೫. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಕಣ್ಡಂ

೧. ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದ-ಅತ್ಥಯೋಜನಾ

ಖುದ್ದಕಾನನ್ತಿ ಸುಖುಮಾಪತ್ತಿಪಕಾಸಕತ್ತಾ ಅಪ್ಪಕಾನಂ, ಗಣನತೋ ವಾ ಪಚುರತ್ತಾ ಬಹುಕಾನಂ. ಯೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಯೇಸ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ಪದೇ ಸಾಮ್ಯತ್ಥಛಟ್ಠೀ. ಸಙ್ಗಹೀಯತೇ ಸಙ್ಗಹೋ. ‘‘ನವಹಿ ವಗ್ಗೇಹೀ’’ತಿಪದಂ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ, ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತೋ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇ ಕರಣಂ. ದಾನೀತಿ ಕಾಲವಾಚಕೋ ಸತ್ತಮ್ಯನ್ತನಿಪಾತೋ ಇದಾನಿ-ಪರಿಯಾಯೋ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಖುದ್ದಕಾನಂ, ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಭವತೀತಿ ಏತ್ಥ ತಿ-ಸದ್ದೋ ಏಕಂಸತ್ಥೇ ಅನಾಗತಕಾಲಿಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ನಿರಯಂ ನೂನ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಏತ್ಥ ಮೇ ನತ್ಥಿ ಸಂಸಯೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಜಾ. ೨.೨೨.೩೩೧) ವಿಯ. ಕಿಞ್ಚಾಪೇತ್ಥ ಹಿ ಯಥಾ ಏಕಂಸವಾಚಕೋ ನೂನಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ಪದೇ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾ ನೂನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಅಥ ವಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ಥೇ ಅನಾಗತಕಾಲವಾಚಕೋ ಹೋತಿ ‘‘ಧುವಂ ಬುದ್ಧೋ ಭವಾಮಹ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಬು. ವಂ. ೨.೧೦೯-೧೧೪) ವಿಯ. ಕಾಮಞ್ಹೇತ್ಥ ಯಥಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿಯತ್ಥವಾಚಕೋ ಧುವಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಿ, ನ ಏವಂ ‘‘ಭವತೀ’’ತಿ ಪದೇ, ಅತ್ಥತೋ ಪನ ಧುವಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಅಯಂ ವಣ್ಣನಾತಿ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

೧. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ, ತೇಸು ನವಸು ವಗ್ಗೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇತಿ ವಾ, ತೇಸು ಖುದ್ದಕೇಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಕ್ಯಾನಂ ಪುತ್ತೋತಿ ಭಗಿನೀಹಿ ಸಂವಾಸಕರಣತೋ ಲೋಕಮರಿಯಾದಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ, ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದತೋ ವಾ ರಕ್ಖಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣನ್ತೀತಿ ಸಕ್ಯಾ. ಸಾಕವನಸಣ್ಡೇ ನಗರಂ ಮಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಾ ಸಕ್ಯಾ, ಪುಬ್ಬರಾಜಾನೋ. ತೇಸಂ ವಂಸೇ ಭೂತತ್ತಾ ಏತರಹಿಪಿ ರಾಜಾನೋ ಸಕ್ಯಾ ನಾಮ, ತೇಸಂ ಪುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಬುದ್ಧಕಾಲೇ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಪಬ್ಬಜಿಂಸೂ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಸಕ್ಯಕುಲತೋ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ವಾದಕ್ಖಿತ್ತೋ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಾದೇನ ಖಿತ್ತೋ, ವಾದಮ್ಹಿ ವಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯತ್ರ ಯತ್ರಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ಯಸ್ಸಂ ದಿಟ್ಠಿಯಂ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಸ್ಸವೇನ ವಿಯೋಗಂ ಕತ್ವಾ. ಅವಸದ್ದೋ ಹಿ ವಿಯೋಗತ್ಥವಾಚಕೋ. ‘‘ಅಪಜಾನಿತ್ವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಅಪನೀತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದೋಸನ್ತಿ ಅಯುತ್ತಿದೋಸಂ, ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತೋ ಹುತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥೇನ್ತೋ ಕಥೇನ್ತೋತಿ ಅನ್ತಸದ್ದೋ ಮಾನಸದ್ದಕಾರಿಯೋ. ಕಥಿಯಮಾನೋ ಕಥಿಯಮಾನೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಜಾನಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾತಂ ಕತ್ವಾ. ಆನಿಸಂಸನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಗುಣಂ. ಪಟಿಪುಬ್ಬೋ ಚರಸದ್ದೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಚರತಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಪನ ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವದತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ನಿಬ್ಬಾನಮ್ಪಿ ಜಾನಿತಬ್ಬತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಸಿಯಾತಿ ವುತ್ತೇ ಅತ್ತನೋ ಹೇತುಮ್ಹಿ ದೋಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಹಂ ‘‘ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ಹೇತುಂ ನ ವದಾಮಿ, ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮತೋ’’ತಿ ಪನ ವದಾಮಿ. ತಯಾ ಪನ ದುಸ್ಸುತತ್ತಾ ಏವಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನಞ್ಞಂ ಪಟಿಚರತಿ. ‘‘ಕುರುನ್ದಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಏತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಜಾನಿತಬ್ಬತೋ’’ತಿ ವಚನಸ್ಸ. ತತ್ರಾತಿ ಕುರುನ್ದಿಯಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಜಾನನಾವಜಾನನಸ್ಸ. ‘‘ಪಟಿಚ್ಛಾದನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಭಾಸತೀ’’ತಿಪದೇ ಸಮ್ಪದಾನಂ. ‘‘ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾಯ’’ನ್ತಿಪದಂ ‘‘ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ‘‘ದಿವಾಟ್ಠಾನಾದೀಸೂ’’ತಿ ಪದಂ ಉಪನೇತಬ್ಬಂ. ಇದಂ ‘‘ಅಸುಕಸ್ಮಿಂ ನಾಮಪದೇಸೇ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ.

೩. ಸಮ್ಮಾ ವದತಿ ಅನೇನಾತಿ ಸಂವಾದನಂ, ಉಜುಜಾತಿಕಚಿತ್ತಂ, ನ ಸಂವಾದನಂ ವಿಸಂವಾದನಂ, ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯವಸಪ್ಪವತ್ತಂ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ವಿಸಂವಾದನಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ವಾಚಾ’’ತ್ಯಾದಿನಾ ವಚತಿ ಏತಾಯಾತಿ ವಾಚಾತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಹೀತಿ ದಳ್ಹೀಕರಣಜೋತಕಂ, ತದಮಿನಾ ಸಚ್ಚನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ವಾಚಾಯೇವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಬ್ಯಪ್ಪಥೋ’’ತಿ ಪದೇ ತುಲ್ಯತ್ಥಂ, ‘‘ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಪಥಸದ್ದಪರತ್ತಾ ವಾಚಾಸದ್ದಸ್ಸ ಬ್ಯಾದೇಸೋ ಕತೋ. ಸುದ್ಧಚೇತನಾ ಕಥಿತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಂಸಮುಟ್ಠಿತಸದ್ದಸಹಿತಾತಿ ತಾಯ ಚೇತನಾಯ ಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಸದ್ದೇನ ಸಹ ಪವತ್ತಾ ಚೇತನಾ ಕಥಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ನಿದಸ್ಸನಂ, ಕರಣಂ ವಾ. ‘‘ದಸ್ಸೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾ. ಅನ್ತೇತಿ ‘‘ವಾಚಾ’’ತಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಅವಸಾನೇ. ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ತಮಾನ-ತಿವಚನಸ್ಸ ಅಕಾರೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಕಾಲವಾಚಕೇನ ‘‘ಇದಾನೀ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜಿತತ್ತಾ. ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿಆದೀಸು. ‘‘ಪಾಳಿಯ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ದೇಸನಾ ಕತಾ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ನಿಸ್ಸಿತವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ಅವತ್ವಾ ನಿಸ್ಸಯಪಸಾದವಸೇನ ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಓಳಾರಿಕೇನೇವಾ’’ತಿ.

೪. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ತೀಹಾಕಾರೇಹೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ. ‘‘ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ಹೀತಿ ವಿಸೇಸಜೋತಕಂ, ವಿಸೇಸಂ ಕಥಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೯. ಆದೀನಮ್ಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥೋ.

೧೧. ಮನ್ದಸದ್ದೋ ಜಳತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಮನ್ದತ್ತಾ ಜಳತ್ತಾ’’ತಿ. ಯೋ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಸಾಮಣೇರೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ಅಪಿಸದ್ದೋ ಪುಚ್ಛಾವಾಚಕೋ, ‘‘ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಅಪಿ ಪಸ್ಸಿತ್ಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅದಿಟ್ಠಂ ದಿಟ್ಠಂ ಮೇ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅಞ್ಞಾ ಪೂರಣಕಥಾಪಿ ತಾವ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಞ್ಞಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಪ್ಪತಾಯ ಊನಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪೂರಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಪೂರಣಕಥಾ. ಏಸಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ ಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕೋ’’ತಿಆದಿ. ಏಸಾ ಹಿ ಗಾಮೇ ಅಪ್ಪಕಮ್ಪಿ ತೇಲಂ ವಾ ಪೂವಖಣ್ಡಂ ವಾ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ ವಾ ಲಭಿತ್ವಾ ವಾ ಬಹುಕಂ ಕತ್ವಾ ಪೂರಣವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ಪೂರಣಕಥಾ ನಾಮ. ಬಹುಕಾನಿ ತೇಲಾನಿ ವಾ ಪೂವೇ ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ಲಭನ್ತೋಪಿ ಅಪ್ಪಕಂ ಕತ್ವಾ ಊನವಸೇನ ಕಥಿತತ್ತಾ ಊನಕಥಾಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಪನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ಬಹುಕಾಯ ಪೂರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಊನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಕಥಾ ಊನಕಥಾತಿ ವಿಗ್ಗಹೋ ಕಾತಬ್ಬೋತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಓಮಸವಾದ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೧೨. ದುತಿಯೇ ಮಸಧಾತು ವಿಜ್ಝನತ್ಥೇ ಪವತ್ತತಿ ‘‘ಓಮಟ್ಠಂ ಉಮ್ಮಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೨೧) ವಿಯಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಓಮಸನ್ತೀತಿ ಓವಿಜ್ಝನ್ತೀ’’ತಿ.

೧೩. ‘‘ಇದಂ ವತ್ಥು’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ಆಹರೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಮ್ಮಂ. ನನ್ದಿತಬ್ಬೋತಿ ನನ್ದೋ ವಣ್ಣಬಲಾದಿ, ಸೋ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ನನ್ದೀ. ವಿಸಾಲಾನಿ ಮಹನ್ತಾನಿ ವಿಸಾಣಾನಿ ಏತಸ್ಸತ್ಥೀತಿ ವಿಸಾಲೋ, ನನ್ದೀ ಚ ಸೋ ವಿಸಾಲೋ ಚೇತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋತಿ ವಚನತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಸೋತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲೋ, ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯುಞ್ಜಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ. ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲೇಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥವಾಚಕೋ, ಪಗೇವ ದ್ವಿಹೇತುಕ ತಿಹೇತುಕ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ತೇನ ಚಾ’’ತಿ ಚಕಾರಸ್ಸ ಅವುತ್ತಸಮ್ಪಿಣ್ಡನತ್ಥತ್ತಾ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಚಾ’’ತಿ ಅತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮೇನ ಚಾ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋತಿ ನನ್ದಿವಿಸಾಲಸ್ಸ.

೧೫. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಂ ಪದಭಾಜನಿಯಂ, ‘‘ಆಹಾ’’ತಿ ಪದೇ ಆಧಾರೋ. ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಪದಂ ವಿಭಜಿತುಕಾಮೋ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಯಂಯೇವ ‘‘ಹೀನೇನಾಪೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪದಭಾಜನಿಯಂ ಅವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವೇಣುಕಾರಜಾತೀತಿ ವಿಲೀವಕಾರಜಾತಿ. ನೇಸಾದಜಾತೀತಿ ಏತ್ಥ ಕೇವಟ್ಟಜಾತಿಪಿ ಸಙ್ಗಹಿತಾ.

ಪು ವುಚ್ಚತಿ ಕರೀಸಂ, ತಂ ಕುಸತಿ ಅಪನೇತೀತಿ ಪುಕ್ಕುಸೋ. ಪುಪ್ಫಂ ವುಚ್ಚತಿ ಕರೀಸಂ, ಕುಸುಮಂ ವಾ, ತಂ ಛಡ್ಡೇತೀತಿ ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕೋ.

ಕುಟತಿ ಛಿನ್ದತೀತಿ ಕೋಟ್ಠೋ, ಸೋಯೇವ ಕೋಟ್ಠಕೋ. ಯಕಾರಭಕಾರೇ ಏಕತೋ ಯೋಜೇತ್ವಾ ‘‘ಯಭಾ’’ತಿ ಯೋ ಅಕ್ಕೋಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಏಸೋ ಹೀನೋ ನಾಮ ಅಕ್ಕೋಸೋತಿ ಯೋಜನಾ.

೧೬. ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ನಾಮಾದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಅಲಿಕನ್ತಿ ಅಸಚ್ಚಂ, ಮಿಚ್ಛಾವಾಚನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯೋಪಿ ವದತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

೨೬. ಪರಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಪರಿಮುಖಂ ಕಥನಂ ಅಪನೇತ್ವಾ. ದವಂ ಪರಿಹಾಸಂ ಕಾಮೇತೀತಿ ದವಕಾಮೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ದವಕಮ್ಯಂ, ತಂಯೇವ ದವಕಮ್ಯತಾ. ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಕಾರಸ್ಸ ಸದಿಸತ್ಥಮಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಹಿ ಸದಿಸತ್ಥೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಸಾಮಣೇರೋವ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಸಿಯಾ ಸಣ್ಠಾನೇನ ಚ ಪುರಿಸಭಾವೇನ ಚ ಸದಿಸತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞತ್ಥೋವ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬಸತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಸದ್ದೋ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ ಮನುಸ್ಸೇ ಉಪಾದಾಯ ವಚನತ್ಥಜಾನನಾಜಾನನಪಕತಿಕಾನಂ ಸಬ್ಬಸತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಗಹಿತತ್ತಾ.

೩೫. ಅತ್ಥಪುರೇಕ್ಖಾರೋ ನಾಮಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಪೇಕ್ಖಿಯ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಕಿರಿಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪತ್ತಿಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ‘‘ಕಿರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಜ್ಜಕಮ್ಮಸದ್ದಾ ಸಿಕ್ಖಾಪದಮಪೇಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ಆಪತ್ತಿ, ಮಪೇಕ್ಖನ್ತಾಪಿ ನಿಯತನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗತ್ತಾ ನಪುಂಸಕಾಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ನ ವುತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಪೇಸುಞ್ಞಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೩೬. ತತಿಯೇ ‘‘ಜಾತಭಣ್ಡನಾನ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಅಗ್ಯಾಹಿತೋತಿಆದೀಸು ವಿಯ ವಿಸೇಸನಪರನಿಪಾತವಸೇನ ‘‘ಭಣ್ಡನಜಾತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಞ್ಜಾತಭಣ್ಡನಾನ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ವಿರುದ್ಧಂ ವದತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿವಾದೋ, ವಿಗ್ಗಾಹಿಕಕಥಾ, ತಂ ಆಪನ್ನಾತಿ ವಿವಾದಾಪನ್ನಾ, ತೇಸಂ. ಪಿಸತಿ ಸಞ್ಚುಣ್ಣೇತೀತಿ ಪಿಸುಣೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ತಸ್ಸ ಇದನ್ತಿ ಪೇಸುಞ್ಞಂ, ವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಪೇಸುಞ್ಞನ್ತಿ ಪಿಸುಣವಾಚ’’ನ್ತಿ.

೩೭. ಭಿಕ್ಖುಪೇಸುಞ್ಞೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಂಹಟೇ ಪೇಸುಞ್ಞವಚನೇತಿ ಛಟ್ಠೀಸಮಾಸೋ.

೩೮. ‘‘ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಭಣನ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದೇ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾ, ದಸ್ಸನಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೪೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಟಿಮುಖಂ ಆದರೇನ ಸುಣನ್ತೀತಿ ಪತಿಸ್ಸಾ, ನ ಪತಿಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪತಿಸ್ಸವಾ’’ತಿ.

೪೫. ‘‘ಪದಸೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಸೋ-ಪಚ್ಚಯೋ ವಿಚ್ಛತ್ಥವಾಚಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದಂ ಪದ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಚತುಬ್ಬಿಧೇಸು. ಪದಂ ನಾಮ ಇಧ ಅತ್ಥಜೋತಕಂ ವಾ ವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ಲೋಕಿಯೇಹಿ ಲಕ್ಖಿತೋ ಗಾಥಾಯ ಚತುತ್ಥಂಸೋ ಪಾದೋವ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪದನ್ತಿ ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ’’ತಿ. ಅನು ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತಪದತ್ತಾ ದುತಿಯಪಾದೋ ಅನುಪದಂ ನಾಮ. ಅನು ಸದಿಸಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ಬ್ಯಞ್ಜನಸದ್ದೋ ಪದ-ಪರಿಯಾಯೋ. ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಪದಂ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಪುರಿಮಪದೇನ ಪನ ಸದಿಸಂ ಪಚ್ಛಿಮಪದಮೇವ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಂ ನಾಮ.

ವಾಚೇನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ನಿಟ್ಠಾಪೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಏಕಮೇಕಂ ಪದ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ. ‘‘ಥೇರೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ವುತ್ತೇ’’ತಿ ಪದೇ ಕತ್ತಾ, ‘‘ಏಕತೋ’’ತಿ ಪದೇ ಸಹತ್ಥೋ. ಸಾಮಣೇರೋ ಅಪಾಪುಣಿತ್ವಾ ಭಣತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಏತ್ಥ ಏವಸದ್ದೋ ಮತ್ತಸದ್ದಸ್ಸ ಅವಧಾರಣತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ತೇನ ಪಕಾರಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ’’ತಿ ಚ ದ್ವಿನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಸತಿಪಿ ಲಿಙ್ಗವಿಸೇಸತ್ತೇ ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿಮೋಕ್ಖೋ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನುಬ್ಯಞ್ಜನಗಣನಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾ’’ತಿ.

ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಾದೀನೀತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಸುತ್ತಾದೀನಿ ದೀಘಸುತ್ತಾನಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೦ ಆದಯೋ) ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಚಸದ್ದೇನ ಓಘತರಣಸುತ್ತಾದೀನಿ ಸಂಯುತ್ತಸುತ್ತಾನಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧) ಚ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾದಾನಸುತ್ತಾದೀನಿ ಅಙ್ಗುತ್ತರಸುತ್ತಾನಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೨ ಆದಯೋ) ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಾನಿ. ಸೋತಿ ದೇವತಾಭಾಸಿತೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವದತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಕಿಞ್ಚಾಪಿಸದ್ದೋ ಗರಹತ್ಥವಾಚಕೋ, ಪನಸದ್ದೋ ಅನುಗ್ಗಹತ್ಥವಾಚಕೋ. ಮೇಣ್ಡಕಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇಸೂತಿ ಮೇಣ್ಡಕಪಞ್ಹೇ ಚ ಮಿಲಿನ್ದಪಞ್ಹೇ ಚ. ಯನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಆರಮ್ಮಣಕಥಾ ಬುದ್ಧಿಕಕಥಾ ದಣ್ಡಕಕಥಾ ಞಾಣವತ್ಥುಕಥಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ಪೇಯ್ಯಾಲವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಇಮಾಯೋ ಪಕರಣಾನಿ ನಾಮಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಾದೀಸು ವತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಯನ್ತಿ ಸುತ್ತಂ.

೪೮. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಏಕತೋ ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೋ’’ತಿ ವಚನೇ. ಉದ್ದಿಸಾಪೇನ್ತೀತಿ ಆಚರಿಯಂ ದೇಸಾಪೇನ್ತಿ ಬಹುಕತ್ತಾರಮಪೇಕ್ಖಿಯ ಬಹುವಚನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತೇಹೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನೇಹಿ. ದ್ವೇಪೀತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಚ.

ಉಪಚಾರನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಹತ್ಥೂಪಚಾರಂ. ಯೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಪಲಾಯನಕಗನ್ಥನ್ತಿ ಪರಿವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪಕರಣಂ. ಸಾಮಣೇರೋ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಓಪಾತೇತೀತಿ ಅವಪಾತೇತಿ, ಗಳಿತಾಪೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುತ್ತೇಪೀತಿ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸುತ್ತೇಪಿ. ತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಗುಣಗನ್ಥಂ. ಪರಿಸಙ್ಕಮಾನನ್ತಿ ಸಾರಜ್ಜಮಾನಂ. ಯಂ ಪನ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಕಿರಿಯಸಮುಟ್ಠಾನತ್ತಾತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೪೯. ಪಞ್ಚಮೇ ಮುಟ್ಠಾ ಸತಿ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ. ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಪಜಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನಾ. ಭವಙ್ಗೋತಿಣ್ಣಕಾಲೇತಿ ನಿದ್ದೋಕ್ಕಮನಕಾಲೇ.

೫೦. ‘‘ಪಕತಿಯಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ವಿಸೇಸನಂ. ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ದೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ‘‘ಗಾರವೇನಾ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ಪದಞ್ಚ ‘‘ದೇನ್ತೀ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಸೀಸಸ್ಸ ಉಪಧಾನಂ ಉಸ್ಸೀಸಂ, ತಸ್ಸ ಕರೀಯತೇ ಉಸ್ಸೀಸಕರಣಂ, ತಂಯೇವ ಅತ್ಥೋ ಪಯೋಜನಂ ಉಸ್ಸೀಸಕರಣತ್ಥೋ, ತದತ್ಥಾಯ. ತತ್ರಾತಿ ಪುರಿಮವಚನಾಪೇಕ್ಖಂ, ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾ’’ತಿ ವಚನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ಸೇಸೋ. ಅಥ ವಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯಾತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ‘‘ಇದಮ್ಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸೀಲಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೯೫ ಆದಯೋ) ವಿಯ. ಇದಮ್ಪಿ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾಯ ಅಯಂ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮತಾ ಸಿಕ್ಖಾಕಾಮಭಾವೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ತತ್ರಿದಂ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕತ್ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿಆದೀಸುಪಿ. ಭಿಕ್ಖೂ ಖಿಪನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತನ್ತಿ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ರಾಹುಲಂ. ಅಥಾತಿ ಖಿಪನತೋ ಪಚ್ಛಾ. ಇದನ್ತಿ ವತ್ಥು. ಸಮ್ಮುಞ್ಚನಿಕಚವರಛಡ್ಡನಕಾನಿ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಯಸ್ಮತಾ ರಾಹುಲೇನ ಪಾತಿತಂ ನು ಖೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋ ಪನಾಯಸ್ಮಾ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಪರಿಭೋಗಾ ಅಞ್ಞೇಸನ್ತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ನ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಾ.

೫೧. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಸಯನಂ ಸೇಯ್ಯಾ, ಕಾಯಪಸಾರಣಕಿರಿಯಾ, ಸಯನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೇಯ್ಯಾ, ಮಞ್ಚಪೀಠಾದಿ. ತದುಭಯಮ್ಪಿ ಏಕಸೇಸೇನ ವಾ ಸಾಮಞ್ಞನಿದ್ದೇಸೇನ ವಾ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಹಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥಾತಿ ದ್ವೀಸು ಸೇಯ್ಯಾಸು. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ದ್ವೇ ಸೇಯ್ಯಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತಸ್ಮಾ. ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಲಕ್ಖಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಪಾಕಟವೋಹಾರನ್ತಿ ಲೋಕೇ ವಿದಿತಂ ವಚನಂ. ದುಸ್ಸಕುಟಿಯನ್ತಿ ದುಸ್ಸೇನ ಛಾದಿತಕುಟಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಯಥಾವುತ್ತೇ ಪಞ್ಚವಿಧಚ್ಛದನೇಯೇವ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ಕೋ ದೋಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚವಿಧಚ್ಛದನೇಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಂ ಪನ ಸೇನಾಸನಂ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಾಕಾರೇನ ವಾತಿ ಇಟ್ಠಕಸಿಲಾದಾರುನಾ ವಾ. ಅಞ್ಞೇನ ವಾತಿ ಕಿಲಞ್ಜಾದಿನಾ ವಾ. ವತ್ಥೇನಪೀತಿ ಪಿಸದ್ದೋ ಪಗೇವ ಇಟ್ಠಕಾದಿನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಾಯ ಸೇಯ್ಯಾಯ. ಉಪರೀತಿ ವಾ ಸಮನ್ತತೋತಿ ವಾ ಯೋಜನಾ. ಏಕೇನ ದ್ವಾರೇನ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಾಸಾದಸ್ಸ ವಳಞ್ಜಿತಬ್ಬತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕೂಪಚಾರೋ’’ತಿ. ಸತಗಬ್ಭಂ ವಾ ಚತುಸ್ಸಾಲಂ ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಸೇಯ್ಯಂ.

ತತ್ಥಾತಿ ಸೇನಾಸನಸಙ್ಖಾತಾಯಂ ಸೇಯ್ಯಾಯಂ. ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಸಾಮಣೇರಾ ಸಚೇ ಹೋನ್ತಿ, ಏಕೋ ಭಿಕ್ಖು ಸಚೇ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಸಾಮಣೇರಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪಚ್ಚಾಸನ್ನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ಅಞ್ಞೇಹಿಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಾನಂ ಆಪತ್ತಿಸಮ್ಭವತೋ. ತೇತಿ ಸಾಮಣೇರಾ. ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಸಾಮಣೇರಸ್ಸ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏಸೋ ಏವ ನಯೋ, ನ ಅಞ್ಞೋ ನಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏಸೋ ಇವ ನಯೋ, ಏಸೋ ಏತಾದಿಸೋ ನಯೋ ಇವ ಅಯಂ ನಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಪಿ ಚಾತಿ ಏಕಂಸೇನ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಚತುಕ್ಕನ್ತಿ ಏಕಾವಾಸಏಕಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ಏಕಾವಾಸನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ನಾನಾವಾಸಏಕಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನಂ, ನಾನಾವಾಸನಾನುಪಸಮ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಚತುಸಮೂಹಂ, ಚತುಪರಿಮಾಣಂ ವಾ. ಯೋತಿ ಭಿಕ್ಖು. ಹಿಸದ್ದೋ ವಿತ್ಥಾರಜೋತಕೋ, ತಂ ವಚನಂ ವಿತ್ಥಾರಯಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಮಯಾ ವುಚ್ಚತೇತಿ ವಾ. ದೇವಸಿಕನ್ತಿ ದಿವಸೇ ದಿವಸೇ. ಣಿಕಪಚ್ಚಯೋ ಹಿ ವಿಚ್ಛತ್ಥವಾಚಕೋ. ಯೋಪಿ ಸಹಸೇಯ್ಯಂ ಕಪ್ಪೇತಿ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಆಪತ್ತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತತ್ರಾತಿ ‘‘ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾಪೀ’’ತಿ ವಚನೇ.

‘‘ಅಪದಾನಂ ಅಹಿಮಚ್ಛಾ, ದ್ವಿಪದಾನಞ್ಚ ಕುಕ್ಕುಟೀ;

ಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಮಜ್ಜಾರೀ, ವತ್ಥು ಪಾರಾಜಿಕಸ್ಸಿಮಾ’’ತಿ. (ಪಾರಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೫೫);

ಇಮಂ ಗಾಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ವುತ್ತನಯೇನೇವಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ. ಗೋಧಾತಿ ಕುಣ್ಡೋ. ಬಿಳಾಲೋತಿ ಆಖುಭುಜೋ. ಮಙ್ಗುಸೋತಿ ನಕುಲೋ.

ಅಸಮ್ಬದ್ಧಭಿತ್ತಿಕಸ್ಸ ಕತಪಾಸಾದಸ್ಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತುಲಾತಿ ಏತ್ಥ ತುಲಾ ನಾಮ ಥಮ್ಭಾನ, ಮುಪರಿ ದಕ್ಖಿಣುತ್ತರವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ಠಪಿತೋ ದಾರುವಿಸೇಸೋ ಥಲತಿ ಥಮ್ಭೇಸು ಪತಿಟ್ಠಾತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ತಾ ಪನ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ತಿಸ್ಸೋ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನ ಪಞ್ಚಸತ್ತನವಾದಯೋ. ನಾನೂಪಚಾರೇ ಪಾಸಾದೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ವಾಳಸಙ್ಘಾಟಾದೀಸೂತಿ ವಾಳರೂಪಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಕತೇಸು ಸಙ್ಘಾಟಾದೀಸು. ಆದಿಸದ್ದೇನ ತುಲಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಙ್ಘಾಟೋ ನಾಮ ತುಲಾನ, ಮುಪರಿ ಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾಯಾಮವಸೇನ ಠಪಿತೋ ಕಟ್ಠವಿಸೇಸೋ ಸಮ್ಮಾ ಘಟೇನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಗೋಪಾನಸ್ಯಾದಯೋತಿ ಕತ್ವಾ. ತೇ ಪನ ತಯೋ ಹೋನ್ತಿ. ನಿಬ್ಬಕೋಸಬ್ಭನ್ತರೇತಿ ಛದನಕೋಟಿಅಬ್ಭನ್ತರೇ. ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ವಾ ಚತುರಸ್ಸಂ ವಾ ಸೇನಾಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸೇನಾಸನೇ. ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಗಬ್ಭಸ್ಸ ಉಪಚಾರೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಗಬ್ಭೂಪಚಾರಾ ಸಬ್ಬಗಬ್ಭಾ, ತೇ ಪವಿಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಪನ್ನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಪಮುಖೇ. ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ, ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಚ ಆಪತ್ತಿಂ ಕರೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ನನು ಪಮುಖೇ ಛನ್ನಮೇವ ಅತ್ಥಿ, ನೋ ಪರಿಚ್ಛನ್ನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಬ್ಭಪರಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ.

ಯಂ ಪನ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಜಗತೀತಿ ಪಥವಿಯಾ ಚ ಮನ್ದಿರಾಲಿನ್ದವತ್ಥುಸ್ಸ ಚ ನಾಮಮೇತಂ. ಇಧ ಪನ ಮನ್ದಿರಾಲಿನ್ದವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಾ ಭೂಭೇದಾ ಗಹಿತಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಸಹತ್ಥುಬ್ಬೇಧಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಯಸ್ಮಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನ್ಧಕಟ್ಠಕಥಾಯಂ. ಯೇಪಿ ಮಹಾಪಾಸಾದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇಸುಪೀತಿ ಮಹಾಪಾಸಾದೇಸುಪಿ.

ಸುಧಾಛದನಮಣ್ಡಪಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಸುಧಾ’’ತಿ ಇದಂ ಉಪಲಕ್ಖಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಛದನಮಣ್ಡಪಸ್ಸಾಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಮಣ್ಡಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸೂರಿಯರಸ್ಮಿ, ತಂ ಪಾತಿ ರಕ್ಖತಿ, ತತೋ ವಾ ಜನನ್ತಿ ಮಣ್ಡಪಂ. ನನು ಏಕೂಪಚಾರಂ ಹೋತಿ ಪಾಕಾರಸ್ಸ ಛಿದ್ದತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ವಳಞ್ಜನತ್ಥಾಯ ಏವಾತಿ ಏವಕಾರೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ವಳಞ್ಜನೂಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಸದ್ದನ್ತರತ್ಥಾಪೋಹನೇನ ಸದ್ದೋ ಅತ್ಥಂ ವದತೀ’’ತಿ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧; ದೀ. ನಿ. ಟಿ. ೧.೧; ಮ. ನಿ. ಟೀ. ೧.ಮೂಲಪರಿಯಾಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ಓಘತರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.ರುಪಾದಿವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ನ ವಳಞ್ಜನೂಪಚ್ಛೇದನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕವಾಟನ್ತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾರಮೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ, ಅಸತಿ ಚ ದ್ವಾರೇ ಕವಾಟಸ್ಸಾಭಾವತೋ. ಸಂವರಣವಿವರಣಕಾಲೇ ಕವತಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಕವಾಟಂ.

ತತ್ರಾತಿ ‘‘ಏಕೂಪಚಾರತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನೇ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪರವಾದಿನೋ. ಅನುಯೋಗೋ ಸಿಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಿಹಿತದ್ವಾರೇ ಗಬ್ಭೇ. ಸೋತಿ ಪರವಾದೀ. ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಆಪತ್ತಿ ಇತಿ ವುತ್ತೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ಸಬ್ಬಪರಿಚ್ಛನ್ನತಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಪಚ್ಚಾಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಪತಿ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ಪುನ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಬ್ಯಞ್ಜನಮತ್ತೇನೇವಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಚ್ಛನ್ನಾ’’ತಿಆದಿಅಕ್ಖರಪದಮತ್ತೇನೇವ, ನ ಅತ್ಥವಸೇನ. ‘‘ಏವಞ್ಚ ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಬ್ಯಾಪಿತದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತೋತಿ ಅನಾಪತ್ತಿತೋ, ಪರಿಹಾಯೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಯತೇಸು ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಅನಿಯತೇಸು. ಇಧಾಪೀತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇಪಿ. ಯಂ ಯನ್ತಿ ಸೇನಾಸನಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಸೇನಾಸನೇಸು, ಸಹಸೇಯ್ಯಾಪತ್ತಿ ಹೋತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೫೩. ದ್ವೀಸು ಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೇಸು ಮಹಾಅಟ್ಠಕಥಾವಾದೋವ ಯುತ್ತೋತಿ ಸೋ ಪಚ್ಛಾ ವುತ್ತೋ.

ಇಮಿನಾಪೀತಿ ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪೇನಾಪಿ. ಏತನ್ತಿ ಜಗತಿಯಾ ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತಂ. ಯಥಾತಿ ಯಂಸದ್ದತ್ಥೋ ತತಿಯನ್ತನಿಪಾತೋ, ಯೇನ ಸೇನಮ್ಬಮಣ್ಡಪೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೫೫. ಛಟ್ಠೇ ಆಗನ್ತುಕಾ ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆವಸಥೋ, ಆವಸಥೋ ಚ ಸೋ ಅಗಾರಞ್ಚೇತಿ ಆವಸಥಾಗಾರನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಗನ್ತುಕಾನಂ ವಸನಾಗಾರ’’ನ್ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸನ್ತಿಕಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಸಾಟಕನ್ತಿ ಉತ್ತರಸಾಟಕಂ, ನಿವತ್ಥವತ್ಥನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಅಚ್ಚಾಗಮ್ಮಾತಿ ತ್ವಾಪಚ್ಚಯನ್ತಪದಸ್ಸ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ದಸ್ಸೇತುಮಾಹ ‘‘ಪವತ್ತೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಅಕ್ಕೋಸೇತುಕಾಮತಾಯ ಖತ್ತಿಯಂ ‘‘ಚಣ್ಡಾಲೋ’’ತಿ ವದತೋ ಅಲಿಕಂ ಭಣತೋಪಿ ಮುಸಾವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಓಮಸವಾದಸಿಕ್ಖಾಪದೇನೇವ ಆಪತ್ತಿ, ಏವಮಿಧಾಪಿ ಮಾತುಗಾಮೇನ ಸಹ ಸಯತೋ ಪಠಮಸಹಸೇಯ್ಯಸಿಕ್ಖಾಪದೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಇಮಿನಾವ ಆಪತ್ತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೬೦. ಸತ್ತಮೇ ಮಹಾದ್ವಾರೇತಿ ಬಹಿ ಠಿತೇ ಮಹಾದ್ವಾರೇ. ಆಗಮ್ಮ, ಪವಿಸಿತ್ವಾ ವಾ ವಸನಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಓವರಕೋ ಆವಸಥೋ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಓವರಕದ್ವಾರೇ’’ತಿ. ಸುನಿಗ್ಗತೇನಾತಿ ಸುಟ್ಠು ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಗತೇನ ಸದ್ದೇನ. ‘‘ಅಞ್ಞಾತು’’ನ್ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನ ಞಾತು’’ನ್ತಿ ಅತ್ಥಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಆಜಾನಿತು’’ನ್ತಿ. ಇಮಿನಾ ನಕಾರವಿಕಾರೋ ಅಇತಿ ನಿಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ಆಇತಿ ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಪನ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ವಿಞ್ಞುನಾ ಪುರಿಸೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹೇನಾ’’ತಿ ವದನ್ತೋ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸವಿಗ್ಗಹಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಯಕ್ಖೇನ ಪೇತೇನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ನ ಯಕ್ಖೇನಾತಿ ಯಕ್ಖೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಠಿತಾಯ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ದೇಸೇತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏಸ ನಯೋ ‘‘ನ ಪೇತೇನ, ನ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ.

೬೬. ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ ವಾಚಾಸಿಲಿಟ್ಠವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಯೋಜನಸ್ಸಾಭಾವಾ. ತತ್ಥಾತಿ ‘‘ಛಪ್ಪಞ್ಚವಾಚಾಹೀ’’ತಿ ಪದೇ. ಏಕೋ ಗಾಥಾಪಾದೋ ಏಕಾ ವಾಚಾತಿ ವದನ್ತೋ ಚುಣ್ಣಿಯೇ ವಿಭತ್ಯನ್ತಂ ಏಕಂ ಪದಂ ಏಕಾ ವಾಚಾ ನಾಮಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಅತ್ಥಜೋತಕಪದಂ ವಾ ವಾಕ್ಯಪದಂ ವಾ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಂ. ‘‘ಏಕಂ ಪದಂ ಪಾಳಿತೋ, ಪಞ್ಚ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದ್ವೇ ಪದಾನಿ ಪಾಳಿತೋ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಟ್ಠಕಥಾತೋ’’ತಿಆದಿನಯೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಛಪದಾನತಿಕ್ಕಮೋಯೇವ ಹಿ ಪಮಾಣಂ. ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸತಿ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸೋ ಹೋತಿ ‘‘ತಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸತಿ ಚ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ಪವತ್ತಾ. ‘‘ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸಾ’’ತಿ ನಿಯತಪುಲ್ಲಿಙ್ಗಾಪೇಕ್ಖನಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋ ಅತ್ಥವಸೇನ ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗಭಾವೇನ ವುತ್ತಂ. ಇಮಿನಾ ಭೇದಲಿಙ್ಗನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಸೇಸನವಿಸೇಸ್ಯೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣಸಮುದಾಯೋ. ‘‘ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ಅವತ್ವಾ ಆಭೋಗೋಪಿ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಠಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಪಠಮನ್ತಿ ಚ ಪಠಮಮೇವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಪಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಪುಟ್ಠೋ ಹುತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖು ಕಥೇತೀತಿ ಯೋಜನಾತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೬೭. ಅಟ್ಠಮೇ ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಇಧಾತಿ ಭೂತಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಪಯುತ್ತವಾಚಾತಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಯುತ್ತಾ ವಾಚಾ. ತಥಾತಿ ತತೋ ಗುಣಾರೋಚನಕಾರಣಾ, ಅರಿಯಾ ಸಾದಿಯಿಂಸೂತಿ ಯೋಜನಾ.

ಯತಸದ್ದಾನಂ ನಿಚ್ಚಸಮ್ಬನ್ಧತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬೇಪೀತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾರಿಯಾಪಿ. ಭೂತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ. ಕಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು, ನನು ಅರಿಯೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಾನಂ ಅನಾರೋಚಿತತ್ತಾ ನ ಪಟಿಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಾನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಅರಿಯಾನಮ್ಪಿ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೋ ಯಸ್ಮಾ ಭೂತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ‘‘ಭೂತಂ ಭಗವಾ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಸ್ಮಾ ಭಾಸಿತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅರಿಯಾ ಪಟಿಜಾನಿಂಸೂತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿನೋತಿ ದೋಸಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಧಮ್ಮಾ. ತೇಹೀತಿ ಅರಿಯೇಹಿ, ಭಾಸಿತೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಯಂ ಪಿಣ್ಡಪಾತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಞ್ಞೇತಿ ಪುಥುಜ್ಜನಾ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕೇನೇವಾತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪುಥುಜ್ಜನಾರಿಯಾನಂ ಸಙ್ಗಹಣೇ ಪವತ್ತೇನೇವ. ಸಿಕ್ಖಾಪದವಿಭಙ್ಗೇಪೀತಿ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ ಪದಭಾಜನಿಯೇಪಿ. ತತ್ಥಾತಿ ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ.

೭೭. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಸುತಾದಿಗುಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತರಾ ವಾತಿ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ವಾ. ಅತಿಕಡ್ಢಿಯಮಾನೇನಾತಿ ಅತಿನಿಪ್ಪೀಳಿಯಮಾನೇನ. ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದ್ಯತ್ಥೋ. ತೇನ ‘‘ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಾನನ್ತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ, ಫಲಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮ್ಪನ್ನಾನಂ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪತ್ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ಆಪತ್ತಿಯೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಅನಾಪತ್ತೀ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾರೋಚನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೭೮. ನವಮೇ ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಸಂ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಯಂ, ತಾಸು ವಾ ಪಾಳಿಅಟ್ಠಕಥಾಸು. ವಿಚಾರಣಾತಿ ವೀಮಂಸನಾ. ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದೇತಿ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದತ್ಥಭಾವೇ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಸದ್ದೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಅವಿನಾಭಾವತೋ ಸದ್ದೇನ ಅತ್ಥೋಪಿ ವುತ್ತೋ, ವಿನಾಪಿ ಭಾವಪಚ್ಚಯೇನ ಭಾವತ್ಥಸ್ಸ ಞಾತಬ್ಬತ್ತಾ ಭಾವೋಪಿ ಗಹೇತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಸದ್ದತ್ಥಭಾವೇ’’ತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ‘‘ದುಟ್ಠುಲ್ಲಸದ್ದೇ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ಏತಂ ಪರಿಮಾಣಂ ಯಸ್ಸಾತಿ ಏತಂ, ‘‘ತೇರಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ. ಏತಂ ಏವ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಪಾರಾಜಿಕಾನೀ’’ತಿ ಇದನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಕಸ್ಸಚಿ ವಿಮತಿ ಭವೇಯ್ಯ, ಕಿಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಸ್ಸ ಸಮಾನತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ಸತೀ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ ಚಾತಿ ಚಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ, ನ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ಏತನ್ತಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾಪಜ್ಜನತಂ, ‘‘ಅಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಓಮಸವಾದಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವಾ, ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾವೇತಿ ಏತ್ಥ ಏವಕಾರೋ ಅಟ್ಠಾನಯೋಗೋ, ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ, ಕಾರಣಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ಅಞ್ಞಾ ವಿಚಾರಣಾ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅಞ್ಞಾತಿ ಸಾಮ್ಯತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಮೇತಂ, ನ ಅಞ್ಞೇಸಂ ವಿಚಾರಣಾ ಪಮಾಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಏವಕಾರೋ ಠಾನಯೋಗೋವ. ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಚಾತಿ ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಾಲೇಪಿ ಚ.

ಏತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಚರಿಯಾನಂ ಪಮಾಣತಂ. ಸಂವರತ್ಥಾಯ ಏವ, ಅನಾಪಜ್ಜನತ್ಥಾಯ ಏವ ಚ ಅನುಞ್ಞಾತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ತಸ್ಸ’’ತ್ಯಾದಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ನಾಮ ನ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸುವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೮೦. ಸಾತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಮ್ಮುತಿ, ಸಙ್ಘೇನ ಕಾತಬ್ಬಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಠಾನೇ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ. ‘‘ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಪದೇ ಹೇತು. ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ಭಿಕ್ಖು. ಹಿತೇಸಿತಾಯಾತಿ ಹಿತಸ್ಸ ಏಸಿತಾಯ, ಅತ್ಥಸ್ಸ ಇಚ್ಛತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೮೨. ಸೇಸಾನೀತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪಞ್ಚಸಿಕ್ಖಾಪದತೋ ಸೇಸಾನಿ ಉಪರಿ ಪಞ್ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ. ಘಟೇತ್ವಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಪಥವೀಖಣನಸಿಕ್ಖಾಪದಂ

೮೬. ದಸಮೇ ಭಗವಾ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತ್ಥಾತಿ ಪಥವಿಯಂ. ತತ್ಥಾತಿ ತೇಸು ಪಾಸಾಣಾದೀಸು. ಮುಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣತೋತಿ ಖಟಕಪಮಾಣತೋ. ಸಾತಿ ಅದಡ್ಢಪಥವೀ. ಹತ್ಥಿಕುಚ್ಛಿಯನ್ತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ಠಾನೇ. ಏಕಪಚ್ಛಿಪೂರಂ ಪಥವಿನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಪಂಸುಅಪ್ಪಮತ್ತಿಕಾಪದಾನಂ ಏವ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ. ಏತನ್ತಿ ಯೇಭುಯ್ಯೇನಪಾಸಾಣಾದಿಪಞ್ಚಕಂ. ತನ್ತಿ ಕುಸೀತಂ. ಆಣಾಪೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಆಣ ಪೇಸನೇ’’ತಿ ಧಾತುಪಾಠೇಸು ವುತ್ತತ್ತಾ ಆಣಧಾತುಯೇವ ಪೇಸನಸಙ್ಖಾತಂ ಹೇತ್ವತ್ಥಂ ವದತಿ, ನ ಣಾಪೇಪಚ್ಚಯೋ, ಸೋ ಪನ ಧಾತ್ವತ್ಥೇಯೇವ ವತ್ತತಿ. ನ ಹಿ ತಸ್ಸ ವಿಸುಂ ವುತ್ತೋ ಅಭಿಧೇಯ್ಯೋ ಅತ್ಥಿ ಧಾತ್ವತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಿಧೇಯ್ಯಸ್ಸಾಭಾವಾ. ತಾವಾತಿ ಪಠಮಂ ಪಾಳಿಮುತ್ತಕವಿನಿಚ್ಛಯಸ್ಸ, ತತೋ ವಾ.

ಪೋಕ್ಖರಂ ಪದುಮಂ ನೇತೀತಿ ಪೋಕ್ಖರಣೀ. ‘‘ಸೋಧೇನ್ತೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುಂ ಅಪನೇತು’’ನ್ತಿ ಪದೇಸು ಭಾವಕತ್ತಾ. ಯೋತಿ ‘‘ತನುಕದ್ದಮೋ’’ತಿ ಪದೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ಯೋ ತನುಕದ್ದಮೋತಿ ಹಿ ಅತ್ಥೋ. ಕುಟೇಹೀತಿ ಘಟೇಹಿ. ಉಸ್ಸಿಞ್ಚಿತುನ್ತಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಾ ಸಿಞ್ಚಿತುಂ. ತತ್ರಾತಿ ಸುಕ್ಖಕದ್ದಮೇ, ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಪದೇ ಅವಯವೀಆಧಾರೋ. ಯೋತಿ ಸುಕ್ಖಕದ್ದಮೋ.

ತಟನ್ತಿ ಕೂಲಂ. ಉದಕಸಾಮನ್ತಾತಿ ಉದಕಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ. ಓಮಕಚತುಮಾಸನ್ತಿ ಚತುಮಾಸತೋ ಊನಕಂ. ಓವಟ್ಠನ್ತಿ ದೇವೇನ ಓವಸ್ಸಿತಂ ಹೋತಿ ಸಚೇತಿ ಯೋಜನಾ. ಪತತೀತಿ ತಟಂ ಪತತಿ. ಉದಕೇಯೇವಾತಿ ಪಕತಿಉದಕೇಯೇವ. ಉದಕಸ್ಸಾತಿ ವಸ್ಸೋದಕಸ್ಸ. ತತ್ಥಾತಿ ಪಾಸಾಣಪಿಟ್ಠಿಯಂ. ಪಠಮಮೇವಾತಿ ಸೋಣ್ಡಿಖಣನತೋ ಪಠಮಂ ಏವ. ಉದಕೇ ಪರಿಯಾದಿಣ್ಣೇತಿ ಉದಕೇ ಸುಕ್ಖೇ. ಪಚ್ಛಾತಿ ಉದಕಪೂರತೋ ಪಚ್ಛಾ. ತತ್ಥಾತಿ ಸೋಣ್ಡಿಯಂ. ಉದಕೇಯೇವಾತಿ ಮೂಲಉದಕೇಯೇವ. ಉದಕನ್ತಿ ಆಗನ್ತುಕಉದಕಂ. ಅಲ್ಲೀಯತೀತಿ ಪಿಟ್ಠಿಪಾಸಾಣೇ ಲಗ್ಗತಿ. ತಮ್ಪೀತಿ ಸುಖುಮರಜಮ್ಪಿ. ಅಕತಪಬ್ಭಾರೇತಿ ವಳಞ್ಜೇನ ಅಕತೇ ಪಬ್ಭಾರೇ. ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವಮೀಯತಿ, ಘರಗೋಳಿಕಾದಯೋ ವಾ ಸತ್ತೇ ವಮತೀತಿ ವಮ್ಮಿಕೋ.

ಗಾವೀನಂ ಖುರೋ ಕಣ್ಟಕಸದಿಸತ್ತಾ ಗೋಕಣ್ಟಕೋ ನಾಮ, ತೇನ ಛಿನ್ನೋ ಕದ್ದಮೋ ‘‘ಗೋಕಣ್ಟಕೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಚ್ಛದನಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಚ್ಛದನಂ ವಾ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನಂ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತತೋತಿ ಪುರಾಣಸೇನಾಸನತೋ, ಗಣ್ಹಿತುಂ ವಟ್ಟತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅವಸೇಸನ್ತಿ ವಿನಟ್ಠಚ್ಛದನತೋ. ಅವಸೇಸಂ ಇಟ್ಠಕಂ ಗಣ್ಹಾಮಿ ಇತಿ ಸಞ್ಞಾಯಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ಇಟ್ಠಕಾದಿನಾ. ಯಾ ಯಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾ. ಅತಿನ್ತಾತಿ ಅನಲ್ಲಾ, ಅಕಿಲಿನ್ನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೇ. ಸಬ್ಬೋತಿ ಸಕಲೋ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜೋ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪುಞ್ಜಸ್ಸ. ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಕಾರಕೇಹೀ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ಅಪನಾಮೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದೇ ಕಾರಿತಕಮ್ಮಂ. ಕಸ್ಮಾ ವಟ್ಟತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉದಕೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾ ವಾ.

ತತ್ಥಾತಿ ಮತ್ತಿಕಾಪಾಕಾರೇ. ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಮಣ್ಡಪಥಮ್ಭತೋ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ. ತೇನ ಅಪದೇಸೇನಾತಿ ತೇನ ಪಾಸಾಣಾದಿಪವಟ್ಟನಲೇಸೇನ.

ಪಸ್ಸಾವಧಾರಾಯಾತಿ ಮುತ್ತಸೋತಾಯ. ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿಯಾತಿ ಕತ್ತರದಣ್ಡೇನ. ಏತ್ಥ ಹಿ ಕತ್ತರಯತಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಸಿಥಿಲಭಾವೇನ ಸಿಥಿಲೋ ಹುತ್ವಾ ಭವತೀತಿ ಕತ್ವಾ ಕತ್ತರೋ ವುಚ್ಚತಿ ಜಿಣ್ಣಮನುಸ್ಸೋ, ತೇನ ಏಕನ್ತತೋ ಗಹೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಕತ್ತರೇನ ಗಹಿತಾ ಯಟ್ಠಿ, ಕತ್ತರಸ್ಸ ಯಟ್ಠೀತಿ ವಾ ಕತ್ವಾ ಕತ್ತರಯಟ್ಠಿ ವುಚ್ಚತಿ ಕತ್ತರದಣ್ಡೋ. ದನ್ತಜಪಠಮಕ್ಖರೇನ ಸಜ್ಝಾಯಿತಬ್ಬೋ. ವೀರಿಯಸಮ್ಪಗ್ಗಹಣತ್ಥನ್ತಿ ವೀರಿಯಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಪಗ್ಗಣ್ಹನತ್ಥಂ, ವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಕ್ಖಿಪನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇಚಿ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ.

೮೭. ತತ್ರಾಪೀತಿ ಇಟ್ಠಕಕಪಾಲಾದೀಸುಪಿ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ. ತೇಸಂ ಅನುಪಾದಾನತ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಇಟ್ಠಕಾದೀನಂ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಅನಿನ್ಧನತ್ತಾ. ಹೀತಿ ಸಚ್ಚಂ, ಯಸ್ಮಾವಾ. ತಾನೀತಿ ಇಟ್ಠಕಾದೀನಿ. ಅವಿಸಯತ್ತಾತಿ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಅನೋಕಾಸತ್ತಾ. ತಿಣುಕ್ಕನ್ತಿ ತಿಣಮಯಂ ಉಕ್ಕಂ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಮಹಾಪಚ್ಚರಿಯಂ ಏವ. ಅರೀಯತಿ ಅಗ್ಗಿನಿಪ್ಫಾದನತ್ಥಂ ಘಂಸೀಯತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅರಣೀ, ಹೇಟ್ಠಾ ನಿಮನ್ಥನೀಯದಾರು. ಸಹ ಧನುನಾ ಏತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಹಿತೋ, ಉಪರಿ ನಿಮನ್ಥನದಾರು. ಅರಣೀ ಚ ಸಹಿತೋ ಚ ಅರಣೀಸಹಿತೋ, ತೇನ ಅಗ್ಗಿಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಕರಿಯಮಾನೇ ನ ಡಯ್ಹತಿ, ತಥಾ ಕರೋಹೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

೮೮. ಆವಾಟಂ ಜಾನಾತಿ ಆವಾಟಂ ಕಾತುಂ, ಖಣಿತುಂ ವಾ ಜಾನಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಏವಂ ಮಹಾಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನ, ಥುಸಮತ್ತಿಕಂ ಜಾನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾಲಾಭಂ ಸಮ್ಪದಾನವಾಚಕಪದಂ ಅಜ್ಝಾಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ. ಸಾತಿ ಪಥವೀ. ತೇನಾತಿ ಪವಟ್ಟನಾದಿನಾತಿ. ದಸಮಂ.

ಮುಸಾವಾದವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.