೫. ಸಳಾಯತನವಗ್ಗೋ

೧. ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೩. ಅಧಿಮತ್ತಗಿಲಾನೋತಿ ಅಧಿಕಾಯ ಮತ್ತಾಯ ಮರಣಸ್ಸ ಆಸನ್ನತಾಯ ಅತಿವಿಯ ಗಿಲಾನೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮರಣಸೇಯ್ಯಂ ಉಪಗತೋ’’ತಿ. ಅಖಣ್ಡಂ ಅಕಾಸಿ ಗಹಪತಿನೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಮಪೇಮತ್ತಾ. ಯತ್ತಕಂ ಚಸ್ಸಾತಿ, ‘‘ಸಕಿಂ ವಾ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯತ್ತಕಂ ಅಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ.

೩೮೪. ಓಸಕ್ಕನ್ತೀತಿ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ. ಓತ್ಥರನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವನ್ತಿ. ಉಸ್ಮಾ ನಾಮ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋಧಾತು, ಸಾ ಸಹ ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯನಿರೋಧಾ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ, ಯಾವ ತಾ ಆಯುಉಸ್ಮಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ತಾವ ಮರಣನ್ತಿಕಾ ವೇದನಾ ವತ್ತನ್ತೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅನಿರುದ್ಧತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾವ ಉಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ.

೩೮೫. ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹೀತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೇಹಿ. ಪಟಿಬಾಹಿತುಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತುಂ. ಚಕ್ಖುಂ ತೀಹಿ ಗಾಹೇಹಿ ನ ಗಣ್ಹಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಮಾನಗ್ಗಾಹಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಹಿ ಸತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ಮಾನಗ್ಗಾಹೋ, ದುಕ್ಖಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ತಣ್ಹಾಗ್ಗಾಹೋ, ಅನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾಯ ಸತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋತಿ, ಗಾಹೋ ಚ ನಾಮ ಓಳಾರಿಕೋ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಗತೇಪಿ ನಿಕನ್ತಿ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯಾತಿ ತಂ ವಿಜಹಾಪೇತುಕಾಮೇನ, – ‘‘ನ ಚ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಞ್ಞಾಣಞ್ಚಾಪಿ ಮೇ ಚಕ್ಖುನಿಸ್ಸಿತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ಕಾಮಭವರೂಪನ್ತಿ ಕಾಮಭೂಮಿಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಮಾಹ – ‘‘ಕಾಮರೂಪಭವರೂಪ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ. ಸೋ ಯುತ್ತೋ ಇಮಸ್ಸ ವಾರಸ್ಸ ಏವ ಅನವಸೇಸಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವಪರಿಯಾಪನ್ನತೋ. ತಥಾ ಹಿ ಉಪರಿ ಚತುವೋಕಾರಭವೋ ಅನವಸೇಸತೋ ವುತ್ತೋ.

೩೮೬. ಇಧಲೋಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಙ್ಖಾರಲೋಕವಿಸಯೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ, ‘‘ವಸನಟ್ಠಾನಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಠಮದುತಿಯವಾರೇಹಿ ಇಧಲೋಕೋ ಗಹಿತೋತಿ ಕತ್ವಾ. ಪಠಮದುತಿಯವಾರೇಹಿ ಪನ ಇಧಲೋಕೋ ಪರಲೋಕೋತಿ ವಿಭಾಗೇನ ವಿನಾ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೋ ಗಹಿತೋ; ತಥಾ ತತಿಯವಾರೇ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೋ ಚತುವೋಕಾರಭವೋ ಚ ಗಹಿತೋತಿ ಪುನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮ್ಪರಾಯವಸೇನ ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ನ ಇಧಲೋಕ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಲೋಕನ್ತಿ ಚ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರವಸೇನೇವ ಗಹಿತಂ. ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಸಙ್ಖಾರವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಯಮ್ಪಿ ಮೇ ದಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸನತ್ಥಂ ತಣ್ಹಾಪರಿತಸ್ಸನಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದನತ್ಥಂ. ಯಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಸ ಪನ ಅಭಾವತೋ, ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾ ಪರಲೋಕಾ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೇಸಂ ಪನ ‘‘ಇಧಲೋಕ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ತಲೋಕಸ್ಸಪಿ ಗಹಣಂ ಇಚ್ಛಿತಂ. ತೇಸಂ ಮತೇನ, ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಯೋಜನಾ.

೩೮೭. ಅಲ್ಲೀಯಸೀತಿ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭೋಗೇಸು ಚ ಅಪೇಕ್ಖಂ ಕರೋಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವರೂಪೀತಿ ಯಾದಿಸೀ ತದಾ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಕಥಿತಾ, ಏವರೂಪೀ. ಧಮ್ಮಕಥಾ ನ ಸುತಪುಬ್ಬಾತಿ ಯಥಾಕಥಿತಾಕಾರಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನ ಸುಖುಮಗಮ್ಭೀರಸುಞ್ಞತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತತಾಸಾಮಞ್ಞಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಮಯಾ ಗತಮಗ್ಗಮೇವ ಅನುಗಚ್ಛಸೀತಿ ದಾನಮಯಪುಞ್ಞಭಾವಸಾಮಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವದತಿ, ನ ಬೋಧಿಸತ್ತದಾನಭೂತಂ ದಾನಪಾರಮಿತಂ. ನ ಪಟಿಭಾತೀತಿ ರುಚ್ಚನವಸೇನ ಚಿತ್ತೇ ನ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ರುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಹೇಸ ವಟ್ಟಾಭಿರತೋತಿ. ಉಜುಮಗ್ಗಾವಹಾ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಭಗವತಾ ಪನಸ್ಸ ಕಥಿತಪುಬ್ಬಾ.

೩೮೮. ಏಸಿತಗುಣತ್ತಾ ಏಸಿಯಮಾನಗುಣತ್ತಾ ಚ ಇಸಿ, ಅಸೇಕ್ಖಾ ಸೇಕ್ಖಾ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನಾ ಚ, ಇಸೀನಂ ಸಙ್ಘೋ, ತೇನ ನಿಸೇವಿತನ್ತಿ ಇಸಿಸಙ್ಘನಿಸೇವಿತಂ. ಕಾಮಂ ತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಗನ್ಧಕುಟಿಪಾಸಾದಕೂಟಾಗಾರಾದಿವಸೇನ ನಿಸೀದನನಿಪಜ್ಜನಾಯ ರುಕ್ಖಲತಾದಿವಸೇನ ಭೂಮಿಸಯಾದಿವಸೇನ ಚ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾ ಮಹತೀ ರಮಣೀಯತಾ ಅತ್ಥೇವ, ಸಾ ಪನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಭಾವೇನ ಅರಿಯಾನಂ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾ ನ ತೋಸೇತಿ; ಯಥಾ ಅರಿಯಾನಂ ನಿಸೇವಿತಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಠಮಗಾಥಾಯ ಜೇತವನಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ಯತ್ಥ ಅರಹನ್ತೋ ವಿಹರನ್ತಿ, ತಂ ಭೂಮಿರಾಮಣೇಯ್ಯಕ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಪ. ೯೮; ಥೇರಗಾ. ೯೯೧; ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೬೧). ಅಪಚಯಗಾಮಿನೀ ಚೇತನಾ ಸತ್ತಾನಂ ಸುದ್ಧಿಮಾವಹತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಮಗ್ಗಚೇತನಾ’’ತಿ. ಚತುನ್ನಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಂ ವಿದಿತಕರಣಟ್ಠೇನ ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಟ್ಠೇನ ಚ ವಿಜ್ಜಾ, ಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಜ್ಜಾತಿ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕೋ ಧಮ್ಮೋ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ. ತಥಾ ಹಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯೋ ಸಮಾಧಿಪಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಕೋ. ಸೀಲಂ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸೀಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸ ಜೀವಿತಂ ಉತ್ತಮ’’ನ್ತಿ. ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಕಪ್ಪೋತಿ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪಸ್ಸ ಉಪಕಾರಕಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗೋ. ತಥಾ ಹಿ ಸೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಯಥಾ ಸಮ್ಮಾಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಪಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧೇನ ಸಙ್ಗಹಿತೋ, ಏವಂ ವಾಯಾಮಸತಿಯೋ ಸಮಾಧಿಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಧಮ್ಮೋತಿ ವಾಯಾಮಸತಿಸಮಾಧಯೋ’’ತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ ಹಿ ಇಧ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, – ‘‘ಏವಂ ಧಮ್ಮಾ ತೇ ಭಗವನ್ತೋ ಅಹೇಸು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೩; ಮ. ನಿ. ೩.೧೯೮; ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೭೮) ವಿಯ. ವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾತಿ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾಕಮ್ಮನ್ತಾಜೀವಾ ಮಗ್ಗಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಏವ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಗಹಿತಾತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏತೇನ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೇನ ಮಗ್ಗೇನಾ’’ತಿ.

ಉಪಾಯೇನಾತಿ ಯೇನ ವಿಧಿನಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ಭಾವೇತಬ್ಬೋ, ತೇನ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಞ್ಚೇವ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಞ್ಚ. ‘‘ಅರಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಸಉಪನಿಸಂ ಸಪರಿಕ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೩೬) ಹಿ ವಚನತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮಾಧಿಆದಯೋ ಮಗ್ಗಧಮ್ಮಾಪಿ ಸಮಾಧಿಪಕ್ಖಿಯಾ. ವಿಚಿನೇಯ್ಯಾತಿ ವೀಮಂಸೇಯ್ಯ, ಭಾವೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತ್ಥಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಅರಿಯಮಗ್ಗಹೇತುಕಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ವಿಸುದ್ಧಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಂ ವಿಚಿನೇಯ್ಯ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ವಿಪಸ್ಸೇಯ್ಯ. ತೇಸು ಹಿ ವಿಪಸ್ಸಿಯಮಾನೇಸು ವಿಪಸ್ಸನಾ ಉಕ್ಕಂಸಗತಾ. ಯದಗ್ಗೇನ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ, ತದಗ್ಗೇನ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೇನ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೇನ, ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀಯತಿ, ಏವಂ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸುಜ್ಝತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏವಂ ತೇಸು ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ವಿಸುಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಇಧಾಪಿ ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮವಚನಂ. ಸಚ್ಚೇಸು ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೇಸೂತಿ ವಚನಸೇಸೋ.

ಅವಧಾರಣವಚನನ್ತಿ ವವತ್ಥಾಪನವಚನಂ, ಅವಧಾರಣನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಾರಿಪುತ್ತೋವಾತಿ ಚ ಅವಧಾರಣಂ ತಸ್ಸ ಸಾವಕಭಾವತೋ ಸಾವಕೇಸು ಸಾರಿಪುತ್ತೋವ ಸೇಯ್ಯೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇತಿ. ಕಿಲೇಸಉಪಸಮೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಹಾಥೇರಸ್ಸ ತಾದಿಸೋ ಕಿಲೇಸೂಪಸಮೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಯಸ್ಸ ಸಾವಕಸ್ಸ ವಿಸಯೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಿ ಅಹೋಸಿ. ಯದಿ ಏವಂ – ‘‘ಯೋಪಿ ಪಾರಙ್ಗತೋ ಭಿಕ್ಖು, ಏತಾವಪರಮೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇದಂ ಕಥನ್ತಿ? ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಾಸನೇ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಮಿಪ್ಪತ್ತಸಾವಕವಸೇನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಥ ವಾ – ‘‘ನತ್ಥಿ ವಿಮುತ್ತಿಯಾ ನಾನತ್ತ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೧೪೧; ವಿಭ. ಮೂಲಟೀ. ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ) ವಚನತೋ ಸಾವಕೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಿಪಞ್ಞಾಮತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಾರಙ್ಗತೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗತೋ’’ತಿಆದಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೮೯. ಛನ್ನೋತಿ ಇದಂ ತಸ್ಸ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂನಾಮಕೋ ಥೇರೋ’’ತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಸತ್ಥಾರಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಕಾಲೇ ಬ್ರಹ್ಮದಣ್ಡೋ ಆಣತ್ತೋ, ಅಯಂ ಸೋ ನ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ನ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಂ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ಥೇರೋ’’ತಿ, ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಅಭಿನಿಕ್ಖಮನಕಾಲೇ ಕಪಿಲಪುರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಿಲಾನಪುಚ್ಛಕಾತಿ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಕಾ, ಗಿಲಾನಭಾವಸ್ಸ ಅವತ್ಥಂ ಸೋತುಕಾಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಸನತೋ ಹಿಂಸನತೋ ಸತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಜೀವಿತಹಾರಕಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ.

೩೯೦. ಉಪವಜ್ಜಂ ಏತಸ್ಸ ನತ್ಥೀತಿ ಅನುಪವಜ್ಜಂ, ಕರಜಕಾಯಂ ಕತ್ವಾ ಆಯತಿಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿರಹಿತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಕ’’ನ್ತಿ.

೩೯೧. ಖಯವಯಂ ಞತ್ವಾತಿ ಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಖಣಭಙ್ಗಂ ನೇತ್ವಾ ಞಾಣೇನ ಯಾಥಾವತೋ ಞತ್ವಾ. ನೇತಂ ಮಮಾತಿ ದುಕ್ಖತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ಮಮಂಕಾರಾಭಾವತೋ. ನೇಸೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅನಿಚ್ಚತೋ ತೇಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ಅಹಂಕಾರಾಭಾವತೋ. ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಅನತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅನತ್ತತೋ ತೇಸು ದಿಟ್ಠೇಸು ಅತ್ತಗ್ಗಾಹಾಭಾವತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ನೇತಂ ಮಮ…ಪೇ… ಅತ್ತಾತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

೩೯೩. ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋತಿ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕೋ ದುಕ್ಖವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ, ಕೇವಲಂ ಪನ ಅಧಿಮಾನೇನೇವ – ‘‘ನಾಭಿಕಙ್ಖಾಮಿ ಜೀವಿತಂ, ಪರಿಚಿಣ್ಣೋ ಮೇ ಸತ್ಥಾ, ನಿರೋಧಂ ದಿಸ್ವಾ’’ತಿ ವದತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇದಮ್ಪೀತಿ ಇದಮ್ಪಿ, ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತಣ್ಹಾನಿಸ್ಸಿತಭಾವೇನ ಹಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಛನ್ನೋ ಮಾರಣನ್ತಿಕಂ ವೇದನಂ ಅಧಿವಾಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಇತೋ ಚಿತೋ ಪರಿವತ್ತನ್ತೋ ಚಲತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಚಲಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ ಮನಸಿಕಾತಬ್ಬಂ, ತೇನ ಇದಂ ಸಬ್ಬಂ ತಂ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಪ್ಪಸದ್ದೋ ಕಾಲಪರಿಯಾಯೋಪಿ ಹೋತಿ, ನ ಕಾಲವಿಸೇಸವಾಚಕೋ ಏವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾ ಅಪ್ಪಹೀನತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಕೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ತಂನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಲ್ಲಿನೋ, ಏವಂ ತಾಹಿಪಿ ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಮುತ್ತಭಾವತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀಹಿ ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಚಲಿತನ್ತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಅಸಮಾರದ್ಧಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಆದೀನವವಸೇನ ಚಲನ್ತಂ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ವಿರೂಪಂ ಚಲಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತಾದಿಸೇ ಪನ ಪಪಞ್ಚವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಚಲಿತೇ ಅಸತಿ ಭಾವನಾಯ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನತಾಯ ಕಿಲೇಸಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚಲಿತೇ ಅಸತಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಕಿಲೇಸಪಸ್ಸದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಭವನ್ತರಂ ದಿಸ್ವಾ ನಮನಟ್ಠೇನ ನತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ನತಿಯಾ ಅಸತೀತಿ ಭವತ್ಥಾಯ ಆಲಯನಿಕನ್ತಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇಸು ಅಸತೀ’’ತಿ. ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ಆಗತಿ ನಾಮಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಭವನ್ತರತೋ ಇಧೇವ ಆಗಮನಂ ನಾಮ, ಚುತಿವಸೇನ ಚವನವಸೇನ ಇತೋ ಭವನ್ತರಸ್ಸ ಗಮನಂ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ ಆಗತಿಗತಿಯಾ ಅಸತಿ ಕತೂಪಚಿತಸ್ಸಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಚವನವಸೇನಾತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಭವತೋ ಚವನವಸೇನ ಚುತಿ, ಆಯತಿಂ ಉಪಪಜ್ಜನವಸೇನ ಉಪಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ. ಯತೋ ಗತಿ ಆಗತಿ ಚವನಂ ಉಪಪಾತೋ ನ ಹೋತಿ, ತತೋ ಏವ ನೇವಿಧ, ನ ಹುರಂ, ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನ, ಕಾಯಸ್ಸ ಗತಿಯಾ ಆಗತಿಯಾ ಚ ಅಭಾವತೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಚುತೂಪಪಾತೋ ನತ್ಥಿ; ತೇನ ನ ಇಧಲೋಕೇ ಠಿತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ನ ಪರಲೋಕೇ ಠಿತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನ ಠಿತೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಯಿಧ ಲೋಕೇ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ಇಧಲೋಕಪರಲೋಕವಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಸಂಸರಣಪದೇಸಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ‘‘ನ ಉಭಯಮನ್ತರೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಉಭಯಪರಿಯಾಪನ್ನೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ‘‘ನ ಉಭಯತ್ಥ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅಯಮೇವ ಅನ್ತೋತಿ ಯೋ ಇಧಲೋಕೇ ಪರಲೋಕೇ ಚ ಅಭಾವೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಅನುಪ್ಪಜ್ಜನಂ, ಅಯಮೇವ ಸಕಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಮೂಲಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ಪರಿಯೋಸಾನಂ.

೩೯೪. ಕಣ್ಠನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದೀತಿ ನಾಳಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರಭಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಛಿನ್ದಿತುಂ ಆರದ್ಧಕ್ಖಣೇ ಛೇದೋ ಚ ವತ್ತತಿ; ಮರಣಭಯಞ್ಚ ಓಕ್ಕಮಿ ಅವೀತರಾಗಭಾವತೋ, ತತೋ ಏವ ಗತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ‘‘ಸೋಪಿ ನಾಮ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಅನುಪವಜ್ಜತಂ ಬ್ಯಾಕರಿತ್ವಾ ಸರಾಗಮರಣಂ ಮರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಸಂವಿಗ್ಗಮಾನಸೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಿಚ್ಚಾದಿವಸೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ. ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಬಹುಸೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಉದಯಬ್ಬಯಞಾಣಂ ಪಾವಿತತ್ತಾ ತಾವದೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಫಲಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾನನ್ತರಂ ಕಣ್ಠನಾಳಿಚ್ಛೇದಪಚ್ಚಯಾ ಜೀವಿತನಿರೋಧೇನ ಸಮಸೀಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿ. ನ ಹಿ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಂ ಅಪ್ಪತ್ವಾ ಜೀವಿತನ್ತರಾಯೋ ಹೋತಿ. ಥೇರಸ್ಸಾತಿ ಆಯಸ್ಮತೋ ಛನ್ನತ್ಥೇರಸ್ಸ. ಬ್ಯಾಕರಣೇನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ಕರಣವಚನಂ ‘‘ಬ್ಯಾಕರಣೇನ ಹೇತುನಾ’’ತಿ. ತನ್ನಿಮಿತ್ತಞ್ಹಿ ಥೇರೋ ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತಿ. ಇಮಿನಾತಿ, ‘‘ಅತ್ಥಿ, ಭನ್ತೇ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ. ಥೇರೋತಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ. ಪುಚ್ಛತೀತಿ, ಭನ್ತೇ, ತಥಾ ಕುಲಸಂಸಗ್ಗಪಸುತೋ ಕಥಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸತೀತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಕುಲೇಸು ಸಂಸಟ್ಠವಿಹಾರೀ’’ತಿ ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀನಂ ಪಞ್ಞಾತಸ್ಸಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ‘‘ಹೋನ್ತಿ ಹೇತೇ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವತೋ ವುತ್ತ-ಟ್ಠಾನೇ ಅಸಂಸಟ್ಠಭಾವೋ ಪಾಕಟೋ ಅಹೋಸಿ. ಪಕ್ಕಮ್ಪಿ ನಿಪಕ್ಕಂ ವಿಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಕೇಚಿ ಅಸಞ್ಞತಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಛನ್ನೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯೫. ಅನನ್ತರಸುತ್ತೇ ‘‘ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತತ್ಥ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಅರಿಯವಿಹಾರಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ಇಧ ಪನ ಅಕತಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಂ ನಾಮ ಕಾಯವಿವೇಕೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಏಕೀಭಾವಾ’’ತಿ. ‘‘ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ರೂಪಾ’’ತಿ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯರೂಪಂ ವಿಜಾನನ್ತಸ್ಸ ದ್ವಾರಭೂತಂ ಚಕ್ಖುನ್ತಿ ಉಭಯಂ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ ಬಾಹಿರಞ್ಚ ಆಯತನಂ ಅಭಿನನ್ದಿತಾದಿಸಾಮಞ್ಞೇನ ತಞ್ಚೇತಿ ಏತ್ಥ ತಂ-ಸದ್ದೇನ ಏಕಜ್ಝಂ ಪಚ್ಚಾಮಟ್ಠನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ತಞ್ಚೇತಿ ತಂ ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸದ್ದೇನ ಜೋತಿತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ತಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾತಿ ತದುಭಯಂ, ‘‘ಮನೋವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ಪದೇನ ಕಥಿತಮೇವಾತಿ ಇಧ ನ ಗಹಿತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸಮೋಧಾನೇನಾತಿ ಸಹಾವಟ್ಠಾನೇನ, ಚಿತ್ತೇನ ನನ್ದಿಯಾ ತಣ್ಹಾಯ ಸಹ ಪವತ್ತಿಯಾ ಚಿತ್ತಸಹುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನನ್ದೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಮೋಧಾನನ್ತಿ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೋಕಾರೇ ಸಹಪ್ಪವತ್ತಿ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ದುಕ್ಖಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಂ ಛನ್ನಂ ದ್ವಾರಾನಂಯೇವ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಥಾ ಸಮುದಯೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಇತಿ ಛಸು ದ್ವಾರೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಸ್ಸ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಸ್ಸ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಸ್ಸ ಚ ಕಥಿತತ್ತಾ ಆಹ – ‘‘ವಟ್ಟಂ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯನಯೇತಿ ‘‘ಸನ್ತಿ ಚ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೇ ದುತಿಯೇ ದೇಸನಾನಯೇ. ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧೀತಿ ನ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿ ನಾಪಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಾನುಸನ್ಧೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿಸ್ಸ ಪನ ಇಧ ಸಮ್ಭವೋ ಏವ ನತ್ಥೀತಿ. ಸತ್ತಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಅಕ್ಕೋಸನೇ ಪರಿಭಾಸನೇ ಪಾಣಿಪ್ಪಹಾರೇ ಲೇಡ್ಡುಪ್ಪಹಾರೇ ದಣ್ಡಪ್ಪಹಾರೇ ಸತ್ಥಪ್ಪಹಾರೇ ಜೀವಿತಾವೋರೋಪನೇತಿ ಇಮೇಸು ಸತ್ತಸು. ‘‘ಭದ್ದಕಾ ವತಿಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಖನ್ತಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಸೀಹನಾದಂ ನದಾಪೇತುಂ.

೩೯೬. ಚಣ್ಡಾತಿ ಕೋಧನಾ, ತೇನ ದೂಸಿತಚಿತ್ತತಾಯ ದುಟ್ಠಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಕಿಬ್ಬಿಸಾತಿ ಪಾಪಾ. ಫರುಸಾತಿ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಪಸಾದಸಿನೇಹಾಭಾವೇನ ಲುದ್ದಾ. ಫರುಸವಚನತಾಯ ವಾ ಫರುಸಾ, ತಥಾಭೂತಾ ಪನ ಲುದ್ದಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಕ್ಖಳಾ’’ತಿ. ಇದಞ್ಚ ತೇತಿ, ‘‘ಹತ್ಥಚ್ಛೇದಂ ನಾಸಿಕಚ್ಛೇದ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಇದಞ್ಚ ಅನಿಟ್ಠಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಭಯದಸ್ಸನೇನ ತಜ್ಜೇಸ್ಸನ್ತಿ.

ಘಟಿಕಮುಗ್ಗರೇನಾತಿ ದಣ್ಡಾನಂ ಕಿರ ಅಗ್ಗಪಸ್ಸೇ ಘಟಾಕಾರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿ, ತೇನ ಸೋ ‘‘ಘಟಿಕಮುಗ್ಗರೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಏಕತೋಧಾರಾದಿನಾ ಸತ್ಥೇನ ಕರವಾಲಖಗ್ಗಾದಿನಾ. ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾದೀನಂ ಏತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರಾದಯೋ ‘‘ದಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ತಂ ಪಾಠಪದೇಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಚ್ಚೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಮನಚ್ಛಟ್ಠಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ದಮೇತಿ ಸಂವರೇತೀತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ, ದಮೋ. ರಾಗಾದಿಪಾಪಧಮ್ಮೇ ದಮೇತಿ ಉಪಸಮೇತೀತಿ ದಮೋ, ಪಞ್ಞಾ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇ ದಮೇತಿ ಉಪಸಮೇತಿ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತೀತಿ ದಮೋ ಉಪೋಸಥೋ. ಬ್ಯಾಪಾದವಿಹೇಸಾದಿಕೇ ದಮೇತಿ ವಿನೇತೀತಿ ದಮೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸುತ್ತೇ ಖನ್ತಿ ‘ದಮೋ’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಉಪಸಮೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ದಮಸ್ಸ ವೇವಚನಂ, ತಸ್ಮಾ ದಮೋ ಚ ಸೋ ಬ್ಯಾಪಾದಾದೀನಂ ವಿನಯನಟ್ಠೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಉಪಸಮನಟ್ಠೇನ ಉಪಸಮೋ ಚಾತಿ ದಮೂಪಸಮೋ, ಅಧಿವಾಸನಖನ್ತಿ.

೩೯೭. ತತ್ಥ ಖನ್ತಿಯಂ ಕತಾಧಿಕಾರೋ ತಂ ಜನಪದಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಯೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಸ್ಸ ಅಪದಾನಂ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ಕೋ ಪನೇಸ ಪುಣ್ಣೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಸುನಾಪರನ್ತಜನಪದೇ. ಅಸಪ್ಪಾಯವಿಹಾರನ್ತಿ ಭಾವನಾಭಿಯೋಗಸ್ಸ ನ ಸಪ್ಪಾಯಂ ವಿಹಾರಂ.

ದ್ವೇ ಭಾತರೋತಿ ಅವಿಭತ್ತಸಾಪತೇಯ್ಯಾ ಅವಿಭತ್ತವೋಹಾರಸಂಯೋಗಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರನ್ತೋ ಭಣ್ಡಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಜನಪದೇಸು ವಿಕ್ಕಯಂ ಕರೋನ್ತೋ.

‘‘ಬುದ್ಧಪೂಜಂ ಧಮ್ಮಪೂಜಂ ಸಙ್ಘಪೂಜಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ತನ್ನಿನ್ನಾ. ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸೀತಿ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವಚನಂ ಅಸ್ಸುತಪುಬ್ಬಂ ಸೋತಪಥಂ ಉಪಗತಂ ಅನಪ್ಪಕಂ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತಂ ಪೀತಿಸಮುಟ್ಠಾನಪಣೀತರೂಪೇಹಿ ಛವಿಚಮ್ಮಾದೀನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಅಟ್ಠಿಮಿಞ್ಜಂ ಆಹಚ್ಚ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತನ್ತಿ ವಿಕ್ಕಿಣನವಸೇನ ವಿನಿಯೋಜಿತಂ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ನ ಉಪಟ್ಠಾತೀತಿ ಭಾವನಾವೀಥಿಂ ನ ಓತರತಿ. ಮಯ್ಹಂ ಅಸಪ್ಪಾಯೋತಿ ಮಯ್ಹಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವನಾಯ ಸಪ್ಪಾಯೋ ಉಪಕಾರೋ ನ ಹೋತಿ.

ಕೋಚಿ ಚಙ್ಕಮಿತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ ಮಹತಾ ಸಮುದ್ದವೀಚಿಸದ್ದೇನ ಉಪದ್ದುತತ್ತಾ ಭಾವನಾಮನಸಿಕಾರಸ್ಸ ಅನಭಿಸಮ್ಭುಣನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮುದ್ದವೀಚಿಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಸೋತಿ ಮಕುಳವಿಹಾರೋ.

ಉತ್ತಮಜವೇನ ಗಚ್ಛಮಾನಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಮಗ್ಗಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ದೀಪಕಂ ಪಾಪುಣಿ.

ಉಪ್ಪಾದಿಕಂ ಉಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಮಹಾವಾತಮಣ್ಡಲಸಮುಟ್ಠಾಪನೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಸಂಖೋಭೇನ್ತೋ ಮಹನ್ತಂ ಉಪ್ಪಾದಂ ಉಟ್ಠಪೇತ್ವಾ.

ಥೇರೋ, ‘‘ಅಮ್ಹೇ ಆವಜ್ಜೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಕನಿಟ್ಠಸ್ಸ ವಚನಂ ಸರಿತ್ವಾ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ಆವಜ್ಜೇತಿ, ತಸ್ಮಾ ತದಾಪಿ ಆವಜ್ಜೇತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಖಣೇ ಆವಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಮುಖೇತಿ ಸೀಸಟ್ಠಾನೇ. ಪಟಿವೇದೇಸುನ್ತಿ ಪವೇದೇಸುಂ, ಉಪಾಸಕಾ ಮಯನ್ತಿ ಪಟಿಜಾನಿಂಸು. ಇಮಿನಾತಿ ಇಮಿನಾ ಮಯ್ಹಂ ಪರಿಚ್ಚತ್ತಕೋಟ್ಠಾಸೇನ. ಮಣ್ಡಲಮಾಳನ್ತಿ ಮುಣ್ಡಮಣ್ಡಲಮಾಳಸದಿಸಂ ಪಟಿಸ್ಸಯಂ. ಪರಿಚಾರಕಾತಿ ಅವಸೇಸಗಾಮಿನೋ.

ಸಚ್ಚಬನ್ಧಸ್ಸ ಓಕಾಸಂ ಕರೋನ್ತೋ ‘‘ಏಕೂನಪಞ್ಚಸತಾನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ತಂ ದಿವಸಂ…ಪೇ… ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ತೇನ ಸೋ ಥೇರೋ ಪಠಮಂ ಸಲಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತಾನಂ ಏತದಗ್ಗೇ ಠಪಿತೋ.

ವಾಣಿಜಗಾಮಂ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ವಾಣಿಜಗಾಮಸಮೀಪಂ ಗನ್ತ್ವಾ. ಬುದ್ಧಕೋಲಾಹಲನ್ತಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಉಪಗಮ್ಮ ಸತ್ತಾನಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕುತೂಹಲಂ.

ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವಾತಿ ಜೇತವನಮಹಾವಿಹಾರೇ ಮಹಾಗನ್ಧಕುಟಿಯಂಯೇವ. ಪರಿಚರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಉಪಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ.

ಗನ್ಧಕಟ್ಠಾನೀತಿ ಚನ್ದನಅಗರುಸಲಳಾದೀನಿ ಸುಗನ್ಧಕಟ್ಠಾನಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಪುಣ್ಣೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೯೮. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಭಾರಂ ಅಕಾಸಿ ಉಪಾಯೇನ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ ಓವಾದೇನ ವಿನೇತಬ್ಬಾನಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ವಿನಯತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಯಾಯತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಪರಿಯಾಯೋ, ಪಟಿಪಾಟೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ವಾರೇನಾ’’ತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ನನ್ದಕತ್ಥೇರಸ್ಸ. ವದಾಪೇಸಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಅನೋಕಾಸಭಾವಂ. ಪರಿಯಾಯೇನ ಓವದನ್ತೀತಿ ಓವದಿತುಂ ಸಮತ್ಥಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ವಾರೇನ ಓವದನ್ತಿ. ಇದಂ ಪರಿಯಾಯೇನ ಓವದನಂ. ಚಿತ್ತಂ ಏಕಗ್ಗಂ ಹೋತಿ ಪಸೀದತಿ ಪುಬ್ಬಚರಿಯಸಿದ್ಧೇನ ಗಾರವಬಹುಮಾನೇನ ಗೇಹಸ್ಸಿತಪೇಮವಸೇನ.

ಗೋತಮೀತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮೀ. ಸೇಟ್ಠಿಸ್ಸಾತಿ ಬಾರಾಣಸಿಸೇಟ್ಠಿನೋ.

ತೇತಿ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇ. ಕಿಂ ನು ಖೋತಿ ಪುಚ್ಛಿ ಚಿರತರಕಾಲಂ ಪುಞ್ಞಕಿರಿಯಾಯ ಪರಿಭಾವಿತಸನ್ತಾನತಾಯ, ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧೇಸು ಚ ಗಾರವಬಹುಮಾನತಾಯ. ದುಗ್ಗತೇಹಿಪಿ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುನ್ತಿ ದುಗ್ಗತೇಹಿಪಿ ಯಥಾವಿಭವಂ ಕತಾ ಕುಟಿ ತುಮ್ಹಾಕಂ ವಸಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಪುಚ್ಛಿ.

ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ದೇಥಾತಿ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ದೇಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಆನಿಸಂಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ‘‘ತಾದಿಸಾನಂ ಮಹೇಸೀನಂ ಕತಂ ವೇಯ್ಯಾವಚ್ಚಂ ಅಮ್ಹಾಕಮ್ಪಿ ದೀಘರತ್ತಂ ಹಿತಾಯ ಹೋತಿ. ಆವಾಸದಾನಞ್ಚ ನಾಮ ಮಹಪ್ಫಲಂ ಮಹಾನಿಸಂಸಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಮಹಾಸಮ್ಪತ್ತಿಆವಹಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಆನಿಸಂಸಂ ಆಚಿಕ್ಖಿತ್ವಾ. ಗಾಳ್ಹೇನ ಓವಾದೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ, ‘‘ಇಮೇಸು ನಾಮ ಕರೋನ್ತೇಸು ತ್ವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ಕರೋಸಿ, ಮಮ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಸ್ಸ ಭರಿಯಭಾವಂ ನ ಜಾನಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇಹಿಪಿ ಕರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಹತ್ಥಕಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕರಣೇ ತುಯ್ಹಂ ಇದಞ್ಚಿದಞ್ಚ ದುಕ್ಖಂ ಆಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಭಯೇನ ತಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸತಂ ಸತಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಸತಂ ಸತಂ ದಾಸಪುತ್ತಾ ಏಕಜ್ಝಂ ಹುತ್ವಾ ಏಕಞ್ಚ ಏಕಞ್ಚ ಕುಟಿಂ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಚಙ್ಕಮನಾದಿಪರಿವಾರನ್ತಿ ಚಙ್ಕಮನರತ್ತಿಟ್ಠಾನದಿವಾಟ್ಠಾನಭೋಜನಾದಿಪರಿವಾರಟ್ಠಾನಸಹಿತಂ. ಜಗ್ಗಿತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇಸೀತಿ ಪರಿಚ್ಚಜಾಪೇಸಿ. ಪರಿವತ್ತಾಪೇತ್ವಾತಿ ಚೇತಾಪೇತ್ವಾ. ತಿಚೀವರಾನೀತಿ ಸಹಸ್ಸಗ್ಘನಿಕಾನಿ ತಿಚೀವರಾನಿ ಕತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಕಾಲೇನ ಕಾಲನ್ತಿ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ, ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಜ್ಜೇ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಭೂತೂಪಕಾರರಜ್ಜೇ ಠಿತಸ್ಸ.

ನನ್ದಕತ್ಥೇರೋಪೀತಿ ತದಾ ಜೇಟ್ಠಕದಾಸೋ ಏತರಹಿ ನನ್ದಕತ್ಥೇರೋ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತೋ. ಜೇಟ್ಠಕದಾಸಿಧೀತಾ …ಪೇ… ಅಗ್ಗಮಹೇಸಿಟ್ಠಾನೇ ಠಿತಾತಿ ಮಹಾಪಜಾಪತಿಗೋತಮಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಯಮಾಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕೋತಿ ಅಯಮೇವ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಆಯಸ್ಮಾ ನನ್ದಕತ್ಥೇರೋ. ಏತಾವ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋತಿ ಏತಾವತಾ ಸಮುದಾಗಮತೋ ಪಞ್ಚಸತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ.

೩೯೯. ಹೇತುನಾತಿ ಞಾಯೇನ ಅವಿಪರೀತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ. ಪುಬ್ಬಭಾಗಾ ಹಿ ಪುರಿಮಾ ಪುರಿಮಾ ಪಟಿಪದಾ ಪಚ್ಛಿಮಾಯ ಕಾರಣಂ. ಯಾಥಾವಸರಸತೋ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಸಭಾವತೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ವಿಯ.

೪೦೧. ತಂ ಸಭಾವಂ ತಂಸಭಾವನ್ತಿ ತಸ್ಸಾ ವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಅನುರೂಪಂ.

೪೦೩. ಪಠಮತರಂಯೇವ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸಾಪಿ ಛಾಯಾಯ ಅನಿಚ್ಚಭಾವೋ ಪಠಮತರಂಯೇವ ಸಿದ್ಧೋ. ನ ಹಿ ಕದಾಚಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪವತ್ತಂ ಕಿಞ್ಚಿ ನಿಚ್ಚಂ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ.

೪೦೪. ಅನುಪಹನಿತ್ವಾತಿ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ. ಕಥಂ ಪನ ಮಂಸಕಾಯಂ ಚಮ್ಮಕಾಯಞ್ಚ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ಇತರೇಸಂ ಕನ್ತನಂ ಹೋತೀತಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಚಮ್ಮಂ ಅಲ್ಲಿಯಾಪೇನ್ತೋತಿ ಚಮ್ಮೇ ಲಗ್ಗಾಪೇನ್ತೋ ಚಮ್ಮಪಟಿಬದ್ಧಂ ಕರೋನ್ತೋ. ಚಮ್ಮಂ ಬದ್ಧಂ ಕತ್ವಾತಿ ವಿವರಕಾಲೇ ನ ಫಾಲೇನ್ತೋ ಚಮ್ಮಬದ್ಧೇ ಕತ್ವಾ. ಏವಂ ಅಕತ್ವಾತಿ ಏವಂ ಮಂಸಚಮ್ಮಕಾಯಾನಂ ವಿನಾಸನಂ ಅಕತ್ವಾ, ವಿಲಿಮಂಸಾದಿವಿಕನ್ತನೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ವಿಲಿಮಂಸನ್ತಿ ಚಮ್ಮನಿಸ್ಸಿತಮಂಸಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಕಿಲೋಮಕನ್ತಿ ಚ ವದನ್ತಿ. ನ್ಹಾರೂತಿ ಸುಖುಮನ್ಹಾರು. ಬನ್ಧನನ್ತಿ ಚಮ್ಮಮಂಸಾನಂ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸಬ್ಬಚಮ್ಮೇ ಲಗ್ಗವಿಲಿಪನಮಂಸಮೇವಾ’’ತಿ. ಅನ್ತರಕಿಲೇಸಮೇವಾತಿ ಅನ್ತರೇ ಚಿತ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ ಸತ್ತಸನ್ತಾನನ್ತೋಗಧತಾಯ ಅಬ್ಭನ್ತರಭೂತಕಿಲೇಸಮೇವ.

೪೦೫. ತಜ್ಜಂ ವಾಯಾಮನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ಪುರಿಸೇನ ಕುಠಾರಿನಾ ಛೇಜ್ಜಂ ಛಿನ್ದಿತೇ ಛೇಜ್ಜಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಪಟಿಘಾತಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಕಾಯಪರಿಳಾಹಾಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಅವಟ್ಠಾನಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಕಿಚ್ಚನ್ತರೇ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಣಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ಏವಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಕಿಲೇಸೇ ಛಿನ್ದನ್ತಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ ವೀರಿಯಬಲೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸತಿ-ಪೀತಿ-ಪಸ್ಸದ್ಧಿ-ಸಮಾಧಿ-ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಏವಂ ನ ವಿನಾ ಛಹಿ…ಪೇ… ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ.

೪೦೭. ತೇನ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಯೇನ ತಾಸಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಸಾ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ಸಪ್ಪಾಯಾ, ಆಸೇವನಮನ್ದತಾಯ ಪನ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ನ ಜಾತಾಯೇವ; ಪುನ ತಥಾ ದೇಸನಾಯ ಸತಿ ಆಸೇವನಬಲವತಾಯ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ; ತೇನ ಕಾರಣೇನ ತ್ವಮ್ಪಿ ತಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ತೇನೇವ ಓವಾದೇನ ಓವದೇಯ್ಯಾಸೀತಿ.

೪೧೫. ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಿಕಾತಿ ಸಬ್ಬಾಸಂ ಕನಿಟ್ಠಾ ಸೋತಾಪನ್ನಾ, ಅನರಿಯಾ ತತ್ಥ ಕಾಚಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಸೇಸಾ ಪನ…ಪೇ… ಖೀಣಾಸವಾ ಚಾ’’ತಿ. ಯದಿ ಏವನ್ತಿ ಅಖೀಣಾಸವಾಪಿ ತಾದಿಸಾ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಅತ್ಥಿ. ಏವಂ ಸತಿ ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಭಾವೇನಪಿ ಸತಿ ಖೀಣಾಸವಭಾವೇ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಚೋದೇತಿ, ‘‘ಕಥಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪಾ’’ತಿ? ಇತರೋ ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ, ‘‘ಯಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರತಿ. ಅಜ್ಝಾಸಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ತತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಪಾರಿಪೂರಿಯಾ, ನ ಸಬ್ಬಸೋ ಗುಣಪಾರಿಪೂರಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿ. ಏತೇನ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನಾನಂ ವಿಸದಿಸತಾಯ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇ ಪವತ್ತಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಝಾನಙ್ಗಾನಂ ವಿಸೇಸತಾತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ನನ್ದಕೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೫. ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧೬. ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಾಚೇನ್ತಿ ಸಾಧೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಕಾರಣಧಮ್ಮಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಕಾರಣವಸೇನಾ’’ತಿ, ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಯೋ ವಿಸುಜ್ಝಮಾನಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇನ್ತಾ ಅಗ್ಗಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿ ಬಾಲಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಪಣ್ಡಿತಪಯಿರುಪಾಸನೇನ ಪಸಾದಾವಹಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಚ ಹೋತಿ. ತತೋ ಇಧ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಸದ್ಧಾರಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ತೇ ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಕದಾಚಿ ಸದ್ಧಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನೇನ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅಸದ್ಧಿಯಮೇವ ವಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಟಿಭಯಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ದೂರತೋ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯನ್ತಿ ಚ ಸದ್ಧಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಅಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ತೇ ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥೂತಿ ಚ ಬುದ್ಧಾದೀನಿ ರತನಾನಿ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಾನಿ ಚ. ಸೇವತೋತಿ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ವಡ್ಢೇತುಞ್ಚ ನಿಸೇವತೋ. ಸೇಸಪದಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಅಥ ವಾ ಸೇವತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತೋ. ಭಜತೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಭತ್ತಿಂ ಕುಬ್ಬತೋ. ಪಯಿರುಪಾಸತೋತಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಕರಣವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹತೋ. ಪಸಾದನೀಯಸುತ್ತನ್ತಾ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಪಸಾದಾವಹಾ ಸಮ್ಪಸಾದನೀಯಸುತ್ತಾದಯೋ. ತೇ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಸನ್ನಾ ಉಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸೂಪಹಾರತೋ ಚ ಆಸೇವನಂ ಭಾವನಂ ಲಭನ್ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ ಮಗ್ಗಫಲಾವಹಭಾವೇನ ಅಚ್ಛತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಕುಸೀತೇತಿ ಅಲಸೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೇ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೇ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾಯಪ್ಪಧಾನೇ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅವೇಕ್ಖತೋ. ತೇ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಲೀನಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಆರಮ್ಭಧಾತುಆದಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಿಧಿನಾ ಸತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅಸಮಾಹಿತೇ ಭನ್ತಮಿಗಭನ್ತಗೋಣಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೇ. ಸಮಾಹಿತೇ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೇ. ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದಿಝಾನಾನಿ ಪಠಮಾದಿವಿಮೋಕ್ಖೇ ಚ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಉಪರೂಪರಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸಮಾಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೇತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೇ, ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಸವನಸಮ್ಮಸನಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಞ್ಞಾರಹಿತೇ ಚ. ಪಞ್ಞವನ್ತೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೇ. ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಚರಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಸ್ಸ ಚರಿಯಂ ಪವತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮೋಹಂ ವಿಧಮತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಸುತ್ತಸಮೂಹೇ.

ಪುಬ್ಬೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾರಣಾನಿ, ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಇಧ ಸದ್ಧಾದಿಕೇ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಅಪರೇಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಏವ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಪನ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ ಸೀಲಸಂವರೋ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ ಇಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ‘‘ಮೇಘಿಯಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ’’ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೧) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತಲೋಕಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸೇಸತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ.

೪೧೯. ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟ್ಠಪಿತಪತ್ಥನಾ ದೇವತಾ ಉದಿಕ್ಖಮಾನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, – ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇಸಿ, ತಾವದೇವ ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ತಙ್ಖಣಂ ಆಗಮೇನ್ತಿಯೋ ತಾ ದೇವತಾಯೋ ತಂ ಸಮವಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ. ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸು ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚೇನ ಪವತ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋತಿ ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೩೦) ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯುನೋ ಪನ ಫಲಞಾಣಾನಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸಾತಿಸಯಾನೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ(ಮ. ನಿ. ೨.೩೮೩ ಆದಯೋ) ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಫಲಞಾಣಞ್ಚ ದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಸಾತಿಸಯೋ, ತಾಹಿ ಚ ದೇವತಾಹಿ ಯಂ ಞಾಣಂ ಅಧಿಗತಂ, ತಂ ಸಾತಿಸಯಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಞಾಣೇ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಆಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾಕಾರವಿಸೇಸೇನ ಲಭೇಯ್ಯ ಕಾಚಿ ವಿಸೇಸಮತ್ತಾ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ ಯಥಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪತಿ ವಿಸೇಸಕಿತ್ತನೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ವಿಯ ತಾ ದೇವತಾ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಪಗೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ? ನೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಿತ್ತಕಾ ಪನ ತಾ ದೇವತಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಸಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೬. ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೦. ಆದಿಮ್ಹಿ ಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಆದಿಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ವಾ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣೋ, ತಂ ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಂ, ಆದಿಕಲ್ಯಾಣಭಾವೋ ಚ ದೋಸವಿಗಮೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ. ಯಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಗತದೋಸಂ, ತಂ ಪರಿಪುಣ್ಣಗುಣಮೇವ ಹೋತೀತಿ ‘‘ನಿದ್ದೋಸ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕತ್ವಾತಿ ಚ ಪದಂ, ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕತ್ವಾ ಭದ್ದಕಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ದೇಸನಾಕಾರೋ ಹಿ ಇಧ ಕಲ್ಯಾಣಸದ್ದೇನ ಗಹಿತೋ. ತೇನೇವಾಹ – ‘‘ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ, ದುತಿಯೇ ಪನ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕಲ್ಯಾಣತಾ ಮುಖ್ಯೇನೇವ ಕಥಿತಾ ಇತರಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ. ಮಜ್ಝೇಕಲ್ಯಾಣಂ ಪರಿಯೋಸಾನಕಲ್ಯಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಯಞ್ಚ ದೇಸನಾಯ ಥೋಮನಾ ಬುದ್ಧಾನಂ ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣಾವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಇತಿ ಭಗವಾ ಅರಿಯವಂಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಯ ಥೋಮನಾ ಏವಾತಿ ‘‘ನವಹಿ ಪದೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವೇದನಾ ಯಾಥಾವತೋ ಜಾನನಂ, ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚಂ, ತಸ್ಸ ಉಪಾಯೋ ವಿಪಸ್ಸನಾತಿಆಹ – ‘‘ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಜಾನಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾದಿಕಿಚ್ಚೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಚ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬೋ. ತೇಭೂಮಕಚಿತ್ತಮೇವ ಕಥಿತಂ ಸಮ್ಮಸನಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಏಸ ನಯೋ ಧಮ್ಮಾಯತನಾದೀಸುಪಿ. ಧಮ್ಮಾಯತನಸ್ಸ ವಾ ಆಯತನಭಾವತೋ ಬಹಿದ್ಧಾಗಹಣಂ, ನ ಸಬ್ಬಸೋ ಅನಜ್ಝತ್ತಭಾವತೋ. ವಿಪಾಕವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ಜವನಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾತಿ ಛತ್ತಿಂಸವಿಪಾಕವೇದನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೀ ಅನುಭವೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅಕುಸಲಜವನಕ್ಖಣತೋ ಉಪ್ಪನ್ನತಣ್ಹಾ.

೪೨೨. ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕೋ ಅನುಸನ್ಧೀತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಆದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಹೇಟ್ಠಾತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಫಸ್ಸವೇದನಾತಣ್ಹಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾದಸ್ಸನೇನ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ ರೂಪಾಯತನಾದೀನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾ ದೀಪಿತಾ ಅಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಭಾವತೋ, ಯಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿಕಂ, ತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಾದಸಮ್ಭವತೋ, ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ, ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾತಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಚ ಛನ್ನಂ ಛಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಕರಣೇನ ಅತ್ಥತೋ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ವಿಭಾವಿತಂ. ನ ಸರೂಪತೋತಿ ಸರೂಪತೋಪಿ ತಂ ವಿಭಾವೇತುಕಾಮೋ ತೇನೇವ ಛಛಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗನಯೇನ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಅನ್ವಯತೋ ಚ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ – ‘‘ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಕಾವ ದೇಸನಾ ವಿಭಾವಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೇಟ್ಠಾ ಕಥಿತಾನಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಹೇಟ್ಠಾ ಪನ ಛನ್ನಂ ಛಕ್ಕಾನಂ ವಸೇನ ವಿನಿಬ್ಭೋಗದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ನ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ವಿಭಾವಿತಂ, ಇಧ ಪನ ಸರೂಪತೋ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ವಿಭಾವಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಅನುಸನ್ಧನ್ತರಭಾವಜೋತನಾ. ಯದಿಪಿ ಅನತ್ತಭಾವೋ ನಾಮ ಚತೂಸುಪಿ ಸಚ್ಚೇಸು ಲಬ್ಭತೇವ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ, ಇಮೇ ಪನೇತ್ಥ ದ್ವೇಪಿ ನಯಾ ಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ಅನತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ. ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪಪತ್ತಿಸಙ್ಖಾತಯುತ್ತಿಯಾ ನ ಸಮೇತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅತ್ತವಾದಿನಾ – ‘‘ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ’’ತಿ ಅಭಿಮತೋ, ಚಕ್ಖುಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದವನ್ತತಾಯ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಯಂ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ಥವುತ್ತಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚಕ್ಖು ಅತ್ತಾತಿ ಯೋ ವದೇಯ್ಯ, ತಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಕ್ಕಾಯವತ್ಥು ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ ಅನಿಚ್ಚಭಾವತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಘಟೋ, ಚಕ್ಖುಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿಭಾವತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಘಟೋ, ಚಕ್ಖು ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿ ಉಪ್ಪಾದಾದಿಸಮ್ಭವತೋ ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ ಘಟೋ. ವಿಗಚ್ಛತೀತಿ ಭಙ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಭಾವಾವಿಗಮೇನ ವಿಗಚ್ಛತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿರುಜ್ಝತೀ’’ತಿ.

೪೨೪. ಯಸ್ಮಾ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಮೂಲಕಂ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ, ಕಮ್ಮವಟ್ಟಮೂಲಕಞ್ಚ ವಿಪಾಕವಟ್ಟಂ. ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿ ಚ ತಣ್ಹಾದಿಗ್ಗಾಹಪುಬ್ಬಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಗಾಹಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ತಣ್ಹಾಪಕ್ಖಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಂ, ಚಕ್ಖಾದಯೋ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಸಚ್ಚಾನಂ ವಸೇನ ವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ. ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಸಕ್ಕಾಯಗಾಮಿನಿಪಟಿಪದಾಯ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಹಣಮೇವೇತ್ಥ ಅನುಪಸ್ಸನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಗಾಹತ್ತಯವಸೇನ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾದಿಗ್ಗಾಹಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ದುಕ್ಖಾನಿಚ್ಚಾನತ್ತಾನುಪಸ್ಸನಾನಂ ವಸೇನ, ತಾಹಿ ವಾ ತಿಣ್ಣಂ ಗಾಹಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವಿನಿವೇಠನವಸೇನ ಅನುಪ್ಪಾದನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ ವಿವಟ್ಟಂ ದಸ್ಸೇತುನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾತಿ ಏತ್ಥ ನಿರೋಧಧಮ್ಮೋ ಸರೂಪೇನೇವ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ನಿರೋಧೋ…ಪೇ… ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ. ಪಟಿಸೇಧವಚನಾನೀತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಾನಿ.

೪೨೫. ತಣ್ಹಾದೀನಂ ಅನುಪಾದಿಯನವಚನಾನಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿವಸೇನೇವ ವುತ್ತಾನಿ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠೀನಂಯೇವ ಅಭಿನನ್ದನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಸಬ್ಭಾವತೋ. ಅಪ್ಪಹೀನತ್ಥೋ ಅನುಸಯತ್ಥೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಅನುಸೇತೀತಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗೇನ ಹಿ ಅಪ್ಪಹೀನೋ ಥಾಮಗತೋ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸೋ ಅನುಸಯೋ ಕಾರಣಲಾಭೇ ಸತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಭಾವತೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸಾತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚೇವ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ. ಸಉಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನ್ತಕರಣಂ, ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಂ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ.

೪೨೬. ತೇಸನ್ತಿ ಅನುಸಯಾನಂ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನಾತಿ ಪಜಹನವಸೇನ, ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಜ್ಜಂ ಪಜಹಿತ್ವಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಅವಿಜ್ಜಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪಾದೇತ್ವಾ. ಕಾಮಂ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಞಾಣಮ್ಪಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಹಾಯಿನೀ ವಿಜ್ಜಾ ಏವ, ತಂ ಪನ ಞಾಣಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾಯಕಂ ನ ಹೋತಿ, ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಞಾಣೇ ಪನ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಲೇಸೋಪಿ ನಾವಸಿಸ್ಸತೀತಿ ತದೇವ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಹಾಯಕನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗವಿಜ್ಜಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ’’ತಿ.

೪೨೭. ಸಯಮೇವ ತಥಾಗತೇ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ದೇಸೇನ್ತೇ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾತಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಮೇತಂ, ಅಥ ಕಿಂ ಅಚ್ಛರಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಕಥೇನ್ತೇಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ಪಕಾರತ್ಥೋ, ಇಮಿನಾವ ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಸಟ್ಠಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಏತಮ್ಪಿ ಅನಚ್ಛರಿಯಂ, ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಾವಕಾ ಸಮುದಾಗಮಾ ಮಹಾಭಿಞ್ಞಾ ಪಭಿನ್ನಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ ತಥಾ ತಥಾ ಸಪ್ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೀತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಮಹಾಭಿಞ್ಞಪ್ಪತ್ತಾ ಹಿ ತೇ ಸಾವಕಾ’’ತಿ.

ಮಹಾಮಣ್ಡಪೇತಿ ಲೋಹಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪುರತೋ ಏವ ಮಹಾಭಿಕ್ಖುಸನ್ನಿಪಾತೋ ಜಾತೋತಿ ತೇಸಂ ಪಹೋನಕವಸೇನ ಕತೇ ಮಹತಿ ಸಾಣಿಮಣ್ಡಪೇತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇಸುಪಿ ಠಾನೇಸೂತಿ ತೇಸು ಯಥಾವುತ್ತಮಹಾಮಣ್ಡಪಾದೀಸು ಠಾನೇಸು. ಮಹಾಥೇರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ದೇವತ್ಥೇರಸ್ಸ ಗುಣೇ ಸುತ್ವಾ ಪಸನ್ನಮಾನಸೋ ಮಹಾಥೇರೋ, ತಥಾಪಿ ವತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಸೀದಿತ್ವಾ ‘‘ತ್ವಂ ಪನ ನ್ಹಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇತಿ ಚ ಕಲ್ಯಾಣಿಯಮಹಾವಿಹಾರೇ ಉಪೋಸಥಾಗಾರೇ ಹೇಟ್ಠಾಪಾಸಾದೇ ಏಕದಾ ಉಪರಿಪಾಸಾದೇ ಏಕದಾ, ಕಥೇಸೀತಿ. ಚೂಳನಾಗಸ್ಸ ತಥಾ ಮಹತೀ ಪರಿಸಾ ದೇವತಾನುಭಾವೇನ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದನಂ ಅಹೋಸೀತಿ ಕೇಚಿ. ಥೇರೋ ಪನ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾವ ಮಹತಿಂ ಪರಿಸಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪೇಸೀತಿ ಅಪರೇ.

ತತೋ ತತೋತಿ ತಸ್ಸಂ ತಸ್ಸಂ ದಿಸಾಯಂ. ಏಕೋವಾತಿ ಏಕಚ್ಚೋ ಏವ, ನ ಬಹುಸೋ, ಕತಿಪಯಾವ ಪುಥುಜ್ಜನಾ ಅಹೇಸುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಛಛಕ್ಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೭. ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨೮. ಮಹನ್ತಾನಿ ಸಳಾಯತನಾನಿ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಪವತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಂ, ಮಹನ್ತತಾ ಚ ತೇಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸಂ ಅಭಿಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಅಯೋನಿಸೋ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಮಹತೋ ಅನತ್ಥಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ, ಯೋನಿಸೋ ಗಯ್ಹಮಾನಾನಂ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನತೋ ಚ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಜೋತಕನ್ತಿ ಬೋಧಕಂ.

೪೨೯. ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಜಾನನಮ್ಪಿ ಯಥಾಭೂತಜಾನನಮೇವ ಮಗ್ಗೇನ ಜಾನನಸ್ಸ ಆಸನ್ನಕಾರಣಭಾವತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಹವಿಪಸ್ಸನೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಅಜಾನನ್ತೋ’’ತಿ. ವುಡ್ಢಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಪಚ್ಚಯಸಮೋಧಾನೇನ ಭವಯೋನಿಗತಿಠಿತಿಸತ್ತಾವಾಸಪಾಳಿಯಾ ಅಪರಾಪರಂ ಪರಿವುದ್ಧಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಏವಂಭೂತಾ ಪಗುಣಭಾವಮಾಪಾದಿತಾ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಧಮ್ಮಾ ವಿಯ ಸುಟ್ಠುತರಂ ವಸೀಭಾವಂ ಪಾಪಿತಾ ಝಾನಾಭಿಞ್ಞಾ ವಿಯ ಚ ವಸೀಭೂತಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪರೂಪರಿ ಬ್ರೂಹೇನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ವಸೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಕದಾಚಿ ಭವಪತ್ಥನಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದಿತಾಯಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನೇವಸ್ಸಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ. ಅಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾವ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ದಸ್ಸನಾಯತನೇನ ವಿನಾಸದಸ್ಸನತೋ ಪವತ್ತನ್ತಿ ಪರಿವಡ್ಢನ್ತಿ ಚ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕದರಥಾತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಸಹಗತಾ ಅಕುಸಲದರಥಾ. ಏವಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕದರಥಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸನ್ತಾಪಾತಿ ದರಥೇಹಿ ಬಲವನ್ತೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಚ ಸನ್ತಾಪನಕರಾ. ಪರಿಳಾಹಾತಿ ತತೋಪಿ ಬಲವತರಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪರಿದಹನಕರಾ.

೪೩೦. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸುಖಂ, ನ ಕಾಯಪ್ಪಸಾದಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸುಖಮೇವ. ಮನೋದ್ವಾರಿಕಸುಖನ್ತಿ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಚಿತ್ತಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸುಖಂ, ನ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಚೇತಸಿಕಸುಖಂ ತಸ್ಸ ಕಾಯಿಕಸುಖಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜನಂ ವಾ ವುಟ್ಠಾನಂ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನೇನ ತಸ್ಸ ಸಮ್ಭವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಪನ ತಪ್ಪಸಙ್ಗಸಙ್ಕಾನಿವತ್ತನತ್ಥಂ. ವಿಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಜನೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥಂ ಸಮಾಪಜ್ಜನಸ್ಸ ಕಥಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ, ಬುದ್ಧಾನಂ ಪನ ಭಗವನ್ತಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಚೇ? ತಥಾಪಿ ತಸ್ಸ ಆಸನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಚಿತ್ತಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಸಮ್ಭವೋ ಏವ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಾಭೋಗಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಏತೇನೇವ ಯಾ ಕೇಸಞ್ಚಿ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅಕೋವಿದಾನಂ ಘಟಸಭಾವಾದೀಸು ಬುದ್ಧಿತುಲ್ಯಕಾರಿತಾಪತ್ತಿಚೋದನಾ; ಸಾ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ತಂತಂಪುರಿಮಾಭೋಗವಸೇನ ತೇನ ತೇನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಾಭಿನಿಯತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪರತೋ ಪವತ್ತಮಾನಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇನ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಾದಿವಿಸೇಸಸ್ಸ ವಿನಿಚ್ಛಿನಿತಬ್ಬತೋ. ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಕಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಜವನಂ ತಾದಿಸಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥನಿಚ್ಛಯಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಉಪ್ಪನ್ನಮತ್ತಮೇವ ಹೋತಿ. ಅಯನ್ತಿ ‘‘ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾ.

೪೩೧. ಕುಸಲಚಿತ್ತ…ಪೇ… ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಸಹಗತಕುಸಲಚಿತ್ತಸ್ಸ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಚೇತೋಸುಖಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸ. ಪುಬ್ಬಸುದ್ಧಿಕಾತಿ ಮಗ್ಗುಪ್ಪತ್ತಿತೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭತೋಪಿ ವಾ ಪುಬ್ಬೇವ ಸುದ್ಧಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾವ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಕಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನೀತಿ ಸೀಲವಿಸೋಧನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿಯೋಗಸ್ಸ ಮಗ್ಗೇನ ಪಹಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸಪಹಾನಸ್ಸಾತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಮಗ್ಗಸಮ್ಭಾರಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಕಾರಾಪಕಙ್ಗಾನಿ. ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ವಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಿಕೋ ವಾ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ, ದುತಿಯಜ್ಝಾನಿಕೋ ವಾ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ ಹೋತಿ.

ಇಮಮೇವ ಸುತ್ತಪದೇಸಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ, ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂಯೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಗಹಿತತ್ತಾ ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ವದತಿ. ಸೋತಿ ತಥಾ ವದನ್ತೋ ವಿತಣ್ಡವಾದೀ. ಅನನ್ತರವಚನೇನೇವಾತಿ, ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿವಚನಸ್ಸ, ‘‘ಏವಮಸ್ಸಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅನನ್ತರವಚನೇನ. ಪಟಿಸೇಧಿತಬ್ಬೋತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಹಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಭಾವಂ ಉಜುಕಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತತ್ಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಏವ ಅಙ್ಗಾನಂ ಗಹಣಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮಾವಾಚಂ ಭಾವೇತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮಙ್ಗೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಂ ಪಜಹತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಖಣೇ ಸಮ್ಮಾವಾಚಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ, ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಮಿಚ್ಛಾವಾಚಾ ಪಜಹೀಯತೀತಿ. ಸಹೇವ ವಿರತಿಯಾ ಪೂರೇನ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದವಿರತಿಯಾ ವಿನಾ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಾನೇವ ವಟ್ಟನ್ತಿ ಪರಿಸುದ್ಧೇ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ ಭಾವನಾಯ ಇಜ್ಝನತೋ. ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಗನ್ಥನ್ತರೇನಪಿ ಸಮತ್ಥೇತುಂ, ‘‘ಸುಭದ್ದಸುತ್ತೇಪಿ ಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನೇಕೇಸು ಸುತ್ತಸತೇಸು ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋವ ಮಗ್ಗೋ ಆಗತೋ, ನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಸಮ್ಮಾಸತಿ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧಿಕಾ ಹೋತೀತಿ ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತಾವ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ’’ತಿ ಆಹ. ನ ಚತುಮಗ್ಗಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾವಸೇನ. ಏಸ ನಯೋ ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನಾದೀಸುಪಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಾನತಿವತ್ತಮಾನಾ ಯುಗನದ್ಧಾ ಯುತ್ತಾ ವಿಯ ಅರಿಯಮಗ್ಗಯುಗನದ್ಧಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಪಟಿಬದ್ಧಾತಿ ಯುಗನದ್ಧಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಏಕಕ್ಖಣಿಕಯುಗನನ್ಧಾ’’ತಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಏವ ಹಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾ ಹುತ್ವಾ ಸಮಧುರಂ ವತ್ತನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಏತೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಪಸ್ಸನಾತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಿಚ್ಚತೋ ಅಧಿಕಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ನ ಅಞ್ಞಥಾ. ನ ಹಿ ಪಞ್ಞಾರಹಿತಾ ಸಮಾಪತ್ತಿ, ಸಮಾಧಿರಹಿತಾ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ಥಿ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಪನ ಏಕಕ್ಖಣಿಕಾ ಸಮಧುರತಾಯ ಏಕರಸಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಫಲವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಹತ್ತಫಲವಿಮುತ್ತಿ. ಸೇಸಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಸಳಾಯತನಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೮. ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩೫. ಸಮವಿಸಮಂ ಚರನ್ತೀತಿ ಕಾಯಸಮಾದಿಂ ಸಮಞ್ಞೇವ, ಕಾಯವಿಸಮಾದಿಂ ವಿಸಮಞ್ಞೇವ ಚರನ್ತಿ ಕರೋನ್ತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತಿ. ತಂ ಪನ ಸಮವಿಸಮಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿರುದ್ಧತ್ತಾ ವಿಸದಿಸತ್ತಾ ನ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಕಾಲೇನ ವಿಸಮ’’ನ್ತಿ. ಸಮಚರಿಯಮ್ಪಿ ಹಿ ಏತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಚರಿಯಾಯ ಜೋತಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೪೩೭. ಆಕರೋನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಞಾಪೇನ್ತಿ ಪಬೋಧೇನ್ತೀತಿ ಆಕಾರಾ, ಞಾಪಕಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಕೇ ಆಕಾರಾತಿ ಕಾನಿ ಕಾರಣಾನೀ’’ತಿ. ಅನುಬುದ್ಧಿಯೋತಿ ಅನುಮಾನಞಾಣಾನಿ. ತಞ್ಹಿ ಯಥಾದಿಟ್ಠಮತ್ಥಂ ದಿಟ್ಠಭಾವೇನ ಅನ್ವೇತಿ ಅನುಗಚ್ಛತೀತಿ ‘‘ಅನ್ವಯಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಹರಿತತಿಣಚಮ್ಪಕವನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಹರಿತಕಮ್ಬಲಾದಿಸದಿಸತಿಣಾದಿವಸೇನ ವಿತ್ಥಾರಿತಕನಕಪಟಾದಿಸದಿವಿಕಸಿತಚಮ್ಪಕವನಾದಿವಸೇನ. ಆದಿಸದ್ದೇನ ಚೇತ್ಥ ಕೀಚಕವೇಣುಸದ್ದಮಧುರಸಫಲಾಫಲವಸೇನ ಸದ್ದರಸಾನಂ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ. ಚಮ್ಪಕವಸೇನೇವ ಪನ ಫಸ್ಸಗನ್ಧಾನಮ್ಪಿ ಅತ್ಥಿಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ರೂಪಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ‘‘ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾ ವಾ ಹೋನ್ತು ರೂಪಾದಯೋ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾ ವಾ, ಸಬ್ಬೇಪಿ ಚೇತೇ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಕಾಮಗುಣಾ ಏವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವಿಸಭಾಗಿತ್ಥಿಗತಾ ರೂಪಾದಯೋ ಸವಿಸೇಸಂ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ತಾನಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ತಾನೀತಿ ರೂಪಾದೀನಿ. ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇತುಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸಮತ್ಥೇತಿ, ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಇತ್ಥಿರೂಪಾದೀನಿ ಸನ್ಧಾಯ ಏತಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚತುಭೂಮಕಂ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋಮುಟ್ಠಿಗತಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ. ‘‘ಹತ್ಥಿಕಾಯಂ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೨೬) ಹಿ ಗಹಣಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ ನಾಮ, ‘‘ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸಬ್ಬಂ ಕಾಮರಾಗಂ ಪರಿಯಾದಿಯತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೧೦೨) ಖೇಪನಂ ಪರಿಯಾದಾನಂ, ಇಧ ಉಭಯಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಸುತ್ತೇನೇವ ಸಾಧೇತುಂ, ‘‘ಯಥಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದೀಸು ನ-ಕಾರೋ ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋ. ಅಹನ್ತಿ ಭಗವಾ ಅತ್ತಾನಂ ನಿದ್ದಿಸತಿ. ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಲಪತಿ. ಅಞ್ಞನ್ತಿ ಇದಾನಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಇತ್ಥಿರೂಪತೋ ಅಞ್ಞಂ. ಏಕರೂಪಮ್ಪೀತಿ ಏಕಮ್ಪಿ ರೂಪಂ. ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ, ಹೇಟ್ಠಾ ನ-ಕಾರಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ – ‘‘ಅಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಓಲೋಕೇನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ಏಕರೂಪಮ್ಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಯಂ ಏವಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ಯಂ ರೂಪಂ ರೂಪಗರುಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ಕುಸಲಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತಿತುಂ ಅಪ್ಪದಾನವಸೇನ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಗಹೇತ್ವಾ ಖೇಪೇತ್ವಾ ಚ ತಿಟ್ಠತಿ. ಯಥಯಿದಂ ಇತ್ಥಿರೂಪನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ರೂಪಕಾಯಂ. ರೂಪಸದ್ದೋ ಖನ್ಧಾದಿಅನೇಕತ್ಥವಾಚಕೋ, ಇಧ ಪನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನೇ ರೂಪಾಯತನೇ ವಣ್ಣಧಾತುಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಇತ್ಥಿರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಪುರಿಮಸ್ಸೇವ ದಳ್ಹೀಕರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪುರಿಮಂ ‘‘ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇತ್ಥಿರೂಪ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಓಪಮ್ಮವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪರಿಯಾದಾನಭಾವೇ ನಿದಸ್ಸನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ನಗರವಿನ್ದೇಯ್ಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೯. ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೩೮. ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನೋ ಪಟಿಸಲ್ಲೀಯನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ಉಪರಿ ಚ ಪಾಳಿಯಂ, ‘‘ಸುಞ್ಞತಾವಿಹಾರೇನ ಖೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏತರಹಿ ಬಹುಲಂ ವಿಹರಾಮೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೮) ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾತಿ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ’’ತಿ ಆಹ.

ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನೀತಿ ವಿಸೇಸತೋ ಪಸನ್ನಾನಿ. ಓಕಾಸವಸೇನಾತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪತಿಟ್ಠಿತೋಕಾಸವಸೇನ. ನನು ತಾನಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಸಭಾವತೋ ವಿಪ್ಪಸನ್ನಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಹೋನ್ತಿ. ನ ಹಿದಂ ತಾದಿಸಂ ಪಸನ್ನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಇದಂ ಪನ ಸನ್ತಪಣೀತಸಮಾಪತ್ತಿಸಮುಟ್ಠಿತಾನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾನಂ ಚಿತ್ತಜರೂಪಾನಂ ವಸೇನ ಸೇಸತಿಸನ್ತತಿರೂಪಾನಂ ಸೇಟ್ಠತರಂ ಪಣೀತಭಾವಾಪತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋತಿ ಸುಞ್ಞತಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಸಮಾಪನ್ನಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ. ಮಹನ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಪುರಿಸಾನಂ ವಿಹಾರೋ ಮಹಾಪುರಿಸವಿಹಾರೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಬುದ್ಧ…ಪೇ… ವಿಹಾರೋ’’ತಿ. ವಿಹಾರತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಚ ವಿಹಾರೇ ಪರಿಕ್ಖೇಪತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಅಪರಿಕ್ಖಿತ್ತೇ ಚ ಪರಿಕ್ಖೇಪಾರಹಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಕೇಚಿ ಪನ ‘‘ವಿಹಾರಬ್ಭನ್ತರತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಾವ ಗಾಮಸ್ಸ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಗಾಮಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರಿನ್ದಖೀಲೋ. ಗೇಹಪಟಿಪಾಟಿಯಾಚರಿತ್ವಾತಿ ಪಿಣ್ಡಾಯ ಚರಿತ್ವಾ. ಯಾವ ನಗರದ್ವಾರೇನ ನಿಕ್ಖಮನಾತಿ ನಗರದ್ವಾರೇನ ಯಾವ ನಿಕ್ಖಮನಪದೇಸಾ. ಯಾವ ವಿಹಾರಾತಿ ಯಾವ ವಿಹಾರಬ್ಭನ್ತರಾ. ಪಟಿಕ್ಕನ್ತಮಗ್ಗೋತಿ ನಿವತ್ತನಮಗ್ಗೋ. ಆರಮ್ಮಣೇ ಪಟಿಹಞ್ಞನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಮಾನಮ್ಪಿ ಪಟಿಘಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಚಿತ್ತೇ ಪಟಿಹನನ್ತಂ ವಿಯ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಚಿತ್ತೇ ಪಟಿಹಞ್ಞನಕಿಲೇಸಜಾತ’’ನ್ತಿ. ದಿವಸಞ್ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ಅನುಸಿಕ್ಖನ್ತೇನಾತಿ ಏತಂಯೇವ ರಾಗಾದಿಪ್ಪಹಾಯಿನಿಂ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ದಿವಾ ಚ ರತ್ತಿಞ್ಚ ಅನು ಅನು ಸಿಕ್ಖನ್ತೇನ ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢೇನ್ತೇನ.

೪೪೦. ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಗುಣಪ್ಪಹಾನಂ ನಾಮ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಚಿತ್ರಾನಿ ತಥೇವ ಲೋಕೇ, ಅಥೇತ್ಥ ಧೀರಾ ವಿನಯನ್ತಿ ಛನ್ದ’’ನ್ತಿ. ಏಕಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾನಾತಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಭಿಕ್ಖುನೋ, ‘‘ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾ ನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಹೋನ್ತಿ. ನಾನಾಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಅನೇಕೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾನಾತಿ ವುತ್ತನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ. ಇದಾನಿ ತಮೇವ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಕಥಂ ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿ. ವೀರಿಯಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹಾತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನವೀರಿಯಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢಿತ್ವಾ. ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಪತ್ವಾತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಫಲಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗೇ ಠಿತೋ ಫಲಸಮಾಪತ್ತಿತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗತ್ಥಾಯ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಆರಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆಸನೇ ನ ಚಿರೇನೇವ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪೇತ್ವಾ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ನಿರೋಧಧಮ್ಮಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪರಿವಾಸಾಭಾವತೋ ಫಲಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ.

ತತೋ ವುಟ್ಠಾಯಾತಿ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಫಲತೋ ವುಟ್ಠಾಯ. ಮಗ್ಗಾನನ್ತರತೋ ಹಿ ವುಟ್ಠಿತೋ ಮಗ್ಗತೋ ವುಟ್ಠಿತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಫಲಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ಅನನ್ತರಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಫಲಾನನ್ತರಂ. ‘‘ಫಲಾನನ್ತರಂ ಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಅನಾಗಾಮಿಮಗ್ಗಫಲಾನಿ ಚೇವ ವದತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನೀವರಣಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಏತ್ಥ, ‘‘ಪಹೀನಾ ನು ಖೋ ಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇಸನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಏತೇಸಂ ನೀವರಣಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಸತಿಪಟ್ಠಾನಾದೀನಂ. ಪಹಾನಾದೀನೀತಿ ಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಭಾವನಾಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ. ನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಹೋತೀತಿ ತಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ನಾನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏತಾಸು ಪನ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸೂತಿ ಏತಾಸು ಕಾಮಗುಣಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾದೀಸು ದ್ವಾದಸಸು ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸು. ಏಕಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ ದ್ವಾದಸಸು ನಯೇಸು ಏಕೇನೇವ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತೋ. ಅಞ್ಞೋ ಭಿಕ್ಖು. ಏಕನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಏಕಸದ್ದೋ ‘‘ಇತ್ಥೇಕೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೩.೨೧, ೨೭) ವಿಯಾತಿ. ನಾನಾಭಿಕ್ಖೂನಂ ಪನ ಏಕಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ, ನಾನಾಭಿಕ್ಖೂನಂ ನಾನಾಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾತಿ ಏವಂ ಚತುಕ್ಕಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮ್ಪಿ ಏತ್ಥ ಸಮ್ಭವತಿ. ಇಮಸ್ಸ ಪನ ದ್ವಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಅಭಿಸಮಯೋ ನತ್ಥೀತಿ ತದುಭಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ನ ಉದ್ಧಟಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಪಿಣ್ಡಪಾತಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೧೦. ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೫೩. ಏವಂನಾಮಕೇತಿ ‘‘ಗಜಙ್ಗಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮಕೇ ಮಜ್ಝಿಮಪದೇಸಸ್ಸ ಮರಿಯಾದಟ್ಠಾನಭೂತೇ ನಿಗಮೇ. ಸುವೇಳು ನಾಮ ನಿಚಲರುಕ್ಖೋತಿ ವದನ್ತಿ. ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಏವಾತಿ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಏಕಾ ರುಕ್ಖಜಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುಸೋತಾನಂ ಯಥಾಸಕವಿಸಯತೋ ನಿವಾರಣಂ ದಮನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಸಬ್ಬಸೋ ಅದಸ್ಸನೇನ ಅಸವನೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ನ ಸುಣಾತೀ’’ತಿ. ಸತಿ ಹಿ ದಸ್ಸನೇ ಸವನೇ ಚ ತಾನಿ ಅದನ್ತಾನಿ ಅಭಾವಿತಾನೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚಕ್ಖುಸೋತಾನಿ ಚ ಅಸಮ್ಪತ್ತಗ್ಗಾಹಿತಾಯ ದುರಕ್ಖಿತಾನೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತೇಸಂಯೇವ ವಿಸಯಗ್ಗಹಣಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಅಸದಿಸಾಯಾತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಸಮಯೇಹಿ ಅಸಾಧಾರಣಾಯ. ಆಲಯನ್ತಿ ಕಥೇತುಕಾಮತಾಕಾರನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

೪೫೪. ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಾತಿ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯೇ ದಿಟ್ಠೇ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನಿಚ್ಚಭಾವಾದಿವಿಚಿನನೇ ಮಜ್ಝತ್ತಭೂತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತಾ ಉಪೇಕ್ಖಾ. ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಭಾವನಾವಿಸೇಸಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇಟ್ಠಿಮೇಹಿ ವಿಪಸ್ಸನಾವಾರೇಹಿ ಸನ್ತಾ ಚೇವ ಪಣೀತಾ ಚ, ಪಗೇವ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಸಹಗತಾಹಿ ಉಪೇಕ್ಖಾಹಿ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ – ‘‘ಏಸಾ ಸನ್ತಾ ಏಸಾ ಪಣೀತಾ’’ತಿ. ಅತಪ್ಪಿಕಾತಿ ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವನಾರಸವಸೇನ ತಿತ್ತಿಂ ನ ಜನೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ –

‘‘ಸುಞ್ಞಾಗಾರಂ ಪವಿಟ್ಠಸ್ಸ, ಸನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ;

ಅಮಾನುಸೀ ರತೀ ಹೋತಿ, ಸಮ್ಮಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೭೩);

ಇತೀತಿ ಏವಂ ವಕ್ಖಮಾನಾಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಯಂ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋಜನಾ. ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಮ್ಹೀತಿ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ ಆಪಾಥಗತೇ ರೂಪಾರಮ್ಮಣೇ. ಮನಾಪನ್ತಿ ಮನಾಪಭಾವೇನ ಪವತ್ತನಕಂ. ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಮನಾಪಾಮನಾಪನ್ತಿ ಇಟ್ಠಮಜ್ಝತ್ತೇ ಮನಾಪಭಾವೇನ ಅಮನಾಪಭಾವೇನ ಚ ಪವತ್ತನಕಂ ಮನಾಪಾಮನಾಪಂ ನಾಮಾತಿ. ತೇನಾಹ (‘‘ನೇವ ಮನಾಪಂ ನ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿ). ಇಮಿನಾ ಮನಾಪಭಾವೋ ಗಹಿತೋ, ‘‘ನೇವ ಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಮನಾಪಭಾವೋ ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಚ ಉಭಯಂ ಏಕದೇಸತೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ, ‘‘ಮನಾಪಾಮನಾಪ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಲಬ್ಭಮಾನವಿಸೇಸವಸೇನ ತದಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾಕತಿಕಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ತಪ್ಪಟಿಸೇಧೇನ ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅನುತ್ತರಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ತಸ್ಸ ರಜ್ಜಿತುಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ರಾಯಂ ಯೋಜನಾ – ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ಇಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ರಜ್ಜಿತುಂ ವಾ ಅನಿಟ್ಠೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ದುಸ್ಸಿತುಂ ವಾ ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ ಮುಯ್ಹಿತುಂ ವಾ. ಅದತ್ವಾತಿ ನಿಸೇಧೇತ್ವಾ. ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಪರಿಜಾನನವಸೇನ ಞಾಣೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಞಾತತೀರಣಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಹಿ ಪರಿಜಾನಿತ್ವಾ. ವಿಪಸ್ಸನಂ ಮಜ್ಝತ್ತೇ ಠಪೇತೀತಿ ಅನುಕ್ಕಮೇನ ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಂ ಪಾಪೇತ್ವಾ ಠಪೇತಿ. ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ನ ಪಸಾದಚಕ್ಖುನೋ ಅತ್ಥಿತಾಮತ್ತಜೋತನಂ; ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ಅತಿಸಯೇನ ಅತ್ಥಿತಾಜೋತನಂ, ‘‘ಸೀಲವಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಚಕ್ಖುಮಾತಿ ಸಮ್ಪನ್ನಚಕ್ಖು ವಿಸುದ್ಧನೇತ್ತೋ’’ತಿ.

೪೫೬. ಈಸಕಂ ಪೋಣೇತಿ ಮಜ್ಝೇ ಉಚ್ಚಂ ಹುತ್ವಾ ಈಸಕಂ ಪೋಣೇ, ನ ಅನ್ತನ್ತೇನ ವಙ್ಕೇ. ತೇನಾಹ – ‘‘ರಥೀಸಾ ವಿಯ ಉಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಿತೇ’’ತಿ.

೪೬೧. ಪಟಿಕೂಲೇತಿ ಅಮನುಞ್ಞೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀತಿ ನ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ. ತಂ ಪನ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಟಿಕೂಲೇ ಅನಿಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಸಞ್ಞಿತೇ ಮೇತ್ತಾಫರಣೇನ ವಾ ಧಾತುಸೋ ಉಪಸಂಹಾರೇನ ವಾ ಸಙ್ಖಾರಸಞ್ಞಿತೇ ಪನ ಧಾತುಸೋ ಉಪಸಂಹಾರೇನ ವಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತೀತಿ ಹಿತೇಸಿತಾಯ ಧಮ್ಮಸಭಾವಚಿನ್ತನಾಯ ಚ ನಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ಹುತ್ವಾ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರೇನ ವಿಹರತಿ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಇಟ್ಠೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತ್ತಸಞ್ಞಿತೇ ಕೇಸಾದಿಅಸುಚಿಕೋಟ್ಠಾಸಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅಸುಭಫರಣೇನ ವಾತಿ ಅಸುಭತೋ ಮನಸಿಕಾರವಸೇನ. ಇದಂ ರೂಪಾರೂಪಮತ್ತಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಖತನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಸಂಹಾರೇನ ವಾ. ತತೋ ಏವ, ‘‘ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರತಿ. ಸೇಸಪದೇಸೂತಿ, ‘‘ಪಟಿಕೂಲೇ ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲೇ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಆಗತೇಸು ಸೇಸೇಸು ದ್ವೀಸು ಪದೇಸು. ತತ್ಥ ಹಿ ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವತ್ಥೂನಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ಸತ್ತಾನಂ ಪಠಮಂ ಪಟಿಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಮೇವ ಪಚ್ಛಾ ಗಹಣಾಕಾರವಸೇನ ಅವತ್ಥನ್ತರೇನ ವಾ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಿತಮೇವ ಪಚ್ಛಾ ಪಟಿಕೂಲತೋ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತದುಭಯೇಪಿ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಚೇ ಆಕಙ್ಖತಿ, ವುತ್ತನಯೇನ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಿಹರೇಯ್ಯ ಪಟಿಕೂಲಸಞ್ಞೀ ವಾತಿ.

ತದುಭಯಂ ಅಭಿನಿವಜ್ಜೇತ್ವಾತಿ ಸಭಾವತೋ ಭಾವನಾನುಭಾವತೋ ಚ ಉಪಟ್ಠಿತಂ ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಟಿಕೂಲಸಭಾವಂ ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲಸಭಾವಂ ವಾತಿ ತಂ ಉಭಯಂ ಪಹಾಯ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪನ, ‘‘ಮಜ್ಝತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಹರಿತುಕಾಮೋ ಕಿಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ, ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪಟಿಪಜ್ಜನವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠೇಸು…ಪೇ… ದೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಇದಾನಿ ಯಥಾವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಮಗ್ಗಪಾಳಿಯಾ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ವುತ್ತಂ ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ. ಸತೋತಿ ಸತಿವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸತಿಮಾ. ಸಮ್ಪಜಾನೋತಿ ಪಞ್ಞಾವೇಪುಲ್ಲಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ. ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಕಾರಣವಸೇನ ಚಕ್ಖೂತಿ ಲದ್ಧವೋಹಾರೇನ ರೂಪದಸ್ಸನಸಮತ್ಥೇನ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇನ, ಚಕ್ಖುನಾ ವಾ ಕರಣಭೂತೇನ ರೂಪಂ ಪಸ್ಸಿತ್ವಾ. ನೇವ ಸುಮನೋ ಹೋತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಪಕ್ಖಿಕಾಯ ಕಿರಿಯಾಸೋಮನಸ್ಸವೇದನಾಯ.

ಇಮೇಸು ಚಾತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಪನಾನನ್ದ, ಅರಿಯಸ್ಸ ವಿನಯೇ ಅನುತ್ತರಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೫೩), – ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಸೇಖೋ ಹೋತಿ ಪಟಿಪದೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೬೦); – ‘‘ಕಥಞ್ಚಾನನ್ದ, ಅರಿಯೋ ಹೋತಿ ಭಾವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೬೧) ಚ ಆಗತೇಸು ತಿವಿಧೇಸು ನಯೇಸು. ಮನಾಪಂ ಅಮನಾಪಂ ಮನಾಪಾಮನಾಪನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಮನಾಪಗ್ಗಹಣೇನ ಸೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ, ಅಮನಾಪಗ್ಗಹಣೇನ ದೋಮನಸ್ಸಯುತ್ತಅಕುಸಲಾನಂ, ಮನಾಪಾಮನಾಪಗ್ಗಹಣೇನ ತಬ್ಬಿಧುರುಪೇಕ್ಖಾಯುತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ ಪಠಮನಯೇ ‘‘ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತಿ, ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಠಮನಯೇ ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಕಿಲೇಸವಿಪ್ಪಯುತ್ತಮ್ಪಿ ಯುಜ್ಜತಿ. ದುತಿಯನಯೇ ಪನ ‘‘ಸೋ…ಪೇ… ಅಡ್ಡೀಯತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ‘‘ಪಠಮಂ ಸಂಕಿಲೇಸಂ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಚಸ್ಸ ಅಪ್ಪಹೀನಕಿಲೇಸವಸೇನ, ‘‘ಸಂಕಿಲೇಸಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತತಿಯನಯೇ ಅರಹತೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ‘‘ತತಿಯಂ ನಿಕ್ಕಿಲೇಸಮೇವ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖವಾರೇ ಪನ ‘‘ಚಕ್ಖುಮಾ ಪುರಿಸೋ’’ತಿಆದಿಕಾ ಉಪಮಾ ಏಕಮೇವ ಅತ್ಥಂ ಞಾಪೇತುಂ ಆಹ. ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖುದ್ವಾರಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನೇ ರಾಗಾದಿಕೇ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಾಯ ಪತಿಟ್ಠಾನಂ ಅರಿಯಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾತಿ. ಪಠಮನಯೋ ವಿಪಸ್ಸಕವಸೇನ ಆಗತೋ, ದುತಿಯೋ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಸೇನ, ಪಠಮದುತಿಯೋ ಚ ಸೇಕ್ಖಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಮೂಲಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ, ತತಿಯೋ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಅರಿಯವಿಹಾರವಸೇನ ಆಗತೋ. ಪಠಮನಯೇ ಚ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ವಸೇನ, ದುತಿಯನಯೇ ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಸೇನ ಕುಸಲಂ ವುತ್ತಂ, ತತಿಯನಯೇ ಅಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ವಸೇನ ಕಿರಿಯಾಬ್ಯಾಕತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಪಪಞ್ಚಸೂದನಿಯಾ ಮಜ್ಝಿಮನಿಕಾಯಟ್ಠಕಥಾಯ

ಇನ್ದ್ರಿಯಭಾವನಾಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಸಳಾಯತನವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ.

ಉಪರಿಪಣ್ಣಾಸಟೀಕಾ ಸಮತ್ತಾ.