೯. ಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೫. ತಸ್ಮಿಂ ಅಹೂತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅಹನೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ’’ತಿ. ಅನಸನೇನಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಆಹಾರಸ್ಸ ಅಭುಞ್ಜನೇನ ಸಾಸನಿಕಸೀಲೇನ ಬಾಹಿರಕಅನಸನೇನ ಉಪೇತಾ ಹುತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ವಾ-ಸದ್ದೇನ ಖೀರಪಾನಮಧುಸಾಯನಾದಿವಿಧಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಉಪೇಚ್ಚ ವಸಿತಬ್ಬತೋ ಉಪೋಸಥೋ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖುದ್ದೇಸೋ. ಉಪೇತೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೇನ ಹುತ್ವಾ ವಸಿತಬ್ಬತೋ ಸನ್ತಾನೇ ವಾಸೇತಬ್ಬತೋ ಉಪೋಸಥೋ, ಸೀಲಂ. ಅನಸನಾದಿಧಮ್ಮಾದಿಂ ವಾ ಉಪೇಚ್ಚ ವಸನಂ ಉಪವಾಸೋ ಉಪೋಸಥೋ. ತಥಾರೂಪೇ ಹತ್ಥಿಜಾತಿವಿಸೇಸೇ ಉಪೋಸಥೋತಿ ಸಮಞ್ಞಾಮತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಉಪೋಸಥೋ ನಾಮ ನಾಗರಾಜಾತಿಆದೀಸು ಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ. ವುತ್ತನಯೇನ ಉಪವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಉಪೋಸಥೋ, ದಿವಸೋ. ಸೋ ಪನೇಸ ಉಪೋಸಥೋ. ಮಾಸಪುಣ್ಣತಾಯಾತಿ ಮಾಸಸ್ಸ ಪೂರಿತಭಾವೇನ. ಸಮ್ಪುಣ್ಣಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಪುಣ್ಣಾ. ತಾಯ ಹಿ ರತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ಮಾಸೋ ಅನವಸೇಸತೋ ಪುಣ್ಣೋ ಹೋತಿ. ಮಾಸದ್ಧಮಾಸಾದಿಭೇದಂ ಕಾಲಂ ಮಾತಿ ಮಿನನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಚ ‘‘ಮಾ’’ಇತಿ ಚನ್ದೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ರತ್ತಿಯಾ. ಪುಣ್ಣೋ ಪರಿಪುಣ್ಣಕಲೋ ಜಾತೋತಿ ಪುಣ್ಣಮಾ. ತಞ್ಹಿ ಚನ್ದಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಮಾಸಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಏವಮಾಹ. ಏತೇನ ತಸ್ಸ ಉಪೋಸಥಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದಿಸ್ಸತಿ ಫಲಂ ಸನ್ದಿಸ್ಸತೀತಿ ದೇಸೋ, ಹೇತೂತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಸನ್ತಿ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಸಬ್ಬಂ ಅತ್ತನಾ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಪ್ಪಕಾರಂ ಕಥೇನ್ತಿ. ಕಥೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ ಅವಿಸಯತ್ತಾ. ಪಾಸಾದಪರಿವೇಣೇತಿ ಪಾಸಾದಸ್ಸ ಪುರತೋ ವಿವಟಙ್ಗಣೇ. ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಸೇಖಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೨) ವುತ್ತನಯೇನ ವಿತ್ಥಾರೇತಬ್ಬಂ.

೮೬. ಇಮೇ ನು ಖೋತಿ ಏತ್ಥ ನೂತಿ ಸಂಸಯಜೋತನೋತಿ ಆಹ – ‘‘ವಿಮತಿಪುಚ್ಛಾ ವಿಯ ಕಥಿತಾ’’ತಿ. ಜಾನನ್ತೇನಾತಿಆದಿ ಪುಚ್ಛಾವತ್ತದಸ್ಸನಪರಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ, ನ ಪುಚ್ಛಕಸ್ಸ ಸತ್ಥು ಅತ್ತನೋ ಅಜಾನನಭಾವದೀಪನಪರಂ. ಜಾನಾತಿ ಹಿ ಭಗವಾ. ಅಜಾನನ್ತೇನ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿತೇ. ಯಥಾಭೂತಸಭಾವಂ ಜಾನನ್ತೋ ವಿಯ ಪುಚ್ಛತಿ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಠತ್ವಾ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಥೇರೋ ಏವರೂಪಂ ವಚನಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಕಾರಣಸ್ಸ ಸುಪ್ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಛನ್ದಮೂಲಕಾತಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಮೂಲಕಾ. ತಣ್ಹಾ ಹಿ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ. ಕುಸಲಸಞ್ಞೋ ವಾ ಥಿರವಿಸದನಿಪುಣಸಞ್ಞೋ ವಾ, ಕುಸಲಸಙ್ಖಾರೋ ವಾ ತಿಖಿಣಥಿರವಿಸದಸಙ್ಖಾರೋ ವಾ; ಸುವಿಸುದ್ಧವಿಪುಲೋದಾರವಿಞ್ಞಾಣೋ ವಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ‘‘ಸಞ್ಞಾದೀಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅತಿದಿಸತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಅನಾಗತಕಾಲವಸೇನೇವ ದೇಸನಾ ಆಗತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ.

ಖನ್ಧಾನಂ ಖನ್ಧಪಣ್ಣತ್ತೀತಿ ಖನ್ಧಸದ್ದಾಭಿಧೇಯ್ಯಾನಂ ರುಪ್ಪನಾನುಭವನಸಞ್ಜಾನನಾಭಿಸಙ್ಖರವಿಜಾನನಸಭಾವಾನಂ ಅತ್ಥಾನಂ ‘‘ಖನ್ಧೋ’’ತಿ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ. ಕಿತ್ತಕೇನಾತಿ ಕಿಂಪರಿಮಾಣೇನ ಅತ್ಥೇನ, ರಾಸತ್ಥಭಾಗತ್ಥಾದೀಸು ಕೀದಿಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಹೇತುಹೇತೂತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಭೂತೋ ಹೇತು. ಯೋ ಹಿ ಲೋಭಾದೀನಂ ಸಹಜಾತಧಮ್ಮೇಸು ಮೂಲಟ್ಠೇನುಪಕಾರಕಭಾವೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಹೇತುತ್ಥೋ; ಸೋ ಪಥವೀಆದೀಸುಪಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವಮತ್ತೇನ ಹೇತುಪರಿಯಾಯದಸ್ಸನತೋ ದುತಿಯೇನ ಹೇತು-ಸದ್ದೇನ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತೋ ‘‘ಹೇತುಹೇತೂ’’ತಿ. ಅವಿಜ್ಜಾ ಪುಞ್ಞಾಭಿಸಙ್ಖಾರಾದೀನಂ ಸಾಧಾರಣಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಸಾಧಾರಣಹೇತು, ‘‘ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಕಮ್ಮಸಮಾದಾನಾನಂ ಠಾನಸೋ ಹೇತುಸೋ ವಿಪಾಕ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಜ್ಜಮಾನೇಸುಪಿ ಅಞ್ಞೇಸು ಪಚ್ಚಯೇಸು ಇಟ್ಠಾನಿಟ್ಠವಿಪಾಕನಿಯಾಮಕತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ತಸ್ಸ ಪಧಾನಕಾರಣನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ವಿಪಾಕದಾನೇ ಉತ್ತಮಹೇತೂ’’ತಿ. ‘‘ಮಹಾಭೂತಾ ಹೇತೂ’’ತಿ ಅಯಮೇವತ್ಥೋ ‘‘ಮಹಾಭೂತಾ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ವುತ್ತೋತಿ ಹೇತುಸದ್ದಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾನಂ ಸಮಾನತ್ಥತ್ತಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಏವ ಹೇತು ಪಚ್ಚಯಹೇತು, ಯೋ ಚ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಹೇತು, ಸೋ ಏವ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಧ ಪಚ್ಚಯಹೇತು ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ. ಯದಗ್ಗೇನ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮೋ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಠಿತಿಯಾ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ, ತದಗ್ಗೇನ ತಸ್ಸ ಭಾವತೋ ಸಮಞ್ಞಾತೋ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯಪಿ ಸೋ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತೀತಿ. ಪಾಳಿಯಂ ಅವಿಭಾಗೇನ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾಗೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ತತ್ಥ ಪಥವೀಧಾತೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯಾತಿ ಸಹೇತುಅಹೇತುಕನ್ತಿಆದಿಆಕಾರೇಹಿ ಬೋಧನಾಯ. ತಂ ಪನ ಸಬ್ಬೋಧನಂ ಞಾಣೇನ ದಸ್ಸನಂ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದಸ್ಸನತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ.

ಫಸ್ಸೋತಿ ಫಸ್ಸಸಮಙ್ಗೀಭಾವೋ. ಸೋ ಚೇತ್ಥ ಸಕಿಚ್ಚನಿಪ್ಫಾದನಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ. ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಹಿ ಫಸ್ಸೋ ತಥಾರೂಪಾಯ ವೇದನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ. ಏತದತ್ಥಮೇವೇತ್ಥ ಭಗವತಾ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ದೇಸನಾ ಕತಾ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾತೀತಕಾಲವಸೇನ ದ್ವಿಕಾಲಿಕೋ ಫಸ್ಸಸದ್ದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಫಸ್ಸೇ ಸತಿ ವೇದೇತಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಥೇವ ಹಿ ವೇದನಾಯ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾಯ ಸಙ್ಖಾರಾನಮ್ಪಿ ಫಸ್ಸೋ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅಸತಿ ಅಭಾವತೋ. ಚೇತನಾಗ್ಗಹಣೇನ ಆಯೂಹನಾನುರೂಪತಾಯ ತಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯೇ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧಭಾಜನೀಯೇ (ವಿಭ. ೨೧, ೨೨) ಚ ‘‘ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಚೇತನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೇತನಾವ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾ. ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇ ಆದಿಭೂತವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣೇನ ತಾವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಸ್ಸ ಸಭಾವಕಸ್ಸ ರೂಪಪವತ್ತಿಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಉಪರಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಮತಿಂಸತೋ ಉಪರಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ತಸ್ಸ ರೂಪಾನಂ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಇದಾನಿ ಪವತ್ತಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಂ ದ್ವಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ, ‘‘ಚಕ್ಖುದ್ವಾರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಫಸ್ಸೋ ಪಚ್ಚಯೋ, ಕಸ್ಮಾ ತಯೋ ಏವ ಖನ್ಧಾ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ಯಥಾ ಪನ ವಿಞ್ಞಾಣಸಹಿತೋ ಫಸ್ಸೋ ವೇದನಾದೀನಂ ಪಚ್ಚಯೋ, ನ ಏವಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ತಿಣ್ಣಂ ಸಙ್ಗತಿ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೦೪; ಮ. ನಿ. ೩.೪೨೧, ೪೨೫, ೪೨೬; ಸಂ. ನಿ. ೨.೪೪, ೪೫; ೨.೪.೬೦) ಫಸ್ಸೋ ವಿಯ ನಾಮರೂಪಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯೋ ಯಥಾ ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾಪಿ ವಿಞ್ಞಾಣನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ನಾಮರೂಪಸ್ಸೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯತಾ ವುತ್ತಾ, ನ ಫಸ್ಸಸ್ಸ.

೮೭. ಯಾವ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ಸಮುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಾವ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಪರಿಯನ್ತೋ ನತ್ಥೇವಾತಿ ಅಪ್ಪಹೀನಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಕೋ ವಟ್ಟೇ ಪರಿಬ್ಭಮತೀತಿ ಆಹ – ‘‘ಕಥಂ ಪನ, ಭನ್ತೇತಿ ವಟ್ಟಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ. ಯಥಾ ಚ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಜೋತನಾ ವಟ್ಟಪುಚ್ಛಾ, ಏವಂ ತಬ್ಭೇದನಜೋತನಾ ವಿವಟ್ಟಪುಚ್ಛಾತಿ ಆಹ – ‘‘ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿ ನ ಹೋತೀತಿ ವಿವಟ್ಟಂ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿ.

೮೮. ಅಯಂ ರೂಪೇ ಅಸ್ಸಾದೋತಿ ಯಾಥಾವತೋ ದಸ್ಸನಂ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯೋ, ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಪನ್ನಞ್ಚ ರೂಪನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಪರಿಞ್ಞಾಪಟಿವೇಧೋ ಚೇವ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಞ್ಚ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಯಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿವಚನತೋ ಅನಿಚ್ಚಾದಿಭಾವೋ ತತ್ಥ ಆದೀನವೋ, ಸೋ ಚಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಾಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಮುದಯಸಚ್ಚನ್ತಿ ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನೇನ ಆದೀನವಸಮತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಆದೀನವಗ್ಗಹಣೇನ ಸಿದ್ಧಮತ್ಥಮಾಹ – ‘‘ಪಹಾನಪಟಿವೇಧೋ ಚೇವ ಸಮುದಯಸಚ್ಚಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತನಿಸ್ಸರಣಂ ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಇಮಿನಾ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಪಟಿವೇಧೋ ಚೇವ ನಿರೋಧಸಚ್ಚಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಸು ದುಕ್ಖಾದೀಸು ತೀಸು ಅಭಿಸಮಯಟ್ಠಾನೇಸು. ಯೇ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಧಮ್ಮಾತಿ ಯೇ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಞ್ಞಿತಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಅಟ್ಠ, ಸತ್ತ ವಾ ಧಮ್ಮಾ. ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚನ್ತಿ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಂ. ಸೇಸಪದೇಸುಪೀತಿ, ‘‘ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ’’ತಿಆದಿಪದೇಸುಪಿ.

೮೯. ಇಮಸ್ಮಿನ್ತಿ ಆಸನ್ನಪಚ್ಚಕ್ಖತಾಯ ಸಕಅತ್ತಭಾವೋ ಗಹಿತೋ, ತದೇವ ಅಜ್ಝತ್ತಾ ಖನ್ಧಾತಿ ತಪ್ಪಟಿಯೋಗಿತಾಯ, ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಪರಸ್ಸ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇ ಕಾಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಬ್ಬನಿಮಿತ್ತೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ರೂಪನಿಮಿತ್ತಾದೀಸುಪಿ. ತಾನಿ ಪನ ಇನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಿಪಿ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಾನಿಪಿ ತಂಸಭಾವಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಗ್ಗಹಣೇನೇವೇತ್ಥ ವೇದನಾದಯೋಪಿ ಗಹಿತಾ ಅವಿನಾಭಾವತೋತಿ, ‘‘ಸವಿಞ್ಞಾಣಕೇ ಕಾಯೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಕಾಯೋ’’ತಿ ವಾ ಖನ್ಧಸಮೂಹೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೯೦. ಅನತ್ತನಿ ಠತ್ವಾತಿ ಅತ್ತರಹಿತೇ ಅನತ್ತಸಭಾವೇ ಖನ್ಧಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಠತ್ವಾ ತಂ ಆಧಾರಂ ಕತ್ವಾ ಕತಾನಿ ಕಮ್ಮಾನಿ. ಕತರಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನಿ ಠತ್ವಾತಿ ಕೀದಿಸೇ ಅತ್ತನಿ ನಿಸ್ಸಯವಿಪಾಕಂ ದಸ್ಸನ್ತಿ ವಿಪಚ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ. ಏತೇನ ಕಾರಕವೇದಕರಹಿತತ್ತಾ ಅತ್ತಪಕ್ಖಕಮ್ಮಕಾನಿ ನ ಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಖನ್ಧಾನಂ ಖಣಿಕತ್ತಾ ಚ ಕತನಾಸಅಕತಬ್ಭಾಗಮದೋಸೋ ಚ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ.

ತತ್ರಾಯಂ (ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೭೪; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೫) ಚೋದನಾಸೋಧನಾವಿಧಿ – ಪಾಣಾತಿಪಾತವಸೇನ ತಾವ ಕಮ್ಮಪಥಸಮ್ಬನ್ಧವಿಭಾವನಾ, ಖಣೇ ಖಣೇ ಹಿ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಕೋ ಹನ್ತಿ, ಕೋ ವಾ ಹಞ್ಞತಿ, ಯದಿ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸನ್ತಾನೋ, ಸೋ ಅರೂಪತ್ತಾ ನ ಛೇದನಭೇದನಾದಿವಸೇನ ವಿಕೋಪನಸಮತ್ಥೋ, ನಪಿ ವಿಕೋಪನೀಯೋ. ಅಥ ರೂಪಸನ್ತಾನೋ, ಸೋ ಅಚೇತನತ್ತಾ ಕಟ್ಠಕಲಿಙ್ಗರೂಪಮೋತಿ ನ ತತ್ಥ ಛೇದನಾದಿನಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತಿ ಯಥಾ ಮತಸರೀರೇ. ಪಯೋಗೋಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಪಹರಣಪ್ಪಹಾರಾದಿಕೋ ಅತೀತೇಸು ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಭವೇಯ್ಯ, ಅನಾಗತೇಸು, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ವಾ, ತತ್ಥ ನ ತಾವ ಅತೀತಾನಾಗತೇಸು ಸಮ್ಭವತಿ ತೇಸಂ ಅಭಾವತೋ, ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಿಕತ್ತಾ ಸರಸೇನೇವ ನಿರುಜ್ಝನಸಭಾವತಾಯ ವಿನಾಸಾಭಿಮುಖೇಸು ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋ ಪಯೋಗೋ ಸಿಯಾ, ವಿನಾಸಸ್ಸ ಚ ಕಾರಣರಹಿತತ್ತಾ ನ ಪಹರಣಪ್ಪಹಾರಾದಿಪ್ಪಯೋಗಹೇತುಕಂ ಮರಣಂ, ನಿರೀಹಕತಾಯ ಚ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಕಸ್ಸ ಸೋ ಪಯೋಗೋ? ಖಣಿಕತ್ತಾ ವಧಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಮಕಾಲಭಿಜ್ಜನಕಸ್ಸ ಕಿರಿಯಾಪರಿಯೋಸಾನಕಾಲಾನವಟ್ಠಾನತೋ ಕಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಬದ್ಧೋತಿ?

ವುಚ್ಚತೇಯಥಾವುತ್ತವಧಕಚೇತನಾಸಹಿತೋ ಸಙ್ಖಾರಪುಞ್ಜೋ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾತೋ ಹನ್ತಿ. ತೇನ ಪವತ್ತಿತವಧಪ್ಪಯೋಗನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪಗತಉಸ್ಮಾವಿಞ್ಞಾಣಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯೋ ಮತವೋಹಾರಪವತ್ತಿನಿಬನ್ಧನೋ ಯಥಾವುತ್ತವಪ್ಪಯೋಗಕರಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹೋ ರೂಪಾರೂಪಧಮ್ಮಸಮೂಹೋ ಹಞ್ಞತಿ, ಕೇವಲೋ ವಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸನ್ತಾನೋ. ವಧಪ್ಪಯೋಗಾವಿಸಯಭಾವೇಪಿ ತಸ್ಸ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ ರೂಪಸನ್ತಾನಾಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ರೂಪಸನ್ತಾನೇ ಪರೇನ ಪಯೋಜಿತಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯುಪಚ್ಛೇದಕಪಯೋಗವಸೇನ ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತಿತವಿಬನ್ಧಕವಿಸದಿರೂಪುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಗತೇ ವಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತೀತಿ ನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವೋ; ನಾಪಿ ಅಹೇತುಕೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ, ನ ಚ ಪಯೋಗೋ ನಿಪ್ಪಯೋಜನೋ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೇಸು ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಕತಪ್ಪಯೋಗವಸೇನ ತದನನ್ತರಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹಸ್ಸ ಸಙ್ಖಾರಕಲಾಪಸ್ಸ ತಥಾ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿತೋ. ಖಣಿಕಾನಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಖಣಿಕಮರಣಸ್ಸ ಇಧ ಮರಣಭಾವೇನ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸನ್ತತಿಮರಣಸ್ಸ ಚ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇನ ಸಹೇತುಕಭಾವತೋ ನ ಅಹೇತುಕಂ ಮರಣಂ; ನ ಚ ಕತ್ತುರಹಿತೋ ಪಾಣಾತಿಪಾತಪ್ಪಯೋಗೋ ನಿರೀಹಕೇಸುಪಿ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಸನ್ನಿಹಿತತಾಮತ್ತೇನ ಉಪಕಾರಕೇಸು ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುರೂಪಫಲುಪ್ಪಾದನೇ ನಿಯತೇಸು ಕಾರಣೇಸು ಕತ್ತುವೋಹಾರಸಿದ್ಧಿತೋ ಯಥಾ – ‘‘ಪದೀಪೋ ಪಕಾಸೇತಿ, ನಿಸಾಕರೋ ಚನ್ದಿಮಾ’’ತಿ. ನ ಚ ಕೇವಲಸ್ಸ ವಚಾಧಿಪ್ಪಾಯಸಹಭುನೋ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಕಲಾಪಸ್ಸ ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಇಚ್ಛಿತೋ ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಅವಟ್ಠಿತಸ್ಸೇವ ಪಟಿಜಾನನತೋ; ಸನ್ತಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾನಞ್ಚ ಪದೀಪಾದೀನಂ ಅತ್ಥಕಿರಿಯಸಿದ್ಧಿ ದಿಸ್ಸತೀತಿ ಅತ್ಥೇವ ಪಾಣಾತಿಪಾತೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಬದ್ಧೋ; ತತೋ ಏವ ಯಸ್ಮಿಂ ಸನ್ತಾನೇ ಪಾಣಾತಿಪಾತಚೇತನಾ ಪವತ್ತಾ; ತತ್ಥೇವ ಸನ್ತಾನೇ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇನ ಭವನ್ತರೇ ನಿರಯಾದೀಸು ತಸ್ಸಾ ಫಲಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ನತ್ಥೇವ ಕತವಿನಾಸೋ ಅಕತಬ್ಭಾಗಮೋ ಚ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ಯಥಾರಹಂ ಕಮ್ಮಪಥಸಮ್ಬನ್ಧವಿಭಾವನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ.

ಸಬ್ಬೋ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ ತಣ್ಹಾವಸಗತಸ್ಸೇವ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಣ್ಹಾಧಿಪತೇಯ್ಯೇನಾ’’ತಿ. ತೇಸು ತೇಸು ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ ಮಯಾ ದೇಸಿಯಮಾನದಸ್ಸನಧಮ್ಮೇಸು. ಪಕತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಪರಿಹರಿಯಮಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಅಞ್ಞಂ ನವಕಮ್ಮಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಭಗವತೋ ದೇಸನಾನುಸಾರೇನ ಗಹಿತಂ ಅಞ್ಞಂ ನವಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಮಹಾಪುಣ್ಣಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.