೩. ಓಪಮ್ಮವಗ್ಗೋ

೧. ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೨೨. ಮೋಳಿನ್ತಿ ಕೇಸರಚನಂ. ವೇಹಾಯಸನ್ತಿ ಆಕಾಸೇ. ರತನಚಙ್ಕೋಟವರೇನಾತಿ ರತನಸಿಲಾಮಯವರಚಙ್ಕೋಟಕೇನ ಸಹಸ್ಸನೇತ್ತೋ ಸಿರಸಾ ಪಟಿಗ್ಗಹಿ. ‘‘ಸುವಣ್ಣಚಙ್ಕೋಟಕವರೇನಾ’’ತಿಪಿ (ಬು. ವಂ. ಅಟ್ಠ. ೨೩ ದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ; ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨ ಅವಿದೂರೇನಿದಾನಕಥಾ) ಪಾಠೋ.

ಸಾತಿ ಮೋಳಿ. ಮೋಳಿ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೋಳಿಕೋ, ಮೋಳಿಕೋ ಏವ ಮೋಳಿಯೋ. ಫಗ್ಗುನೋತಿ ಪನ ನಾಮಂ. ಸಙ್ಖಾತಿ ಸಮಞ್ಞಾ. ವೇಲೀಯತಿ ಖಣಮುಹುತ್ತಾದಿವಸೇನ ಉಪದಿಸೀಯತೀತಿ ವೇಲಾ, ಕಾಲೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಾಯಂ ವೇಲಾಯಂ…ಪೇ… ಅಯಂ ಕಾಲವೇಲಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ವೇಲಯತಿ ಪರಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ತಿಟ್ಠತೀತಿ ವೇಲಾ, ಸೀಮಾ. ವೇಲಯತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖಂ ಚಾಲಯತೀತಿ ವೇಲಾ, ಸೀಲಂ. ಅನತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೋಪಿ ಚಸ್ಸ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮನಿಮಿತ್ತಂ ಅಚಲನಮೇವ. ವಿಞ್ಞುಪುರಿಸಾಭಾವೇ ಛಪಞ್ಚವಾಚಾಮತ್ತಂ ಓವಾದೇ ಪಮಾಣಂ ನಾಮ.ದವಸಹಗತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕೀಳಾಸಹಿತಂ ಕತ್ವಾ.

ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೋತಿ ಅನನುಲೋಮಿಕಸಂಸಗ್ಗವಸೇನ ಮಿಸ್ಸೀಭೂತೋ. ‘‘ಅವಣ್ಣಂ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ತಾಪನಪಚನಕೋಟ್ಟನಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಧಿಕರಣಮ್ಪಿ ಕರೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಸೋ ಅಧಿಕರಣಾಯ ಪರಿಸಕ್ಕತಿ, ತಂದಸ್ಸನಂ ‘‘ಇಮೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಧಿಕರಣಂ ಆಕಡ್ಢತೀತಿ ಅಧಿಕರಣಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಕಡ್ಢತಿ, ಅಧಿಕರಣಂ ವಾ ತೇಸು ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತೋ ಆಕಡ್ಢತಿ. ಉದ್ದೇಸಪದಂ ವಾತಿ ಪದಸೋ ಉದ್ದೇಸಮತ್ತಂ ವಾ. ನೇವ ಪಿಯಕಮ್ಯತಾಯಾತಿ ನೇವ ಅತ್ತನಿ ಸತ್ಥುನೋ ಪಿಯಭಾವಕಾಮತಾಯ. ನ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ನ ಸತ್ಥುನೋ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಭೇದಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ. ಅತ್ಥಕಾಮತಾಯಾತಿ ಮೋಳಿಯಫಗ್ಗುನಸ್ಸ ಹಿತಕಾಮತಾಯ.

೨೨೪. ಅವಣ್ಣಭಾಸನೇತಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಗುಣಕಥನೇ. ಛನ್ದಾದೀನಂ ವತ್ಥುಭಾವತೋ ಕಾಮಗುಣಾ ಗೇಹಂ ವಿಯ ಗೇಹಂ, ತೇ ಚ ತೇ ಸಿತಾ ನಿಸ್ಸಿತಾತಿ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾತಿ ವುತ್ತಾ. ತಣ್ಹಾಛನ್ದಾಪಿ ತಾಸಂ ಕತ್ತುಕಾಮತಾಪೀತಿ ಉಭಯೇಪಿ ತಣ್ಹಾಛನ್ದಾ, ಪಟಿಘಛನ್ದಾ ಪನ ತೇಸಂ ಕತ್ತುಕಾಮತಾ ಏವ. ಫಲಿಕಮಣಿ ವಿಯ ಪಕತಿಪಭಸ್ಸರಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಉಪಸಙ್ಗೋ ವಿಯ ವಿಪರಿಣಾಮಕಾರಣಂ ರಾಗಾದಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ರತ್ತಮ್ಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪರಿಣತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಹಿತಾನುಕಮ್ಪೀತಿ ಕರುಣಾಯ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪನಮಾಹ. ‘‘ಯಸ್ಸನ್ತರತೋ ನ ಸನ್ತಿ ಕೋಪಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೨೦) ವಿಯ ಅನ್ತರ-ಸದ್ದೋ ಚಿತ್ತಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ದೋಸನ್ತರೋತಿ ದೋಸಚಿತ್ತೋ’’ತಿ.

೨೨೫. ದುಬ್ಬಚತಾಯ ಓವಾದಂ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ತೋ ಚಿತ್ತೇನೇವ ಪಟಿವಿರುದ್ಧೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ಗಣ್ಹಿಂಸು ಚಿತ್ತಂ, ಹದಯಗಾಹಿನಿಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೂರಯಿಂಸು ಅಜ್ಝಾಸಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ. ಏಕಾಸನಂ ಭೋಜನಸ್ಸ ಏಕಾಸನಭೋಜನಂ, ಏಕವೇಲಾಯಮೇವ ಭೋಜನಂ. ತಞ್ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬಣ್ಹೇ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಂ ಪುರೇಭತ್ತಭೋಜನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಂ ಭುತ್ತಭೋಜನಮ್ಪಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಏಕಾಸನಭೋಜನನ್ತೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ, ನ ಏಕಾಸನಿಕತಾಯ ಏಕಾಯ ಏವ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಭೋಜನಂ. ‘‘ಅಪ್ಪಡಂಸ…ಪೇ… ಸಮ್ಫಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿರಾಬಾಧತಂ, ನಿದ್ದುಕ್ಖತ’’ನ್ತಿ. ಪಧಾನಾದಿವಸೇನ ಸಲ್ಲಹುಕಂ ಅಕಿಚ್ಛಂ ಉಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಹುಕಉಟ್ಠಾನಂ. ನ ಏಕಪ್ಪಹಾರೇನಾತಿ ನ ಏಕವಾರೇನ, ನ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಕಾಲೇತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದ್ವೇ ಭೋಜನಾನೀತಿ ‘‘ಅಪರಣ್ಹೇ ರತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ಕಾಲವಸೇನ ದ್ವೇ ಭೋಜನಾನಿ. ಪಞ್ಚ ಗುಣೇತಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಾದಿಕೇ ಪಞ್ಚ ಆನಿಸಂಸೇ. ಸತುಪ್ಪಾದಕರಣೀಯಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಸತುಪ್ಪಾದಮತ್ತಕರಣೀಯಮೇವ, ನಿವಾರೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಸಮಾದಪನಞ್ಚ ನಾಹೋಸಿ.

ಮಣ್ಡಭೂಮೀತಿ ಓಜವನ್ತಭೂಮಿ, ಯತ್ಥ ಪರಿಸಿಞ್ಚನೇನ ವಿನಾ ಸಸ್ಸಾನಿ ಕಿಟ್ಠಾನಿ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಯುಗೇ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ ಯೋಗ್ಗಾನಿ, ತೇಸಂ ಆಚರಿಯೋ ಯೋಗ್ಗಾಚರಿಯೋ, ತೇಸಂ ಸಿಕ್ಖಾಪನಕೋ. ಗಾಮಣಿಹತ್ಥಿಆದಯೋಪಿ ‘‘ಯೋಗ್ಗಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅಸ್ಸದಮ್ಮಸಾರಥೀ’’ತಿ. ಚತೂಸು ಮಗ್ಗೇಸು ಯೇನ ಯೇನ ಮಗ್ಗೇನ ಇಚ್ಛತಿ. ಜವಸಮಗಾದಿಭೇದಾಸು ಗತೀಸು ಯಂ ಯಂ ಗತಿಂ. ತಂ ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಆರುಳ್ಹಾವ ಓತಿಣ್ಣಾಯೇವ. ನೇವ ವಾರೇತಬ್ಬಾ ರಸ್ಮಿವಿನಿಗ್ಗಣ್ಹನೇನ. ನ ವಿಜ್ಝಿತಬ್ಬಾ ಪತೋದಲಟ್ಠಿಯಾ. ಗಮನಮೇವಾತಿ ಇಮೇ ಯುತ್ತಾ ಮಮ ಇಚ್ಛಾನುರೂಪಂ ಮನ್ದಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸಮಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಸೀಘಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ಖುರೇಸು ನಿಮಿತ್ತಗ್ಗಹಣಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾರಥಿನಾ ತೇಸಂ ಗಮನಮೇವ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ, ನ ತತ್ಥ ನಿಯೋಜನಂ. ತೇಹಿಪಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ. ಪಜಹಿಂಸು ಪಜಹಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಲದೂಸನಾತಿ ಸಾಲರುಕ್ಖವಿಸನಾಸಕಾ. ಅಞ್ಞಾ ಚ ವಲ್ಲಿಯೋ ಸಾಲರುಕ್ಖೇ ವಿನನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಿತಾ. ಬಹಿ ನೀಹರಣೇನಾತಿ ಸಾಲವನತೋ ಬಹಿ ಛಡ್ಡನೇನ. ಸುಸಣ್ಠಿತಾತಿ ಸಣ್ಠಾನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾತಿ ಆಲವಾಲಸಮ್ಪಾದನವಸೇನ ಮರಿಯಾದಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ. ಕಿಪಿಲ್ಲಪುಟಕಂ ತಮ್ಬಕಿಪಿಲ್ಲಕಪುಟಕಂ. ಸುಕ್ಖದಣ್ಡಕಹರಣಂ ಆಲವಾಲಬ್ಭನ್ತರಾ.

೨೨೬. ವಿದೇಹರಟ್ಠೇ ಜಾತಸಂವಡ್ಢತಾಯ ವೇದೇಹಿಕಾ. ಪಣ್ಡಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ, ತಾಯ ಇತಾ ಗತಾ ಪವತ್ತಾತಿ ಪಣ್ಡಿತಾ. ಗಹಪತಾನೀತಿ ಗೇಹಸಾಮಿನೀ. ಸೋರಚ್ಚೇನಾತಿ ಸಂಯಮೇನ. ನಿವಾತವುತ್ತೀತಿ ಪಣಿಪಾತಕಾರೀ. ನಿಬ್ಬುತಾತಿ ನಿಬ್ಬುತದುಚ್ಚರಿತಪರಿಳಾಹಾ. ಉಟ್ಠಾಹಿಕಾತಿ ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯವತೀ. ಕಿಬ್ಬಿಸಾತಿ ಕುರೂರಾ.

೨೨೭. ಏವಂ ಅಕ್ಖನ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಗುಣವನ್ತೋ’’ತಿ ಲೋಕೇ ಪತ್ಥಟಕಿತ್ತಿಸದ್ದಾನಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖನ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ ಅಯಸುಪ್ಪತ್ತಿಗುಣಪರಿಹಾನಿಆದಿಂ ಅಕ್ಖಮತಾಯಆದೀನವಂ ಪಕಾಸೇತ್ವಾ. ವಚನಪಥೇತಿ ವಚನಮಗ್ಗೇ ಯುತ್ತಕಾಲಾದಿಕೇ. ಸಣ್ಹಾಭಾವೋಪಿ ಹಿ ವಚನಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ವಚನಪಥೋ’’ ತ್ವೇವ ವುತ್ತೋ. ತೇಸಂಯೇವ ಕಾಲಾದೀನಂ. ಮೇತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಂ, ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇತ್ತಚಿತ್ತಾ. ಪುನ ‘‘ಕಾಲೇನ ವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ (ಪರಿ. ೩೬೨, ೩೬೩) ಪಾಳಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ‘‘ಪರಂ ಚೋದನಾವಸೇನ ವದನ್ತಾ ನಾಮ ಇಮೇಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ ವದನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಧಿಮುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ಭಾವನಾಚಿತ್ತಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಆರಮ್ಮಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತದಾರಮ್ಮಣಂ, ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ. ಯದಿ ಏವಂ ಪದೇಸವಿಸಯಂ ತಂ ಕಥಂ ನಿಪ್ಪದೇಸವಿಸಯಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಚೋದೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥಂ ತದಾರಮ್ಮಣಂ ಸಬ್ಬಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಆಹ, ಇತರೋ ‘‘ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಪರಿಹರತಿ. ಇಧ ತದಾರಮ್ಮಣಞ್ಚಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ ವಚನಸೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುನ ತಸ್ಸೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಬ್ಬಾ ಸತ್ತಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾ ಪಜಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಬ್ಬಾವನ್ತೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಬ್ಬಾವನ್ತ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ವಿಪುಲೇನಾತಿ ಮಹಾಜನಾರಮ್ಮಣೇನ. ಮಹನ್ತಪರಿಯಾಯೋ ಹಿ ವಿಪುಲ-ಸದ್ದೋ, ಮಹತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ ಬಹುಕಭಾವೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನೇಕಸತ್ತಾರಮ್ಮಣೇನಾ’’ತಿ. ತಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುಗ್ಗಲಂ. ಚಿತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಏತ್ಥ ಚ ಮೇತ್ತಾಸಹಗತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಂ ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಲೋಕಂ ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಕತ್ವಾ ಅಧಿಮುಚ್ಚಿತ್ವಾ’’ತಿ.

೨೨೮. ತದತ್ಥದೀಪಿಕನ್ತಿ ಯಾ ಮೇತ್ತಂ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಭಾವೇತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತೋ ಕೇನಚಿ ವಿಕಾರಂ ನ ಆಪಾದೇತಬ್ಬತಾ, ತದತ್ಥಜೋತಿಕಂ. ಅಪಥವಿನ್ತಿ ಪಥವೀ ನ ಹೋತೀತಿ ಅಪಥವೀ. ನಿಪ್ಪಥವಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪಥವೀಭಾವಾಭಾವಂ. ತಿರಿಯಂ ಪನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತೇಹಿ ತಂ ತಂ ಚಕ್ಕವಾಳಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದತಿ? ನ, ತದಞ್ಞಚಕ್ಕವಾಳಪಥವಿಯಾ ಏಕಾಬದ್ಧಭಾವತೋ. ತಿಣ್ಣಞ್ಹಿ ಚಕ್ಕಾನಂ ಅನ್ತರಸದಿಸೇ ತಿಣ್ಣಂ ತಿಣ್ಣಂ ಲೋಕಧಾತೂನಂ ಅನ್ತರೇಯೇವ ಪಥವೀ ನತ್ಥಿ ಲೋಕನ್ತರನಿರಯಭಾವತೋ. ಚಕ್ಕವಾಳಪಬ್ಬತನ್ತರೇಹಿ ಸಮ್ಬದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ಪಥವೀ ಏಕಾಬದ್ಧಾವ. ವಿವಟ್ಟಕಾಲೇ ಹಿ ಸಣ್ಠಹಮಾನಾಪಿ ಪಥವೀ ಯಥಾಸಣ್ಠಿತಪಥವಿಯಾ ಏಕಾಬದ್ಧಾವ ಸಣ್ಠಹತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಿರಿಯಂ ಪನ ಅಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ. ಇಮಿನಾವ ಗಮ್ಭೀರಭಾವೇನ ವುತ್ತಪರಿಮಾಣತೋ ಪರಂ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

೨೨೯. ಹಲಿದ್ದೀತಿ ಹಲಿದ್ದಿವಣ್ಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪೀತಕವಣ್ಣ’’ನ್ತಿ. ವಣ್ಣಸಙ್ಖಾತಂ ರೂಪಂ ಅಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ರೂಪೀ, ನ ರೂಪೀತಿ ಅರೂಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅರೂಪೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸನಿದಸ್ಸನಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪತೋ’’ತಿ.

೨೩೦. ಪಞ್ಚ ಯೋಜನಸತಾನೀತಿ ಹಿಮವನ್ತತೋ ಸಮುದ್ದಂ ಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ನ ಅನೋತತ್ತದಹಮುಖತೋ. ಅಞ್ಞಾ ನದಿಯೋ ಉಪಾದಾಯ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಗಮ್ಭೀರತಂ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಉದಕತಞ್ಚ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಗಮ್ಭೀರಾ ಅಪ್ಪಮೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತಿಣುಕ್ಕಾಯ ತಾಪೇತಬ್ಬತ್ತಾಭಾವದಸ್ಸನಪರಮೇತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏತೇನ ಪಯೋಗೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

೨೩೧. ತೂಲಿನೀ ವಿಯ ತೂಲಿನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿಮ್ಬಲಿತೂಲಲತಾತೂಲಸಮಾನಾ’’ತಿ. ಸಸ್ಸರನ್ತಿ ಏವಂಪವತ್ತೋ ಸದ್ದೋ ಸಸ್ಸರಸದ್ದೋ. ಅನುರವದಸ್ಸನಞ್ಹೇತಂ. ತಥಾ ಭಬ್ಭರಸದ್ದೋ. ಸಬ್ಬಮೇತಂ ಮೇತ್ತಾವಿಹಾರಿನೋ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ದೂಸೇತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವದಸ್ಸನಪರಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಸಙ್ಖೇಪತ್ಥೋ – ಯಥಾ ಮಹಾಪಥವೀ ಕೇನಚಿ ಪುರಿಸೇನ ಅಪಥವಿಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಯಥಾ ಆಕಾಸೇ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಪಟ್ಠಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಯಥಾ ಗಙ್ಗಾಯ ಉದಕಂ ತಿಣುಕ್ಕಾಯ ತಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಯಥಾ ಚ ಬಿಳಾರಭಸ್ತಂ ಥದ್ಧಂ ಫರುಸಞ್ಚ ಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ಏವಮೇವಂ ಮೇತ್ತಾಯ ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿಯಾ ಆಸೇವಿತಾಯ ಭಾವಿತಾಯ ಬಹುಲೀಕತಾಯ ಪಞ್ಚ ವಚನಪಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ಆಗತಪುರಿಸೇನ ಕೇನಚಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಞ್ಞಥತ್ತಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ.

೨೩೨. ಓಚರಕಾತಿ ಪರೂಪಘಾತವಸೇನ ಹೀನಕಮ್ಮಕಾರಿನೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನೀಚಕಮ್ಮಕಾರಕಾ’’ತಿ. ಅನಧಿವಾಸನೇನಾತಿ ಅಕ್ಖಮನೇನ. ಮಯ್ಹಂ ಓವಾದಕರೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಪರಮ್ಹಿ ಅನತ್ಥಕಾರಿಮ್ಹಿ ಚಿತ್ತಪದೋಸನೇನ ಆಘಾತುಪ್ಪಾದನೇನ ಮಮ ಸಾಸನೇ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ.

೨೩೩. ಅಣುನ್ತಿ ಅಪ್ಪಕಂ ತನು ಪರಿತ್ತಕಂ. ಥೂಲನ್ತಿ ಮಹನ್ತಂ ಓಳಾರಿಕಂ. ವಚನಪಥಸ್ಸ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ತಂ ಸಾವಜ್ಜವಿಭಾಗೇನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಪ್ಪಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಂ ವಾ’’ತಿ. ಖನ್ತಿಯಾ ಇದಂ ಭಾರಿಯಂ ನ ಹೋತೀತಿ ಅವೋಚುಂ ‘‘ಅನಧಿ…ಪೇ… ಪಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ದೀಘರತ್ತನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲಂ, ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಚ್ಚನ್ತಞ್ಚ ಹಿತಸುಖಂ ನಾಮ ಅಞ್ಞಾಧಿಗಮೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಹತ್ತೇನ ಕೂಟಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ’’ತಿ.

ಕಕಚೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೨. ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೩೪. ಬಾಧಯಿಂಸೂತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯ ೩.೪೧೭) ಹನಿಂಸು. ತಂತಂಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಬನ್ಧನವಸೇನ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಅನ್ತರೇ ವೇಮಜ್ಝೇ ಏತಿ ಆಗಚ್ಛತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯೋ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅನತ್ಥೋ, ಅನತಿಕ್ಕಮನಟ್ಠೇನ ತಸ್ಮಿಂ ಅನ್ತರಾಯೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ಅನ್ತರಾಯಂ ವಾ ಫಲಂ ಅರಹನ್ತಿ, ಅನ್ತರಾಯಸ್ಸ ವಾ ಕರಣಸೀಲಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋನ್ತೀತಿ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾ’’ತಿ. ಆನನ್ತರಿಯಧಮ್ಮಾತಿ ಆನನ್ತರಿಯಸಭಾವಚೇತನಾಧಮ್ಮಾ. ತತ್ರಾಯಂ ವಚನತ್ಥೋ – ಚುತಿಅನನ್ತರಫಲಂ ಅನನ್ತರಂ ನಾಮ, ತಸ್ಮಿಂ ಅನನ್ತರೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ತನ್ನಿಬ್ಬತ್ತನೇನ ಅನನ್ತರಕರಣಸೀಲಾ, ಅನನ್ತರಪಯೋಜನಾತಿ ವಾ ಆನನ್ತರಿಕಾ, ತೇ ಏವ ಆನನ್ತರಿಯಾತಿ ವುತ್ತಾ. ಕಮ್ಮಾನಿ ಏವ ಅನ್ತರಾಯಿಕಾತಿ ಕಮ್ಮನ್ತರಾಯಿಕಾ. ಮೋಕ್ಖಸ್ಸೇವ ಅನ್ತರಾಯಂ ಕರೋತಿ, ನ ಸಗ್ಗಸ್ಸ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಲಕ್ಖಣಾಭಾವತೋ. ನ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಧಮ್ಮರಕ್ಖಿತಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ. ಪಾಕತಿಕಭಿಕ್ಖುನೀವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ, ಅರಿಯಾಯ ಪನ ಪವತ್ತಂ ಅಪಾಯಸಂವತ್ತನಿಯಮೇವ. ನನ್ದಮಾಣವಕೋ ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಂ. ಉಭಿನ್ನಂ ಸಮಾನಚ್ಛನ್ದತಾವಸೇನ ವಾ ಅಸಗ್ಗನ್ತರಾಯಿಕತಾ, ಮೋಕ್ಖನ್ತರಾಯಿಕತಾ ಪನ ಮೋಕ್ಖತ್ಥಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿದೂಸನತೋ, ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಪನ ಪವತ್ತಿಯಂ ಸಗ್ಗನ್ತರಾಯಿಕತಾಪಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ನಿವಾರೇತುನ್ತಿ. ಅಹೇತುಕದಿಟ್ಠಿಅಕಿರಿಯದಿಟ್ಠಿನತ್ಥಿಕದಿಟ್ಠಿಯೋವ ನಿಯತಭಾವಂ ಪತ್ತಾ ನಿಯತಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಧಮ್ಮಾ. ಪಟಿಸನ್ಧಿಧಮ್ಮಾತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಮಾಹ. ಪಣ್ಡಕಾದಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ಸಬ್ಬಾಯಪಿ ಅಹೇತುಕಪಟಿಸನ್ಧಿಯಾ ವಿಪಾಕನ್ತರಾಯಿಕಭಾವತೋ. ಯಾ ಹಿ ಅರಿಯೇ ಉಪವದತಿ, ಸಾ ಚೇತನಾ ಅರಿಯೂಪವಾದಧಮ್ಮಾ. ತತೋ ಪರನ್ತಿ ಖಮಾಪನತೋ ಉಪರಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸ್ಸ ಲೀನತ್ಥಪಕಾಸನೇ ವುತ್ತಮೇವ. ಯಾವ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ. ನ ವುಟ್ಠಾತಿ ಸೇಸಂ ಗರುಕಾಪತ್ತಿಂ. ನ ದೇಸೇತಿ ಲಹುಕಾಪತ್ತಿಂ.

ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖು ಅರಿಟ್ಠೋ. ರಸೇನ ರಸಂ ಸಂಸನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಅನವಜ್ಜೇನ ಪಚ್ಚಯಪರಿಭುಞ್ಜನರಸೇನ ಸಾವಜ್ಜಂ ಕಾಮಗುಣಪರಿಭೋಗರಸಂ ಸಮಾನೇತ್ವಾ. ಉಪನೇನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಬನ್ಧನಂ ಉಪನೇನ್ತೋ ವಿಯ. ‘‘ಘಟೇನ್ತೋ ವಿಯಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ. ಉಪಸಂಹರನ್ತೋ ವಿಯಾತಿ ಸದಿಸತಂ ಉಪಸಂಹರನ್ತೋ ವಿಯ ಏಕನ್ತಸಾವಜ್ಜೇ ಅನವಜ್ಜಭಾವಪಕ್ಖೇಪೇನ. ಪಾಪಕನ್ತಿ ಲಾಮಕಟ್ಠೇನ ದುಗ್ಗತಿಸಮ್ಪಾಪನಟ್ಠೇನ ಚ ಪಾಪಕಂ. ಸೇತುಕರಣವಸೇನ ಮಹಾಸಮುದ್ದಂ ಬನ್ಧನ್ತೇನ ವಿಯ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣೇನ ‘‘ಸಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಂ ‘‘ಅನವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ಗಹಣೇನ ತೇನ ಪಟಿವಿರುಜ್ಝನ್ತೋ. ಏಕನ್ತತೋ ಅನನ್ತರಾಯಿಕನ್ತಿ ಗಹಣೇನ ವೇಸಾರಜ್ಜಞಾಣಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ. ಕಾಮಕಣ್ಟಕೇಹಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿ ನ ಉಪಕ್ಕಿಲಿಸ್ಸತೀತಿ ವದನ್ತೋ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗೇ ಖಾಣುಕಣ್ಟಕಾದೀನಿ ಪಕ್ಖಿಪನ್ತೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತೇ, ‘‘ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಹಾಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೮, ೧೯೪) ಆದಿದೇಸನಾಸಙ್ಖಾತೇ ಚ ಆಣಾಚಕ್ಕೇ.

ಪುಚ್ಛಮಾನಾ ಸಮನುಯುಞ್ಜನ್ತಿ ನಾಮ. ಪುಚ್ಛಾ ಹಿ ಅನುಯೋಗೋತಿ. ತೇನಾಧಿಗತಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅನುವಜ್ಜನತ್ಥಂ ಪಚ್ಚನುಭಾಸನೇನ ಪುನ ಪಟಿಜಾನಾಪನಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಂ, ತಂ ಪನಸ್ಸ ಆದಾಯ ಸಮಾದಾಪನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮನುಗಾಹನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ. ತಸ್ಸಾ ಪನ ಲದ್ಧಿಯಾ ಅನುಯುಞ್ಜಿತಾಯ ವುಚ್ಚಮಾನಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ಕಾರಣಪತಿರೂಪಕಮೇವಾತಿ ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛನಂ ಸಮನುಭಾಸನಂ. ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ ಅನುಪಾಯಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪತಿ ಆಯತಿಞ್ಚ ಅನುದಹನಟ್ಠೇನ. ಮಹಾಭಿತಾಪನಟ್ಠೇನ ಅನವಟ್ಠಿತಸಭಾವತಾಯ. ಇತ್ತರಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ ಮುಹುತ್ತರಮಣೀಯತಾಯ. ತಾವಕಾಲಿಕಟ್ಠೇನ ಪರೇಹಿ ಅಭಿಭವನೀಯತಾಯ. ಸಬ್ಬಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಪಲಿಭಞ್ಜನಟ್ಠೇನ ಛೇದನಭೇದನಾದಿಅಧಿಕರಣಭಾವೇನ. ಉಗ್ಘಾಟಸದಿಸತಾಯ ಅಧಿಕುಟ್ಟನಟ್ಠೇನ. ಅವಣೇ ವಣಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ ಅನ್ತೋ ಅನುಪವಿಸನಸಭಾವತಾಯ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ. ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಅನತ್ಥನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಸಾಸಙ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ.ದಿಟ್ಠಿಥಾಮೇನಾತಿ ತಸ್ಸಾ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಥಾಮಗತಭಾವೇನ. ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಙ್ಖಾತಪರಾಮಸನೇನ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಹಿ ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಆಮಸನೇನ ಪರಾಮಾಸೋ. ಅಭಿನಿವಿಸ್ಸಾತಿ ತಣ್ಹಾಭಿನಿವೇಸಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೇನ ‘‘ಇದಮೇವೇತ್ಥ ತಥ’’ನ್ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸಿತ್ವಾ. ಯಸ್ಮಾ ಹಿ ಅಭಿನಿವೇಸನಂ ತತ್ಥ ಅಭಿನಿವಿಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತಿ.ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ’’ತಿ.

೨೩೫. ನತ್ಥೀತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋಪೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಲದ್ಧಿಂ ನಿಗುಹೇತುಕಾಮತಾಯ ಅವಜಾನಿತುಕಾಮೋಪಿ. ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛತಿ ಪಟಿಜಾನಾತಿ. ದ್ವೇ ಕಥಾತಿ ವಿಸಂವಾದನಕಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಅಭೂತಕಥಾ ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪವತ್ತಾ ಭೂತಕಥಾಯ ವಸೇನ ದ್ವೇ ಕಥಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

೨೩೬. ಕಸ್ಸ ಖೋ ನಾಮಾತಿ ಇಮಿನಾ ಸತ್ಥಾ ‘‘ನ ಮಮ ತುಯ್ಹಂ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾ ನಾಮ ಭೂತಪುಬ್ಬಾ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಖತ್ತಿಯಸ್ಸ ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಞಾಣಮಯಾ ಉಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಸ್ಮೀ, ತಥಾರೂಪೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅನುಸ್ಮೀಕತೋ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಪಟಿವೇಧಗಬ್ಭೋಅಪಿ ಉಸ್ಮೀಕತೋತಿ ವಿಕತಭಾವತೋ ಪಞ್ಞಾಬೀಜಮಸ್ಸ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮವಿನಯೇ ಅಪಿ ನು ಅತ್ಥೀತಿ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಪುಚ್ಛತಿ. ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಾ ವದನ್ತಿ ಠಾನಗತೇನ ದುಚ್ಚರಿತೇನ ಞಾಣುಪಹತಭಾವಂ ಸಮ್ಪಸ್ಸನ್ತಾ. ನಿತ್ತೇಜಭೂತೋತಿ ನಿತ್ತೇಜಂ ಭೂತೋ ತೇಜೋಹಾನಿಪ್ಪತ್ತೋ. ತತೋ ಏವ ಭಿಕ್ಖೂನಮ್ಪಿ ಸಮ್ಮುಖಾ ಓಲೋಕೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಪತ್ತಕ್ಖನ್ಧೋ ಅಧೋಮುಖೋ. ಸಹಧಮ್ಮಿಕಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಂ ಅವಿಸಹನತೋ ಅಪ್ಪಟಿಭಾನೋ. ಸಮ್ಪತ್ತೂಪಗನ್ತಿ ಸಮ್ಪತ್ತಿಆವಹಂ. ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭೇನ್ತೋತಿ ಪಟಿಸೇಧೇನ್ತೋ.

೨೩೭. ಅನ್ತರಾಯಕರಲದ್ಧಿಯಾ ಸಭಾವವಿಭಾವನೇನ ಪರಿಸಂ ಸೋಧೇತಿ. ನಿಸ್ಸಾರೇತಿ ನೀಹರತಿ ಅವಿಸುದ್ಧದಿಟ್ಠಿತಾಯ. ಕಸ್ಸಚಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯ ‘‘ಸಹಸಾ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ. ನ ಹಿ ಕದಾಚಿ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಹಸಾ ಕಿರಿಯಾ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಕಸ್ಸಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ. ಸುತ್ವಾಪಿ ತುಣ್ಹೀಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅಥಾಪಿ ಸಿಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಕಪ್ಪನಂ. ನ ಕರಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪರಿಸಾಯ ಲದ್ಧಿಂ ಸೋಧೇತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಲದ್ಧಿಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋತಿ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾವಸೇನ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ. ಸಞ್ಞಾವಿತಕ್ಕೇಹೀತಿ ಸುಭನಿಮಿತ್ತಾನುಬ್ಯಞ್ಜನಗ್ಗಾಹಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೇಹಿ ಸಞ್ಞಾವಿತಕ್ಕೇಹಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಕಾಮಸಮ್ಪಯುತ್ತೇಹೀ’’ತಿ. ಮೇಥುನಸಮಾಚಾರನ್ತಿ ಇದಂ ಅಧಿಕಾರವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತದಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪನ – ‘‘ಅಪಿಚ ಖೋ ಮಾತುಗಾಮಸ್ಸ ಉಚ್ಛಾದನಂ ಪರಿಮದ್ದನಂ ನಹಾಪನಂ ಸಮ್ಬಾಹನಂ ಸಾದಿಯತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಅ. ನಿ. ೭.೫೦) ಆಗತಂ ವಿಸಭಾಗವತ್ಥುವಿಸಯಂ ಆಮಿಸಪರಿಭೋಗಂ. ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರೇವ ಕಾಮೇಹಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮಸಞ್ಞಾಹಿ ಅಞ್ಞತ್ರ ಕಾಮವಿತಕ್ಕೇಹಿ ಸಮಾಚರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತಿ.

೨೩೮. ಯೋನಿಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ನತ್ಥಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ದರಾಗೋತಿ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗೋ, ತಂ ನಿಚ್ಛನ್ದರಾಗಂ. ಕದಾಚಿ ಉಪೋಸಥಿಕಭಾವೇನ ಸಮಾದಿನ್ನಸೀಲಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ ಕದಾಚಿ ನೋತಿ ಅನಿಬದ್ಧಸೀಲಾನಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ. ಸೀಲಸಮಾದಾನಭಾವತೋ ಅನ್ತರಾಯಕರಂ. ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ. ಅಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣೇನ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆವರಣಕರಂ. ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಸಚ್ಛನ್ದರಾಗಪರಿಭೋಗಞ್ಚ. ಅಯಂ ಅರಿಟ್ಠೋ ದುಗ್ಗಹಿತಾಯ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ವಸೇನ ಅಮ್ಹೇ ಚೇವ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖತಿ, ಅತ್ತಾನಞ್ಚ ಖನತಿ, ಬಹುಞ್ಚ ಅಪುಞ್ಞಂ ಪಸವತೀತಿ ಏವಂ ಸಞ್ಞಾ ಮಾ ಹೋನ್ತೂತಿ ದುಗ್ಗಹಿತಾಯ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ದೋಸಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ. ಉಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಸಜ್ಝಾಯನ್ತಿ ಚೇವ ವಾಚುಗ್ಗತಂ ಕರೋನ್ತಾ ಧಾರೇನ್ತಿ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸುತ್ತನ್ತಿಆದಿನಾ ನವಪ್ಪಭೇದಮ್ಪಿ ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾದಿಯತಿ. ಕಥಂ ಸುತ್ತಂ ನವಪ್ಪಭೇದಂ? ಸಗಾಥಕಞ್ಹಿ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ, ತದುಭಯವಿನಿಮುತ್ತಞ್ಚ ಸುತ್ತಂ ಉದಾನಾದಿವಿಸೇಸಸಞ್ಞಾವಿರಹಿತಂ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಸುತ್ತಙ್ಗಂ ಸಿಯಾ, ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಾದೀನಞ್ಚ ಸುತ್ತಙ್ಗಸಙ್ಗಹೋ ನ ಸಿಯಾ ಗಾಥಾಭಾವತೋ ಧಮ್ಮಪದಾದೀನಂ ವಿಯ, ಗೇಯ್ಯಙ್ಗಸಙ್ಗಹೋ ವಾ ಸಿಯಾ ಸಗಾಥಕತ್ತಾ ಸಗಾಥಾವಗ್ಗಸ್ಸ ವಿಯ, ತಥಾ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾದೀಸು ಸಗಾಥಕಪ್ಪದೇಸಾನನ್ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ –

ಸುತ್ತನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞವಿಧಿ, ವಿಸೇಸವಿಧಯೋ ಪರೇ;

ಸನಿಮಿತ್ತಾ ನಿರೂಳ್ಹತ್ತಾ, ಸಹತಾಞ್ಞೇನ ನಞ್ಞತೋ. (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.ನಿದಾನಕಥಾವಣ್ಣನಾ; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೪.೬; ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.ಬಾಹಿರನಿದಾನಕಥಾ);

ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಹಿ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಸುತ್ತನ್ತಿ ಅಯಂ ಸಾಮಞ್ಞವಿಧಿ. ತೇನೇವಾಹ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಚ್ಚಾನೋ ನೇತ್ತಿಯಂ (ನೇತ್ತಿ. ೧.ಸಙ್ಗಹವಾರ) ‘‘ನವವಿಧಸುತ್ತನ್ತಪರಿಯೇಟ್ಠೀ’’ತಿ. ‘‘ಏತ್ತಕಂ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸುತ್ತಾಗತಂ ಸುತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಂ (ಪಾಚಿ. ೬೫೫, ೧೨೪೨), ಸಕವಾದೇ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ತಸತಾನೀ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ; ಕಥಾ. ಅಟ್ಠ. ನಿದಾನಕಥಾ) ಏವಮಾದಿ ಚ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಾಧಕಂ. ತದೇಕದೇಸೇಸು ಪನ ಗೇಯ್ಯಾದಯೋ ವಿಸೇಸವಿಧಯೋ ತೇನ ತೇನ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಗೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸಗಾಥಕತ್ತಂ ತಬ್ಭಾವನಿಮಿತ್ತಂ. ಲೋಕೇಪಿ ಹಿ ಸಸಿಲೋಕಂ ಸಗಾಥಕಂ ವಾ ಚುಣ್ಣಿಯಗನ್ಥಂ ‘‘ಗೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಾಥಾವಿರಹೇ ಪನ ಸತಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಭಾವೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವನಿಮಿತ್ತಂ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಞ್ಹಿ ‘‘ಬ್ಯಾಕರಣ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಬ್ಯಾಕರಣಮೇವ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಂ.

ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಸಗಾಥಕಾದೀನಮ್ಪಿ ಪುಚ್ಛಂ ಕತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಭಾವೋ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ? ನಾಪಜ್ಜತಿ ಗೇಯ್ಯಾದಿಸಞ್ಞಾನಂ ಅನೋಕಾಸಭಾವತೋ, ‘‘ಗಾಥಾವಿರಹೇ ಸತೀ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತತ್ತಾ ಚ. ತಥಾ ಹಿ ಧಮ್ಮಪದಾದೀಸು ಕೇವಲಂ ಗಾಥಾಬನ್ಧೇಸು, ಸಗಾಥಕತ್ತೇಪಿ ಸೋಮನಸ್ಸಞಾಣಮಯಿಕಗಾಥಾಯುತ್ತೇಸು, ‘‘ವುತ್ತಞ್ಹೇತ’’ನ್ತಿ (ಇತಿವು. ೧) ಆದಿವಚನಸಮ್ಬನ್ಧೇಸು, ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮಪಟಿಸಂಯುತ್ತೇಸು ಚ ಸುತ್ತವಿಸೇಸೇಸು ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಗಾಥಾ-ಉದಾನ-ಇತಿವುತ್ತಕ-ಅಬ್ಭುತಧಮ್ಮ-ಸಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾ, ತಥಾ ಸತಿಪಿ ಗಾಥಾಬನ್ಧಭಾವೇ ಭಗವತೋ ಅತೀತಾಸು ಜಾತೀಸು ಚರಿಯಾನುಭಾವಪ್ಪಕಾಸಕೇಸು ಜಾತಕಸಞ್ಞಾ, ಸತಿಪಿ ಪಞ್ಹವಿಸ್ಸಜ್ಜನಭಾವೇ ಸಗಾಥಕತ್ತೇ ಚ ಕೇಸುಚಿ ಸುತ್ತನ್ತೇಸು ವೇದಸ್ಸ ಲಭಾಪನತೋ ವೇದಲ್ಲಸಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ಏವಂ ತೇನ ತೇನ ಸಗಾಥಕತ್ತಾದಿನಾ ನಿಮಿತ್ತೇನ ತೇಸು ತೇಸು ಸುತ್ತವಿಸೇಸೇಸು ಗೇಯ್ಯಾದಿಸಞ್ಞಾ ಪತಿಟ್ಠಿತಾತಿ ವಿಸೇಸವಿಧಯೋ ಸುತ್ತಙ್ಗತೋ ಪರೇ ಗೇಯ್ಯಾದಯೋ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಗೇಯ್ಯಙ್ಗಾದಿನಿಮಿತ್ತರಹಿತಂ, ತಂ ಸುತ್ತಙ್ಗಂ ವಿಸೇಸಸಞ್ಞಾಪರಿಹಾರೇನ ಸಾಮಞ್ಞಸಞ್ಞಾಯ ಪವತ್ತನತೋತಿ. ನನು ಚ ಸಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ಗೇಯ್ಯಂ, ನಿಗ್ಗಾಥಕಂ ಸುತ್ತಂ ವೇಯ್ಯಾಕರಣನ್ತಿ ಸುತ್ತಙ್ಗಂ ನ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಚೋದನಾ ತದವತ್ಥಾ ಏವಾತಿ? ನ ತದವತ್ಥಾ ಸೋಧಿತತ್ತಾ. ಸೋಧಿತಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಗಾಥಾವಿರಹೇ ಸತಿ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಭಾವೋ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಸ ತಬ್ಭಾವನಿಮಿತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಯಞ್ಚ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾಥಾಭಾವತೋ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಾದೀನಂ ಸುತ್ತಙ್ಗಸಙ್ಗಹೋ ನ ಸಿಯಾ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೫.೧; ಸು. ನಿ. ೨೬೧), ತಂ ನ, ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ. ನಿರುಳ್ಹೋ ಹಿ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಾದೀನಂ ಸುತ್ತಭಾವೋ. ನ ಹಿ ತಾನಿ ಧಮ್ಮಪದಬುದ್ಧವಂಸಾದಯೋ ವಿಯ ಗಾಥಾಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾತಾನಿ, ಕಿನ್ತು ಸುತ್ತಭಾವೇನೇವ. ತೇನೇವ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸುತ್ತನಾಮಕ’’ನ್ತಿ ನಾಮಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಗಾಥಕತ್ತಾ ಗೇಯ್ಯಙ್ಗಸಙ್ಗಹೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ತದಪಿ ನತ್ಥಿ, ಯಸ್ಮಾ ಸಹತಾಞ್ಞೇನ. ಸಹ ಗಾಥಾಹೀತಿ ಹಿ ಸಗಾಥಕಂ, ಸಹಭಾವೋ ಚ ನಾಮ ಅತ್ಥತೋ ಅಞ್ಞೇನ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಮಙ್ಗಲಸುತ್ತಾದೀಸು ಗಾಥಾವಿನಿಮುತ್ತೋ ಕೋಚಿ ಸುತ್ತಪದೇಸೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ‘‘ಸಹ ಗಾಥಾಹೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ನ ಚ ಸಮುದಾಯೋ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥಿ. ಯದಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾದೀಸು ಸಗಾಥಕಪ್ಪದೇಸಾನಂ ಗೇಯ್ಯಙ್ಗಸಙ್ಗಹೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ, ತದಪಿ ನ ಅಞ್ಞತೋ. ಅಞ್ಞಾ ಏವ ಹಿ ತಾ ಗಾಥಾ ಜಾತಕಾದಿಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ಅತೋ ನ ತಾಹಿ ಉಭತೋವಿಭಙ್ಗಾದೀನಂ ಗೇಯ್ಯಙ್ಗಭಾವೋತಿ. ಏವಂ ಸುತ್ತಾದೀನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸಙ್ಕರಾಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅತ್ಥತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥಭೂತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಅತ್ಥಂ. ಅನತ್ಥಮ್ಪಿ ಕೇಚಿ ವಿಪಲ್ಲಾಸವಸೇನ ‘‘ಅತ್ಥೋ’’ತಿ ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ‘‘ಅತ್ಥತ್ಥ’’ನ್ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಕಾರಣತ್ಥನ್ತಿ ಕಾರಣಭೂತಂ ಅತ್ಥಂ, ಸೀಲಂ ಸಮಾಧಿಸ್ಸ ಕಾರಣಂ, ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಂ ಅತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ – ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸೀಲಂ ಕಥಿತಂ, ತಞ್ಚ ಯಾವದೇವ ಸಮಾಧತ್ಥಂ, ಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನತ್ಥೋ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಮಗ್ಗತ್ಥಾ, ಮಗ್ಗೋ ಫಲತ್ಥೋ, ವಟ್ಟಂ ಕಥಿತಂ ಯಾವದೇವ ವಿವಟ್ಟಾಧಿಗಮತ್ಥನ್ತಿ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತೀತಿ. ಏವಂ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಅತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಭಾಸಿತತ್ಥಪಯೋಜನತ್ಥಾನಂ ಗಹಿತತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ನ ವಿಚಾರೇನ್ತಿ, ನಿಜ್ಝಾನಪಞ್ಞಾಕ್ಖಮಾ ನ ಹೋನ್ತಿ, ನಿಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ರೋಚೇತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತಿ ಏವಂ ಏತಾಯ ಪರಿಯತ್ತಿಯಾ ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಾ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಪರೇಹಿ ಆರೋಪಿತವಾದಸ್ಸ ನಿಗ್ಗಹಸ್ಸ ಮೋಕ್ಖಪಯೋಜನಾ ಹುತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ. ವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖೋ ವಾ ನಿನ್ದಾಪಮೋಕ್ಖೋ. ಯಸ್ಸ ಚಾತಿ ಯಸ್ಸ ಚ ಸೀಲಾದಿಪೂರಣೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ವಾ ತದಧಿಗಮೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ, ಫಲಸ್ಸ ವಾ ತದಧಿಗಮೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ, ಅನುಪಾದಾವಿಮೋಕ್ಖಸ್ಸ ವಾ ಅತ್ಥಾಯ. ಧಮ್ಮಂ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತಿ, ಞಾಯೇನ ಪರಿಯಾಪುಣನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನಾನುಭೋನ್ತಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ. ತೇಸಂ ತೇ ಧಮ್ಮಾ ದುಗ್ಗಹಿತಾ ಉಪಾರಮ್ಭಮಾನದಪ್ಪಮಕ್ಖಪಳಾಸಾದಿಹೇತುಭಾವೇನ ದೀಘರತ್ತಂ ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

೨೩೯. ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತೋ ಗದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಅಲಗದ್ದೋ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪಂ ದ-ಕಾರಾಗಮಞ್ಚ ಕತ್ವಾ. ವಟ್ಟದುಕ್ಖಕನ್ತಾರತೋ ನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಪರಿಯತ್ತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ. ಭಣ್ಡಾಗಾರೇ ನಿಯುತ್ತೋ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ, ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ ವಿಯ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕೋ, ಧಮ್ಮರತನಾನುಪಾಲಕೋ. ಅಞ್ಞಂ ಅತ್ಥಂ ಅನಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಸ್ಸೇವ ಸತೋ ಪರಿಯತ್ತಿ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ. ‘‘ವಂಸಾನುರಕ್ಖಕೋವಾ’’ತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಸೀಹಾವಲೋಕನಞಾಯೇನ ತನ್ತಿಧಾರಕೋವ ಪವೇಣಿಪಾಲಕೋವಾತಿ ಪುರಿಮಪದದ್ವಯೇಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಯದಿ ತನ್ತಿಧಾರಣಾದಿಅತ್ಥಂ ಬುದ್ಧವಚನಸ್ಸ ಪರಿಯಾಪುಣನಂ ಭಣ್ಡಾಗಾರಿಕಪರಿಯತ್ತಿ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಏಕಚ್ಚಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಪಿ ಅಯಂ ನಯೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಅನುಯೋಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತನೋ ಠಾನೇತಿ ನಿತ್ಥರಣಟ್ಠಾನೇ. ಕಾಮಂ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ‘‘ಪವೇಣಿಂ ಪಾಲೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪರಿಯಾಪುಣಾತಿ. ಅತ್ತನೋ ಪನ ಭವಕನ್ತಾರತೋ ಅನಿತ್ತಿಣ್ಣತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಾ ಪರಿಯತ್ತಿ ನಿತ್ಥರಣಪರಿಯತ್ತಿ ಏವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ.

ನಿಜ್ಝಾನಂ ಖಮನ್ತೀತಿ ನಿಜ್ಝಾನಪಞ್ಞಂ ಖಮನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಗತೇ ಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮೇ ನಿಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞಾಯ ರೋಚೇತ್ವಾ ಯಾಥಾವತೋ ಗಹೇತಬ್ಬಾ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಧ ಸೀಲ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನ ಕೇವಲಂ ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಪರಿಯತ್ತಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಫಲಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ, ಪರವಾದನಿಗ್ಗಹಸಕವಾದಪತಿಟ್ಠಾಪನಾದೀನಿಪಿ ಇಜ್ಝನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪರವಾದೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಪರಪ್ಪವಾದಂ ಸಹಧಮ್ಮೇನ ಸುನಿಗ್ಗಹಂ ನಿಗ್ಗಹಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೬೮). ಇಚ್ಛಿತಿಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿನಿವೇಠನಾದಿವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಂ ಇಚ್ಛಿತಂ ಪಾಳಿಪದೇಸಂ. ಮೋಚೇತುನ್ತಿ ಅಪನೇತುಂ. ಅಹಿತಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ಅಸಂವತ್ತನಮ್ಪಿ ತದಭಾವೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಹಿತಸುಖಸ್ಸ ಕಾರಣಮೇವ ತಸ್ಮಿಂ ಸತಿ ಭಾವತೋತಿ. ಸುಗ್ಗಹಿತಅಲಗದ್ದಸ್ಸಪಿ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಸಂವತ್ತನತಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

೨೪೦. ಉತ್ತರನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉತ್ತರೋ, ಸಿನನ್ತಿ ಬನ್ಧನ್ತೀತಿ ಸೇತು, ಉತ್ತರೋ ಚ ಸೋ ಸೇತು ಚಾತಿ ಉತ್ತರಸೇತು. ಕೂಲಂ ಪರತೀರಂ ವಹತಿ ಪಾಪೇತೀತಿ ಕುಲ್ಲಂ. ಕಲಾಪಂ ಕತ್ವಾ ಬದ್ಧೋತಿ ವೇಳುನಳಾದೀಹಿ ಕಲಾಪವಸೇನ ಬದ್ಧೋ. ಅಣುನ್ತಿ ಇದಂ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಆರಮ್ಮಣಂ ಸಞ್ಞೋಜನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಥೂಲನ್ತಿ ಇತರಂ. ದಿಟ್ಠಿನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತದಸ್ಸನಂ, ವಿಪಸ್ಸನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಪರಿಸುದ್ಧಂ ಏವಂ ಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ತೇಭೂಮಕೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಞಾತಂ ‘‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ, ಏವಂ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಸಂಕಿಲೇಸಾಭಾವೇನ ಸಬ್ಬಸೋ ವಿಸುದ್ಧಂ, ಪರಿಸುದ್ಧತ್ತಾ ಏವ ಪರಿಯೋದಾತಂ. ನ ಅಲ್ಲೀಯೇಥಾತಿ ನಿಕನ್ತಿವಸೇನ ನ ನಿಸ್ಸಯೇಥ. ನ ಕೇಲಾಯೇಥಾತಿ ನ ಮಮಾಯೇಥ. ನ ಧನಾಯೇಥಾತಿ ಧನಂ ದ್ರಬ್ಯಂ ನ ಕಯಿರಾಥ. ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಸಮಥೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಚ.

ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇತಿಆದೀಸು ಅಸತಂ ಹೀನಜ್ಝಾಸಯಾನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೋ. ಗಾಮವಾಸೀನಂ ಧಮ್ಮೋತಿ ಗಾಮಧಮ್ಮೋ. ಕಿಲೇಸಾನಂ ವಸ್ಸನಸಭಾವತಾಯ ವಸಲಧಮ್ಮೋ. ಕಿಲೇಸೇಹಿ ದೂಸಿತತ್ತಾ ಥೂಲತ್ತಾ ಚ ದುಟ್ಠುಲ್ಲೋ. ಉದಕಸುದ್ಧಿಪರಿಯೋಸಾನತಾಯ ಓದಕನ್ತಿಕೋ. ‘‘ಧಮ್ಮಾಪಿ ವೋ ಪಹಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ಓವಾದೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಕಥೇನ್ತೋಪಿ ಅರಿಟ್ಠಂಯೇವ ನಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

೨೪೧. ತಿವಿಧಗ್ಗಾಹವಸೇನಾತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹವಸೇನ. ಯದಿ ಏವಂ ‘‘ಅಹಂ ಮಮಾತಿ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ ಗಾಹದ್ವಯಮೇವ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತನ್ತಿ? ನಯಿದಮೇವಂ ತತ್ಥಾಪಿ ಗಾಹತ್ತಯಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಹಿ ಇಮಿನಾ ಮಾನದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾ ವುತ್ತಾ ‘‘ಅಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಗಾಹಸಾಮಞ್ಞತೋ. ದಿಟ್ಠಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಪುರಿಮುಪ್ಪನ್ನಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉತ್ತರದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಸ್ಸತದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚ ಕಾರಣಭಾವತೋ. ಆರಮ್ಮಣಂ ಪಞ್ಚ ಖನ್ಧಾ, ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದೀನಿ ಚ. ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾ-ಫಸ್ಸ-ಸಞ್ಞಾ-ವಿತಕ್ಕ-ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರ-ಪಾಪಮಿತ್ತಪರತೋಘೋಸಾದಿಕೋ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಪಚ್ಚಯೋ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಯಂ (ಪಟಿ. ಮ. ೧.೧೨೪)‘‘ಕತಮಾನಿ ಅಟ್ಠ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಅವಿಜ್ಜಾಪಿ ಫಸ್ಸೋಪಿ ಸಞ್ಞಾಪಿ ವಿತಕ್ಕೋಪಿ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ಪಾಪಮಿತ್ತೋಪಿ ಪರತೋಘೋಸೋಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾತಿ ರುಪ್ಪನಸಭಾವಧಮ್ಮಾರಮ್ಮಣಾ. ರೂಪಂ ಪನ ಅತ್ತಾತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಇಧ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೮೧, ೩೪೫) ಇಮಸ್ಸ ಗಾಹಸ್ಸ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಸೋ ಹಿ ‘‘ಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪರತೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಧ ಪನ ‘‘ರೂಪವನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ಅತ್ತನಿ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ಗಾಹಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಕೇಚಿ, ತದಯುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ಅತ್ತಾ ನ ಹೋತಿ, ಅತ್ತಗ್ಗಾಹಸ್ಸ ಪನ ಆಲಮ್ಬನಂ ಹೋತಿ, ಅತ್ತಸಭಾವೇಯೇವ ವಾ ರೂಪಾದಿಧಮ್ಮೇ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ಅತ್ತಾನಂ ತಸ್ಸ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭನತೋ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಾದಿಆರಮ್ಮಣಾವ ಅತ್ತದಿಟ್ಠೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ರೂಪಂ ಪನ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾ ವಿಯ ದಿಟ್ಠಿಅನುಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ದಸ್ಸಿತಾ.

ಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾಯತನಾನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಗಾಹಿನ್ದ್ರಿಯವಿಸಯತಾಯ ಪತ್ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬತಾ. ತಞ್ಹಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ವಿಸಯಂ ಪರಿಭುತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಹುತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅವಸೇಸಾನಿ ಸತ್ತಾಯತನಾನಿ ವಿಞ್ಞಾತಂ ನಾಮ ಮನಸಾ ವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬತೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಇತರೇಸಮ್ಪಿ ವಿಞ್ಞಾತತಾ ಸಿಯಾ. ಪತ್ತನ್ತಿ ಅಧಿಗತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತನ್ತಿ ಗವೇಸಿತಂ. ಅನುವಿಚರಿತನ್ತಿ ಚಿನ್ತಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನಸಾ’’ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಪತ್ತಪರಿಯೇಸನಾನಂ ಅಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ, ವಿಸುಂ, ಏಕಜ್ಝಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪತ್ತಪರಿಯೇಸಿತೇಹಿ ಅನುವಿಚರಿತಸ್ಸ ಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಲೋಕಸ್ಮಿಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಂ ಪಠಮಂ ಚೇತಸಾ ಪಚ್ಛಾ ಕಾಯೇನ ಪತ್ತತ್ತಾ ಪತ್ತಂ ನಾಮ. ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಪರಿಯೇಸಿತಂ ನಾಮ ಕೇವಲಂ ಪರಿಯೇಸಿತಭಾವತೋ. ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಞ್ಚ ನೋಪತ್ತಞ್ಚ ಮನಸಾ ಅನುವಿಚರಿತಬ್ಬತೋ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ.

ಅಯಞ್ಚ ವಿಕಪ್ಪೋ ಆಕುಲೋ ವಿಯಾತಿ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ತಟ್ಠೇನಾತಿ ಪತ್ತಭಾವೇನ ಪತ್ತತಾಸಾಮಞ್ಞೇನ. ಅಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ನೋಪತ್ತಂ ಮನಸಾನುವಿಚರಿತಂ ನಾಮ ಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿಯೇಸನಾಯ ಚ ಅಭಾವತೋ. ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಏತನ್ತಿ ‘‘ಪರಿಯೇಸಿತ್ವಾ ಪತ್ತಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಂ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ಯಮ್ಪಿ ತಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ’’ತಿಆದಿವಚನೇನ. ವಿಞ್ಞಾಣಾರಮ್ಮಣಾ ತಣ್ಹಾಮಾನದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಥಿತಾ ಪಾರಿಸೇಸಞಾಯೇನ. ಏವಂ ಪಾರಿಸೇಸಞಾಯಪರಿಗ್ಗಹೇ ಕಿಂ ಪಯೋಜನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದೇಸನಾವಿಲಾಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯೇಸಂ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ದೇಸೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ ಸರೂಪಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಆರಮ್ಮಣಕಿಚ್ಚ-ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮ-ಫಲವಿಸೇಸಾದಿ-ಪಕಾರನ್ತರವಿಭಾವನೇನ ಪಟಿವೇಧೋ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ತಪ್ಪಕಾರಭೇದೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹಿ, ಯೇಸಂ ಪನ ಯೇನ ಏಕೇನೇವ ಪಕಾರೇನ ಸರೂಪೇನೇವ ವಾ ವಿಭಾವನೇ ಕತೇ ಪಟಿವೇಧೋ ಹೋತಿ, ತೇಸಂ ತಂ ವತ್ವಾ ಧಮ್ಮಿಸ್ಸರತ್ತಾ ತದಞ್ಞಂ ನಿರವಸೇಸಾಕಾರವಿಭಾವನಞ್ಚ ದೇಸನಾವಿಲಾಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಾದಿಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ದಸ್ಸಿತ’’ನ್ತಿ.

ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಯಂ ರೂಪಂ ಏಸಾ ದಿಟ್ಠಿ ‘‘ಲೋಕೋ ಚ ಅತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತಂ ರೂಪಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸೋ ಲೋಕೋ ಸೋ ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವಚನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸೋ ಪೇಚ್ಚಭವಿಸ್ಸಾಮೀತಿ ಉದ್ಧಮಾಘಾತನಿಕವಾದವಸೇನಾಯಂ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಅಹಂ ಪರಲೋಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ನಿಚ್ಚೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ. ಧುವೋತಿ ಥಿರೋ. ಸಸ್ಸತೋತಿ ಸಬ್ಬದಾಭಾವೀ. ಅವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೋತಿ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚ ಅವಿಪರಿಣಾಮೇತಬ್ಬಸಭಾವೋ, ನಿಬ್ಬಿಕಾರೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಮ್ಪಿ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ತಮ್ಪಿ ತಥಾವುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನಂ ಅತ್ತಾನಂ ವಿಯ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹವಿಸೇಸೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿ. ದಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಾತಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಸಯಾ. ಕಥಂ ಪನ ದಿಟ್ಠಿ ದಿಟ್ಠಿವಿಸಯಾ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಟಿವಿಪಸ್ಸನಾಕಾಲೇತಿ ಯಮಕತೋ ಸಮ್ಮಸನಾದಿಕಾಲಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ತತ್ಥ ಅಕ್ಖರಚಿನ್ತಕಾನಂ ಸದ್ದೇ ವಿಯ, ವೇದಜ್ಝಾಯೀನಂ ವೇದಸತ್ಥೇ ವಿಯ ಚ ದಿಟ್ಠಿಯಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಿಕಾನಂ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಪ್ಪವತ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಸಮನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಪದಸ್ಸ ಚ ತಸ್ಸೋ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಅತ್ಥೋತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ನಾಮ ಚತುಬ್ಬಿಧಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಞಾಣಂ ತಾವ ಸಮವಿಸಮಂ ಸಮ್ಮಾ ಯಾಥಾವತೋ ಅನುಪಸ್ಸತೀತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ. ಇತರಾ ಪನ ಸಂಕಿಲೇಸವಸೇನ ಅನು ಅನು ಪಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ. ಯದಿ ಏವಂ ಹೋತು ತಾವ ದಿಟ್ಠಿಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನಭಾವತೋ, ಕಥಂ ತಣ್ಹಾಮಾನಾತಿ? ತಣ್ಹಾಯಪಿ ಸತ್ತಾನಂ ಪಾಪಕರಣೇ ಉಪಾಯದಸ್ಸನವಸೇನ ಪಞ್ಞಾಪತಿರೂಪಿಕಾ ಪವತ್ತಿ ಲಬ್ಭತೇವ, ಯಾಯ ವಞ್ಚನನಿಕತಿಸಾಚಿಯೋಗಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಮಾನೋಪಿ ಸೇಯ್ಯಾದಿನಾ ದಸ್ಸನವಸೇನೇವ ತಥಾ ಅತ್ತಾನಂ ಊಹತೀತಿ ತಣ್ಹಾಮಾನಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಪತಿರೂಪಿಕಾ ಪವತ್ತಿ ಲಬ್ಭತೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇತಿ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಹೇತಬ್ಬೇ ತಣ್ಹಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅಜ್ಝತ್ತಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನೇ ವಿನಟ್ಠೇ. ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ ಭಯಪರಿತ್ತಾಸತಣ್ಹಾಪರಿತ್ತಾಸಾನಂ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಗ್ಘಾತಿತತ್ತಾ.

೨೪೨. ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ‘‘ಅಸತಿ ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಇತರೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಹ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಸುಞ್ಞತಾಕಥನಸ್ಸ ಕಾರಣೇಹಿ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಅಸತೀತಿ ಬಾಹಿರೇ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇ. ಸಾ ಪನಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ಲದ್ಧವಿನಾಸೇನ ವಾ ಅಲದ್ಧಾಲಾಭೇನ ವಾತಿ ಪಾಳಿಯಂ – ‘‘ಅಹು ವತ ಮೇ, ತಂ ವತ ಮೇ ನತ್ಥಿ, ಸಿಯಾ ವತ ಮೇ, ತಂ ವತಾಹಂ ನ ಲಭಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ತದುಭಯಂ ಪರಿಕ್ಖಾರವಸೇನ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ತತ್ಥ ಪರಿತಸ್ಸನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರವಿನಾಸೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಾನಂ ‘‘ರಥೋ ವಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ. ವಾಹನಂ ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದಿ.

ಯೇಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹೀತಿ ಯೇಹಿ ಅಸನ್ತಪತ್ಥನಾದೀಹಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ. ಏವಂ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ‘‘ಅಹು ವತ ಮೇ’’ತಿಆದಿನಾ ಚೋದನಾದಿ ಭವೇಯ್ಯ. ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾಧಿಟ್ಠಾನಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾಭಿನಿವೇಸಾನುಸಯಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತಾಸು ದಿಟ್ಠೀಸು ಯಾ ಪರತೋ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ, ತಾಸಂ ಪುರಿಮುಪ್ಪನ್ನಾ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನಿ. ಅಧಿಕರಣಟ್ಠೇನ ದಿಟ್ಠಾಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಯುಟ್ಠಾನಾನಿ. ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೦೨, ೪೨೭; ೩.೨೭-೨೯; ಉದಾ. ೫೫; ಮಹಾನಿ. ೨೦; ನೇತ್ತಿ. ೫೯) ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಿನಿವೇಸಾ. ಅಪ್ಪಹೀನಭಾವೇನ ಸನ್ತಾನೇ ಸಯನ್ತೀತಿ ಅನುಸಯಾತಿ ಏವಂ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾದೀನಂ ಪದಾನಂ ವಿಭಾಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಣ್ಹಾದೀಹಿ ಕಮ್ಪನಿಯತಾಯ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾವ ಇಞ್ಜಿತಾನೀತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಇಞ್ಜಿತಾನಿ. ಸೇಸಪದದ್ವಯೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಉಪಧೀಯತಿ ಏತ್ಥ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಉಪಧಿ, ಖನ್ಧಾವ ಉಪಧಿ ಖನ್ಧೂಪಧಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ತದೇವ ಚ ಆಗಮ್ಮ ತಣ್ಹಾ ಖೀಯತಿ ವಿರಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಉಚ್ಛಿಜ್ಜಿಸ್ಸಾಮಿ ನಾಮಸ್ಸೂತಿಆದೀಸು ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ಸಂಸಯೇ ವಾ. ತಾಸೋತಿ ಅತ್ತನಿಯಾಭಾವಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಣ್ಹಾಪರಿತ್ತಾಸೋ ಚೇವ ಭಯಪರಿತ್ತಾಸೋ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಾಸೋ ಹೇಸೋ’’ತಿಆದಿ. ನೋ ಚಸ್ಸಂ,ನೋ ಚ ಮೇ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಕಿರ ಕೋಚಿ ನೋ ಚಸ್ಸಂ, ‘‘ಮೇ’’ತಿ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ನೋ ಸಿಯಾತಿ. ತಾಸಪ್ಪತೀಕಾರದಸ್ಸನಞ್ಹೇತಂ.

೨೪೩. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ, ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ‘‘ಛಯಿಮಾನಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೧) ವಾ. ಸಾಪಿ ಹಿ ಅಜ್ಝತ್ತಖನ್ಧವಿನಾಸೇ ಪರಿತಸ್ಸನಕಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಪರಿತಸ್ಸನಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ಪವತ್ತಾತಿ ತಸ್ಸನಕಸ್ಸ ಸುಞ್ಞತಾದಸ್ಸನಂ ಅಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಮ್ಪಿ ಸುಞ್ಞತಾದಸ್ಸನಮೇವಾತಿ ಇಮೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಚತುಕ್ಕೋಟಿಕಾ ಸುಞ್ಞತಾ ಕಥಿತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಬಹಿದ್ಧಾ ಪರಿಕ್ಖಾರನ್ತಿ ಬಾಹಿರಂ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಂ ಅವಿಞ್ಞಾಣಕಞ್ಚ ಸತ್ತೋಪಕರಣಂ. ತಞ್ಹಿ ಜೀವಿತವುತ್ತಿಯಾ ಪರಿಕ್ಖಾರಕಟ್ಠೇನ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪರಿಗ್ಗಹಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾತಿ ‘‘ಮಮ ಇದ’’ನ್ತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ ನಾಮ ಕತ್ವಾ. ಸಬ್ಬೋಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹೋ ‘‘ಅತ್ತಾ ನಿಚ್ಚೋ ಧುವೋ ಸಸ್ಸತೋ, ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋಯೇವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಪಮುಖಾ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠಿಯೋ’’ತಿ. ಅಯಾಥಾವಗ್ಗಾಹಿನಾ ಅಭಿನಿವೇಸನಪಞ್ಞಾಪನಾನಂ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಭಾವತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯೋ. ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ನಿಚ್ಚಾದಿವಿಸೇಸಯುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಕಿಮೇವಂ ಪರಿಗ್ಗಹೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ? ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ‘‘ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ತವಾದುಪಾದಾನಂ ಉಪಾದಿಯೇಥ, ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದಿಟ್ಠಿನಿಸ್ಸಯಂ ನಿಸ್ಸಯೇಥಾ’’ತಿ ಏತೇಸುಪಿ.

೨೪೪. ಅತ್ತನಿ ವಾ ಸತೀತಿ ಯಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅತ್ತನಿಯನ್ತಿ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತನಿ ಸತಿ, ಸೋ ಏವ ಪನ ಅತ್ತಾ ಪರಮತ್ಥತೋ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ವತ್ತುಂ ಬಾಹಿರಕಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ ಅತ್ತಾ ‘‘ಪರಮತ್ಥೋ’’ತಿ? ಸಿಯಾ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ ಞೇಯ್ಯಸಭಾವತ್ತಾ ಯಥಾ ತಂ ಘಟೋ, ಯದಿ ಪನ ತದಞ್ಞಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನ ತಂ ನಿಯಮತೋ ವಿಪರೀತಂ ಸಿಯಾತಿ? ನ ಚ ಸೋ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ಥಿ ಪಮಾಣೇಹಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ತುರಙ್ಗಮವಿಸಾಣಂ ವಿಯಾತಿ. ಅತ್ತನಿಯೇ ವಾ ಪರಿಕ್ಖಾರೇ ಸತೀತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚನಭಾವೇನ ನಿಚ್ಛಿತೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಸತಿ. ಅತ್ತನೋ ಇದನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ತನಿಯನ್ತಿ. ಅಹನ್ತಿ ಸತೀತಿ ‘‘ಅಹಂ ನಾಮಾಯ’’ನ್ತಿ ಅಹಂಕಾರವತ್ಥುಭೂತೇ ಪರಮತ್ಥತೋ ನಿದ್ಧಾರಿತಸರೂಪೇ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಸತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೇನ ಮಮಾತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹೇತುಂ ಯುತ್ತಂ ಭವೇಯ್ಯ. ಮಮಾತಿ ಸತಿ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಇತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ಅತ್ತನಿಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ನತ್ಥೇವಾತಿ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅನತ್ತತಾಯ ಅನತ್ತನಿಯತಂ, ಅನತ್ತನಿಯತಾಯ ಚ ಅನತ್ತಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೂತತೋತಿ ಭೂತತ್ಥತೋ. ತಥತೋತಿ ತಥಸಭಾವತೋ. ಥಿರತೋತಿ ಠಿತಸಭಾವತೋ ನಿಬ್ಬಿಕಾರತೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಹುತ್ವಾ ನ ಹೋತೀತಿ ಯಸ್ಮಾ ಪುಬ್ಬೇ ಅಸನ್ತಂ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಹುತ್ವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ಭಙ್ಗುಪಗಮೇನ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ, ಅಧುವನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತೋ ಏವ ಉಪ್ಪಾದವಯವತ್ತಿತೋತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನವಸೇನ ನಿರುಜ್ಝನವಸೇನ ಚ ಪವತ್ತನತೋ. ಸಭಾವವಿಗಮೋ ಇಧ ವಿಪರಿಣಾಮೋ, ಖಣಿಕತಾ ತಾವಕಾಲಿಕತಾ, ನಿಚ್ಚಸಭಾವಾಭಾವೋ ಏವ ನಿಚ್ಚಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮಾ ಹಿ ತೇನೇವ ಅತ್ತನೋ ಅನಿಚ್ಚಭಾವೇನ ಅತ್ಥತೋ ನಿಚ್ಚತಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪನ್ತಿ ನಾಮ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಉಪ್ಪಾದಜರಾಭಙ್ಗವಸೇನ ರೂಪಸ್ಸ ನಿರನ್ತರಬಾಧತಾತಿ ಪಟಿಪೀಳನಾಕಾರೇನಸ್ಸ ದುಕ್ಖತಾ. ಸನ್ತಾಪೋ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖತಾದಿವಸೇನ ಸನ್ತಾಪನಂ ಪರಿದಹನಂ, ತತೋ ಏವಸ್ಸ ದುಸ್ಸಹತಾಯ ದುಕ್ಖಮತಾ. ತಿಸ್ಸನ್ನಂ ದುಕ್ಖತಾನಂ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನತಾಯ ದುಕ್ಖವತ್ಥುಕತಾ. ಸುಖಸಭಾವಾಭಾವೋ ಏವ ಸುಖಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಚ ವಿಪರಿಣಮನಸಭಾವಂ. ಯಸ್ಮಾ ಇದಂ ರೂಪಂ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ ಉಪ್ಪಾದಂ, ಉಪ್ಪಾದಾನನ್ತರಂ ಜರಂ ಪತ್ವಾ ಅವಸ್ಸಮೇವ ಭಿಜ್ಜತಿ, ಭಿನ್ನಞ್ಚ ಭಿನ್ನಮೇವ, ನಾಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸಙ್ಕಮೋತಿ ಭವನ್ತರಾನುಪಗಮನಸಙ್ಖಾತೇನ ಸಙ್ಕಮಾಭಾವೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮತಂ ಪಾಕಟಂ ಕಾತುಂ ‘‘ಭವಸಙ್ಕನ್ತಿ ಉಪಗಮನಸಭಾವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಕತಿಭಾವವಿಜಹನಂ ಸಭಾವವಿಗಮೋ ನಿರುಜ್ಝನಮೇವ. ನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ ರೂಪಂ. ಇಮಿನಾತಿ ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ರೂಪಸ್ಸ ತಣ್ಹಾದಿಗ್ಗಾಹಾನಂ ವತ್ಥುಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ. ರೂಪಞ್ಹಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ಠಿತಿಂ ಮಾ ಪಾಪುಣಾತು, ಠಿತಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾ ಜೀರತು, ಜರಪ್ಪತ್ತಂ ಮಾ ಭಿಜ್ಜತು, ಉದಯಬ್ಬಯೇಹಿ ಮಾ ಕಿಲಮಿಯತೂತಿ ನ ಏತ್ಥ ಕಸ್ಸಚಿ ವಸೀಭಾವೋ ಅತ್ಥಿ, ಸ್ವಾಯಮಸ್ಸ ಅವಸವತ್ತನಟ್ಠೋ ಅನತ್ತತಾಸಲ್ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರೇನ ರೂಪಂ, ಭನ್ತೇ, ಅನತ್ತಾತಿ ಪಟಿಜಾನನ್ತೀ’’ತಿ. ನಿವಾಸಿಕಾರಕವೇದಕಅಧಿಟ್ಠಾಯಕವಿರಹೇನ ತತೋ ಸುಞ್ಞತಾ ಸುಞ್ಞಟ್ಠೋ, ಸಾಮಿಭೂತಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾಮಿಕಟ್ಠೋ, ಯಥಾವುತ್ತವಸವತ್ತಿಭಾವಾಭಾವೋ ಅನಿಸ್ಸರಟ್ಠೋ, ಪರಪರಿಕಪ್ಪಿತಅತ್ತಸಭಾವಾಭಾವೋ ಏವ ಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪಟ್ಠೋ.

ಯಸ್ಮಾ ಅನಿಚ್ಚಲಕ್ಖಣೇನ ವಿಯ ದುಕ್ಖಲಕ್ಖಣಂ, ತದುಭಯೇನ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ಸುವಿಞ್ಞಾಪಯಂ, ನ ಕೇವಲಂ, ತಸ್ಮಾ ತದುಭಯೇನೇತ್ಥ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣವಿಭಾವನಂ ಕತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಗವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಅನಿಚ್ಚವಸೇನಾತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾವಸೇನ. ದುಕ್ಖವಸೇನಾತಿ ದುಕ್ಖತಾವಸೇನ. ನ ಉಪಪಜ್ಜತೀತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ. ತಮೇವ ಅಯುಜ್ಜಮಾನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ತವಾದೀ ಅತ್ತಾನಂ ನಿಚ್ಚಂ ಪಞ್ಞಪೇತಿ, ಚಕ್ಖುಂ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಸ್ಮಾ ಚಕ್ಖು ವಿಯ ಅತ್ತಾಪಿ ಅನಿಚ್ಚೋ ಆಪನ್ನೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತತ್ಥ ವೇತೀತಿ ವಿಗಚ್ಛತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ. ಇತಿ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾತಿ ಚಕ್ಖುಸ್ಸ ಉದಯಬ್ಬಯವನ್ತತಾಯ ಅನಿಚ್ಚತಾ, ಅತ್ತನೋ ಚ ಅತ್ತವಾದಿನಾ ಅನಿಚ್ಚತಾಯ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಚಕ್ಖು ಅನತ್ತಾ.

ಕಾಮಂ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಸುತ್ತೇ (ಸಂ. ನಿ. ೩.೫೯; ಮಹಾವ. ೨೦) – ‘‘ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅನತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ಆಬಾಧಾಯ ಸಂವತ್ತತೀ’’ತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅನತ್ತತಾಯ ದುಕ್ಖತಾ ವಿಭಾವಿತಾ ವಿಯ ದಿಸ್ಸತಿ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ಆಬಾಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ಪಾಕಟತಾಯ ಸಾಬಾಧತಾಯ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ತಸಾರಾಭಾವೋ ವಿಭಾವಿತೋ, ತತೋ ಏವ ಚ ‘‘ನ ಲಬ್ಭತಿ ರೂಪೇ ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಹೋತು, ಏವಂ ಮೇ ರೂಪಂ ಮಾ ಅಹೋಸೀ’’ತಿ ರೂಪೇ ಕಸ್ಸಚಿ ಅನಿಸ್ಸರತಾ, ತಸ್ಸ ಚ ಅವಸವತ್ತನಾಕಾರೋ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದುಕ್ಖವಸೇನ ಅನತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಂ ವತ್ಥು ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಂ ದುಕ್ಖಂ ಉದಯಬ್ಬಯಪಟಿಪೀಳಿತತ್ತಾ, ಯಂ ಪನ ನಿಚ್ಚಂ ತದಭಾವತೋ, ತಂ ಸುಖಂ ಯಥಾ ತಂ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಂ ತನ್ತಿ ಕಾರಣನಿದ್ದೇಸೋವಾಯಂ, ಯಸ್ಮಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ, ತಂ ತಸ್ಮಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಘಟಾದಿ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇಮಿನಾವ ನಯೇನ ‘‘ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಲಬ್ಭಮಾನೇಪಿ ‘‘ಅನತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಏವಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ವದನ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ ‘‘ಅಕ್ಖಿಸೂಲಾದಿವಿಕಾರಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ದುಕ್ಖಂ ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ. ದುದ್ದಸಂ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾಪನಂ. ತಥಾ ಹಿ ಸರಭಙ್ಗಾದಯೋಪಿ ಸತ್ಥಾರೋ ನಾದ್ದಸಂಸು, ಕುತೋ ಪಞ್ಞಾಪನಾ. ತಯಿದಂ ಅನತ್ತಲಕ್ಖಣಂ.

ತಸ್ಮಾತಿಹಾತಿಆದಿನಾ ತಿಯದ್ಧಗತರೂಪಂ ಲಕ್ಖಣತ್ತಯಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏತರಹಿ ಅಞ್ಞದಾಪೀ’’ತಿ. ತಂ ಪನ ಯಾದಿಸಂ ತಾದಿಸಮ್ಪಿ ತಥಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿವಿಸೇಸೋಪಿ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ವಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

೨೪೫. ಉಕ್ಕಣ್ಠತೀತಿ ನಾಭಿರಮತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥ ‘‘ನಿಬ್ಬಿದಾ’’ತಿ ಬಲವವಿಪಸ್ಸನಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಸಾನುಲೋಮಾ ಪನ ಸಙ್ಖಾರುಪೇಕ್ಖಾ ‘‘ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ’’ತಿ, ಸಾ ಇಧ ಕಥಂ ನಿಬ್ಬಿದಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ಆಹ ‘‘ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಇಮಿನಾ ಸಿಖಾಪತ್ತನಿಬ್ಬೇದತಾಯ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ಇಧ ನಿಬ್ಬಿದಾನಾಮೇನ ವುತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

‘‘ಸೋ ಅನುಪುಬ್ಬೇನ ಸಞ್ಞಗ್ಗಂ ಫುಸತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೧೪, ೪೧೫) ವತ್ವಾ ‘‘ಸಞ್ಞಾ ಖೋ ಪೋಟ್ಠಪಾದ ಪಠಮಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೧೬) ವುತ್ತತ್ತಾ ಸಞ್ಞಗ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಲೋಕಿಯಾಸು ಪಹಾನಸಞ್ಞಾಸು ಸಿಖಾಪತ್ತಭಾವತೋ. ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯತಾದಸ್ಸನಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ತತೋ ಪರಞ್ಹಿ ಅಸಙ್ಖತಾರಮ್ಮಣಂ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಖೋ ಸುಸಿಮ ಧಮ್ಮಟ್ಠಿತಿಞಾಣಂ, ಪಚ್ಛಾ ನಿಬ್ಬಾನೇ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೭೦). ಪಾರಿಸುದ್ಧಿಪಧಾನಿಯಙ್ಗನ್ತಿ ವುತ್ತಾ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಪರಿಪನ್ಥಭೂತಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸವಿಸುದ್ಧಿ ಪಧಾನಿಕಸ್ಸ ಯೋಗಿನೋ, ಪಧಾನಭಾವನಾಯ ವಾ ಜಾತಂ ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕತ್ವಾ. ಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧೀತಿ ವುತ್ತಾ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತಪಟಿಪದಾಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಭಾವತೋ. ಅತಮ್ಮಯತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ತಮ್ಮಯತಾ ನಾಮ ತಣ್ಹಾ, ಕಾಮತಣ್ಹಾದೀಸು ತಾಯ ತಾಯ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ತಾ ತಮ್ಮಯಂ ನಾಮ ತೇಭೂಮಿಕಪ್ಪವತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಕತ್ವಾ. ತಸ್ಸಾ ತಣ್ಹಾಯ ಪರಿಯಾದಾನತೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾ ಅತಮ್ಮಯತಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ಅತಮ್ಮಯತಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಆಗಮ್ಮಾತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ನಾನತ್ತಾತಿ ನಾನಾಸಭಾವಾ ಬಹೂ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರಾ. ನಾನತ್ತಸಿತಾತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣನಿಸ್ಸಿತಾ ರೂಪಾದಿವಿಸಯಾ. ಏಕತ್ತಾತಿ ಏಕಸಭಾವಾ. ಏಕತ್ತಸಿತಾತಿ ಏಕಂಯೇವ ಆರಮ್ಮಣಂ ನಿಸ್ಸಿತಾ. ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯಾತಿ ತಂ ಏಕತ್ತಸಿತಂ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಯಂ ಕತ್ವಾ. ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಯ. ಪಹಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಅಞ್ಞಾಣುಪೇಕ್ಖತೋ ಪಭುತಿ ಸಬ್ಬಂ ಉಪೇಕ್ಖಂ ಪಜಹಿತ್ವಾ ಠಿತಸ್ಸ ‘‘ಅತಮ್ಮಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾಯ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಅರೂಪಾವಚರಸಮಾಪತ್ತಿಉಪೇಕ್ಖಾಯ ವಿಪಸ್ಸನುಪೇಕ್ಖಾಯ ಚ ಪಹಾನಂ ಹೋತೀತಿ ಪರಿಯಾದಾನನ್ತಿ ವುತ್ತಾತಿ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರಗತಸ್ಸ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾಪಟಿಸಙ್ಖಾನಸ್ಸ ಸಿಖಾಪತ್ತಭಾವತೋ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನೀ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಾ. ಮುದುಮಜ್ಝಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಮತ್ತಂ, ಅತ್ಥತೋ ಏಕತ್ಥಾ ಮುಞ್ಚಿತುಕಮ್ಯತಾದಯೋ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನಂ. ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹೀತಿ ಗೋತ್ರಭು, ವೋದಾನನ್ತಿ ಇಮೇಹಿ ದ್ವೀಹಿ ನಾಮೇಹಿ.

ವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ, ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ವಿರಜ್ಜತಿ ಏತೇನಾತಿ ವಿರಾಗೋ, ತೇನ. ಮಗ್ಗೇನ ಹೇತುಭೂತೇನ. ವಿಮುಚ್ಚತೀತಿ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿವಿಮುತ್ತಿವಸೇನ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಫಲಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ.

ಮಹಾಖೀಣಾಸವೋತಿ ಪಸಂಸಾವಚನಂ ಯಥಾ ‘‘ಮಹಾರಾಜಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಪಸಂಸನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘‘ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಉಕ್ಖಿತ್ತಪಲಿಘೋ ಇತಿಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ. ತದತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಇದಾನಿ ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಥಾಭೂತೇಹೀತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಭೂತೇಹಿ. ದುರುಕ್ಖಿಪನಟ್ಠೇನಾತಿ ಪಚುರಜನೇಹಿ ಉಕ್ಖಿಪಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಭಾವೇನ. ನಿಬ್ಬಾನನಗರಪ್ಪವೇಸೇ ವಿಬನ್ಧನೇನ ಪಲಿಘೋ ವಿಯಾತಿ ಪಲಿಘೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಮತ್ಥಕಚ್ಛಿನ್ನೋ ತಾಲೋ ಪತ್ತಫಲಾದೀನಂ ಅನಙ್ಗತೋ ತಾಲಾವತ್ಥು ಅಸಿವೇ ‘‘ಸಿವಾ’’ತಿ ಸಮಞ್ಞಾ ವಿಯ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೀಸಚ್ಛಿನ್ನತಾಲೋ ವಿಯ ಕತಾ’’ತಿ. ಪುನಬ್ಭವಸ್ಸ ಕರಣಸೀಲೋ, ಪುನಬ್ಭವಂ ವಾ ಫಲಂ ಅರಹತೀತಿ ಪೋನೋಭವಿಕೋ. ಏವಂಭೂತೋ ಪನ ಪುನಬ್ಭವಂ ದೇತಿ ನಾಮಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುನಬ್ಭವದಾಯಕೋ’’ತಿ. ಪುನಬ್ಭವಖನ್ಧಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಸಂಸಾರೋತಿ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಕಾರಣಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರಿಕ್ಖಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಿಪನತೋ. ಸಂಕಿಣ್ಣತ್ತಾತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಕಿಣ್ಣತ್ತಾ ವಿನಾಸಿತತ್ತಾ. ಗಬ್ಭೀರಾನುಗತಟ್ಠೇನಾತಿ ಗಮ್ಭೀರಂ ಅನುಪವಿಟ್ಠಟ್ಠೇನ. ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ. ಏತಾನೀತಿ ಕಾಮರಾಗಸಞ್ಞೋಜನಾದೀನಿ. ಅಗ್ಗಳಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ ಅವಧಾರಣಟ್ಠೇನ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಪತಿತೋ ಮಾನದ್ಧಜೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪತಿತಮಾನದ್ಧಜೋ. ಇತರಭಾರೋರೋಪನಸ್ಸ ಪುರಿಮಪದೇಹಿ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾ ‘‘ಮಾನಭಾರಸ್ಸೇವ ಓರೋಪಿತತ್ತಾ ಪನ್ನಭಾರೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಾನಸಂಯೋಗೇನೇವ ವಿಸಂಯುತ್ತತ್ತಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಪಞ್ಚಪಿ ಖನ್ಧೇ ಅವಿಸೇಸತೋ ಅಸ್ಮೀತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತಮಾನೋ ‘‘ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ರೂಪೇ ಅಸ್ಮೀತಿ ಮಾನೋ’’ತಿಆದಿ.

ನಗರದ್ವಾರಸ್ಸ ಪರಿಸ್ಸಯಪಟಿಬಾಹನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸೋಭನತ್ಥಞ್ಚ ಉಭೋಸು ಪಸ್ಸೇಸು ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ ನಿಖಣಿತ್ವಾ ಠಪೇನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಗರದ್ವಾರೇ ಉಸ್ಸಾಪಿತೇ ಏಸಿಕತ್ಥಮ್ಭೇ’’ತಿ. ಪಾಕಾರವಿದ್ಧಂಸನೇನೇವ ಪರಿಕ್ಖಾಯ ಭೂಮಿಸಮಕರಣಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಕಾರಂ ಭಿನ್ದನ್ತೋ ಪರಿಕ್ಖಂ ಸಂಕಿರಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಏವನ್ತಿಆದಿ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ. ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋ ಕಾಯೋ ಧಮ್ಮಸಮೂಹೋತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋ, ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಕಮ್ಮಕಾರಣಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧೇ ಆಗತಾ. ಅಕ್ಖಿರೋಗಸೀಸರೋಗಾದಯೋ ಅಟ್ಠನವುತಿ ರೋಗಾ. ರಾಜಭಯಾದೀನಿ ಪಞ್ಚವೀಸತಿ ಮಹಾಭಯಾನಿ.

೨೪೬. ಅನಧಿಗಮನೀಯವಿಞ್ಞಾಣತನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಾಯ ಇಮಿನಾ ನಾಮ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ ಏವಂ ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಚಿತ್ತತಂ. ಅನ್ವೇಸನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತೇ ಏಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ವೇಸನ್ತೋ’’ತಿ. ಸತ್ತೋಪಿ ತಥಾಗತೋತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ತಥಾಗತೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೬೫) ವಿಯ. ಸತ್ತೋ ಹಿ ಯಥೇಕೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸೇಹಿ ಇತ್ಥತ್ತಂ ಆಗತೋ, ತಥಾ ಅಪರೋಪಿ ಆಗತೋತಿ ‘‘ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಉತ್ತಮಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಖೀಣಾಸವೋಪೀತಿ ಯೋ ಕೋಚಿ ಖೀಣಾಸವೋಪಿ ‘‘ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸೋಪಿ ಹಿ ಯಥೇಕೋ ಚತೂಸು ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇಸು ಸೂಪಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಭಾವೇತ್ವಾ ಅನುತ್ತರಂ ಅರಹತ್ತಂ ಆಗತೋ ಅಧಿಗತೋ, ತಥಾ ಅಪರೋಪಿ ಆಗತೋತಿ ‘‘ತಥಾಗತೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನೋತಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅನುಪಲಬ್ಭನೀಯೋ. ಅವಿನ್ದೇಯ್ಯೋತಿ ನ ವಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ.

ತಥಾಗತೋ ಸತ್ತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ ನ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ಪರಮತ್ಥತೋ ಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಅಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕಿಂ ಪಞ್ಞಪೇಸ್ಸಾಮಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಉಪಾದಾನಸ್ಸಪಿ ಧರಮಾನಕಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ‘‘ಅನುಪ್ಪಾದೋ ಖೇಮಂ, ಅನುಪ್ಪತ್ತಿ ಖೇಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಅಸಙ್ಖತಾಯ ಧಾತುಯಾ ಪಕ್ಖನ್ಧನವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ಅಗ್ಗಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಅತ್ಥಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಿತ್ತಂ ವಾ.

ತುಚ್ಛಾತಿ ಕರಣೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತುಚ್ಛಕೇನಾ’’ತಿ. ವಿನಯತೀತಿ ವಿನಯೋ, ಸೋ ಏವ ವೇನಯಿಕೋ. ತಥಾ ಮನ್ತಿ ತಥಾಭೂತಂ ಮಂ. ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ಹಿ ಸತ್ತಸ್ಸ ಅಭಾವಂ ವದನ್ತೋ ಸತ್ತವಿನಾಸಪಞ್ಞಾಪಕೋ ಚ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಅಹಂ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ತಂ ‘‘ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವದಾಮಿ. ಯಥಾ ಚ ಲೋಕೋ ವೋಹರತಿ, ತಥೇವ ತಂ ವೋಹರಾಮಿ, ತಥಾಭೂತಂ ಮಂ ಯೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ವೇನಯಿಕೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ’’ತಿ ವದನ್ತಾ ಅಸತಾ ತುಚ್ಛಾ ಮುಸಾ ಅಭೂತೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಪ್ಪಟಿಸನ್ಧಿಕಸ್ಸ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸ ಚರಿಮಚಿತ್ತಂ ನಿರುಪಾದಾನತೋ ಅನುಪಾದಾನೋ ವಿಯ ಜಾತವೇದೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಂ ಇದಂ ನಾಮ ನಿಸ್ಸಿತನ್ತಿ ನ ಪಞ್ಞಾಯತೀತಿ ವದನ್ತೋ ಕಿಮೇತ್ತಾವತಾ ಉಚ್ಛೇದವಾದೀ ಭವೇಯ್ಯ, ನಾಹಂ ಕದಾಚಿಪಿ ಅತ್ಥಿ, ನಾಪಿ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀತಿ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ಸತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ನಾಮ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಿನಾಸಂ ವಿಭವಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀತಿ ವದನ್ತಾ ಅಸತಾ…ಪೇ… ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಮಹಾಬೋಧಿಮಣ್ಡಮ್ಹೀತಿ ಬೋಧಿಮಣ್ಡಗ್ಗಹಣೇನ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹಮಾಹ. ತೇನ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪವತ್ತನತೋ (ಸಂ. ನಿ. ೫.೧೦೮೧; ಮಹಾವ. ೧೩; ಪಟಿ. ಮ. ೨.೩೦) ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ತನ್ತಿದೇಸನಂ ವದತಿ. ಚತುಸಚ್ಚಮೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮೀತಿ ಏತೇನ ಸಚ್ಚವಿಮುತ್ತಾ ಸತ್ಥುದೇಸನಾ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏತ್ಥ ಚ – ‘‘ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ಏತರಹಿ ಚ ದುಕ್ಖಞ್ಚೇವ ಪಞ್ಞಪೇಮಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ನಿರೋಧ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತೋ ಭಗವಾ ನಾಹಂ ಕದಾಚಿಪಿ ‘‘ಅತ್ತಾ ಉಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ವಿನಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಕೋಚಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವಾ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಕಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ತೇ ಮೋಘಪುರಿಸಾ ‘‘ಸತೋ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಚ್ಛೇದಂ ವಿನಾಸಂ ವಿಭವಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ ಅಸತಾ ತುಚ್ಛೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪರೇತಿ ಅಮಾಮಕಾ, ಮಮ ಓವಾದಸ್ಸ ಅಭಾಜನಭೂತಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಚ್ಚಾನಿ…ಪೇ… ಅಸಮತ್ಥಪುಗ್ಗಲಾ’’ತಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಮತ್ತಂ, ರೋಸನವಿಹೇಸನಾನಿ ಪನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಆಕಾಸಸ್ಸ ವಿಲಿಖನಂ ವಿಯ ನ ಸಮ್ಭವನ್ತಿಯೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಹನತಿ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಆಘಾತೋ. ಅಪ್ಪತೀತಾ ಹೋನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯೋ. ಚಿತ್ತಂ ನ ಅಭಿರಾಧಯತೀತಿ ಅನಭಿರದ್ಧಿ. ಅತುಟ್ಠೀತಿ ತುಟ್ಠಿಪಟಿಪಕ್ಖೋ ತಥಾಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ, ಕೋಧೋ ಏವ ವಾ.

ಪರೇತಿ ಅಞ್ಞೇ ಏಕಚ್ಚೇ. ಆನನ್ದನ್ತಿ ಪಮೋದನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಆನನ್ದೋ, ಪೀತಿಯಾ ಏವೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸೋಭನಮನತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಚೇತಸಿಕಸುಖಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಉಪ್ಪಿಲತಿ ಪುರಿಮಾವತ್ಥಾಯ ಭಿಜ್ಜತಿ ವಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ಉಪ್ಪಿಲಂ, ತದೇವ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತಂ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಉಪ್ಪಿಲಾವಿತತ್ತಂ. ಯಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ಕಾಯಚಿತ್ತಂ ವಾತಪೂರಿತಭತ್ತಾ ವಿಯ ಉದ್ಧುಮಾಯನಾಕಾರಪ್ಪತ್ತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಗೇಹಸ್ಸಿತಾಯ ಓದಗ್ಗಿಯಪೀತಿಯಾ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಸಚ್ಚಾನಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾತಿ ದುಕ್ಖಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ನಿರುಜ್ಝತಿ ಚ, ನ ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತೋ ನಾಮ ಅತ್ಥೀತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಮತ್ಥಾ ‘‘ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂದಿಟ್ಠಿನೋ ಅಪ್ಪಹೀನವಿಪಲ್ಲಾಸಾ. ಉತ್ತಮಂ ಪಸಾದನೀಯಟ್ಠಾನಂ ತಥಾಗತಮ್ಪಿ ಅಕ್ಕೋಸನ್ತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೪೭. ಅನತ್ತನಿಯೇಪಿ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕೇ ಮಿಚ್ಛಾಗಾಹವಸೇನ ಅತ್ತನಿಯಸಞ್ಞಾಯ ಪವತ್ತಸ್ಸ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ಪಹಾನಂ. ಅಮ್ಹಾಕಂ ನೇವ ಅತ್ತಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ರೂಪವೇದನಾದಿಯೇವ ಅತ್ತಗ್ಗಾಹವತ್ಥು ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಲೋಭನೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಏತಂ ತಿಣಕಟ್ಠಸಾಖಾಪಲಾಸಂ ನ ಅಮ್ಹಾಕಂ ರೂಪಂ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಮ್ಹಾಕಂ ನೇವ ಅತ್ತಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ನೇವ ಅತ್ತಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ ಬಾಹಿರವತ್ಥು ಅತ್ತನಿಯಭಾವೇನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಮ್ಹಾಕಂ ಚೀವರಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೋಪಿ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವಾತಿ ಬಾಹಿರವತ್ಥುಂ ನಿದಸ್ಸನಂ ಕತ್ವಾ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂಯೇವ ನ ತುಮ್ಹಾಕನ್ತಿ ಪಜಹಾಪೇತಿ. ನ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಕನ್ದಂ ವಿಯ. ನ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ವಾ ಕೇಸೇ ವಿಯಾತಿ. ಇಮಿನಾ ರೂಪಾದೀನಂ ನಾಮಮುಖೇನ ಪಹಾನಂ ಇಚ್ಛನ್ತಿ. ಉಲ್ಲಿಙ್ಗಿತಮತ್ಥಂ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೇನ ಪಜಹಾಪೇತೀತಿ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೪೮. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿಆದಿ ದೇಸನಾ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ. ಯಾವ ಇಮಂ ಠಾನನ್ತಿ ‘‘ಏವಂ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ’’ತಿ ಯಾವಾಯಂ ಪಾಳಿಪದೇಸೋ. ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೇನ ಅಕ್ಖಾತತ್ತಾಪಿ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುಕಥಿತತ್ತಾ ಏವ ಉತ್ತಾನೋ ವಿವಟೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ. ತಿರಿಯಂ ವಿದಾರಣೇನ ಛಿನ್ನಂ, ದೀಘಸೋ ಫಾಲನೇನ ಭಿನ್ನಂ, ತತೋ ಏವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಸಿಬ್ಬಿತಗಣ್ಠಿಕತಜಿಣ್ಣವತ್ಥಂ ಪಿಲೋತಿಕಾ, ತದಭಾವತೋ ಛಿನ್ನಪಿಲೋತಿಕೋ, ಪಿಲೋತಿಕರಹಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇರಿಯಾಪಥ-ಸಣ್ಠಪನಅವಿಜ್ಜಮಾನಝಾನ-ವಿಪಸ್ಸನಾನಿ ಛಿನ್ನಾಯ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಿಬ್ಬನಗಣ್ಠಿಕರಣಸದಿಸಾನಿ, ತಾದಿಸಂ ಇಧ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಹೇತ್ಥ…ಪೇ… ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತೀತಿ ಪೇಸಲೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸವಸೇನಪಿ ಪತಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ಲಭತಿ, ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮವಸೇನ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಕಾರಣ್ಡವಂ ನಿದ್ಧಮಥಾತಿ ವಿಪನ್ನಸೀಲತಾಯ ಕಚವರಭೂತಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ಕಚವರಮಿವ ನಿರಪೇಕ್ಖಾ ಅಪನೇಥ. ಕಸಮ್ಬುಞ್ಚಾಪಕಸ್ಸಥಾತಿ ಕಸಟಭೂತಞ್ಚ ನಂ ಖತ್ತಿಯಾದೀನಂ ಮಜ್ಝಗತಂ ಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಪಗ್ಘರಿತಕುಟ್ಠಂ ಚಣ್ಡಾಲಂ ವಿಯ ಅಪಕಸ್ಸಥ ನಿಕ್ಕಡ್ಢಥ. ಕಿಂ ಕಾರಣಂ? ಸಙ್ಘಾರಾಮೋ ನಾಮ ಸೀಲವನ್ತಾನಂ ಕತೋ, ನ ದುಸ್ಸೀಲಾನಂ, ಯತೋ ಏತದೇವ. ತತೋ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ, ಅಸ್ಸಮಣೇ ಸಮಣಮಾನಿನೇತಿ ಯಥಾ ಪಲಾಪಾ ಅನ್ತೋಸಾರರಹಿತಾ ಅತಣ್ಡುಲಾ ಬಹಿ ಥುಸೇನ ವೀಹಿ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಏವಂ ಪಾಪಭಿಕ್ಖೂ ಅನ್ತೋಸೀಲರಹಿತಾಪಿ ಬಹಿ ಕಾಸಾವಾದಿಪರಿಕ್ಖಾರೇನ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಯ ದಿಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಪಲಾಪಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಪಲಾಪೇ ವಾಹೇಥ ಓಧುನಾಥ ವಿಧಮಥ. ಪರಮತ್ಥತೋ ಅಸ್ಸಮಣೇ ವೇಸಮತ್ತೇನ ಸಮಣಮಾನಿನೇ ಏವಂ ನಿದ್ಧಮಿತ್ವಾನ…ಪೇ…ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ. ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಯವ್ಹೋತಿ ಕಪ್ಪೇಥ, ಕರೋಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಪತಿಸ್ಸತಾತಿ ಪತಿ ಪತಿ ಸತಾ ಸಮ್ಪಜಾನನ್ತಾ ಸುಟ್ಠು ಪಜಾನನ್ತಾ. ಪತಿಸ್ಸತಾ ವಾ ಸಪ್ಪತಿಸ್ಸಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಗಾರವಾ. ಅಥೇವಂ ಸುದ್ಧಾ ಸುದ್ಧೇಹಿ ಸಂವಾಸಂ ಕಪ್ಪೇನ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನ ಸಮಗ್ಗಾ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಪರಿಪಾಕಗತಪಞ್ಞತಾಯ ನಿಪಕಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಸೇವಿಮಸ್ಸ ದುಕ್ಖವಟ್ಟಸ್ಸ ಅನ್ತಂ ಕರಿಸ್ಸಥ, ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಟ್ಟಂ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ ಪಞ್ಞಾಪನಾಯ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನವಟ್ಟಮೂಲಕತ್ತಾ.

ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರನ್ತಿ, ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಾ ಅನುಸ್ಸರಣಸೀಲಾತಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರಿನೋ. ಏವಂ ಸದ್ಧಾನುಸಾರಿನೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಟಿಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ, ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಟ್ಠೋಪಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಅಧಿಮತ್ತನ್ತಿ ಬಲವಂ. ಪಞ್ಞಾವಾಹೀತಿ ಪಞ್ಞಂ ವಾಹೇತಿ, ಪಞ್ಞಾ ವಾ ಇಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಹತೀತಿ ಪಞ್ಞಾವಾಹೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಪಞ್ಞಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನ್ತಿ ಪಞ್ಞಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಪಞ್ಞಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಧಮ್ಮೇನ ಸರತಿ ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ ಧಮ್ಮಾನುಸಾರೀ. ಸದ್ಧಾವಾಹೀತಿ ಸದ್ಧಂ ವಾಹೇತಿ, ಸದ್ಧಾ ವಾ ಇಮಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವಹತೀತಿ ಸದ್ಧಾವಾಹೀತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮನ್ತಿ ಸದ್ಧಂ ಪುರೇಚಾರಿಕಂ ಕತ್ವಾ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಅಯಂ ಏವರೂಪೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸದ್ಧಾಯ ಸರತಿ ಅನುಸ್ಸರತೀತಿ ಸದ್ಧಾನುಸಾರೀ. ಸದ್ಧಾಮತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಾಯ ಸದ್ದಹನಮತ್ತಂ. ಮತ್ತ-ಸದ್ದೇನ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಂ ನಿವತ್ತೇತಿ. ಪೇಮಮತ್ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸದ್ಧಾನುಸಾರೇನ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತುಟ್ಠಿಮತ್ತಂ. ಸಿನೇಹೋತಿ ಕೇಚಿ. ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ನಿಸಿನ್ನಾನನ್ತಿ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನಾದಿವಸೇನ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸನಾನಂ. ಏಕಾ ಸದ್ಧಾತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾನುಸಾರೇನ ಸ್ವಾಕ್ಖಾತಧಮ್ಮತಾ ಸಿದ್ಧಾ, ತತೋ ಏವ ಏಕಾ ಸೇಟ್ಠಾ ಉಳಾರಾ ಸದ್ಧಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಏಕಂ ಪೇಮನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಸಗ್ಗೇ ಠಪಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಸದ್ಧಾಪೇಮಾನಂ ಸಗ್ಗಸಂವತ್ತನಿಯತಾಯ ಅಬ್ಯಭಿಚಾರೀಭಾವಮಾಹ. ಚೂಳಸೋತಾಪನ್ನೋತಿ ವದನ್ತಿ ಏಕದೇಸೇನ ಸಚ್ಚಾನುಬೋಧೇ ಠಿತತ್ತಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಅಲಗದ್ದೂಪಮಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೩. ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೪೯. ಪಿಯವಚನನ್ತಿ ಪಿಯಸಮುದಾಚಾರೋ. ವಿಞ್ಞುಜಾತಿಕಾ ಹಿ ಪರಂ ಪಿಯೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತಾ ‘‘ಭವ’’ನ್ತಿ ವಾ, ‘‘ದೇವಾನಂ ಪಿಯೋ’’ತಿ ವಾ, ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ವಾ ಸಮುದಾಚರನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮ್ಮುಖಾ ಸಮ್ಬೋಧನವಸೇನ ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ, ತಿರೋಕ್ಖಂ ‘‘ಆಯಸ್ಮಾ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಸಮುದಾಚಾರೋ. ಮಹಾಕಸ್ಸಪಉರುವೇಲಕಸ್ಸಪಾದಯೋ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಕಸ್ಸಪನಾಮಕಾ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಕತರಸ್ಸ ಕಸ್ಸಪಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛನ್ತಿ. ರಞ್ಞಾತಿ ಕೋಸಲರಞ್ಞಾ. ‘‘ಸಞ್ಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಅಯಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಕುಮಾರಕಸ್ಸಪಸ್ಸ, ‘‘ಸಞ್ಜಾನಿಂಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತಸಞ್ಜಾನನಸ್ಸ ವಾ. ಪುಞ್ಞಾನಿ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಕಪ್ಪಸತಸಹಸ್ಸಂ ದೇವೇಸು ಚ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ದಾನಾದೀನಿ ಪುಞ್ಞಾನಿ ಭಾವೇನ್ತೋ. ಓಸಕ್ಕನ್ತೇತಿ ಪರಿಹಾಯಮಾನೇ. ಪಠಮನ್ತಿ ಕುಮಾರಿಕಾಕಾಲೇ. ಸತ್ಥಾ ಉಪಾಲಿತ್ಥೇರಂ ಪಟಿಚ್ಛಾಪೇಸಿ ತಂ ಅಧಿಕರಣಂ ವಿನಯಕಮ್ಮೇನೇವಸ್ಸಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ಅರೋಗಭಾವಂ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಭಾವನಾತಿ ‘‘ಅನ್ಧವನ’’ನ್ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಮಾನಸ್ಸ ವಿಭಾವನಾ. ಓಲೀಯತೀತಿ ಸಙ್ಕುಚತಿ ಸಣಿಕಂ ವತ್ತತಿ. ಭಾಣಕೋತಿ ಸರಭಾಣಕೋ. ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಇದಾನಿ ಪರಿಯೇಸಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ ನತ್ಥಿ, ಯಥಾಗತಂ ಪನ ಯಂ ಅತ್ಥಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ. ಬಲವಗುಣೇತಿ ಅಧಿಮತ್ತಗುಣೇ. ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ನಿರುಳ್ಹಸಮಞ್ಞಾವಸೇನ ವಚನಸನ್ತತಿಯಾ ಅವಿಚ್ಛೇದೇನ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಬುದ್ಧುಪ್ಪಾದೇ ತಂ ‘‘ಅನ್ಧವನ’’ನ್ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ, ಉಪರೂಪರಿವಡ್ಢಮಾನಾಯ ಪಥವಿಯಾ ಉಪರಿ ರುಕ್ಖಗಚ್ಛಾದೀಸು ಸಞ್ಜಾಯನ್ತೇಸುಪೀತಿ. ಸೇಕ್ಖಪಟಿಪದನ್ತಿ ಸೇಕ್ಖಭಾವಾವಹಂ ವಿಸುದ್ಧಿಪಟಿಪತ್ತಿಂ.

ಅಞ್ಞತರ-ಸದ್ದೋ ಅಪಾಕಟೇ ವಿಯ ಪಾಕಟೇಪಿ ವತ್ತತಿ ಏಕ-ಸದ್ದೇನ ಸಮಾನತ್ಥತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಭಯಭೇರವದಸ್ಸಿತಮ್ಪಿ ಅಭಿಕ್ಕನ್ತ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರಂ ಇಧ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಏವಂ ಹೇಟ್ಠಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕತಾ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾ ಪರತೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತಪದೇಸೇ ಯಥಾರಹಂ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ನಯದಸ್ಸನಂ ಕರೋತಿ. ಕಞ್ಚನಸನ್ನಿಭತ್ತಚತಾ ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾಹ ‘‘ಛವಿಯ’’ನ್ತಿ. ಛವಿಗತಾ ಪನ ವಣ್ಣಧಾತು ಏವ ‘‘ಸುವಣ್ಣವಣ್ಣೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾತಿ ಅಪರೇ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಕಿತ್ತೀಯತಿ ಉಗ್ಘೋಸನನ್ತಿ ವಣ್ಣೋ, ಥುತಿ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವವತ್ಥಪೀಯತೀತಿ ವಣ್ಣೋ, ಕುಲವಗ್ಗೋ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಫಲಂ ಏತೇನ ಯಥಾಸಭಾವತೋ ವಿಭಾವೀಯತೀತಿ ವಣ್ಣೋ, ಕಾರಣಂ. ವಣ್ಣನಂ ದೀಘರಸ್ಸಾದಿವಸೇನ ಸಣ್ಠಹನನ್ತಿ ವಣ್ಣೋ, ಸಣ್ಠಾನಂ. ವಣ್ಣೀಯತಿ ಅಣುಮಹನ್ತಾದಿವಸೇನ ಪಮೀಯತೀತಿ ವಣ್ಣೋ, ಪಮಾಣಂ. ವಣ್ಣೇತಿ ವಿಕಾರಮಾಪಜ್ಜಮಾನಂ ಹದಯಙ್ಗತಭಾವಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ವಣ್ಣೋ, ರೂಪಾಯತನಂ. ಏವಂ ತೇನ ತೇನ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇನ ವಣ್ಣ-ಸದ್ದಸ್ಸ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ಪವತ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಅನವಸೇಸತ್ತಂ ಸಕಲತಾ ಕೇವಲತಾ. ಕೇವಲಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಕೇಚಿ ಈಸಂ ಅಸಮತ್ತಾ ಕೇವಲಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಏವಂ ಸತಿ ಅನವಸೇಸತ್ಥೋ ಏವ ಕೇವಲ-ಸದ್ದೋ ಸಿಯಾ. ಅನತ್ಥನ್ತರೇನ ಪನ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೇನ ಪದವಡ್ಢನಂ ಕತ್ವಾ ಕೇವಲಾ ಏವ ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ. ತಥಾ ವಾ ಕಪ್ಪನೀಯತ್ತಾ ಪಞ್ಞಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಕೇವಲಕಪ್ಪಾ. ಯೇಭುಯ್ಯತಾ ಬಹುಲಭಾವೋ. ಅಬ್ಯಾಮಿಸ್ಸತಾ ವಿಜಾತಿಯೇನ ಅಸಙ್ಕರೋ ಸುದ್ಧತಾ. ಅನತಿರೇಕತಾ ತಂಮತ್ತತಾ ವಿಸೇಸಾಭಾವೋ. ಕೇವಲಕಪ್ಪನ್ತಿ ಕೇವಲಂ ದಳ್ಹಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೇವಲಂ ವುಚ್ಚತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖತವಿವಿತ್ತತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಸಂಯೋಗಾದಿಅನೇಕತ್ಥೋ’’ತಿ. ಕೇವಲಂ ಏತಸ್ಸ ಅಧಿಗತಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕೇವಲೀ, ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೋ ಖೀಣಾಸವೋ.

ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಪನಾಯಂ ಸಉಪಸಗ್ಗೋ ಅನುಪಸಗ್ಗೋ ಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಓಕಪ್ಪನೀಯಪದೇ ಲಬ್ಭಮಾನಂ ಓಕಪ್ಪಸದ್ದಮತ್ತಂ ನಿದಸ್ಸೇತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥುದ್ಧಾರೇ ಓಕಪ್ಪನೀಯಪದಂ ಅನಿದಸ್ಸನಮೇವ ಸಿಯಾ. ಸಮಣಕಪ್ಪೇಹೀತಿ ವಿನಯಸಿದ್ಧೇಹಿ ಸಮಣವೋಹಾರೇಹಿ. ನಿಚ್ಚಕಪ್ಪನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಕಾಲಂ. ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ನಾಮಂ. ನಾಮಞ್ಹೇತಂ ತಸ್ಸ ಆಯಸ್ಮತೋ, ಯದಿದಂ ಕಪ್ಪೋತಿ. ಕಪ್ಪಿತಕೇಸಮಸ್ಸೂತಿ ಕತ್ತರಿಕಾಯ ಛೇದಿತಕೇಸಮಸ್ಸು. ದ್ವಙ್ಗುಲಕಪ್ಪೋತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕವೇಲಾಯ ವೀತಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ದ್ವಙ್ಗುಲತಾವಿಕಪ್ಪೋ. ಲೇಸೋತಿ ಅಪದೇಸೋ. ಅನವಸೇಸಂ ಫರಿತುಂ ಸಮತ್ಥಸ್ಸಪಿ ಓಭಾಸಸ್ಸ ಕೇನಚಿ ಕಾರಣೇನ ಏಕದೇಸಫರಣಮ್ಪಿ ಸಿಯಾ, ಅಯಂ ಪನ ಸಬ್ಬಸೋವ ಫರೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮನ್ತತ್ಥೋ ಕಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಗಹಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನವಸೇಸಂ ಸಮನ್ತತೋ’’ತಿ.

ಸಮಣಸಞ್ಞಾಸಮುದಾಚಾರೇನಾತಿ ‘‘ಅಹಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾಸಮುಟ್ಠಿತೇನ ಸಮುದಾಚಾರೇನ, ತನ್ನಿಮಿತ್ತೇನ ವಾ ತಬ್ಬೋಹಾರೇನ. ಪುಬ್ಬಯೋಗೇತಿ ಪುಬ್ಬಯೋಗಕಥಾಯಂ. ಪಪಞ್ಚೋ ಏಸಾತಿ ಏಸೋ ತುಮ್ಹೇಸು ಆಗತೇಸು ಯಥಾಪವತ್ತೋ ಪಟಿಸನ್ಥಾರೋ ಕಥಾಸಮುದಾಚಾರೋ ಚ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪಪಞ್ಚೋ. ಏತ್ತಕಮ್ಪಿ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಮೇವ ಕರೋಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅರಿಯಭೂಮಿಂ ಪತ್ತೋತಿ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅಧಿಗತೋ. ಪಕ್ಕುಸಾತಿಕುಲಪುತ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ವಿಭಾಗಂ ಕತ್ವಾ. ತುರಿತಾಲಪನವಸೇನಾತಿ ತುರಿತಂ ಆಲಪನವಸೇನ. ತೇನ ದುಲ್ಲಭೋ ಅಯಂ ಸಮಣೋ, ತಸ್ಮಾ ಸೀಘಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹೋ ಕಥೇತಬ್ಬೋ, ಇಮಿನಾ ಚ ಸೀಘಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸತ್ಥಾ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬೋತಿ ತುರಿತಂ ಆಲಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಥಾ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರವಸೇನ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಆಲಪತಿ. ಏವಮಾಹಾತಿ ‘‘ಭಿಕ್ಖು ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಏವಂ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಅವೋಚ.

ವಮ್ಮಿಕಪರಿಯಾಯೇನ ಕರಜಕಾಯಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೀ ದೇವತಾ ‘‘ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ತಾಯ ಪನ ಭಾವತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಾಸಿತತ್ತಾ ಸದ್ದತ್ಥಮೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪುರತೋ ಠಿತಂ…ಪೇ… ಅಯನ್ತಿ ಆಹಾ’’ತಿ ಅವೋಚ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಮಣ್ಡೂಕನ್ತಿ ಥಲಮಣ್ಡೂಕಂ. ಸೋ ಹಿ ಉದ್ಧುಮಾಯಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಉದಕಮಣ್ಡೂಕೋ. ತಸ್ಸ ನಿವಾಸತೋ ವಾತೋ ಮಾ ಖೋ ಬಾಧಯಿತ್ಥಾತಿ ‘‘ಉಪರಿವಾತತೋ ಅಪಗಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ದೇವತಾ ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖೀತಿ? ಕೇಚಿ ತಾವ ಆಹು – ಯಥಾಸುತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಭಾನೇನ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥಂ ಮನಸಾ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಂ ಭಗವಾವ ಇಮಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿಸ್ಸತಿ. ಸಾ ಚ ದೇಸನಾ ಅತ್ಥಾಯ ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಅಯಂ ವಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪಮಾವಸೇನೇವ ಪನ್ನರಸ ಪಞ್ಹೇ ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖಿ. ಕಸ್ಸಪಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಕಿರ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಏಕೋ ಸೇಟ್ಠಿ ಅಡ್ಢೋ ಮಹದ್ಧನೋ ಮಹನ್ತಂ ನಿಧಾನಂ ನಿದಹಿತ್ವಾ ಪಲಿಘಾದಿಆಕಾರಾನಿ ಕಾನಿಚಿಪಿ ಲಙ್ಗಾನಿ ತತ್ಥ ಠಪೇಸಿ. ಸೋ ಮರಣಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಸಹಾಯಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇಸಿ – ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಮಯಾ ನಿಧಾನಂ ನಿದಹಿತಂ, ತಂ ಮಮ ಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸಹಾಯಕಪುತ್ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ತಂ ಠಾನಂ ದಸ್ಸೇಸಿ. ಸೋ ನಿಖನಿತ್ವಾ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಾ ನಾಗಂ ಪಸ್ಸಿ, ನಾಗೋ ಅತ್ತನೋ ಪುತ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸುಖೇನೇವ ಧನಂ ಗಣ್ಹತೂ’’ತಿ ಅಪಗಚ್ಛಿ. ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ತದಾ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟೋ ಜಾತೋ. ಅಯಂ ಪನ ದೇವತಾ ತದಾ ಬಾರಾಣಸಿಯಂ ಗಹಪತಿಕುಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತೋ ಸತ್ಥರಿ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೇ ಉರಂ ದತ್ವಾ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಪಞ್ಚಹಿ ಸಹಾಯಕಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಣಧಮ್ಮಮಕಾಸಿ. ಯೇ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ನಿಸ್ಸೇಣಿಂ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಥಾಸುತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಭಾವೇನ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪರೇ ಪನ ‘‘ದೇವತಾ ಅತ್ತನೋ ಪಟಿಭಾನೇನ ಇಮೇ ಪಞ್ಹೇ ಏವಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಥೇರಸ್ಸ ಆಚಿಕ್ಖೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ದೇವಪುತ್ತೇ ನಿಸ್ಸಕ್ಕಂ ದೇವಪುತ್ತಪಞ್ಹತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ.

೨೫೧. ಚತೂಹಿ ಮಹಾಭೂತೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತೋತಿ ಚಾತುಮಹಾಭೂತಿಕೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುಮಹಾಭೂತಮಯಸ್ಸಾ’’ತಿ. ವಮತಿ ಉಗ್ಗಿರನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವನ್ತಕೋತಿ ಉಚ್ಛಡ್ಡಕೋ. ವನ್ತುಸ್ಸಯೋತಿ ಉಪಚಿಕಾಹಿ ವನ್ತಸ್ಸ ಮತ್ತಿಕಾಪಿಣ್ಡಸ್ಸ ಉಸ್ಸಯಭೂತೋ. ವನ್ತಸಿನೇಹಸಮ್ಬದ್ಧೋತಿ ವನ್ತೇನ ಖೇಳಸಿನೇಹೇನ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತೋ. ಅಸುಚಿಕಲಿಮಲಂ ವಮತೀತಿ ಏತ್ಥ ಮುಖಾದೀಹಿ ಪಾಣಕಾನಂ ನಿಗ್ಗಮನತೋ ಪಾಣಕೇ ವಮತೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ಅರಿಯೇಹಿ ವನ್ತಕೋತಿ ಕಾಯಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಞ್ಞಾಯ ವಾ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಜಾತಸ್ಸ ಪರಿಞ್ಞಾತತ್ತಾ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಾಯೋ ಅರಿಯೇಹಿ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನೇನ ವನ್ತೋ ಏವ. ತಂ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಯೇಹಿ ತೀಹಿ ಅಟ್ಠಿಸತೇಹಿ ಉಸ್ಸಿತೋ, ಯೇಹಿ ನ್ಹಾರೂಹಿ ಸಮ್ಬದ್ಧೋ, ಯೇಹಿ ಮಂಸೇಹಿ ಅವಲಿತ್ತೋ, ಯೇನ ಅಲ್ಲಚಮ್ಮೇನ ಪರಿಯೋನದ್ಧೋ, ಯಾಯ ಛವಿಯಾ ರಞ್ಜಿತೋ, ತಂ ಅಟ್ಠಿಆದಿಸಬ್ಬಂ ಅಚ್ಚನ್ತಮೇವ ಜಿಗುಚ್ಛಿತ್ವಾ ವಿರತ್ತತಾಯವನ್ತಮೇವ. ‘‘ಯಥಾ ಚಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ತಬ್ಬೋಪಮತೋಪಿ ವಮ್ಮಿಕೋ ವಿಯ ವಮ್ಮಿಕೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಸಮ್ಭವತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಸಮ್ಭವೋ, ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕೋ ಸಮ್ಭವೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವೋ. ತಸ್ಸ. ಉಪಚಿಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಉಪಚಯೋ’ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸಂ ಉಪಚಯೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯೋ. ತಸ್ಸ. ಅಧುವಸಭಾವತಾಯ ಅನಿಚ್ಚಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಸೇದಗೂಥ-ಪಿತ್ತ-ಸೇಮ್ಹಾದಿ-ಧಾತುಕ್ಖೋಭ-ಗರುಭಾವದುಗ್ಗನ್ಧಾನಂ ವಿನೋದನಾಯ ಉಚ್ಛಾದೇತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಪರಿತೋ ಸಮ್ಬಾಹನೇನ ಪರಿಮದ್ದಿತಬ್ಬಧಮ್ಮಸ್ಸ, ಖಣೇ ಖಣೇ ಭಿಜ್ಜನಸಭಾವತಾಯ ಭೇದನಧಮ್ಮಸ್ಸ, ತತೋ ಏವ ವಿಕಿರಣಸಭಾವತಾಯ ವಿದ್ಧಂಸನಧಮ್ಮಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ. ತನುವಿಲೇಪನೇನಾತಿ ಕಾಯಾವಲೇಪನೇನ ಉಚ್ಛಾದನವಿಲೇಪನೇನ. ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾಬಾಧವಿನೋದನತ್ಥಾಯಾತಿ ತಾದಿಸಸಮುಟ್ಠಾನ-ಸರೀರವಿಕಾರವಿಗಮಾಯ. ಯಸ್ಮಾ ಸುಕ್ಕಸೋಣಿತಂ ಆಹಾರೋ, ಉಚ್ಛಾದನಂ ಪರಿಮದ್ದನಞ್ಚ ಯಥಾರಹಂ ಉಪ್ಪಾದಸ್ಸ, ವುಡ್ಢಿಯಾ ಚ ಪಚ್ಚಯೋ, ತಸ್ಮಾ ಆಹ ‘‘ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕ…ಪೇ… ಕಥಿತೋ’’ತಿ. ಉಚ್ಚಾವಚಭಾವೋತಿ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬೋ – ಓದನಕುಮ್ಮಾಸೂಪಚಯ-ಉಚ್ಛಾದನಪರಿಮದ್ದನಗ್ಗಹಣೇಹಿ ಉಚ್ಚಭಾವೋ, ವಡ್ಢೀ. ಮಾತಾಪೇತ್ತಿಕಸಮ್ಭವಗ್ಗಹಣೇನ ಸಮುದಯೋ. ಇತರೇಹಿ ಅವಚಭಾವೋ, ಪರಿಹಾನಿ, ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಂ ಸಣ್ಠಪನಮ್ಪಿ ಹಿ ವಟ್ಟಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ವಟ್ಟನ್ತಿ.

ಕೋಧೋ ಧೂಮೋತಿ ಏತ್ಥ ಧೂಮಪರಿಯಾಯೇನ ಕೋಧಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ ಧೂಮ-ಸದ್ದೋ ಕೋಧೇ ವತ್ತತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧೂಮೋ ವಿಯ ಧೂಮೋ’’ತಿ. ಭಸ್ಮನೀತಿ ಭಸ್ಮಂ. ಮೋಸವಜ್ಜನ್ತಿ ಮುಸಾವಾದೋ. ಧೂಮೋ ಏವ ಧೂಮಾಯಿತಂ. ಇಚ್ಛಾ ಧೂಮಾಯಿತಂ ಏತಿಸ್ಸಾತಿ ಇಚ್ಛಾಧೂಮಾಯಿತಾ, ಪಜಾ. ಇಚ್ಛಾಧೂಮಾಯಿತಸದ್ದಸ್ಸ ತಣ್ಹಾಯ ವುತ್ತಿ ವುತ್ತನಯೋ ಏವ. ಧೂಮಾಯನ್ತೋತಿ ವಿತಕ್ಕಸನ್ತಾಪೇನ ಸಂತಪ್ಪೇನ್ತೋ, ವಿತಕ್ಕೇನ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಲಿಪೋತಿ ದುಕ್ಕರಮಹಾಕದ್ದಮಂ. ತಿಮೂಲನ್ತಿ ತೀಹಿ ಮೂಲೇಹಿ ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ವಿಯ ಅಚಲಂ ಪವತ್ತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ರಜೋ ಚ ಧೂಮೋ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾತಿ ರಜಸಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ‘‘ರಜೋ’’ತಿ ಚ ಧೂಮಸಭಾವಕರಣಟ್ಠೇನ ‘‘ಧೂಮೋ’’ತಿ ಚ ಮಯಾ ಪಕಾಸಿತಾ. ಪಕತಿಧೂಮೋ ವಿಯ ಅಗ್ಗಿಸ್ಸ ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿಜಾಲಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಣಭಾವತೋ. ಧಮ್ಮದೇಸನಾಧೂಮೋ ಞಾಣಗ್ಗಿಸನ್ಧೀಪನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಭಾವತೋ. ಅಯಂ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯನಾತಿ ಯಾ ದಿವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತೇ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ರತ್ತಿಯಂ ಅನುವಿತಕ್ಕನಾ, ಅಯಂ ರತ್ತಿಂ ಧೂಮಾಯನಾ.

ಸತ್ತನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನನ್ತಿ ಇದಂ ಸುತ್ತೇ (ಚೂಳನಿ. ಮೇತ್ತಗೂಮಾಣವಪುಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸ ೨೮) ಆಗತನಯೇನ ವುತ್ತಂ. ಸುತ್ತಞ್ಚ ತಥಾ ಆರಾಧನವೇನೇಯ್ಯಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ. ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ವಾ ತದಞ್ಞಕಿಲೇಸಾನಂ. ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋತಿ ಞಾತತೀರಣಪಹಾನಪರಿಞ್ಞಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಸುನ್ದರಪಞ್ಞೋ.

ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಏತಂ ಅಧಿವಚನಂ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಾನಂ ಸಸನತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನತೋ. ನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ. ಪಞ್ಞಾಗತಿಕಮೇವ ಪಞ್ಞಾಯ ಹಿತಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಲೋಕಿಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಆರಮ್ಭಕಾಲೇ ಲೋಕಿಯವೀರಿಯಂ ಗಹೇತಬ್ಬಂ, ಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ಪವತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಲೋಕುತ್ತರವೀರಿಯಂ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಅತ್ಥದೀಪನಾತಿ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥದೀಪನೀ ಉಪಮಾ.

ಗಾಮತೋತಿ ಅತ್ತನೋ ವಸನಗಾಮತೋ. ಮನ್ತೇತಿ ಆಥಬ್ಬನಮನ್ತೇ. ತೇ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅರಞ್ಞೇ ಏವ ವಾಚೇನ್ತಿ ‘‘ಮಾ ಅಞ್ಞೇ ಅಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ. ತಥಾ ಅಕಾಸೀತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಕಾಸಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ವಮ್ಮಿಕಪಞ್ಹಸ್ಸೇವ ವಸೇನ ಉಪಮಾ ಆಗತಾ, ಸೇಸಾನಂ ವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಲಙ್ಗನಟ್ಠೇನ ನಿವಾರಣಟ್ಠೇನ ಲಙ್ಗೀ, ಪಲಿಘೋ. ಞಾಣಮುಖೇತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣವೀಥಿಯಂ. ಪತತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಉಗ್ಗಹಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನೇನ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಚೇವ ವಿಪಸ್ಸನಾಸಙ್ಖಾತ-ಅತ್ಥವಿನಿಚ್ಛಯ-ಪರಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಚ. ಸಬ್ಬಸೋ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಾ ಹಿ ಪರಿಪುಚ್ಛಾ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ಅನಿಚ್ಚಾದಿತೋ ಸಬ್ಬತೇಭೂಮಕಧಮ್ಮಾನಂ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛತಿ. ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ಅವಿಜ್ಜಾಪಹಾನಮಾಹ, ಉಪರಿಕತ್ತಬ್ಬಸಬ್ಭಾವತೋ ನ ತಾವ ಮಗ್ಗವಸೇನ.

ವಲ್ಲಿಅನ್ತರೇ ವಾತಿ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಪಂಸುಅನ್ತರೇ ವಾ ಮತ್ತಿಕನ್ತರೇ ವಾತಿ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಾವಿಲಮತ್ತಕೋವಾತಿ ಚಿತ್ತಕ್ಖೋಭಮತ್ತಕೋವ. ಅನಿಗ್ಗಹಿತೋತಿ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ಅನಿವಾರಿತೋ. ಮುಖವಿಕುಲನಂ ಮುಖಸಙ್ಕೋಚೋ. ಹನುಸಞ್ಚೋಪನಂ ಪಾಪೇತಿ ಅನ್ತೋಜಪ್ಪನಾವತ್ಥಾಯಂ. ದಿಸಾ ವಿಲೋಕನಂ ಪಾಪೇತಿ ಯತ್ಥ ಬಾಧೇತಬ್ಬೋ ಠಿತೋ, ತಂದಸ್ಸನತ್ಥಂ ನಿವಾರಕಪರಿವಾರಣತ್ಥಂ. ದಣ್ಡಸತ್ಥಾಭಿನಿಪಾತನ್ತಿ ದಣ್ಡಸತ್ಥಾನಂ ಪರಸ್ಸ ಉಪರಿ ನಿಪಾತನಾವತ್ಥಂ. ಯೇನ ಕೋಧೇನ ಅನಿಗ್ಗಹಿತೇನ ಮಾತಾದಿಕಂ ಅಘಾತೇತಬ್ಬಂ ಉಗ್ಘಾತೇತ್ವಾ ‘‘ಅಯುತ್ತಂ ವತ ಮಯಾ ಕತ’’ನ್ತಿ ಅತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಹನತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಘಾತನಮ್ಪಿ ಅತ್ತಘಾತನಮ್ಪಿ ಪಾಪೇತೀ’’ತಿ. ಯೇನ ವಾ ಪರಸ್ಸ ಹಞ್ಞಮಾನಸ್ಸ ವಸೇನ ಘಾತಕೋಪಿ ಘಾತನಂ ಪಾಪುಣಾತಿ, ತಾದಿಸಸ್ಸ ವಸೇನಾಯಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಕೋಧಸಾಮಞ್ಞೇನ ಹೇತಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಂ ಘಾತೇತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಘಾತೇತೀ’’ತಿ. ಪರಮುಸ್ಸದಗತೋತಿ ಪರಮುಕ್ಕಂಸಗತೋ. ದಳ್ಹಂ ಪರಿಸ್ಸಯಮಾವಹತಾಯ ಕೋಧೋವ ಕೋಧೂಪಾಯಾಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬಲವಪ್ಪತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ.

ದ್ವೇಧಾಪಥಸಮಾ ಹೋತಿ ಅಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಹೇತುಭಾವತೋ.

ಕುಸಲಧಮ್ಮೋ ನ ತಿಟ್ಠತಿ ನೀವರಣೇಹಿ ನಿವಾರಿತಪರಮತ್ತಾ. ಸಮಥಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಭಾವಯತೋ ಪಠಮಂ ಸಮಥೇನ ನೀವರಣವಿಕ್ಖಮ್ಭನಂ ಹೋತಿ, ವಿಪಸ್ಸನಾ ಪನ ತದಙ್ಗವಸೇನೇವ ತಾನಿ ನೀಹರತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಕ್ಖಮ್ಭನತದಙ್ಗವಸೇನಾ’’ತಿ.

‘‘ಕುಮ್ಮೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಕೇ ಕಪಾಲೇ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೧.೧೭) ಕುಮ್ಮಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭಾವೇನ ವಿಸೇಸತೋ ಪಾದಸೀಸಾನಿ ಏವ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಚೇವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರಸ್ಸ ವುಚ್ಚಮಾನತ್ತಾ ಅಧಿಕಾರತೋ ಸಮ್ಮಸನೀಯಾನಮೇವ ಧಮ್ಮಾನಂ ಇಧ ಗಹಣನ್ತಿ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಙ್ಖತಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾವ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಪಞ್ಚನ್ನೇತಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ.

ಸುನನ್ತಿ ಕೋಟ್ಟನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಸೂನಾ, ಅಧಿಕುಟ್ಟನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸೂನಾಯ ಉಪರೀ’’ತಿ. ಅಸಿನಾತಿ ಮಂಸಕನ್ತನೇನ. ಘಾತಿಯಮಾನಾತಿ ಹಞ್ಞಮಾನಾ ವಿಬಾಧಿಯಮಾನಾ. ವತ್ಥುಕಾಮಾನಂ ಉಪರಿ ಕತ್ವಾತಿ ವತ್ಥುಕಾಮೇಸು ಠಪೇತ್ವಾ ತೇ ಅಚ್ಚಾಧಾನಂ ಕತ್ವಾ. ಕನ್ತಿತಾತಿ ಛಿನ್ದಿತಾ. ಕೋಟ್ಟಿತಾತಿ ಬಿಲಸೋ ವಿಭಜಿತಾ. ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನನ್ತಿ ಛನ್ದರಾಗಸ್ಸ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನಪ್ಪಹಾನಂ.

ಸಮ್ಮತ್ತಾತಿ ಮುಚ್ಛಿತಾ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಾ. ನನ್ದೀರಾಗಂ ಉಪಗಮ್ಮ ವಟ್ಟಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮೂಳ್ಹತ್ತಾ ಏವಆದೀನವಂ ಅಪಸ್ಸನ್ತಾ ನನ್ದೀರಾಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ತಂ ಪರಿಬ್ರೂಹೇನ್ತಿ. ನನ್ದೀರಾಗಬದ್ಧಾತಿ ನನ್ದೀರಾಗೇ ಲಗ್ಗತ್ತಾ ತೇನ ಬದ್ಧಾ. ವಟ್ಟೇ ಲಗ್ಗನ್ತೀತಿ ತೇಭೂಮಕೇ ವಟ್ಟೇ ಸಜ್ಜನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಜ್ಜತ್ತಾ ಏವ ದುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾಪಿ ನ ಉಕ್ಕಣ್ಠನ್ತಿ ನ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ಇಧ ಅನವಸೇಸಪ್ಪಹಾನಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುತ್ಥಮಗ್ಗೇನ ನನ್ದೀರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ ಕಥಿತ’’ನ್ತಿ.

ಅನಙ್ಗಣಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೬೩) ಪಕಾಸಿತೋ ಏವ ‘‘ಛನ್ದಾದೀಹಿ ನ ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ. ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಸೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ‘‘ನಮೋ ಕರೋಹೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨೪೯, ೨೫೧) ವುತ್ತನಮಕ್ಕಾರಸ್ಸ ಕರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಬೋಧಾಯಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಸಮ್ಬೋಧಾಯ. ತಥಾ ದಮಥಸಮಥತರಣಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಅರಿಯಮಗ್ಗವಸೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಸಮಥಪರಿನಿಬ್ಬಾನಾನಿ ಪನ ಅನುಪಾದಿಸೇಸವಸೇನಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸೀತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅಹೋಸಿ. ಏತಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸಾತಿ ಏತಸ್ಸ ಪನ್ನರಸಮಸ್ಸ ಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ. ಏವಂ ಇತರೇಸುಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಖೀಣಾಸವಗುಣೇಹಿ ಮತ್ಥಕಂ ಪಾಪೇನ್ತೋ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಪೇಸಿ, ನ ಪುಚ್ಛಿತಾನುಸನ್ಧಿನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನನು ಚ ಪುಚ್ಛಾವಸೇನಾಯಂ ದೇಸನಾ ಆರದ್ಧಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಆರದ್ಧಾ, ಏವಂ ಪನ ‘‘ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನ ‘‘ಪುಚ್ಛಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ನಿಟ್ಠಪಿತಾ’’ತಿ. ಅನ್ತರಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಅಪರಿವತ್ತಿತತ್ತಾ ಆರಮ್ಭಾನುರೂಪಮೇವ ಪನ ದೇಸನಾ ನಿಟ್ಠಪಿತಾ.

ವಮ್ಮಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.

೪. ರಥವಿನೀತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೫೨. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತತಾಕಿತ್ತನಂ ತದಾ ಮಗಧರಾಜೇನ ಪರಿಗ್ಗಹಿತೂಪಲಕ್ಖಣಂ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸೋ ಪುರೋಹಿತೋ. ಮಹಾಗೋವಿನ್ದೋತಿ ಪುರಾತನೋ ಏಕೋ ಮಗಧರಾಜಾತಿ ಕೇಚಿ. ಗಯ್ಹತೀತಿ ಗಹೋ, ರಾಜೂನಂ ಗಹೋ ರಾಜಗಹಂ. ನಗರ-ಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ನಪುಂಸಕನಿದ್ದೇಸೋ. ಅಞ್ಞೇಪೇತ್ಥ ಪಕಾರೇತಿ ರಾಜೂಹಿ ದಿಸ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತತ್ತಾ ತೇಸಂ ಗಹಂ ಗೇಹಭೂತನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ. ಆರಕ್ಖಸಮ್ಪತ್ತಿಆದಿನಾ ಅನತ್ಥುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತುತಾಯ ಉಪಗತಾನಂ ಪಟಿರಾಜೂನಂ ಗಹಂ ಗಹಭೂತನ್ತಿಪಿ ರಾಜಗಹಂ, ಆರಾಮರಾಮಣೀಯಕಾದೀಹಿ ರಾಜತೇ, ನಿವಾಸಸುಖತಾದಿನಾ ಸತ್ತೇಹಿ ಮಮತ್ತವಸೇನ ಗಯ್ಹತಿ, ಪರಿಗ್ಗಯ್ಹತೀತಿ ವಾ ರಾಜಗಹನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕೇ ಪಕಾರೇ. ಬುದ್ಧಕಾಲೇ ಚ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಾಲೇ ಚಾತಿ ಇದಂ ಯೇಭುಯ್ಯವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ವೇಳೂಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ಪನ ಕೇವಲಂ ಕಟ್ಠಕಪವನಮೇವ. ರಞ್ಞೋ ಉಯ್ಯಾನಕಾಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಅಟ್ಟಾಲಕವಸೇನ ಅಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತಂ.

ಜನನಂ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಯಾ ಭೂಮಿ ಜಾತಿಭೂಮಂ, ಜಾಯಿ ವಾ ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಏತ್ಥಾಭಿ ಜಾತಿ, ಸಾ ಏವ ಭೂಮೀತಿ ಜಾತಿಭೂಮಂ, ಸಾ ಇಮೇಸಂ ನಿವಾಸೋತಿ ಜಾತಿಭೂಮಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾತಿಭೂಮಕಾತಿ ಜಾತಿಭೂಮಿವಾಸಿನೋ’’ತಿ. ಕಸ್ಸ ಪನಾಯಂ ಜಾತಿಭೂಮೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಂ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾಯ ಜಾತಿಯಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸುಪಾಕಟಭಾವತೋ ವಿಸೇಸನೇನ ವಿನಾಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠವಿಸಯೋವ ಇಧ ಜಾತಿ-ಸದ್ದೋ ವಿಞ್ಞಾಯತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಜಾತಟ್ಠಾನಸಾಕಿಯಜನಪದೋ’’ತಿ. ತತ್ಥಪಿ ಕಪಿಲವತ್ಥುಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಪದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪಿಲವತ್ಥಾಹಾರೋ’’ತಿ.

ಗರುಧಮ್ಮಭಾವವಣ್ಣನಾ

ಸಾಕಿಯಮಣ್ಡಲಸ್ಸಾತಿ ಸಾಕಿಯರಾಜಸಮೂಹಸ್ಸ. ದಸನ್ನಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾದೀನಂ ವತ್ಥು ದಸಕಥಾವತ್ಥು, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿ. ತತ್ಥ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತತಾಯ ತಸ್ಸ ಲಾಭೀ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭೀ. ತತ್ಥಾತಿ ದಸಕಥಾವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ.

ಗರುಕರಣೀಯತಾಯ ಧಮ್ಮೋ ಗರು ಏತಸ್ಸಾತಿ ಧಮ್ಮಗರು, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಧಮ್ಮಗರುತಾ, ತಾಯ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವತ್ವಾ ನ ಕೇವಲಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ, ಅಥ ಖೋ ಕಾಯವಚೀಪಯೋಗೇಹಿಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಧಮ್ಮಗರುತಾಯೇವ ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಕುಮ್ಭಕಾರಸ್ಸ ನಿವೇಸನೇ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ವಸನ್ತೋ ಧಮ್ಮಕಥಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಚನಸೇಸವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಞ್ಞಥಾ ಯಥಾಲಾಭವಸೇನ ಅತ್ಥೇ ಗಯ್ಹಮಾನೇ ತಿಯಾಮರತ್ತಿಂ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಕತಾತಿ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ತಂ ಅತ್ಥಿ. ವಕ್ಖತಿ ಹಿ ‘‘ಬಹುದೇವ ರತ್ತಿನ್ತಿ ದಿಯಡ್ಢಯಾಮಮತ್ತ’’ನ್ತಿ. ದಸಬಲಾದಿಗುಣವಿಸೇಸಾ ವಿಯ ಧಮ್ಮಗಾರವಹೇತುಕಾ ಪರಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಪಿ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಮಜ್ಝೇ ಭಿನ್ನಸುವಣ್ಣಂ ವಿಯ ಸದಿಸಾ ಏವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವಕಿತ್ತನೇ ‘‘ಕಸ್ಸಪೋಪಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಕಸ್ಸಪಭಗವತೋ ಧಮ್ಮಗಾರವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಚಾರಿಕಂ ನಿಕ್ಖಮೀತಿ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಚರಿತುಂ ನಿಕ್ಖಮಿ. ಜನಪದಚಾರಿಕಾಯ ಅಕಾಲೇ ನಿಕ್ಖನ್ತತ್ತಾ ಕೋಸಲರಾಜಾದಯೋ ವಾರೇತುಂ ಆರಭಿಂಸು. ಪವಾರೇತ್ವಾ ಹಿ ಚರಣಂ ಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ. ಪುಣ್ಣಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ಭಗವಾ ‘‘ಕಿಂ ಮೇ ಕರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ.

ಅನಹಾತೋವಾತಿ ಧಮ್ಮಸವನುಸ್ಸುಕ್ಕೇನ ಸಾಯನ್ಹೇ ಬುದ್ಧಾಚಿಣ್ಣಂ ನ್ಹಾನಂ ಅಕತ್ವಾವ. ಅತ್ತಹಿತಪರಹಿತಪಟಿಪತ್ತೀಸು ಏಕಿಸ್ಸಾ ದ್ವಿನ್ನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿತಾಸಿದ್ಧಾ ಚತುಬ್ಬಿಧತಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಕತಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿಪನ್ನಕೋ ಚ ನಾಮ…ಪೇ… ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪಪುಬ್ಬಕೋಪಿ ಹಿ ಪಟಿಪನ್ನೋ ಅತ್ಥತೋ ಪಟಿಪನ್ನತ್ಥೋ ಏವಾತಿ. ಕಾಮಂ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ತಾಯ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಸಾಸನಂ ಸೋಭತಿ, ನ ಪನ ಸಾಸನಂ ವಡ್ಢೇತಿ ಅಪ್ಪೋಸ್ಸುಕ್ಕಭಾವತೋ, ನ ಚ ಕಾರುಣಿಕಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಥಾ ಮನೋರಥಂ ಪೂರೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಪಠಮಬೋಧಿಯಂ ಏಕಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ಅರಹನ್ತೇಸು ಜಾತೇಸು – ‘‘ಚರಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬಹುಜನಹಿತಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೨.೮೬-೮೮; ಮಹಾವ. ೩೨) ಭಿಕ್ಖೂ ಪರಹಿತಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ನಿಯೋಜೇಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವರೂಪಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಭಗವಾ ನ ಪುಚ್ಛತಿ, ಕಸ್ಮಾ? ನ ಮಯ್ಹಂ ಸಾಸನಸ್ಸ ವುಡ್ಢಿಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋ’’ತಿ.

ಸಮುದಾಯೋ ಅಪ್ಪಕೇನ ಊನೋಪಿ ಅನೂನೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಬಾಕುಲತ್ಥೇರಂ ಚತುತ್ಥರಾಸಿತೋ ಬಹಿ ಕತ್ವಾಪಿ ‘‘ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಾ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸೀತಿಮಹಾಥೇರಸಮಞ್ಞಾ ವಾ ಅವಯವೇಪಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಸಾಮಞ್ಞಾ ವಿಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಈದಿಸೇ ಠಾನೇ ಬಹೂನಂ ಏಕತೋ ಕಥನಂ ಮಹತಾ ಕಣ್ಠೇನ ಚ ಕಥನಂ ಸತ್ಥು ಚಿತ್ತಾರಾಧನಮೇವಾತಿ ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಮೇಘಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾಯಾತಿ ವಕ್ಖಮಾನಗುಣಹೇತುಕಾಯ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ ಸಮ್ಭಾವಿತೋ, ನ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಕಿಚ್ಚಸಮತ್ಥತಾದಿನಾ.

ಗರುಧಮ್ಮಭಾವವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿವಣ್ಣನಾ

ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪರಿತ್ತಪರಿಯಾಯತಂ ಮನಸಿ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಸಾವಸೇಸಂ ವಿಯಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹಿ ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಪ್ಪ-ಸದ್ದೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಭಾವತ್ಥೋತಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ ‘‘ಅಪ್ಪಾಬಾಧತಞ್ಚ ಸಞ್ಜಾನಾಮೀ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೨೨೫; ೨.೧೩೪) ವಿಯ.

ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾ ನಾಮ (ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೬೩) ಅತ್ರ ಅತ್ರ ಇಚ್ಛಾತಿ ಕತ್ವಾ. ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತಾತಿ ಅತ್ತನಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಗುಣಾನಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಾನಂ ವಿಯ ಪರೇಸಂ ಪಕಾಸನಾ. ಸದ್ಧೋತಿ ಮಂ ಜನೋ ಜಾನಾತೂತಿ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಕಾರಕವಿಸೇಸಲಾಭೀತಿ ಜಾನಾತು ‘‘ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಆಪಾಥಕಜ್ಝಾಯಿತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿನಾ. ಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಾತಿ ಇಚ್ಛಾಚಾರೇ ಠತ್ವಾ ಅತ್ತನಿ ವಿಜ್ಜಮಾನಸೀಲಧುತಧಮ್ಮಾದಿಗುಣವಿಭಾವನಾ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಪಟಿಗ್ಗಹಣೇ ಅಮತ್ತಞ್ಞುತಾಪಿ ಹೋತಿ.

ಗಣ್ಹನ್ತೋಯೇವ ಉಮ್ಮುಜ್ಜಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಅಜಾನನ್ತಾನಂಯೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಪಧಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಇಚ್ಛಾಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಪುಗ್ಗಲಾಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಂ ಇಚ್ಛಾಪಭೇದಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಪರೋಪಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ದಾಯಕಸ್ಸ ವಸನ್ತಿ ದಾಯಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಸಂ. ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸನ್ತಿ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಪ್ಪಬಹುಭಾವಂ. ಅತ್ತನೋ ಥಾಮನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಯಾಪನಮತ್ತಕಥಾಮಂ.

ಏಕಭಿಕ್ಖುಪಿ ನ ಅಞ್ಞಾಸಿ ಸೋಸಾನಿಕವತ್ತೇ ಸಮ್ಮದೇವ ವುತ್ತಿತ್ತಾ. ಅಬ್ಬೋಕಿಣ್ಣನ್ತಿ ಅವಿಚ್ಛೇದಂ. ದುತಿಯೋ ಮಂ ನ ಜಾನೇಯ್ಯಾತಿ ದುತಿಯೋ ಸಹಾಯಭೂತೋಪಿ ಯಥಾ ಮಂ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ, ತಥಾ ಸಟ್ಠಿ ವಸ್ಸಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಸುಸಾನೇ ವಸಾಮಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಹಂ ಅಹೋ ಸೋಸಾನಿಕುತ್ತಮೋ.

ಧಮ್ಮಕಥಾಯ ಜನತಂ ಖೋಭೇತ್ವಾತಿ ಲೋಮಹಂಸನಸಾಧುಕಾರದಾನಚೇಲುಕ್ಖೇಪಾದಿವಸೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಂ ಇತರಞ್ಚ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಅಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇವ ಧಮ್ಮಂ ಸೋಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಕೋಲಾಹಲವಸೇನ ಮಹಾಜನಂ ಖೋಭೇತ್ವಾ. ಗತೋತಿ ‘‘ಅಯಂ ಸೋ, ತೇನ ರತ್ತಿಯಂ ಧಮ್ಮಕಥಾ ಕತಾ’’ತಿ ಜಾನನಭಯೇನ ಪರಿಯತ್ತಿಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಪರಿವೇಣಂ ಗತೋ.

ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ವಿಯಾತಿ ಪಾಚೀನವಂಸದಾಯೇ ಸಮಗ್ಗವಾಸಂ ವುತ್ಥಾ ತಯೋ ಕುಲಪುತ್ತಾ ವಿಯ. ಪಹಾಯಾತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ತದಙ್ಗಾದಿವಸೇನ ಪಚ್ಛಾ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನೇವ ಪಜಹಿತ್ವಾ.

ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದ್ವಾದಸವಿಧಸನ್ತೋಸವಣ್ಣನಾ

ಪಕತಿದುಬ್ಬಲಾದೀನಂ ಗರುಚೀವರಾದೀನಿ ನಫಾಸುಭಾವಾವಹಾನಿ ಸರೀರಖೇದಾವಹಾನಿ ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ಪಯೋಜನವಸೇನ ನಅತ್ರಿಚ್ಛತಾದಿವಸೇನ ತಾನಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ ಲಹುಕಚೀವರಪರಿಭೋಗೋ ನ ಸನ್ತೋಸವಿರೋಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ಲಹುಕೇನ ಯಾಪೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಮಹಗ್ಘಚೀವರಂ, ಬಹೂನಿ ವಾ ಚೀವರಾನಿ ಲಭಿತ್ವಾಪಿ ತಾನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಗಹಣಂ ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪನಯೇ ಠಿತತ್ತಾ ನ ಸನ್ತೋಸವಿರೋಧೀತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ…ಪೇ… ಧಾರೇನ್ತೋಪಿ ಸನ್ತುಟ್ಠೋವ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಏವಂ ಸೇಸಪಚ್ಚಯೇಸುಪಿ ಯಥಾಬಲಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸನಿದ್ದೇಸೇಸು ಅಪಿಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಥಾಸಾರುಪ್ಪಸನ್ತೋಸೋಯೇವ ಅಗ್ಗೋ ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯಸ್ಸ ಉಕ್ಕಂಸನತೋ.

ದ್ವಾದಸವಿಧಸನ್ತೋಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ತಿವಿಧಪವಿವೇಕವಣ್ಣನಾ

ಏಕೋತಿ ಏಕಾಕೀ. ಗಚ್ಛತೀತಿ ಚುಣ್ಣಿಕಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಚರತೀತಿ ವಿಹಾರತೋ ಬಹಿ ಸಞ್ಚಾರವಸೇನ, ವಿಹರತೀತಿ ದಿವಾವಿಹಾರಾದಿವಸೇನ. ಕಾಯವಿವೇಕೋತಿ ಚ ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಧಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಭಾವನಾನುಯೋಗವಸೇನ ವಿವೇಕಟ್ಠಕಾಯತಾ, ನ ಝಾನವಿವೇಕಮತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ನೇಕ್ಖಮ್ಮಾಭಿರತಾನ’’ನ್ತಿ. ಪರಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನನ್ತಿ ನೀವರಣಾದಿಸಂಕಿಲೇಸತೋ ವಿಸುದ್ಧಚಿತ್ತಾನಂ. ಪರಮವೋದಾನಪ್ಪತ್ತಾನನ್ತಿ ವಿತಕ್ಕಾದಿತಂತಂಝಾನಪಟಿಪಕ್ಖವಿಗಮೇನ ಪರಮಂ ಉತ್ತಮಂ ವೋದಾನಂ ಪತ್ತಾನಂ. ನಿರುಪಧೀನನ್ತಿ ಕಿಲೇಸುಪಧಿಆದೀನಂ ವಿಗಮೇನ ನಿರುಪಧೀನಂ.

ತಿವಿಧಪವಿವೇಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚವಿಧಸಂಸಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಸಂಸೀದತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಂಸಗ್ಗೋ, ರಾಗೋ. ಸವನಹೇತುಕೋ, ಸವನವಸೇನ ವಾ ಪವತ್ತೋ ಸಂಸಗ್ಗೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೋ ಪನ ಕಾಯಪರಾಮಾಸೋ. ಇತ್ಥೀ ವಾತಿ ವಧೂ, ಯುವತೀ ವಾ. ಸನ್ಧಾನೇತುನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಾಪರಂ ಘಟೇತುಂ. ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿವಸೇನಾತಿ ಇದಂ ಮೂಲಭೂತಂ ಸವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಸ ಪಿಟ್ಠಿವತ್ತಕಮನೋದ್ವಾರಿಕಜವನವೀಥೀಸು ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ರಾಗೋ ಸವನಸಂಸಗ್ಗೋಯೇವ. ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಅನಿತ್ಥಿಗನ್ಧಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಪರೇಹಿ ಕಥಿಯಮಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಸವನಸಂಸಗ್ಗಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನಂ. ತಿಸ್ಸದಹರೋ ಅತ್ತನಾ ಸುಯ್ಯಮಾನವಸೇನ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ಜಾತಕೇ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಇತರಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದಹರೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಮರಾಗೇನ ವಿದ್ಧೋತಿ ರಾಗಸಲ್ಲೇನ ಹದಯೇ ಅಪ್ಪಿತೋ ಅನ್ತೋ ಅನುವಿದ್ಧೋ.

ಸೋತಿ ದಸ್ಸನಸಂಸಗ್ಗೋ. ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಕಿರ ಗಾಮೇ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಇತ್ಥಿಯೋ ಅಭಿರೂಪಾ ದಸ್ಸನೀಯಾ ಪಾಸಾದಿಕಾ, ತಸ್ಮಾ ಥೇರೋ ‘‘ಸಚೇ ಅನ್ತೋಗಾಮೇ ನ ಚರಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕಾಲಸ್ಸೇವ ಪವಿಟ್ಠತ್ತಾ ಯಾಗುಂ ಅದಾಸಿ, ತಸ್ಮಾ ಯಾಗುಮೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ‘‘ನಿವತ್ತಥ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖಂ ಗಣ್ಹಾಹೀ’’ತಿ ಆಹಂಸು. ಯಾಚಿತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ಮಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಭಿಕ್ಖಂ ದಾತುಕಾಮಾ ನಿವತ್ತೇಮ, ಅಪಿಚ ಇದಂ ಭನ್ತೇ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಯಾಚಿತ್ವಾ.

ಆದಿತೋ ಲಪನಂ ಆಲಾಪೋ, ವಚನಪಟಿವಚನವಸೇನ ಪವತ್ತೋ ಲಾಪೋ ಸಲ್ಲಾಪೋ. ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾತಿ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ. ಯಾಯ ಕಾಯಚಿಪಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಸನ್ತಕಪರಿಭೋಗವಸೇನ ಉಪ್ಪನ್ನರಾಗೋಪಿ ಸಮ್ಭೋಗಸಂಸಗ್ಗೋವ.

ಪಞ್ಚವಿಧಸಂಸಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಗಾಹಗಾಹಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಕಾಯಪರಾಮಾಸೋ ಕಾಯಸಮ್ಬಾಹನಾದಿವಸೇನ. ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗನ್ತಿ ಕಾಯಪರಾಮಾಸಸಂಸಗ್ಗಂ. ಗಾಹಗಾಹಕೋತಿ ಗಣ್ಹನಕಾನಂ ಗಣ್ಹನಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಹಮುತ್ತಕೋತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಆಮಿಸೇಹಿ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕೇಹಿ ಸಯಂ ಮುಚ್ಚನಕೋ. ಮುತ್ತಗಾಹಕೋತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಙ್ಗಹತೋ ಮುತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕೋ. ಮುತ್ತಮುತ್ತಕೋತಿ ಮುಚ್ಚನಕೇಹಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಮುಚ್ಚನಕೋ. ಗಹಣವಸೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನ. ಉಪಸಙ್ಕಮನ್ತಿ ತತೋ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಾಮಿಸಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತಾ, ನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನ. ಭಿಕ್ಖುಪಕ್ಖೇ ಗಹಣವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚಯಲಾಭಾಯ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಸೇನಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಆಮಿಸೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಠಾನಾವತ್ಥಂ. ಪಾಪುಣಿತುಂ ನ ದೇತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಮೇವ ತಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಬಲೇನ ನೀಹರನ್ತೋ ವಿಕ್ಖಮ್ಭೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನ್ತೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಥಾ ಜೀವಿತುಕಾಮೋ ಪುರಿಸೋ ಕಣ್ಹಸಪ್ಪೇನ, ಅಮಿತ್ತೇನ ವಾ ಸಹ ನ ಸಂವಸತಿ, ಏವಂ ಖಣಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಸಹ ನ ಸಂವಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಲೋಕಿಯಂ ಲೋಕುತ್ತರಞ್ಚ. ತಥಾ ಸಮಾಧಿಪಿ. ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಗ್ಗಹಣೇನ ಯಥಾ ಲೋಕಿಯಸಮಾಧಿ ಗಹಿತೋ, ಏವಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕಾತಿ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಲೋಕುತ್ತರೋ ಸಮಾಧಿ ಗಹಿತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರಿ ರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋ ಮಗ್ಗಸಮಾಧಿ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕೋ, ಏವಂ ಚತ್ತಾರಿ ಅರೂಪಜ್ಝಾನಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತೋಪಿ. ಸಮಾಪತ್ತಿಪರಿಯಾಯೋ ಪನ ಪುಬ್ಬವೋಹಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಟಿಪಕ್ಖಸಮುಚ್ಛೇದನೇನ ಸಮ್ಮಾ ಆಪಜ್ಜನತೋ ವಾ ಯಥಾ ‘‘ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೋ’’ತಿ. ಏವಮೇತ್ಥ ಸೀಲಸಮಾಧೀನಮ್ಪಿ ಮಿಸ್ಸಕಭಾವೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ, ನ ಪಞ್ಞಾಯ ಏವ. ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಅರಿಯಫಲನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಞ್ಹಿ ನಿಪ್ಫಾದನಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಪಾದೇತಬ್ಬಂ, ನ ನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ.

ಏತ್ಥ ಚ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಲದ್ಧಪಚ್ಚಯೇನ ಪರಿತುಸ್ಸತಿ, ಸನ್ತುಟ್ಠತಾಯ ಲದ್ಧಾ ತೇ ಅಗಧಿತೋ ಅಮುಚ್ಛಿತೋಆದೀನವದಸ್ಸೀ ನಿಸ್ಸರಣಪಞ್ಞೋ ಪರಿಭುಞ್ಜತಿ, ಏವಂಭೂತೋ ಚ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗಮಾನಸತಾಯ ಪವಿವೇಕಂ ಪರಿಬ್ರೂಹೇನ್ತೋ ಕೇನಚಿ ಅಸಂಸಟ್ಠೋ ವಿಹರತಿ ಗಹಟ್ಠೇನ ವಾ ಪಬ್ಬಜಿತೇನ ವಾ. ಸೋ ಏವಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪನ್ನೋ ವೀರಿಯಂ ಆರಭತಿ ಅಪ್ಪತ್ತಸ್ಸ ಪತ್ತಿಯಾ, ಅನಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಧಿಗಮಾಯ. ಆರಭನ್ತೋ ಚ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನಂ ಅತ್ತನೋ ಸೀಲಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತಿ, ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಸುಪರಿಸುದ್ಧತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸೀಲಸಮ್ಪದಾ. ತಸ್ಸ ಅವಿಪ್ಪಟಿಸಾರಮೂಲಕೇಹಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಪೀತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸುಖೇಹಿ ಸಮ್ಮಾ ಬ್ರೂಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಮ್ಮದೇವ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾ. ತತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಜಾನಂ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅಯಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾ. ವಿಮುತ್ತಚಿತ್ತತಾ ಪನಸ್ಸ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪದಾ, ತತೋ ವಿಮುತ್ತಿತೋ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ದಸನ್ನಂ ಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅನುಪುಬ್ಬೀ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಸ್ಸ ಯೋ ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮೋ, ಅಯಂ ಅತ್ತಹಿತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿ. ಯಾ ನೇಸಂ ಪರೇಸಂ ಸಂಕಿತ್ತನಂ, ಅಯಂ ಪರಹಿತಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿ. ತಾಸು ಪುರಿಮಾ ಞಾಣಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚ, ಇತರಾ ಕರುಣಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಕರುಣಾಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬಂ ಞಾಣಕರುಣಾಕಣ್ಡಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ದಸಹಿ ಕಥಾವತ್ಥೂಹಿ ಕರಣಭೂತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಓವಾದಂ ದೇತಿ, ‘‘ಭಿಕ್ಖುನಾ ನಾಮ ಅತ್ರಿಚ್ಛತಾದಿಕೇ ದೂರತೋ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಸಮ್ಮದೇವ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛೇನ ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ತಂ ತಂ ಕಥಾವತ್ಥುಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಉಪದಿಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪದಿಸನ್ತೋ ಹಿ ತಾನಿ ‘‘ತೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂ ಓವದತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಓವದತಿಯೇವ ಸರೂಪದಸ್ಸನಮತ್ತೇನ. ಸುಖುಮಂ ಅತ್ಥಂ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಹೋತಿ ಏವಮ್ಪೀತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿವಸೇನ ಅಪರಾಪರಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾವುತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸುಖುಮನಿಪುಣಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಸಙ್ಖಾತಂ ಅತ್ಥಂ ಜಾನಾಪೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ವಿಞ್ಞಾಪೇತೀತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ವಿಸೇಸೇಹಿ ವಿಞ್ಞಾಪೇತಿ. ಕಾರಣನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾ ಇಜ್ಝತಿ, ತಂ ಪನ ‘‘ಮಹಿಚ್ಛತಾದೀಸು ಏತೇ ದೋಸಾ, ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಅಯಮಾನಿಸಂಸೋ’’ತಿಆದೀನವಾನಿಸಂಸದಸ್ಸನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಮಾ ಹೇತುನಾ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಂ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಸನ್ದಸ್ಸಕೋ. ಗಾಹೇತುನ್ತಿ ಯಥಾ ಗಣ್ಹತಿ, ತಥಾ ಕಾತುಂ, ತತ್ಥ ಪಟ್ಠಪೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಸ್ಸಾಹಜನನವಸೇನಾತಿ ಯಥಾ ತಂ ಸಮಾದಾನಂ ನಿಚ್ಚಲಂ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಉಸ್ಸೋಳ್ಹಿಯಾ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಉತ್ತೇಜೇತೀತಿ ಸಮುತ್ತೇಜಕೋ. ಉಸ್ಸಾಹಜಾತೇತಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾಯ ಜಾತುಸ್ಸಾಹೇ. ವಣ್ಣಂ ವತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ಆಯತಿಞ್ಚ ಲಬ್ಭಮಾನಗುಣಂ ಕಿತ್ತೇತ್ವಾ ಸಮ್ಪಹಂಸೇತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಕಾರೇಹಿ ತೋಸೇತೀತಿ ಸಮ್ಪಹಂಸಕೋ. ಏವಂ ಸನ್ತುಟ್ಠಿಆದೀಸು ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ.

ಗಾಹಗಾಹಕಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಲಾಭವಣ್ಣನಾ

೨೫೩. ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಏವಂ ವಣ್ಣೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗತೋತಿ. ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ವಣ್ಣಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಗುಣಸಮುಟ್ಠಿತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಮನ್ದಮನ್ದೋ ವಿಯಾತಿ ಅತಿ ವಿಯ ಅಛೇಕೋ ವಿಯ. ಅಬಲಬಲೋ ವಿಯಾತಿ ಅತಿ ವಿಯ ಅಬಲೋ ವಿಯ. ಭಾಕುಟಿಕಭಾಕುಟಿಕೋ ವಿಯಾತಿ ಅತಿ ವಿಯ ದುಮ್ಮುಖೋ ವಿಯ. ಅನುಮಸ್ಸಾತಿ ಅನುಮಸಿತ್ವಾ, ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಸರೂಪತೋ ವಿಸೇಸತೋ ಚ ಅನುಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ಪನ ನೇಸಂ ಅನುಪವಿಸನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನುಪವಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಹಿ ವಣ್ಣಭಾಸನಂ ಏಕೋ ಲಾಭೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಏವಮಾಹ ಧಮ್ಮಗರುತಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಞ್ಚಲಾಭವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚಾರಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೫೪. ಅಭಿರಮನಂ ಅಭಿರತಂ, ತದೇವ ಅನುನಾಸಿಕಲೋಪಂ ಅಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭಿರನ್ತ’’ನ್ತಿ. ಭಾವನಪುಂಸಕಞ್ಚೇತಂ. ಅನಭಿರತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಅಭಿರಮಿತ್ವಾ ಚಿರವಿಹಾರೋಪಿ ನತ್ಥಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಪರಿಞ್ಞಾತವತ್ಥುಕತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಸಹಾ ಹಿ ಬುದ್ಧಾ ಭಗವನ್ತೋ ಅಸಯ್ಹಲಾಭಿನೋ.

ಪುಬ್ಬೇ ಧಮ್ಮಗರುತಾಕಿತ್ತನಪಸಙ್ಗೇನ ಗಹಿತಂ ಅಗ್ಗಹಿತಞ್ಚ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದಿಂ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವನವಾಸಿತಿಸ್ಸಸಾಮಣೇರಸ್ಸ ವತ್ಥುಂ ವಿತ್ಥಾರೇತ್ವಾ ಜನಪದಚಾರಿಕಂ ಕಥೇತುಂ ‘‘ಭಗವಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಆಕಾಸಗಾಮೀಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಗನ್ತುಕಾಮೋ ‘‘ಛಳಭಿಞ್ಞಾನಂ ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಆಹ. ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇನ ಸಿಜ್ಝಮಾನಾಪಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಸತ್ಥು ಆಣಾವಸೇನೇವ ಸಿಜ್ಝನತೋ ‘‘ಬುದ್ಧದಾಯಜ್ಜಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಅಪರೇ ‘‘ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸಸ್ಸೇವ ತಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಸತ್ಥಾ ‘ಬುದ್ಧದಾಯಜ್ಜಂ ತೇ ದಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ ಅವೋಚಾ’’ತಿ ವದನ್ತಿ. ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿನಾ ಉಪಜ್ಝಾಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ.

ನವಯೋಜನಸತಿಕಂ ಮಜ್ಝಿಮದೇಸಪರಿಯಾಪನ್ನಮೇವ, ತತೋ ಪರಂ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ದನ್ಧತಾವಸೇನ ಗಮನತೋ. ಸಮನ್ತಾತಿ ಗತಗತಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಚತೂಸು ಪಸ್ಸೇಸು. ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಕಾರಣೇನಾತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾತರುಣಭಾವತೋ ಅಞ್ಞೇನಪಿ ಮಜ್ಝಿಮಮಣ್ಡಲೇ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ಞಾಣಪರಿಪಾಕಾದಿಕಾರಣೇನ ನಿಕ್ಖಮತಿ, ಅನ್ತೋಮಣ್ಡಲಂ ಓತರತಿ. ಸತ್ತಹಿ ವಾತಿಆದಿ ‘‘ಏಕಂ ಮಾಸಂ ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಾನುಕ್ಕಮೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಸರೀರಫಾಸುಕತ್ಥಾಯಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಠಾನೇ ನಿಬದ್ಧವಾಸೇನ ಉಸ್ಸನ್ನಧಾತುಕಸ್ಸ ಸರೀರಸ್ಸ ವಿರೇಚನೇನ ಫಾಸುಭಾವತ್ಥಾಯ. ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಾಭಿಕಙ್ಖನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೂಪಮಸುತ್ತ (ಅ. ನಿ. ೭.೭೨) ಮಘದೇವಜಾತಕಾದಿದೇಸನಾನಂ (ಜಾ. ೧.೧.೯) ವಿಯ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಯ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಸ್ಸ ಆಕಙ್ಖನೇನ. ಸುರಾಪಾನಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನೇ (ಪಾಚಿ. ೩೨೬) ವಿಯ ಸಿಕ್ಖಾಪದಪಞ್ಞಾಪನತ್ಥಾಯ. ಬೋಧನೇಯ್ಯಸತ್ತೇ ಅಙ್ಗುಲಿಮಾಲಾದಿಕೇ ಬೋಧನತ್ಥಾಯ. ನಿಬದ್ಧವಾಸಞ್ಚ ಪುಗ್ಗಲಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಚಾರಿಕಾ ನಿಬದ್ಧಚಾರಿಕಾ.

೨೫೫. ಅಪರಿಗ್ಗಹಭಾವಂ ಕತ್ಥಚಿ ಅಲಗ್ಗಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೂಥಂ ಪಹಾಯ…ಪೇ… ಮತ್ತಹತ್ಥೀ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸಹಾಯಕಿಚ್ಚೋತಿ ಸಹಾಯಕಿಚ್ಚರಹಿತೋ ಸೀಹೋ ವಿಯ. ತೇನಸ್ಸ ಏಕವಿಹಾರಿತಂ ತೇಜವನ್ತತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತಿ. ತದಾ ಪನ ಕಾಯವಿವೇಕೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಲದ್ಧುನ್ತಿ ಇದಮೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಬಹೂಹೀತಿಆದಿ ಪನ ಸಭಾವದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಥೇರಸ್ಸ ಪರಿಸಾ ಸುವಿನೀತಾ ಚಿಣ್ಣಗರುವಾಸಾ ಗರುನೋ ಇಚ್ಛಾನುರೂಪಮೇವ ವತ್ತತಿ.

ವುತ್ತಕಾರಣಯುತ್ತೇ ಅದ್ಧಾನಗಮನೇ ಚಾರಿಕಾನಂ ವೋಹಾರೋ ಸಾಸನೇ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಞ್ಚಾಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಕೇನಚಿದೇವ ನಿಮಿತ್ತೇನ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅತ್ಥೇ ಪವತ್ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ ತನ್ನಿಮಿತ್ತರಹಿತೇಪಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪವತ್ತಿ ರುಳ್ಹೀ ನಾಮ. ವಿಜಿತಮಾರತ್ತಾ ಸಙ್ಗಾಮವಿಜಯಮಹಾಯೋಧೋ ವಿಯ. ಅಞ್ಞಂ ಸೇವಿತ್ವಾತಿ ‘‘ಮಮ ಆಗತಭಾವಂ ಸತ್ಥು ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ಆರೋಚನತ್ಥಂ ಅಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಸೇವಿತ್ವಾ.

ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇನ್ತೋ ತಂತಂಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯಾನುರೂಪಂ ತದನುಚ್ಛವಿಕಮೇವ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕರೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚೂಳಗೋಸಿಙ್ಗಸುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ಪನ ವೋ, ಅನುರುದ್ಧಾ, ಸಮಗ್ಗಾ ಸಮ್ಮೋದಮಾನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೬) ಸಾಮಗ್ಗಿರಸಾನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸಿ. ಆವಸಥಾನಿಸಂಸನ್ತಿ ‘‘ಸೀತಂ ಉಣ್ಹಂ ಪಟಿಹನತೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಚೂಳವ. ೨೯೫, ೩೧೫) ಆವಸಥಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಆನಿಸಂಸಂ. ಸತಿಪಟಿಲಾಭಿಕನ್ತಿ ಜೋತಿಪಾಲತ್ಥೇರೇ ಲಾಮಕಂ ಠಾನಂ ಓತಿಣ್ಣಮತ್ತೇ ಮಹಾಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ಪನ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಂ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿತುಂ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ ಪಾರಮಿಯೋ ಪೂರೇನ್ತೋ ಆಗತೋ. ತಾದಿಸಸ್ಸ ನಾಮ ಪಮಾದವಿಹಾರೋ ನ ಯುತ್ತೋತಿ ಯಥಾ ಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಸತಿಂ ಪಟಿಲಭಿತುಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ ಕಥೇಸಿ, ತಥಾ ಅಯಂ ಭಗವಾ ತಮೇವ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಟಿಸಂಯುತ್ತಕಥಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಘಟಿಕಾರಸುತ್ತಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೮೨) ಕಥೇಸಿ. ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೇತಿ – ‘‘ಉಪನೀಯತಿ ಲೋಕೋ ಅದ್ಧುವೋ, ಅತಾಣೋ ಲೋಕೋ ಅನಭಿಸ್ಸರೋ, ಅಸ್ಸಕೋ ಲೋಕೋ ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾಯ ಗಮನೀಯಂ, ಊನೋ ಲೋಕೋ ಅತಿತ್ತೋ ತಣ್ಹಾದಾಸೋ ಚಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೫) ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸೇ ಕಥೇಸಿ. ಕಾಮಞ್ಚೇತೇ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾ ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೪) ಆಯಸ್ಮತಾ ರಟ್ಠಪಾಲತ್ಥೇರೇನ ರಞ್ಞೋ ಕೋರಬ್ಯಸ್ಸ ಕಥಿತಾ, ತೇ ಪನ ಭಗವತೋ ಏವ ಆಹರಿತ್ವಾ ಥೇರೇನ ತತ್ಥ ಕಥಿತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ರಟ್ಠಪಾಲಸುತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಸುತ್ತೇ – ‘‘ಅತ್ಥಿ ಖೋ, ಮಹಾರಾಜ, ತೇನ ಭಗವತಾ ಜಾನತಾ ಪಸ್ಸತಾ ಅರಹತಾ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಧಮ್ಮುದ್ದೇಸಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೩೦೫) ಪಾನಕಾನಿಸಂಸಕಥನ್ತಿ ‘‘ಅಗ್ಗಿಹುತ್ತಂ ಮುಖಂ ಯಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೨.೪೦೦; ಸು. ನಿ. ೫೭೩) ಅನುಮೋದನಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ಪಕಿಣ್ಣಕಕಥಾವಸೇನ ಪಾನಕಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಆನಿಸಂಸಕಥಂ ಕಥೇಸಿ. ಏಕೀಭಾವೇ ಆನಿಸಂಸಂ ಕಥೇಸಿ, ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಭಗುಂ ಧಮ್ಮಿಯಾ ಕಥಾಯ ಸನ್ದಸ್ಸೇಸೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೨೩೮). ಅನನ್ತನಯನ್ತಿ ಅಪರಿಮಾಣದೇಸನಾನಯಂ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛತಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಂ ಧಮ್ಮಿಂ ಕಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಣ್ಣ, ಅಯಮ್ಪಿ ಅಪ್ಪಿಚ್ಛಕಥಾಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ ಬಹೂಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹಿ ನಾನಾನಯಂ ದೇಸೇತಿ. ಕಥಂ ತಥಾ ದೇಸಿತಂ ಥೇರೋ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪತ್ತಸ್ಸ…ಪೇ… ಅಹೋಸೀ’’ತಿ.

ಚಾರಿಕಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ

೨೫೬. ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ. ಯದಾ ಜಾತಿಭೂಮಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಥೇರಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ಭಾಸಿಂಸು, ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಸೀಸಾನುಲೋಕೀ ಹುತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧನಂ ಥೇರೇನ ಸಮಾಗಮೇ ಆದರವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ಪಾಠೇ ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ, ‘‘ತರಮಾನರೂಪೋ’’ತಿ ಚ. ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಿಲೀನ’’ನ್ತಿಆದಿ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ನ ಹಿ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ತಸ್ಸ ಥೇರಸ್ಸ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಞಾಣೇನ ಜಾನಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ. ‘‘ಕಚ್ಚಿ ನು ಖೋ ಮಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಗಮಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಚಿನ್ತಾ ಆದರವಸೇನೇವಾತಿ ಯುತ್ತಂ. ನ ಹಿ ಸತ್ಥಾರಂ ದಟ್ಠುಂ ಆಗತೋ ಸಾವಕೋ ಅಪಿ ಆಯಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾತಕೋಣ್ಡಞ್ಞೋ ಸತ್ಥುಕಪ್ಪಂ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿಂ ತತ್ಥ ವಸನ್ತಂ ಅದಿಸ್ವಾವ ಗಚ್ಛನಕೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ದಿವಾವಿಹಾರನ್ತಿ ಸಮ್ಪದಾನೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಿವಾವಿಹಾರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ.

೨೫೭. ಪುರಿಮಕಥಾಯಾತಿ ಪಠಮಾಲಾಪೇ. ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಾಯಾತಿ ನಪ್ಪವತ್ತಿತಾಯ. ಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ನ ಜಾಯತೀತಿ ಪಚ್ಛಾ ವತ್ತಬ್ಬಕಥಾಯ ಅವಸರೋ ನ ಹೋತಿ. ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛಿ ದಿಟ್ಠಸಂಸನ್ದನವಸೇನ. ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ. ಯಸ್ಮಾ ತತೋ ಉತ್ತರಿಮ್ಪಿ ಪತ್ತಬ್ಬಂ ಅತ್ಥೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಾದೀಸು ಠಿತಸ್ಸಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ಮತ್ಥಕಂ ನ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸಸ್ಸ ಮತ್ಥಕಂ ಅಪ್ಪತ್ತತ್ತಾ. ಸಬ್ಬಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪೀತಿ ಸತ್ತಮಮ್ಪಿ ಪಞ್ಹಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪಿ, ಇತರೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥಿ.

ಅಪ್ಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಅನುಪಾದಿಸೇಸನಿಬ್ಬಾನಮಾಹ. ಇದಾನಿ ಪಕಾರನ್ತರೇನಪಿ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದ್ವೇಧಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಗಹಣೂಪಾದಾನನ್ತಿ ದಳ್ಹಗ್ಗಹಣಭೂತಂ ಉಪಾದಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಮುಪಾದಾನಾದಿಕ’’ನ್ತಿ. ಪಚ್ಚಯೂಪಾದಾನನ್ತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪಚ್ಚಯಮಾಹ. ಸೋ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಫಲಂ ಉಪಾದಿಯತಿ ಉಪಾದಾನವಸೇನ ಗಣ್ಹತೀತಿ ಉಪಾದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಚ್ಚಯೂಪಾದಾನಂ ನಾಮ…ಪೇ… ಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ. ‘‘ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ (ಮಹಾವ. ೨೮, ೩೦) ಅರಹತ್ತಫಲಂ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ಕಥೇನ್ತಿ. ನ ಚ ಉಪಾದಾನಸಮ್ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಏತಂ ನ ಸಹಿತಂ ನಾಪಿ ಉಪಾದಾನೇಹಿ ಸಹ ಪವತ್ತಿ ಹುತ್ವಾ. ನ ಚ ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮಂ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಕರಣವಸೇನ ನ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಪರಿನಿಬ್ಬುತನ್ತೇತಿ ಅಗ್ಗಮಗ್ಗೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನಪರಿಯೋಸಾನನ್ತೇ ಜಾತತ್ತಾ. ಅಮತಧಾತುಮೇವ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಕಥೇನ್ತಿ, ಕಥೇನ್ತಾನಞ್ಚ ಯಥಾ ತಸ್ಸ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ನತ್ಥಿ, ಏವಂ ಅಧಿಗತೋಪಿ ಯಥಾ ಕೋಚಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಅಪಚ್ಚಯಪರಿನಿಬ್ಬಾನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಯಂ ಅನ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪುನ ಪುಚ್ಛಂ ಆರಭಿ ಅನುಪಾದಾಪರಿನಿಬ್ಬಾನಂ ಸರೂಪತೋ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತುಕಾಮೋ.

೨೫೮. ಸಬ್ಬಪರಿವತ್ತೇಸೂತಿ ಸಬ್ಬೇಸು ಪಞ್ಹಪರಿವತ್ತನೇಸು, ಪಞ್ಹವಾರೇಸೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಗಹಣಧಮ್ಮಮೇವಾತಿ ‘‘ಏತಂ ಮಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಗಣ್ಹತೀತಿ ಗಹಣಂ, ಸಹ ಗಹಣೇನಾತಿ ಸಗಹಣಂ, ಉಪಾದಾನಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿವಟ್ಟಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ವಟ್ಟಮೇವ ಅನುಗತೋತಿ ವಟ್ಟಾನುಗತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಮತ್ತಸ್ಸಪಿ ಅಭಾವತೋ’’ತಿ. ಯೋ ಪನ ಚತುಬ್ಬಿಧೇ ವಿವಟ್ಟೂಪನಿಸ್ಸಯೇ ಸೀಲೇ ಠಿತೋ, ಸೋಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಇಮೇಹಿ ಧಮ್ಮೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ.

ಸತ್ತವಿಸುದ್ಧಿಪಞ್ಹವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತರಥವಿನೀತವಣ್ಣನಾ

೨೫೯. ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಮೇತಂ ‘‘ಯಾವ ಹೇಟ್ಠಿಮಸೋಪಾನಕಳೇವರಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅತ್ಥೋತಿ ಪಯೋಜನಂ. ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ ಹೇತ್ಥ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಂ ಪಯೋಜೇತಿ ತಸ್ಸ ತದತ್ಥತ್ತಾ. ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನತೋ. ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾ ಹಿ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ. ಸಬ್ಬಪದೇಸೂತಿ ‘‘ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಿ ಯಾವದೇವ ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧತ್ಥಾ’’ತಿಆದೀಸು ಸಬ್ಬಪದೇಸು, ದಿಟ್ಠಿವಿಸುದ್ಧಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಿಸುದ್ಧಕಿಚ್ಚಂ ಕತಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಸಾವತ್ಥಿನಗರಂ ವಿಯ ಸಕ್ಕಾಯನಗರಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಸಾಕೇತನಗರಂ ವಿಯ ನಿಬ್ಬಾನನಗರಂ ಪಾಪುಣಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ಅಚ್ಚಾಯಿಕಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಕಾಲೋ ವಿಯ ನವಮೇನೇವ ಖಣೇನ ಪತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಿಸಮಯಕಿಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪಾದಕಾಲೋ. ಯಥಾ ರಞ್ಞೋ ಸತ್ತಮೇನ ರಥವಿನೀತೇನ ಸಾಕೇತೇ ಅನ್ತೇಪುರದ್ವಾರೇ ಓರುಳ್ಹಸ್ಸ ನ ತಾವ ಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಸಂವಿಧಾತಬ್ಬಸಂವಿಧಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಗಣಪರಿವುತಸ್ಸ ಸುರಸಭೋಜನಪರಿಭೋಗೇ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಸಿಯಾ, ಏವಮೇತಂ ಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಕಿಲೇಸೇ ಖೇಪೇತ್ವಾ ತೇಸಂಯೇವ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಹಾನಸಾಧಕಅರಿಯಫಲಸಮಙ್ಗಿಕಾಲೇ ಅಭಿಸಮಯಕಿಚ್ಚಂ ನಿಟ್ಠಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯೋಗಿನೋ…ಪೇ… ಕಾಲೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸ ಕುಸಲಧಮ್ಮಾ ನಾಮ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಪರೋಪಣ್ಣಾಸ ಅನವಜ್ಜಧಮ್ಮಾ. ನಿರೋಧಸಯನೇತಿ ನಿಬ್ಬಾನಸಯನೇ.

‘‘ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಕಥಾವತ್ಥೂನೀ’’ತಿ ವಾ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ಬ್ಯಞ್ಜನಮೇವ ನಾನನ್ತಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ಅನಞ್ಞಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇತೀ’’ತಿ ಆರದ್ಧಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಪುಣ್ಣೋ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸೀತಿ ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ನಾಮ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೋಪಿ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ ತೇಸಂ ಅತ್ಥತೋ ಅನಞ್ಞತ್ತಾ. ಏತೇನೇವ ಧಮ್ಮಸೇನಾಪತಿ ಸಾರಿಪುತ್ತತ್ಥೇರೋ ಸತ್ತ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ದಸ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋವಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ನ್ತಿ ಪಞ್ಹಂ. ಕಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಪರಿಯಾಯೇನ ಕಥಾವತ್ಥೂನಿ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ಕಿಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಪುಚ್ಛಿ. ದಸಕಥಾವತ್ಥುಲಾಭಿನಂ ಥೇರಂ ವಿಸುದ್ಧಿಯೋ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ಪುಚ್ಛಿತಟ್ಠಾನೇಯೇವ ಪುಚ್ಛನೇನ ಕಿಂ ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ವಾ ಪನ ಹುತ್ವಾ ವಿಸಯಸ್ಮಿಂ ಪುಚ್ಛಿ, ಉದಾಹು ಪಾನೀಯತ್ಥಿಕಮತಿತ್ಥೇಹಿ ಛಿನ್ನತಟೇಹಿ ಪಾತೇನ್ತೋ ವಿಯ ಅತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ ಅಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನೇ ಅವಿಸಯಸ್ಮಿಂ ಪುಚ್ಛೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನಪಕ್ಖೇಪಿ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯದತ್ಥಮಸ್ಸ ವಿಚಾರಣಾ ಆರದ್ಧಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ತಿತ್ಥಕುಸಲೋ ಹುತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ವಿಸುದ್ಧಿಕಥಾವತ್ಥೂನಂ ಅತ್ಥತೋ ಅನಞ್ಞತ್ತೇಪಿ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತದಮಿನಾತಿ ಯಂ ‘‘ಸಂಖಿತ್ತಂ, ವಿತ್ಥಿಣ್ಣ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಇಮಿನಾ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇನ ನಯೇನ ವಿಧಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.