೫. ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೧೬. ವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪಾಚೇನ್ತೀತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿಭೂತಂ ಅರಹತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಾಚೇನ್ತಿ ಸಾಧೇನ್ತಿ ನಿಬ್ಬಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ. ಧಮ್ಮಾತಿ ಕಾರಣಧಮ್ಮಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಕಾರಣವಸೇನಾ’’ತಿ, ಅರಹತ್ತಸಙ್ಖಾತಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಸಮ್ಪಾದನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದಯೋ ವಿಸುಜ್ಝಮಾನಾ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾವ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದೀಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮೋಚೇನ್ತಾ ಅಗ್ಗಫಲವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಮ್ಪಾದೇನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪನ ವಿಸುದ್ಧಿ ಬಾಲಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಪಣ್ಡಿತಪಯಿರುಪಾಸನೇನ ಪಸಾದಾವಹಧಮ್ಮಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯ ಚ ಹೋತಿ. ತತೋ ಇಧ ಪನ್ನರಸ ಧಮ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತತ್ಥ ಅಸ್ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಸದ್ಧಾರಹಿತೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ತೇ ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ನ ಕದಾಚಿ ಸದ್ಧಾ ಸಮ್ಭವತಿ, ತೇಸಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಆಪಜ್ಜನೇನ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಅಸದ್ಧಿಯಮೇವ ವಡ್ಢತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪಟಿಭಯಮಗ್ಗೋ ವಿಯ ದೂರತೋ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ. ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯನ್ತಿ ಚ ಸದ್ಧಾಯ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ಅಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಮುಚ್ಚನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸದ್ಧೇ ಪುಗ್ಗಲೇತಿ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪನ್ನೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ತೇ ಹಿ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸದ್ಧೇಯ್ಯವತ್ಥೂತಿ ಚ ಬುದ್ಧಾದೀನಿ ರತನಾನಿ ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲಾನಿ ಚ. ಸೇವತೋತಿ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಸದ್ಧಾಸಮ್ಪದಂ ಉಪ್ಪಾದೇತುಂ ವಡ್ಢೇತುಞ್ಚ ನಿಸೇವತೋ. ಸೇಸಪದಾನಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಾನಿ. ಅಥ ವಾ ಸೇವತೋ ಉಪಸಙ್ಕಮತೋ. ಭಜತೋ ತೇಸಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಭತ್ತಿಂ ಕುಬ್ಬತೋ. ಪಯಿರುಪಾಸತೋತಿ ತೇಸಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಕರಣವಸೇನ ಉಪಟ್ಠಹತೋ. ಪಸಾದನೀಯಸುತ್ತನ್ತಾ ನಾಮ ಬುದ್ಧಾದಿಗುಣಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಪಸಾದಾವಹಾ ಸಮ್ಪಸಾದನೀಯಸುತ್ತಾದಯೋ. ತೇ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಪಸನ್ನಾ ಉಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಂ ವೇಪುಲ್ಲಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಇಮೇಹಿ ತೀಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ಇಮೇಹಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಸೂಪಹಾರತೋ ಚ ಆಸೇವನಂ ಭಾವನಂ ಲಭನ್ತಿ. ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವಿಸುಜ್ಝತಿ ಮಗ್ಗಫಲಾವಹಭಾವೇನ ಅಚ್ಛತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಾಪುಣಾತಿ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸಪದೇಸುಪಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಕುಸೀತೇತಿ ಅಲಸೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ನಿಕ್ಖಿತ್ತಧುರೇ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯೇತಿ ಪಗ್ಗಹಿತವೀರಿಯೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೇ. ಸಮ್ಮಪ್ಪಧಾನೇತಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅಕುಸಲಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಉಪಾಯಪ್ಪಧಾನೇ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಅವೇಕ್ಖತೋ. ತೇ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಲೀನಂ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಆರಮ್ಭಧಾತುಆದಿ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ವಿಧಿನಾ ಸತಿಸಮ್ಪದಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಅಸಮಾಹಿತೇ ಭನ್ತಮಿಗಭನ್ತಗೋಣಸಪ್ಪಟಿಭಾಗೇ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೇ. ಸಮಾಹಿತೇ ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿನಾ ಚ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಹಿತಚಿತ್ತೇ. ಝಾನವಿಮೋಕ್ಖೇತಿ ಸವಿತಕ್ಕಸವಿಚಾರಾದಿಝಾನಾನಿ ಪಠಮಾದಿವಿಮೋಕ್ಖೇ ಚ. ತೇಸಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಉಪರೂಪರಿ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಸಮಾಧಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ದುಪ್ಪಞ್ಞೇತಿ ನಿಪ್ಪಞ್ಞೇ, ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾಸವನಸಮ್ಮಸನಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ಪಞ್ಞಾರಹಿತೇ ಚ. ಪಞ್ಞವನ್ತೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಚ ಸಮನ್ನಾಗತೇ. ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಚರಿಯನ್ತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಸಚ್ಚಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಾದಿಭೇದಂ ಞಾಣಸ್ಸ ಚರಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ವಾ ಗಮ್ಭೀರಞಾಣಸ್ಸ ಚರಿಯಂ ಪವತ್ತತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾ ಸಮ್ಮೋಹಂ ವಿಧಮತಿ, ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಸುತ್ತನ್ತಕ್ಖನ್ಧೇತಿ ಸುತ್ತಸಮೂಹೇ.

ಪುಬ್ಬೇ ಸದ್ಧಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಂ ವಿಸುದ್ಧಿಕಾರಣಾನಿ, ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ಇಧ ಸದ್ಧಾದಿಕೇ ಅಞ್ಞೇ ಚ ಧಮ್ಮೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ, ‘‘ಅಪರೇಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸದ್ಧಾದೀನಂ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯತಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಏವ, ಅನಿಚ್ಚಸಞ್ಞಾದೀನಂ ಪನ ವಿಮುತ್ತಿಪರಿಪಾಚನೀಯತಾಯ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಸಞ್ಞಾ’’ತಿ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ ಸೀಲಸಂವರೋ ಅಭಿಸಲ್ಲೇಖಕಥಾ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭೋ ನಿಬ್ಬೇಧಿಕಾ ಪಞ್ಞಾ ಇಮೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾದಯೋ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ. ಅಯಮೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ‘‘ಮೇಘಿಯಸುತ್ತಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ’’ (ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೩೧) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಲೋಕಂ ವೋಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಬುದ್ಧವೇನೇಯ್ಯಸತ್ತಲೋಕಂ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ವಿಸೇಸತೋ ಓಲೋಕೇನ್ತಸ್ಸ.

೪೧೯. ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಪರಿಪಕ್ಕತ್ತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಪಟ್ಠಪಿತಪತ್ಥನಾ ದೇವತಾ ಉದಿಕ್ಖಮಾನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, – ‘‘ಕದಾ ನು ಖೋ ಉತ್ತರಿ ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ವಿನೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಸತ್ಥಾ ಏವಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕೇಸಿ, ತಾವದೇವ ಸಮಾನಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ತಙ್ಖಣಂ ಆಗಮೇನ್ತಿಯೋ ತಾ ದೇವತಾಯೋ ತಂ ಸಮವಾಯಂ ದಿಸ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಅನ್ಧವನಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸನ್ನಿಪತಿತಾ. ಉಪಾಲಿಸ್ಸ ಗಹಪತಿನೋ ದೀಘನಖಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇಸು ದಸ್ಸನಕಿಚ್ಚೇನ ಪವತ್ತೋ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋತಿ ತೇಸು ಸುತ್ತೇಸು (ಪಟಿ. ಮ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨.೩೦) ಪಠಮಮಗ್ಗೋ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ತಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಸ್ಸ ಸಾತಿಸಯತ್ತಾ, ಬ್ರಹ್ಮಾಯುನೋ ಪನ ಫಲಞಾಣಾನಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಸಾತಿಸಯಾನೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಯುಸುತ್ತೇ(ಮ. ನಿ. ೨.೩೮೩ ಆದಯೋ) ತೀಣಿ ಫಲಾನಿ ‘‘ಧಮ್ಮಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಾನಿ. ಇದಂ ಪನೇತ್ಥ ಆಯಸ್ಮತೋ ರಾಹುಲಸ್ಸ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ ಫಲಞಾಣಞ್ಚ ದಸ್ಸನತ್ಥೋ ಸಾತಿಸಯೋ, ತಾಹಿ ಚ ದೇವತಾಹಿ ಯಂ ಞಾಣಂ ಅಧಿಗತಂ, ತಂ ಸಾತಿಸಯಮೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಗ್ಗಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಚ ಫಲಾನಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಖುನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನೀ’’ತಿ. ಕಿಂ ಪನ ಸಾವಕಾನಂ ಸಚ್ಚಾಭಿಸಮಯಞಾಣೇ ಅತ್ಥಿ ಕೋಚಿ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಆಮ ಅತ್ಥಿ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪವತ್ತಿಯಾಕಾರವಿಸೇಸೇನ ಲಭೇಯ್ಯ ಕಾಚಿ ವಿಸೇಸಮತ್ತಾ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಅಭಿಧಮ್ಮೇ ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ ಯಥಾ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸದ್ಧಾವಿಮುತ್ತತೋ ದಿಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಪತಿ ವಿಸೇಸಕಿತ್ತನೇನ ದೀಪೇತಬ್ಬೋ. ಕಿಂ ಪನ ಆಯಸ್ಮಾ ರಾಹುಲೋ ವಿಯ ತಾ ದೇವತಾ ಸಬ್ಬಾ ಏಕಚಿತ್ತಾ ಪಗೇವ ಚತ್ತಾರಿ ಫಲಾನಿ ಅಧಿಗಣ್ಹಿಂಸೂತಿ? ನೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ಥ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಿತ್ತಕಾ ಪನ ತಾ ದೇವತಾತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಸಞ್ಚ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ರಾಹುಲೋವಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.