೭. ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೮. ಮಹನ್ತಾನಿ ಸಳಾಯತನಾನಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಂ, ಮಹನ್ತತಾ ಚ ತೇಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸಂ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಮಹತೋ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ, ಯೋನಿಸೋ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಜೋತಕನ್ತಿ ಬೋಧಕಂ.

೪೨೯. ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಜಾನನಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಜಾನನಮೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಜಾನನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾರಣಭಾವತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ. ವುಡ್ಢಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮೋಧಾನೇನ ಭವಯೋನಿಗತಿಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸಪಾಳಿಯಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವುದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂಭೂತಾ ಪಗುಣಭಾವಮಾಪಾದಿತಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ಸುಟ್ಠುತರಂ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪಿತಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ವಿಯ ಚ ವಸೀಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಬ್ರೂಹೇನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಸೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಕದಾಚಿ ಭವಪತ್ಥನಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದಿತಾಯಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನೇವಸ್ಸಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಸ್ಸನಾಯತನೇನ ವಿನಾಸದಸ್ಸನತೋ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಪರಿವಡ್ಢನ್ತಿ ಚ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕದರಥಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಸಹಗತಾ ಅಕುಸಲದರಥಾ. ಏವಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕದರಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸನ್ತಾಪಾತಿ ದರಥೇಹಿ ಬಲವನ್ತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಚ ಸನ್ತಾಪನಕರಾ. ಪರಿಳಾಹಾತಿ ತತೋಪಿ ಬಲವತರಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪರಿದಹನಕರಾ.

೪೩೦. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸುಖಂ, ನ ಕಾಯಪ್ಪಸಾದಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸುಖಮೇವ. ಮನೋದ್ವಾರಿಕಸುಖನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸುಖಂ, ನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೇತಸಿಕಸುಖಂ ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಸುಖಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ವಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನೇನ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಪ್ಪಸಙ್ಗಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಜನೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ತಥಾಪಿ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವೋ ಏವ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಭೋಗಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಏತೇನೇವ ಯಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅಕೋವಿದಾನಂ ಘಟಸಭಾವಾದೀಸು ಬುದ್ಧಿತುಲ್ಯಕಾರಿತಾಪತ್ತಿಚೋದನಾ; ಸಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ತಂತಂಪುರಿಮಾಭೋಗವಸೇನ ತೇನ ತೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾಭಿನಿಯತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪರತೋ ಪವತ್ತಮಾನಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಿಸೇಸಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬತೋ. ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ತಾದಿಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥನಿಚ್ಛಯಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಯನ್ತಿ ‘‘ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾ.

೪೩೧. ಕುಸಲಚಿತ್ತ…ಪೇ… ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತೋಸುಖಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸ. ಪುಬ್ಬಸುದ್ಧಿಕಾತಿ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭತೋಪಿ ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸುದ್ಧಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನೀತಿ ಸೀಲವಿಸೋಧನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿಯೋಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸಪಹಾನಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಭಾರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನಿ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ವಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೋ ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕೋ ವಾ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಇಮಮೇವ ಸುತ್ತಪದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ, ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗಹಿತತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ವದತಿ. ಸೋತಿ ತಥಾ ವದನ್ತೋ ವಿತಣ್ಡವಾದೀ. ಅನನ್ತರವಚನೇನೇವಾತಿ, ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ, ‘‘ಏವಮಸ್ಸಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅನನ್ತರವಚನೇನ. ಪಟಿಸೇಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಭಾವಂ ಉಜುಕಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವ ಅಙ್ಗಾನಂ ಗಹಣಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ಭಾವೇತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖಣೇ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಪಜಹೀಯತೀತಿ. ಸಹೇವ ವಿರತಿಯಾ ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತಿಯಾ ವಿನಾ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ ಭಾವನಾಯ ಇಜ್ಝನತೋ. ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಗನ್ಥನ್ತರೇನಪಿ ಸಮತ್ಥೇತುಂ, ‘‘ಸುಭದ್ದಸುತ್ತೇಪಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಸತೇಸು ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವ ಮಗ್ಗೋ ಆಗತೋ, ನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಚತುಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾವಸೇನ. ಏಸ ನಯೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾದೀಸುಪಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾನತಿವತ್ತಮಾನಾ ಯುಗನದ್ಧಾ ಯುತ್ತಾ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗಯುಗನದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬದ್ಧಾತಿ ಯುಗನದ್ಧಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏಕಕ್ಖಣಿಕಯುಗನನ್ಧಾ’’ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏವ ಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಧುರಂ ವತ್ತನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏತೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಿಚ್ಚತೋ ಅಧಿಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾರಹಿತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಸಮಾಧಿರಹಿತಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ಥಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಪನ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾ ಸಮಧುರತಾಯ ಏಕರಸಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.