸ್ಸ ಬಹಿ ಸಮೀಪೇತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಅಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಸನ್ತಿ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಪಚ್ಚನ್ತಿಮ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ವಚನಂ. ಧುರವಿಹಾರೋಪೀತಿ ಪಧಾನವಿಹಾರೋಪಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಅನುಪಗೇಯೇವಾತಿ ಪಾತೋಯೇವ. ಓರವಸದ್ದನ್ತಿ ಉಚ್ಚರವಸಙ್ಖಾತಂ ಸದ್ದಂ. ಕಪಿಲಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇತಿ ಸುತ್ತನಿಪಾತೇ (ಸು. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.ಕಪಿಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ) ಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ ಕಪಿಲಸುತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನೇ. ಪಞ್ಚಸತಾನಂ ಕೇವಟ್ಟಪುರಿಸಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾದೀಸು ಏವಂ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯೋ ವಿಹಾರೋ ಕರಿಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭೂಮಿಯಾ ಗತಿ ವಿಯ ಗತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಭೂಮಿಗತಿಕಾ. ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೇಹಿ ಬಹೂಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನಿಚ್ಛಾರೇನ್ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಯನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖು. ತಂ ಪನಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಚನಂ ಪನ. ಅವತ್ವಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ತಥಾ ‘‘ವತ್ವಾಪೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸೂತಿ ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾದೀಸು ತೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾಸು. ಏತ್ಥಾತಿ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಕುಟಿಯಂ. ‘‘ಸಮಕಾಲಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವಚನಂ ದಳ್ಹೀಕರೋನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ವಚನೇತಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವಚನೇ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಥಮ್ಭೇ. ತೇನೇವಾತಿ ಅಕತಭಾವೇನೇವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಬಹೂಸು.

ಯತೋತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡತೋ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ಬಹೂಹಿ ಸಮ್ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಇಟ್ಠಕಾದಯೋತಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಇಟ್ಠಕಾದಯೋ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಥಾತಿ ಯಥಾ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾ. ಥಮ್ಭಾದೀನಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಞ್ಚ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಸಾವನಞ್ಚ ಅನ್ತಂ ಪರಿಯೋಸಾನಮೇತಿಸ್ಸಾತಿ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾ.

ತಾಸೂತಿ ದ್ವೀಸು ಗೋನಿಸಾದಿಕಾಸು. ಯತ್ಥಾತಿ ಕುಟಿಯಂ. ನೇವ ಆರಾಮೋ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನ ಯತ್ಥಾತಿ ಕುಟಿಯಂ. ಅಯನ್ತಿ ಕುಟಿ. ಉಭಯತ್ಥಾಪೀತಿ ಆರಾಮವಿಹಾರಗೋನಿಸಾದಿಕಾಸು ದ್ವೀಸುಪಿ. ಬಹುತರಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋಪಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೋಯೇವ ನಾಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪಡ್ಢಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಬಹುತರಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಆರಾಮೇ. ಗಾವೋ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಯಥಾಸುಖಂ ನಿಸೀದನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಗೋನಿಸಾದಾ ಗೋಸಾಲಾ. ಗೋನಿಸಾದಾ ವಿಯಾತಿ ಗೋನಿಸಾದಿಕಾ ಕುಟಿ.

ಮನುಸ್ಸಾ ವದನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏಸಾತಿ ಕುಟಿ. ವುತ್ತೇಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೇ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ದೇಮಾ’’ತಿ ವಾಕ್ಯಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ. ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇಸನ್ತಿ ಸೇಸಸಹಧಮ್ಮಿಕದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ. ತೇಹೀತಿ ಸೇಸಸಹಧಮ್ಮಿಕದೇವಮನುಸ್ಸೇಹಿ. ಪುನಪಿ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಪೀತಿ ತದಞ್ಞೇಸಂ. ತನ್ತಿ ವಚನಂ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಸನ್ತಕಮೇವ ವಾ ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಸನ್ತಕಮೇವ ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇತಿ ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗಹಪತೀನಂ ಸನ್ತಕಂ ಗಹಪತಿ ಕುಟಿ. ‘‘ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಸಾವೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣಮತ್ತಂ ಕಮ್ಮವಾಚಮವತ್ವಾ ಅಪಲೋಕನೇನಪಿ ಕಪ್ಪಿಯತ್ತಾ. ಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ವಾ ಅಪಲೋಕನೇನ ವಾ ಸಮ್ಮನಿತಬ್ಬಾತಿ ಸಮ್ಮುತಿ ಕುಟಿ. ಇತಿಸದ್ದೋ ಪರಿಸಮಾಪನತ್ಥೋ.

ಯಂ ಆಮಿಸಂ ವುತ್ಥಂ, ಸಬ್ಬಂ ತಂ ಆಮಿಸನ್ತಿಯೋಜನಾ. ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಪಹೋನಕೇ ಗೇಹೇ ವುತ್ಥಂ ಠಪಿತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಂ ಪನ ಸಙ್ಘಿಕಂ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಿಕಂ ವಾ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಭಿಕ್ಖುನೀನಮೇವ. ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಠಪಿತಂ ಯಂ ಸನ್ತಕಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಸಙ್ಘಿಕಾದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಅಕಪ್ಪಿಯಭೂಮಿಯಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಪಹೋನಕಗೇಹೇ. ಏತನ್ತಿ ಅನ್ತೋವುತ್ಥಅನ್ತೋಪಕ್ಕಸಙ್ಖಾತಂ ಯಾವಯಾಮಕಾಲಿಕಂ, ‘‘ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಸ್ಸ ಅನ್ವಯಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ರಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ. ತತ್ರ ವಚನೇತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾಮಣೇರೋ ದೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ತಣ್ಡುಲಾದಿಕಂ ಆಮಿಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಮುಖಸನ್ನಿಧಿ ನಾಮಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಮುಖೋ ಉಪಾಯೋ ಸನ್ನಿಧಿ ನಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ, ಮುಖಸನ್ನಿಧಿಅನ್ತೋವುತ್ಥೇಸು ವಾ. ಭಿಕ್ಖು ಪಚಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆಮಿಸಸಂಸಟ್ಠನ್ತಿ ಆಮಿಸೇನ ಸಂಸಗ್ಗಂ.

ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾತಿ ಜಹಿತಂ ವತ್ಥು ಏತಾಸನ್ತಿ ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾ. ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾ ಕತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಾತಿ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾ. ಯೋ ಯೋತಿ ಥಮ್ಭೋ ವಾ ಭಿತ್ತಿಪಾದೋ ವಾ. ಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಕತಾ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಚಯಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಸ್ಸ. ಯೇಹಿ ಪನ ಇಟ್ಠಕಾದೀಹೀತಿಆದಿಸದ್ದೇನ ಥಮ್ಭಸಿಲಾಮತ್ತಿಕಾಯೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ತದಞ್ಞೇಸೂತಿ ತೇಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಇಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞೇಸು.

ಪಾಕಾರಾದಿಪರಿಕ್ಖೇಪೇತಿ ಉಪಚಾರಸೀಮಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಸ ಆರಾಮಸ್ಸ ಪಾಕಾರಾದಿನಾ ಪರಿಕ್ಖೇಪೇ ಕತೇ. ಪಾಕಾರಾದೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ವತಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಗೋನಿಸಾದಿಕಾಯ ಅಭಾವೇನ ಸೇಸಾಸು ತೀಸು ಕಪ್ಪಿಯಕುಟೀಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಕಪ್ಪಿಯಕುಟಿಂ ಲದ್ಧುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥ ತತ್ಥಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಇತರಾ ಪನಾತಿ ಉಸ್ಸಾವನನ್ತಿಕಗೋನಿಸಾದಿಕಾಹಿ ಅಞ್ಞಾ. ದ್ವೇತಿ ಉಭೋ ಗಹಪತಿಸಮ್ಮುತಿಯೋ, ಜಹಿತವತ್ಥುಕಾವ ಹೋನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಕ್ಖಪಾಸಕಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ದ್ವೇ ಪಕ್ಖೇ ಅಪತನತ್ಥಾಯ ಪಸತಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ಪಕ್ಖಪಾಸಕೋ, ಮಣ್ಡಲನ್ತಿ ಛದನಕೋಟಿಗೋಪಾನಸೀನಂ ಉಪರಿ ಠಪಿತಕಟ್ಠವಿಸೇಸೋ, ಪಕ್ಖಪಾಸಕೋ ಚ ಮಣ್ಡಲಞ್ಚ ಪಕ್ಖಪಾಸಕಮಣ್ಡಲಂ.

ಯತ್ರಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದತ್ವಾತಿ ಅನಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ದತ್ವಾ. ಚೀವರವಿಕಪ್ಪನಂ ವಿಯ ಸಾಪೇಕ್ಖವಿಸ್ಸಜ್ಜನಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ತತ್ರಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ. ಸೋತಿ ಕರವೀಕತಿಸ್ಸತ್ಥೇರೋ, ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಥೇರೋತಿ ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ. ಲೂಖದಿವಸೇತಿ ಅಸಿನಿದ್ಧದಿವಸೇ. ತತೋತಿ ಬ್ರವನತೋ, ಪರನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ನನ್ತಿ ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರಂ. ಪಮುಖೇತಿ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಪಮುಖೇ. ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಿಕುಮ್ಭಿಂ. ಬಹೀತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಬಹಿ. ಸೋತಿ ಮಹಾಸಿವತ್ಥೇರೋ.

೧೮೦. ಮೇಣ್ಡಕಗಹಪತಿವತ್ಥುಕಥಾ

೨೯೬. ‘‘ಬಹಿದ್ವಾರೇ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರೇತಿ ಆಹ ‘‘ಧಞ್ಞಾಗಾರಸ್ಸ ಬಹಿದ್ವಾರೇ’’ತಿ. ಆಳಕಥಾಲಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಆಳಕತಣ್ಡುಲಪಚನಕಂ ಗಣ್ಹಕಥಾಲಿ ಆಳಕಥಾಲಿ, ತಾಯ ಪಚಿತಂ ಭತ್ತಂ ಆಳಕಥಾಲಿಕನ್ತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಳಕತಣ್ಡುಲಪಚನಕಥಾಲಿಕ’’ನ್ತಿ. ಬ್ಯಞ್ಜನಭಣ್ಡಿಕನ್ತಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಕ್ಖಾರಿಕಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿವಾರಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಸೂಪಭಿಞ್ಜನಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸೂಪಸದ್ದೋ ಬ್ಯಞ್ಜನವಾಚಕೋ, ಭಿಞ್ಜನಕಸದ್ದೋ ಭಣ್ಡಿಕಪರಿಯಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದಾಸಪೋರಿಸಾ ಚ ಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಾ ಚ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಪೋರಿಸಂ, ಸಮಾಹಾರದ್ವನ್ದೋ ಪುಬ್ಬಪದೇ ಉತ್ತರಲೋಪೋ, ಇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ದಾಸಪುರಿಸೇ ಚ ಕಮ್ಮಕರಪುರಿಸೇ ಚಾ’’ತಿ. ಪೋರಿಸಸದ್ದೋಪಿ ಪುರಿಸಸದ್ದೇನ ಸಮಾನೋ ‘‘ಪುರಿಸೋ ಏವ ಪೋರಿಸೋ’’ತಿ ಅತ್ಥೇನ. ಧುವಭತ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಧುವಸದ್ದೋ ನಿಚ್ಚಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಚ್ಚಕಾಲ’’ನ್ತಿ. ದುಯ್ಹೇನ ಖೀರೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಮೇಣ್ಡಕವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪನಾ’’ತಿ ಪಾಠತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ಖಣಞ್ಞೇವ ದುಯ್ಹೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠಾ ಕೇಸುಚಿಯೇವ ಅಟ್ಠಕಥಾಪೋತ್ಥಕೇಸು ಅತ್ಥಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಮೇಣ್ಡಕವತ್ಥುಮ್ಹಿ. ಗೋರಸೇತಿ ಗವಯೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೇ ಖೀರದಧಿತಕ್ಕನವನೀತಸಬ್ಬಿಸಙ್ಖಾತೇ ರಸೇ. ಪಾಥೇಯ್ಯನ್ತಿ ಪಥಸ್ಸ ಹಿತಂ ಪಾಥೇಯ್ಯಂ. ಞತ್ವಾತಿ ಪಾಥೇಯ್ಯಮಿಚ್ಛತೀತಿ ಞತ್ವಾ. ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ವಾತಿ ಅಞ್ಞಾತಕಅಪವಾರಿತಟ್ಠಾನತೋ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನ ವಾ. ಯಾಚಿತ್ವಾಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಭಿಕ್ಖಾಚಾರವತ್ತೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ತಕೇನ ಪಾಥೇಯ್ಯೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೧೮೨. ಕೇಣಿಯಜಟಿಲವತ್ಥುಕಥಾ

೩೦೦. ಕಾಜೇಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಜಸ್ಸ ಗಣನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾಜಸತೇಹೀ’’ತಿ. ಏಕೇನ ಕಾಜೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕುಟಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕುಟಸಹಸ್ಸ’’ನ್ತಿ. ವೋತಿ ತುಮ್ಹೇ. ಸುಟ್ಠು ಪಸನ್ನೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠ ಪಾನಾನೀ’’ತಿ ಪಾಠೇ, ಅಟ್ಠಸು ಪಾನೇಸು ವಾ. ‘‘ಅಮ್ಬೇಹಿ ಕತಪಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಜ್ಝೇಲೋಪಸಮಾಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಆಮಪಕ್ಕೇಸು. ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆದಿಚ್ಚಪಾಕೇನಾತಿ ಆದಿಚ್ಚಹೇತುನಾ ಪಚನೇನ. ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಕಪ್ಪತೀತಿ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಯಂ ಕತತ್ತಾ ಪುರೇಭತ್ತಮೇವ ಕಪ್ಪತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕತಂ ಅಮ್ಬಪಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಬ್ಬಪಾನೇಸೂತಿ ಜಮ್ಬುಪಾನಾದೀಸು ಸಬ್ಬೇಸು ಪಾನೇಸು.

ತೇಸೂತಿ ಜಮ್ಬುಪಾನಾದೀಸು ಸತ್ತಸು ಪಾನೇಸು. ಪನಸದ್ದೋ ವಿಸೇಸತ್ಥಜೋತಕೋ. ಜಮ್ಬುಫಲೇಹೀತಿ ಆಮೇಹಿ ವಾ ಪಕ್ಕೇಹಿ ವಾ ಜಮ್ಬುಫಲೇಹಿ. ಅಟ್ಠಿಕೇಹೀತಿ ಅಟ್ಠಿ ಅಸ್ಮಿಮತ್ಥೀತಿ ಅಟ್ಠಿಕಂ ಫಲಂ. ಜಾತಿರಸೇನಾತಿ ಯಥಾಜಾತೇನ ರಸೇನ. ಇಮಿನಾ ಮಧುಸಕ್ಖರಕಪ್ಪುರಾದೀಹಿ ನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಂ ಪನಾತಿ ಮಧುಕಪಾನಂ ಪನ. ಮುದ್ದಿಕಾತಿ ಮುದ್ದಿಕಫಲಾನಿ. ಸಾಲುಕೇತಿ ಕನ್ದೇ. ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಞ್ಞಾನಂ ಫಲರಸನ್ತಿ ತಣ್ಡುಲಧೋವನೋದಕಂ. ‘‘ಪಕ್ಕಡಾಕರಸ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಪಕ್ಕಡಾಕರಸಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ವಿತ್ಥಾರೋ ವಾ. ರಸೋತಿ ಪಕ್ಕರಸೋ. ಪಟಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಠಪಿತಸಬ್ಬಿಆದೀಹಿ ಪಕ್ಕಾನಂ ಯಾವಜೀವಿಕಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ ರಸೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಕ್ಕಂ ಯಾವಜೀವಿಕಪತ್ತರಸನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಾವಕಾಲಿಕಪತ್ತಾನಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಯಾವಜೀವಿಕಪತ್ತಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಪಾನನ್ತಿ ಯಂ ಮಧುಕಪುಪ್ಫರಸಪಾನಂ. ಸೋತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫರಸೋ. ತೇನಾತಿ ಮಧುಕಪುಪ್ಫೇನ. ಯತೋ ಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಜ್ಜಂ ನ ಕರೋನ್ತಿ, ತತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಚ್ಛುರಸೋ ನಿಕಸಟೋ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ವಟ್ಟತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕತ್ತಾ. ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ರಸಾತಿ ಫಲಪತ್ತಪುಪ್ಫಉಚ್ಛುರಸಸಙ್ಖಾತಾ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ರಸಾ. ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಮುಖಾತಿ ಯಞ್ಞಾ ಅಗ್ಗಿಹುತಮುಖಾ, ಅಗ್ಗಿಹುತಸೇಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೮೩. ರೋಜಮಲ್ಲಾದಿವತ್ಥುಕಥಾ

೩೦೧. ಸಙ್ಕರಮಕಂಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಕರಸದ್ದಸ್ಸ ಯುದ್ಧತ್ಥಾದೀಸು ಪವತ್ತನತೋ ಇಧ ಪಟಿಞ್ಞಾತತ್ಥೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಕತಿಕಮಕಂಸೂ’’ತಿ. ಕತಿಕನ್ತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಸಙ್ಖಾತಂ ಕತಿಕಂ. ಉಳಾರಂ ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ಉಳಾರಸದ್ದೋ ಸೇಟ್ಠವಾಚಕೋ. ಸೇಟ್ಠನ್ತಿ ಚ ಸುನ್ದರಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸುನ್ದರಂ ಖೋ ತೇ ಇದ’’ನ್ತಿ. ತೇತಿ ತುಯ್ಹಂ. ‘‘ಬಹುಕತೋ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕತಬಹುಮಾನೋತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಸಾದಬಹುಮಾನೇನಾ’’ತಿ. ‘‘ಪಿಟ್ಠಮಯಂಖಾದನೀಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಿಟ್ಠಖಾದನೀಯನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮಯಸದ್ದಲೋಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೩೦೩. ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾತಿ ಏತ್ಥ ಪಟಿಭಾನೇ ನಿಯುತ್ತಾ ಪಟಿಭಾನೇಯ್ಯಕಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಭಾನಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ. ‘‘ನಿದ್ದೋಸಸಿಪ್ಪಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಪರಿಸಮನ್ತತೋ ಓದಾತಂ ಸಿಪ್ಪಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪರಿಯೋದಾತಸಿಪ್ಪಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಪ್ಪತ್ಥಿಕೇಹಿ ಸಿಯತಿ ಸೇವಿಯತೀತಿ ಸಿಪ್ಪಂ, ಸಿಪ್ಪಿಕಾನಂ ಹಿತಾಯ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಾ ಸಿಪ್ಪಂ, ಓಟ್ಠಜೋ ಪಠಮಕ್ಖರೋ. ನಾಳಿಯಾವಾಪಕೇನಾತಿ ಪದಸ್ಸ ದ್ವನ್ದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ನಾಳಿಯಾ ಚೇವ ಆವಾಪಕೇನ ಚಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಯಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಮತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ನಾಳಿಯಾ ವಾ ಪಸಿಬ್ಬಕೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ. ಕೋ ಆವಾಪಕೋ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಆವಾಪಕೋ ನಾಮ ಯತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಯತ್ಥಾತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಥವಿಕೇ. ಇಮಿನಾ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯಥಾಲದ್ಧಂ ವಪನ್ತಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆವಾಪಕೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ವಪ ಬೀಜನಿಕ್ಖೇಪೇತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು (ಸದ್ದನೀತಿಧಾತುಮಾಲಾಯಂ ೧೫ ಪಕಾರನ್ತಧಾತು) ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ಪಕ್ಖಿಪನೇತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೀ’’ತಿ. ಪರಿಹರಿತುಮೇವಾತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಹರಿತುಮೇವ. ವೇತನನ್ತಿ ಭತಿಂ. ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ತಂ ವಾತಿ ಪರಿಹರಿತಖುರಭಣ್ಡಂ ವಾ. ಅಞ್ಞಂ ವಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸನ್ತಕಂ ವಾ.

೩೦೪. ಇದನ್ತಿ ದಸಮಭಾಗದಾನಂ. ದಸ ಕೋಟ್ಠಾಸೇತಿ ದಸ ಪಟಿವೀಸೇ.

೧೮೫. ಚತುಮಹಾಪದೇಸಕಥಾ

೩೦೫. ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀತಿಆದೀತಿ ‘‘ಇದಂ ನ ಕಪ್ಪತೀ’’ತಿಆದಯೋ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪದೇಸೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಪಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ದಿಸಿಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪದೇಸಾ ಓಕಾಸಾ, ಅಪಸ್ಸಯಂ ಕತ್ವಾ ದಿಸಿಯನ್ತಿ ಏತೇಹೀತಿ ವಾ ಅಪದೇಸಾ ಕಾರಣಾ, ‘‘ಮಹನ್ತಾ ಅಪದೇಸಾ ಮಹಾಪದೇಸಾ. ತಞ್ಚಾತಿ ಮಹಾಪದೇಸಸಙ್ಖಾತಂ ತಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ, ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಪರಿಮದ್ದನ್ತಾತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮದ್ದನ್ತಾ, ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದನ್ತಿ ಕಾರಣಂ. ತನ್ತಿ ನವಮಹಾಫಲಅಪರಣ್ಣಂ. ತಾನೀತಿ ಖುದ್ದಕಫಲಪಾನಾನಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ.

ತೇಸನ್ತಿ ಛನ್ನಂ ಚೀವರಾನಂ. ತತ್ಥಾತಿ ಛಸು ಅನುಲೋಮಚೀವರೇಸು. ‘‘ಪಾಣಕೇಹಿ ಸಞ್ಜಾತವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಕೋಸೇಯ್ಯವತ್ಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದ್ವೇ ಪಟಾತಿ ಚೀನಪಟಸೋಮಾರಪಟಾ. ದುಕೂಲಂ ಸಾಣಸ್ಸ ಅನುಲೋಮನ್ತಿ ಯೋಜನಾ.

ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪತ್ತಾನಮೇವ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ತುಮ್ಬಾನಮೇವ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ಕಾಯಬನ್ಧನಾನಮೇವ. ಸೇತಚ್ಛತ್ತನ್ತಿ ಸೇತೇಹಿ ವತ್ಥೇಹಿ ಕತಂ ಛತ್ತಂ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ತಿಣ್ಣಂ ಛತ್ತಾನಮೇವ.

ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸನ್ತಿ ಸಂಸಗ್ಗರಸಂ. ಏತ್ಥ ಭಿಜ್ಜಿತ್ಥಾತಿ ಭಿನ್ನೋತಿ ವಚನತ್ಥೇನ ಭಿದಿಧಾತು ದ್ವಿಧಾಕರಣಸಙ್ಖಾತೋ ಭೇದತ್ಥೋ ಹೋತಿ, ಧಾತ್ವತ್ಥಬಾಧಕೇನ ಸಂತ್ಯೂಪಸಗ್ಗೇನ ಭಿದಿಧಾತುಯಾ ಭೇದತ್ಥಂ ಬಾಧೇತ್ವಾ ಸಂಸಗ್ಗತ್ಥವಾಚಕೋ ಹೋತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಛಲ್ಲಿಮ್ಪೀತಿ ತಚಮ್ಪಿ. ಸಕಲೇನೇವಾತಿ ಛಲ್ಲಿಯಾ ಏವ. ಪಾಯಾಸೇನ ಅಸಂಸಟ್ಠಂ ಯಂ ಸಬ್ಬೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಾನೀತಿ ತಕ್ಕೋಲಜಾತಿಫಲಾದೀನಿ. ಯಟ್ಠಿಮಧುಕಾದೀಸುಪೀತಿ ಮಧುಲಟ್ಠಿಕಾದೀಸುಪಿ. ‘‘ಲಟ್ಠಿಮಧುಕಾದೀಸುಪೀ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ಸೋ ಅಪಾಠೋಯೇವ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ವತ್ಥು. ಯಥಾತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ, ಧೋವಿಯಮಾನೇ ತಚ್ಛಿಯಮಾನೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಸಮ್ಭಿನ್ನರಸನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಂಸಟ್ಠ’’ನ್ತಿ. ಸಭಾವನ್ತಿ ಯಾವಕಾಲಂ ಕಪ್ಪಿಯಸಭಾವಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪನೇತಿ, ತಸ್ಮಾ. ತೇನಾತಿ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನ. ತದಹುಪಟಿಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ತದಹೇವ ಪಟಿಗ್ಗಹಿತಂ. ದ್ವೀಹಪಟಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಸತ್ತಾಹಕಾಲಿಕೇನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಏತ್ಥಾತಿ ಕಾಲಿಕಸಂಸಗ್ಗೇ. ಆಪತ್ತಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಆಪತ್ತಿಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕೇ.

ಇತಿ ಭೇಸಜ್ಜಕ್ಖನ್ಧಕವಣ್ಣನಾಯ ಯೋಜನಾ ಸಮತ್ತಾ.