೨. ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೫. ಛವಿವಣ್ಣೇನ ಸೋ ಕಾಳೋ, ನ ನಾಮೇನ. ಪಲಾಲಸನ್ಥಾರೋತಿ ಆದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕೋಚ್ಛಚಿಮಿಲಿಕಾಕಟಸಾರಾದೀನಂ ಗಹಣಂ. ಗಣಭಿಕ್ಖೂನನ್ತಿ ಗಣಬನ್ಧನವಸೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ.

ಯದಿ ಸಂಸಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ’’ತಿ ಇದಂ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವಿತಕ್ಕೋ ಪುಬ್ಬಭಾಗೋ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗಾ, ಪುಚ್ಛಾ. ಸಾ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ವಿತಕ್ಕೋ ಪನ ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನು ಖೋ ಇಧ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆಕಾರೇನ ತದಾ ಭಗವತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ, ತಸ್ಸ ಪರಿವಿತಕ್ಕಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವಜೋತನೋಯಂ ನು-ಕಾರೋ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ – ‘‘ವಿತಕ್ಕಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಚಾಯಂ ನು-ಕಾರೋ ನಿಪಾತಮತ್ತೋ’’ತಿ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ದಿಸ್ವಾ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ ನೋ ಏತ್ಥ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಭಗವತಾ ವುತ್ತೋ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ನ ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋಭತಿ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೮೫) ಉಪರಿದೇಸನಾವಸೇನ ಮತ್ಥಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಿಸುಂ ವಿನಿಚ್ಛಿತೋ ಏವ ಹೋತಿ, ದಿಸ್ವಾ ನಿಚ್ಛಿನಿತ್ವಾವ ಕಥಾಸಮುಟ್ಠಾಪನತ್ಥಂ ತಥಾ ಪುಚ್ಛತಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಜಾನನ್ತಾಪಿ ತಥಾಗತಾ ಪುಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೧೬). ತೇನಾಹ ‘‘ಇತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ.

ಯಥಾ ನದೀಓತಿಣ್ಣಂ ಉದಕಂ ಯಥಾನಿನ್ನಂ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ, ಏವಂ ಸತ್ತಾ ಧಾತುಸೋ ಸಂಸನ್ದನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಗಣವಾಸೋ ನದೀಓತಿಣ್ಣಉದಕಸದಿಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ – ‘‘ನಿರಯತಿರಚ್ಛಾನಯೋನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕುರುವಿನ್ದಾದಿನ್ಹಾನೀಯಚುಣ್ಣಾನಿ ಸಣ್ಹಸುಖುಮಭಾವತೋ ನಾಳಿಯಂ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ನಿರನ್ತರಾನೇವ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಚುಣ್ಣಭರಿತಾ ನಾಳಿ ವಿಯಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಪಣ್ಣಾಸ ಕುಲಸತಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಸತ್ತಸತಸಹಸ್ಸಾಧಿಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ಕುಲಾನಂಯೇವ ಸತಸಹಸ್ಸಾನಿ, ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಪನ ವಸೇನ ಸತ್ತ ಕೋಟಿಯೋ ತದಾ ತತ್ಥ ವಸಿಂಸು.

ತತೋ ಚಿನ್ತೇಸಿ, ಕಥಂ? ಕಾಮಞ್ಚಾಯಂ ಲೋಕಪಕತಿ, ಮಯ್ಹಂ ಪನ ಸಾಸನೇ ಅಯುತ್ತೋವ ಸೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಧಮ್ಮನ್ತಿ ಸಭಾವಸಿದ್ಧಂ. ಸಂವೇಗೋತಿ ಸಹೋತ್ತಪ್ಪಞಾಣಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಸಕ್ಕಾ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾನಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಆದಿವಸೇನ ಸಮಾಗಮಸ್ಸ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಗಣಭೇದನನ್ತಿ ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಯ ವಿವೇಚನಂ.

೧೮೬. ಕತಪರಿಭಣ್ಡನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಕತಸಂವಿಧಾನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ವುತ್ತಾಕಾರೇನ ಪಟಿಸಙ್ಖರಣಂ. ನೋತಿ ಅಮ್ಹಾಕಂ. ಅನತ್ತಮನೋತಿ ಅನಾರಾಧಿತಚಿತ್ತೋ.

ಸಕಗಣೇನ ಸಹಭಾವತೋ ಸಙ್ಗಣಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕಪರಿಸಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಗಣೋತಿ ಪನ ಇಧ ಜನಸಮೂಹೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾನಾಜನಸಮೋಧಾನ’’ನ್ತಿ. ಸೋಭತಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನತೋ. ಕಾಮತೋ ನಿಕ್ಖಮತೀತಿ ನಿಕ್ಖಮೋ, ಏವಂ ನಿಕ್ಖಮವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ. ಗಣಸಙ್ಗಣಿಕಾಕಿಲೇಸಸಙ್ಗಣಿಕಾಹಿ ಪವಿವಿತ್ತಿ ಪವಿವೇಕೋ. ಪವಿವೇಕವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಸುಖಂ. ರಾಗಾದೀನಂ ಉಪಸಮಾವಹಂ ಸುಖಂ ಉಪಸಮಸುಖಂ. ಮಗ್ಗಸಮ್ಬೋಧಾವಹಂ ಸುಖಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಸುಖಂ. ನಿಕಾಮೇತಬ್ಬಸ್ಸ, ನಿಕಾಮಂ ವಾ ಲಾಭೀ ನಿಕಾಮಲಾಭೀ. ನಿದುಕ್ಖಂ ಸುಖೇನೇವ ಲಭತೀತಿ ಅದುಕ್ಖಲಾಭೀ. ಕಸಿರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಅಪ್ಪಕನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಕಸಿರಲಾಭೀತಿ ವಿಪುಲಲಾಭೀ’’ತಿ.

ಸಾಮಾಯಿಕನ್ತಿ ಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸವಿಮುಚ್ಚನಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವಾತಿ ಸಾಮಾಯಿಕಂ ಮ-ಕಾರೇ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಿತಪ್ಪಿತಸಮಯೇ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಕನ್ತನ್ತಿ ಅಙ್ಗಸನ್ತತಾಯ ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತತಾಯ ಚ ಕಮನೀಯಂ ಮನೋರಮ್ಮಂ. ಅಸಾಮಾಯಿಕಂ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಮುತ್ತಂ.

ಏತ್ತಾವತಾತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅನ್ತರಾಯಿಕಭಾವಂ ಅನ್ವಯತೋ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ ಚ ಸಹ ನಿದಸ್ಸನೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಸಾ ದುವಿಧಾ ಅನ್ತರಾಯಿಕತಾ ವೋದಾನಧಮ್ಮಾನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕಾ, ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕಾ ಚ.

ತೇ ಪಠಮಂ ‘‘ಸಙ್ಗಣಿಕಾರಾಮೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ಇತರಂ ವಿಭಾವೇತುಂ, ‘‘ಇದಾನಿ ದೋಸುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅಟ್ಠಿಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ನ್ಹಾರುಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಚಮ್ಮಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಮಂಸಞ್ಚ ಪಟಿಚ್ಚ ಆಕಾಸೋ ಪರಿವಾರಿತೋ ರೂಪನ್ತ್ವೇವ ಸಙ್ಖಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೦೬) ವಿಯ ಇಧ ರೂಪಸದ್ದೋ ಕರಜಕಾಯಪರಿಯಾಯೋತಿ ‘‘ರೂಪನ್ತಿ ಸರೀರ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ‘‘ನಾಹಂ, ಆನನ್ದ…ಪೇ… ದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಕಾಯೇ ಚ ಜೀವಿತೇ ಚ ಅನಪೇಕ್ಖಚಿತ್ತಾನಂ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಾನಮ್ಪಿ ಅಸಪ್ಪಾಯವಜ್ಜನಸಪ್ಪಾಯಸೇವನವಸೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಂ ಹೋತೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ, ತಂ ಪನ ಯೋ ಕಲ್ಲಸರೀರಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಧಮ್ಮಸಾಧನಾಯ ಅನುಯುಞ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸಾಧನತಾವಸೇನ. ಧಮ್ಮಸಾಧನಭಾವಞ್ಹಿ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಅಸಪ್ಪಾಯಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಪೋಸೇತ್ವಾ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಹುತ್ವಾ ಅನುಯುಞ್ಜನತೋ ಕಾಯಸ್ಸ ಪರಿಹರಣಂ, ನ ಸೋ ಕಾಯೇ ಅಭಿರತೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಯತ್ತತ್ತಾ ಅಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿನೋದಿತಬ್ಬೋ ತಾದಿಸೋತಿ. ಉಪಾಲಿಗಹಪತಿನೋತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ‘‘ದಸಬಲಸಾವಕತ್ತುಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇನಾ’’ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೧೮೭. ಮಹಾಕರುಣಾವಸೇನ ಪರಿವುತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಮಜ್ಝೇ ನಿಸಿನ್ನೋಪಿ ಏಕನ್ತವಿವೇಕಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ ಏಕಕೋವ. ಏತೇನ ಸತ್ಥುನೋ ಪವಿವಿತ್ತಸ್ಸ ಪವಿವೇಕತ್ತೇನ ವಿವಿತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ರೂಪಾರೂಪಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ರೂಪಾದೀನಂ ಸಙ್ಖತನಿಮಿತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತತರಪಣೀತತಮಭಾವೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಸಿನೋತಿ ಬನ್ಧತೀತಿ ವಿಸಯೋ, ಸೋ ಏವ ಸಸನ್ತತಿಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ಅಜ್ಝತ್ತಂ. ಕಿಂ ಪನ ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಸುಞ್ಞತನ್ತಿ ಸುಞ್ಞತಫಲಸಮಾಪತ್ತಿ’’ನ್ತಿ. ಉಪಧಿವಿವೇಕತಾಯ ಅಸಙ್ಖತಾ ಧಾತು ಇಧ ವಿವೇಕೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭಙ್ಗಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅಸೇಸೇತ್ವಾ ಆಸವಟ್ಠಾನಿಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾನಂ ತತ್ಥ ವಿಗತತ್ತಾ ತೇಸಂ ವಸೇನ ವಿಗತನ್ತೇನ, ಏವಂಭೂತಂ ತೇಸಂ ಬ್ಯನ್ತಿಭಾವಂ ಪತ್ತನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಬ್ಯನ್ತಿಭೂತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಉಯ್ಯೋಜನಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಿ, ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತೀತಿ ವಾ ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಂ. ಯಸ್ಮಾ ನ ಸಬ್ಬಕಥಾ ಉಯ್ಯೋಜನವಸೇನೇವ ಪವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಯ್ಯೋಜನಿಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ತೇಲಪಾಕಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಯಥಾ ತೇಲಪಾಕೋ ನಾಮ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಕಾಲೋ ನ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬೋ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಸಮಾಪತ್ತಿಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ. ಯಥಾ ಹಿ ಕುಸಲೋ ವೇಜ್ಜೋ ತೇಲಂ ಪಚನ್ತೋ ತಂ ತಂ ತೇಲಕಿಚ್ಚಂ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಯದಿ ವಾ ಪತ್ಥಿನ್ನಪಾಕೋ, ಯದಿ ವಾ ಮಜ್ಝಿಮಪಾಕೋ, ಯದಿ ವಾ ಖರಪಾಕೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ಪಚತಿ, ಏವಂ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಂ ಉಪಧಾರೇತ್ವಾ ತಂ ತಂ ಕಾಲಂ ಅನತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತ್ವಾ ಪರಿಸಂ ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತೋ ಚ ವಿವೇಕನಿನ್ನೇನೇವ ಚಿತ್ತೇನ ಉಯ್ಯೋಜೇತಿ. ದ್ವೇ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಪಿ ತದಭಿನೀಹತಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಸೇನ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಾನೇವ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸುಟ್ಠು ಪರಿಞ್ಞಾತತಾಯ ಪಣೀತಾನಮ್ಪಿ ರೂಪಾದೀನಂ ಆಪಾಥಗಮನೇ ಪಗೇವ ಇತರೇಸಂ ಪಟಿಕೂಲತಾವ ಸುಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ಸೀತಜಲಟ್ಠಾನನಿನ್ನತಾ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನಮೇವ ಚಿತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸ ಅತಿವಿಯ ಸನ್ತಪಣೀತಭಾವತೋ.

೧೮೮. ಅಜ್ಝತ್ತಮೇವಾತಿ ಇಧ ಝಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗೋಚರಜ್ಝತ್ತಮೇವಾ’’ತಿ. ಇಧ ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಞ್ಞತಂ. ಅಪಗುಣಪಾದಕಜ್ಝಾನಞ್ಹಿ ಏತ್ಥ ‘‘ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವಿಸೇಸಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ನಿಯಕಜ್ಝತ್ತಂ ನಿಜ್ಜೀವನಿಸ್ಸತ್ತತಂ, ಅನತ್ತತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸಮ್ಪಜ್ಜನಭಾವಜಾನನೇನಾತಿ ಇದಾನಿ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಂ ನ ಹೋತಿ, ಉಪ್ಪಥಮೇವ ಪವತ್ತತೀತಿ ಜಾನನೇನ.

ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಭಗವತಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಏವ ಪಾದಕೇ ಝಾನೇ ಅವತ್ವಾ ಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಅಪ್ಪಗುಣಪಾದಕಜ್ಝಾನತೋ’’ತಿಆದಿ. ನ ಪಕ್ಖನ್ದತಿ ಸಮ್ಮಾ ನ ಸಮಾಹಿತತ್ತಾ. ಸೋ ಪನ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮಯ್ಹಂ ನಿಜ್ಜಟಾ ನಿಗುಮ್ಬಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಹನ್ದಾಹಂ ಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇ ಮನಸಿ ಕರೇಯ್ಯಂ ಏಕಚ್ಚೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಉಪಟ್ಠಿತೇಸು ಇತರೇಪಿ ಉಪಟ್ಠಹೇಯ್ಯುಮೇವಾ’’ತಿ ಪರಸ್ಸ…ಪೇ… ಮನಸಿ ಕರೋತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನವಸೇನ ವಿಯ ಸಮ್ಮಸಿತಜ್ಝಾನವಸೇನಪಿ ಉಭತೋಭಾಗವಿಮುತ್ತೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಅರೂಪಸಮಾಪತ್ತಿಯಂ ನು ಖೋ ಕಥನ್ತಿ ಆನೇಞ್ಜಂ ಮನಸಿ ಕರೋತೀ’’ತಿ. ನ ಮೇ ಚಿತ್ತಂ ಪಕ್ಖನ್ದತೀತಿ ಮಯ್ಹಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ವೀಥಿಪಟಿಪನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ನ ವಹತೀತಿ. ಪಾದಕಜ್ಝಾನಮೇವಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಭೂತಮೇವ ಝಾನಂ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಮನಸಿ ಕಾತಬ್ಬನ್ತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಿಕ್ಖವಿಸದತಾಪಾದನಾಯ. ಅವಹನ್ತೇ ನಿಪುಣಾಭಾವೇನ ಛೇದನಕಿರಿಯಾಯ ಅಪ್ಪವತ್ತನ್ತೇ. ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ತಿಕ್ಖಕಮ್ಮಕರಣಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಿಹಾರೇನಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇ ಮನಸಿಕಾರೋ ವಹತೀ’’ತಿ.

೧೮೯. ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮೇತಿ ವೀಥಿಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ವಿಸೇಸಾಭಾವತೋ ಸಮ್ಪಜ್ಜತಿ ಮೇ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಜಾನನೇನ. ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅಹಾಪೇತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಪರಿಸ್ಸಮೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಬಲಾನುರೂಪಂ ತಸ್ಸ ಕಾಲಂ ನೇತ್ವಾ ಪಮಾಣಮೇವ ಪವತ್ತನೇನ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅಹೋಪೇತ್ವಾ. ಸಬ್ಬವಾರೇಸೂತಿ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾಸಯನವಾರೇಸು. ಕಥಾವಾರೇಸು ಪನ ವಿಸೇಸಂ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ವದನ್ತಿ. ಇದಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಇದಂ, ‘‘ಇಮಿನಾ ವಿಹಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿವಚನಂ ವುತ್ತಂ.

೧೯೦. ಕಾಮವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ಓಳಾರಿಕಕಾಮರಾಗಬ್ಯಾಪಾದಸಭಾಗಾತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿತಕ್ಕಪಹಾನೇನ ದ್ವೇ ಮಗ್ಗೇ ಕಥೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕಾಮಗುಣೇಸೂತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮಂ. ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿದೇವ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇತಿ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಅಞ್ಞಥಾ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣಮೇವ. ಸಮುದಾಚರತೀತಿ ಸಮುದಾಚಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುದಾಚರಣತೋ’’ತಿ. ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ, ನ ಸತ್ತಸ್ಸ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಚೇತಸೋ’’ತಿ. ಮ-ಕಾರೋ ಪದಸನ್ಧಿಕರೋ ಏ-ಕಾರಸ್ಸ ಚ ಅಕಾರೋ ಕತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏತನ್ತಿ.

೧೯೧. ಅನುಸಯೋತಿ ಮಾನಾನುಸಯೋ ಭವರಾಗಾನುಸಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾನುಸಯೋತಿ ತಿವಿಧೋಪಿ ಅನುಸಯೋ ಪಹೀಯತಿ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗೇನ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ, ‘‘ತತೋ ಮಗ್ಗಾನನ್ತರಂ ಫಲಂ, ಫಲತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಮಾನೋ ಪಹೀನಭಾವಂ ಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಸ ಜಾನನೇನ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಕುಸಲತೋ ಆಯಾತೀತಿ ಆಯತೋ, ಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಾಯತಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲತೋ ಆಗತಾ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ನೇಸಂ ಕುಸಲಾಯತಿಕತ್ತಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಹೋತಿ ಸಹಜಾತವಸೇನಪೀತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಿದ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮೇಸು ಕೇಚಿ ಲೋಕಿಯಾ, ಕೇಚಿ ಲೋಕುತ್ತರಾ; ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇನ ‘‘ಲೋಕುತ್ತರಾ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಲೋಕೇ ಉತ್ತರಾ ವಿಸಿಟ್ಠಾ’’ತಿ. ತೇನ ಲೋಕಿಯಧಮ್ಮೇಸು ಉತ್ತಮಭಾವೇನ ಝಾನಾದಯೋ ಲೋಕುತ್ತರಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಲೋಕಸ್ಸ ಉತ್ತರಣತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಹಗ್ಗತಚಿತ್ತಂ ಮಾರಸ್ಸ ಅವಿಸಯೋ ಅಕಾಮಾವಚರತ್ತಾ, ಪಗೇವ ತಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಭೂತಂ ಸುವಿಕ್ಖಾಲಿತಮಲನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಏಕೋ ಆನಿಸಂಸೋ ಅತ್ಥಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗಸ್ಸ ಸಪ್ಪಾಯಧಮ್ಮಕಥಾಪಟಿಲಾಭೋ.

೧೯೨. ಏತದತ್ಥನ್ತಿ ಕೇವಲಸ್ಸ ಸುತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ. ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯವಸೇನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ? ನನು ಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಆಗತಾನೀತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಅಸಪ್ಪಾಯಕಥಾವಜ್ಜನಪುಬ್ಬಿಕಾಯ ಸಪ್ಪಾಯ ಕಥಾಯ ವಸೇನ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಸಪ್ಪಾಯಾಸಪ್ಪಾಯವಸೇನ ಆಗತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುತಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನಾತಿ ಸರೂಪೇನ ತತ್ಥ ಅನಾಗತಾನಿಪಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಸುತ್ತಗೇಯ್ಯಾದಿಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾ, ‘‘ಸುತಪರಿಯತ್ತಿವಸೇನ ಆಗತಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಪೂರಣವಸೇನ ಸರೂಪತೋ ಆಗತತ್ತಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ ಕಥೇತಬ್ಬಾನಿ. ಅತ್ಥೋತಿ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥೋ.

೧೯೩. ಅನುಆವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅನುಅನು ಅಭಿಮುಖಾ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತನ್ತಿ, ಪಯಿರುಪಾಸನಾದಿವಸೇನ ಅನುಕೂಲಯನ್ತಿ. ಮುಚ್ಛನತಣ್ಹನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯೇಸು ಮುಚ್ಛನಾಕಾರಂ. ತಣ್ಹಾಯ ಪತ್ಥನಾ ನಾಮ ತೇನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಪತ್ಥೇತಿ ಪವತ್ತೇತೀ’’ತಿ. ಕಿಲೇಸೂಪದ್ದವೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸಸಙ್ಖಾತೇನ ಉಪದ್ದವೇನ. ಕಿಲೇಸಾ ಹಿ ಸತ್ತಾನಂ ಮಹಾನತ್ಥಕರಣತೋ ‘‘ಉಪದ್ದವೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಕಿಲೇಸೂಪದ್ದವೇನ ಅನ್ತೇವಾಸಿನೋ, ಉಪದ್ದವೋ ಅನ್ತೇವಾಸೂಪದ್ದವೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ಉಪದ್ದವೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ‘‘ಸೇಸುಪದ್ದವೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿದಿಸತಿ. ಗುಣಮರಣಂ ಕಥಿತಂ, ನ ಜೀವಿತಮರಣಂ.

ಅಪ್ಪಲಾಭಾತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಲಾಭೀ ವಿಸೇಸಾನಂ. ಏವಂ ವುತ್ತೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತರೋ ಚೇವ ಕಟುಕವಿಪಾಕತರೋ ಚಾತಿ ಏವಂ ವುತ್ತೋ. ಆಚರಿಯನ್ತೇವಾಸಿಕೂಪದ್ದವೋ ಹಿ ಬಾಹಿರಕಸಮಯವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಬ್ರಹ್ಮಚಾರುಪದ್ದವೋ ಪನ ಸಾಸನವಸೇನ. ದುರಕ್ಖಾತೇ ಹಿ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸಸ್ಸ ಸಿಥಿಲವಾಯಾಮಭಾವತೋ; ಸ್ವಾಖ್ಯಾತೇ ಪನ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ದುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ ಮಹತೋ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಬಾಹಿರಭಾವಕರಣತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಸನೇ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

೧೯೬. ತಸ್ಮಾತಿ ಇದಂ ಪುಬ್ಬಪರಾಪೇಕ್ಖಂ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಚ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಮಿತ್ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಿತ್ತವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಮಿತ್ತವತಾ, ತಾಯ. ಮಿತ್ತವಸೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಸಪತ್ತವತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ದುಕ್ಕಟದುಬ್ಭಾಸಿತಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಇಮಿನಾ ಪಗೇವ ಇತರಂ ವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಾವಕೇಸು ಹಿತಪರಕ್ಕಮನಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಪಟಿಪಜ್ಜನನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ತಥಾ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ಆಮಕಮತ್ತನ್ತಿ ಕುಲಾಲಭಾಜನಂ ವುಚ್ಚತಿ. ನಾಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಕುಮ್ಭಕಾರೋ ವಿಯ ಆಮಕಭಾಜನೇಸು ಅಹಂ ತುಮ್ಹೇಸು ಕೇವಲಂ ಜಾನಾಪೇನ್ತೋ ನ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ. ನಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾತಿ ನೀಹರಿತ್ವಾ. ಲೋಕಿಯಗುಣಾಪಿ ಇಧ ಸಾರೋತ್ವೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಲೋಕುತ್ತರಗುಣಾನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಸುಞ್ಞತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.