೨. ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೮೭. ಲೋಕಸ್ಸ ಸಸ್ಸತತಾಪವತ್ತಿಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ವಾದೋ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ ಸಸ್ಸತಗ್ಗಾಹಾಭಾವೇ ಉಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹಭಾವತೋ ಪುನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ಉಚ್ಛೇದಗ್ಗಾಹೋ ಪುಚ್ಛಿತೋ, ಭಗವತಾಪಿ ಸೋ ಏವ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದುತಿಯೇ ನಾಹಂ ಉಚ್ಛೇದದಿಟ್ಠಿಕೋ’’ತಿ. ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಾದಿವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನ್ತಾನನ್ತಿಕಗ್ಗಹಣೇನ ಅನ್ತವಾ ಲೋಕೋ ಅನನ್ತವಾ ಲೋಕೋತಿ ಇಮಂ ವಾದದ್ವಯಮಾಹ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ತಂ ಜೀವಂ ತಂ ಸರೀರ’’ನ್ತಿಆದಿವಾದಚತುಕ್ಕಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ಇತರಂ ಪನ ದ್ವಯಂ ಸರೂಪೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ‘‘ತತಿಯೇ ನಾಹಂ ಅನ್ತವಾದಿಟ್ಠಿಕೋ, ಚತುತ್ಥೇ ನಾಹಂ ಅನನ್ತವಾದಿಟ್ಠಿಕೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಸಸ್ಸತವಾದೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಅಪರನ್ತಕಪ್ಪಿಕವಸೇನ, ‘‘ಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಪನ ಪುಬ್ಬನ್ತಕಪ್ಪಿಕವಸೇನಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ‘‘ನ ಹೋತಿ ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದೋ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಸತ್ತವಸೇನ, ‘‘ಅಸಸ್ಸತೋ ಲೋಕೋ’’ತಿ ಪನ ಸತ್ತಸಙ್ಖಾರವಸೇನಾತಿ ವದನ್ತಿ.

೧೮೯. ಸಪ್ಪತಿಭಯಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜನತೋ ಸಹ ದುಕ್ಖೇನಾತಿ ಸದುಕ್ಖಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇಸಂಯೇವಾತಿ ಕಿಲೇಸದುಕ್ಖವಿಪಾಕದುಕ್ಖಾನಂಯೇವ. ಸಉಪಘಾತಕನ್ತಿ ಸಬಾಧಂ. ಸಉಪಾಯಾಸನ್ತಿ ಸಪರಿಸ್ಸಮಂ ಸಉಪತಾಪಂ ಸಪೀಳಂ. ಸಪರಿಳಾಹನ್ತಿ ಸದರಥಂ.

ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ಇಮಾ ತಾವ ಅಟ್ಠ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಮಾ ಹೋನ್ತು, ಅತ್ಥಿ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗಹಿತಂ. ನ ಹಿ ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿನಾ ಕಞ್ಚಿ ಸಮಯಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪುಚ್ಛತಿ. ಅಪವಿದ್ಧನ್ತಿ ಸಮುಚ್ಛೇದಪ್ಪಹಾನವಸೇನ ಛಡ್ಡಿತಂ. ಪಞ್ಞಾಯ ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಸಹಿತಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾಯ ಭಗವತಾ ಪಟಿವಿದ್ಧಂ. ಯತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ತಂ ಸತ್ತಂ ಮಥೇನ್ತಿ ಸಮ್ಮದ್ದನ್ತೀತಿ ಮಥಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಥಿತಾನನ್ತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ರೂಪಧಮ್ಮಂ ಅರೂಪಧಮ್ಮಂ ವಾ. ಅನುಪಾದಿಯಿತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ.

೧೯೦. ನ ಉಪೇತೀತಿ ಸಙ್ಖಂ ನ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಯುಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ ಅನುಪಾದಾವಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಕಞ್ಚಿಪಿ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಏವಂ ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತೋ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಕಾಮಞ್ಚೇತಂ ಸಭಾವಪವೇದನಂ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ, ಏಕೇ ಪನ ಉಚ್ಛೇದವಾದಿನೋ ‘‘ಮಯಮ್ಪಿ ‘ಸತ್ತೋ ಆಯತಿಂ ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’ತಿ ವದಾಮ, ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋಪಿ ತಥಾ ವದತೀ’’ತಿ ಉಚ್ಛೇದಭಾವೇಯೇವ ಪತಿಟ್ಠಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಭಗವಾ ‘‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ಖೋ ವಚ್ಛ ನ ಉಪೇತೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ಪನ ವುತ್ತೇ ಸಸ್ಸತಮೇವ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೇಸದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋತಿ ಉಚ್ಛೇದವಾದಾದಿವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾರಹಿತೋ. ಅನಾಲಮ್ಬೋತಿ ತೇಸಂಯೇವ ವಾದಾನಂ ಓಲಮ್ಬಾರಮ್ಮಣಸ್ಸ ಅಭಾವೇನ ಅನಾಲಮ್ಬೋ. ಸುಖಪವೇಸನಟ್ಠಾನನ್ತಿ ತೇಸಞ್ಞೇವ ವಾದಾನಂ ಸುಖಪವೇಸನೋಕಾಸಂ ಮಾ ಲಭತೂತಿ. ಅನನುಞ್ಞಾಯ ಠತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾಯ ಠಾನಹೇತು. ಅನುಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುತಿಯಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ. ಪರಿಯತ್ತೋ ಪನ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥತೋ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಧಮ್ಮೋತಿ ಪಚ್ಚಯಾಕಾರಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ಪಯೋಗೇನಾತಿ ಇಮಮ್ಹಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಸಾಸನಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಮಿಚ್ಛಾಸಮಯೇ ಪವತ್ತಪ್ಪಯೋಗೇನ, ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ವಿವಿಧಂ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಅಞ್ಞವಾದಿಯಕೇನಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಪಚ್ಚಯಾಕಾರತೋ ಅಞ್ಞಾಕಾರದೀಪಕಆಚರಿಯವಾದಂ ಪಗ್ಗಯ್ಹ ತಿಟ್ಠನ್ತೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೯೧. ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅನುಪಾದಾನೋ, ನಿರಿನ್ಧನೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

೧೯೨. ಯೇನ ರೂಪೇನಾತಿ ಯೇನ ಭೂತುಪಾದಾದಿಭೇದೇನ ರೂಪಧಮ್ಮೇನ. ತಂ ರೂಪಂ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧಸಂಯೋಜನಪ್ಪಹಾನೇನ ಖೀಣಾಸವ-ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಹೀನಂ ಅನುಪ್ಪತ್ತಿಧಮ್ಮತಂ ಆಪನ್ನಂ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಞ್ಞೇಸಂ ಜಾನನಾಯ ಅಭಾವಗುಣತಾಯ ಗುಣಗಮ್ಭೀರೋ. ‘‘ಏತ್ತಕಾ ಗುಣಾ’’ತಿ ಪಮಾಣಂ ಗಣ್ಹಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯೋ. ‘‘ಈದಿಸಾ ಏತಸ್ಸ ಗುಣಾ’’ತಿ ಪರಿಯೋಗಾಹಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತಾಯ ದುಪ್ಪರಿಯೋಗಾಳ್ಹೋತಿ. ದುಜ್ಜಾನೋತಿ ಅಗಾಧತಾಯ ಗಮ್ಭೀರೋ ‘‘ಏತ್ತಕಾನಿ ಉದಕಳ್ಹಕಸತಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಮೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ, ತತೋ ಏವ ದುಜ್ಜಾನೋ. ಏವಮೇವಾನ್ತಿ ಯಥಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದೋ ಗಮ್ಭೀರೋ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯೋ ದುಜ್ಜಾನೋ, ಏವಮೇವ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ ಗುಣವಸೇನ, ತಸ್ಮಾ ಅಯಂ ರೂಪಾದಿಂ ಗಹೇತ್ವಾ ರೂಪೀತಿಆದಿವೋಹಾರೋ ಭವೇಯ್ಯ, ಪರಿನಿಬ್ಬುತಸ್ಸ ಪನ ತದಭಾವಾ ತಥಾ ಪಞ್ಞಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ತತೋ ತಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿಆದಿ ನ ಯುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಯಥಾ ಪನ ವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಏವ ಜಾತವೇದೋ ಬ್ಯತ್ತೇನ ಪುರಿಸೇನ ನೀಯಮಾನೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿದಿಸಂ ಗತೋತಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ನಿಬ್ಬುತೋ, ಏವಂ ಖೀಣಾಸವೋಪೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಮೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಅನಿಚ್ಚತಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚತಾಗಹಣಂ ಅಸಾರನಿದಸ್ಸನಂ. ತೇನ ಯಥಾ ಸೋ ಸಾಲರುಕ್ಖೋ ಸಾಖಾಪಲಾಸಾದಿಅಸಾರಾಪಗಮೇನ ಸುದ್ಧೋ ಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋ, ಏವಮಯಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೋ ಸಾಸವಸಙ್ಖಾತಅಸಾರವಿಗಮೇನ ಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಸಾರೇ ಪತಿಟ್ಠಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅಗ್ಗಿವಚ್ಛಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.