೪. ಭಯಭೇರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೪. ಏವಂ ಮೇ ಸುತನ್ತಿ ಭಯಭೇರವಸುತ್ತಂ. ಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ? ಕೇಚಿ ತಾವ ಏವಮಾಹು ‘‘ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ. ದುವಿಧಾ ಹಿ ಪುಚ್ಛಾ ಪಾಕಟಾಪಾಕಟಭೇದತೋ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ದೇಸನಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೋ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಕಿಂ-ಸದ್ದಪುಬ್ಬಕೇನ ಪಕಾಸೀಯತಿ, ಸಾ ಪಾಕಟಾ ಪುಚ್ಛಾ ಯಥಾ ‘‘ಕಿಂಸೂಧ ವಿತ್ತಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಸೇಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬; ಸು. ನಿ. ೧೮೩). ಯಸ್ಸಾ ಪನ ದೇಸನಾಯ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೋ ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಅತ್ಥೋ ಕಿಂ-ಸದ್ದರಹಿತೇನ ಕೇವಲೇನೇವ ಸದ್ದಪಯೋಗೇನ ಪಕಾಸೀಯತಿ, ಸಾ ಅಪಾಕಟಾ ಪುಚ್ಛಾ. ಞಾತುಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ಹಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಪಞ್ಹಾ, ಪುಚ್ಛಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾಯೇವ ಇಧ ‘‘ಯೇ ಮೇ ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದಿಕಾ ಅಪಾಕಟಾತಿ ‘‘ಪುಚ್ಛಾವಸಿಕೋ ನಿಕ್ಖೇಪೋ’’ತಿ. ತಯಿದಂ ಅಕಾರಣಂ, ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ‘‘ಯೇಮೇ ಭೋ ಗೋತಮಾ’’ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೋ ನ ತತ್ಥ ಕಙ್ಖೀ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛೀ ಸಂಸಯಮಾಪನ್ನೋ ಅವೋಚ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ತನಾ ಯಥಾನಿಚ್ಛಿತಮತ್ಥಂ ಭಗವತಿ ಪಸಾದಭಾವಬಹುಮಾನಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ಕಥೇಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತಿ ಪಸಾದಂ ಅಲತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩೪). ವಿಹಾರೇತಿ ವಿಹಾರಕೇ ನಿವಾಸೇ. ಅವಿಚ್ಛಿನ್ನೇಯೇವಾತಿ ಪವತ್ತಮಾನೇಯೇವ. ಪದದ್ವಯಸ್ಸಪಿ ವಸನ್ತೇ ಏವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತಂ ಪುರೋಹಿತಟ್ಠಾನಂ ಉಣ್ಹೀಸಾದಿಕಕುಧಭಣ್ಡೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಲದ್ಧಂ, ತಥಾ ಚ ‘‘ಅಸ್ಸ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ತಸ್ಸ ರಞ್ಞಾ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮನ್ತಿ ವೇದಂ. ಸೋ ಪನ ಮನ್ತಬ್ರಹ್ಮಕಪ್ಪವಸೇನ ತಿವಿಧೋ. ತತ್ಥ ಮನ್ತಾ ಪಧಾನಂ ಮೂಲಭಾವತೋ, ಯೇ ಅಟ್ಠಕಾದೀಹಿ ಪವುತ್ತಾ, ಇತರೇ ತನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಜಾತಾ, ತೇನ ತೇಸಂಯೇವ ಗಹಣಂ ‘‘ಮನ್ತೇ ಸಜ್ಝಾಯತೀ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ಗುತ್ತಭಾಸಿತಬ್ಬತಾಯ ‘‘ಮನ್ತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇದಮೇವ ಹೀತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮತೋ ಜಾತಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ನಿರುತ್ತಿಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ.

ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನಾತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾಯಂ ೨; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೧; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೨.೧೬) ಹೇತುಮ್ಹಿ ಇದಂ ಕರಣವಚನಂ. ಹೇತುಅತ್ಥೋ ಹಿ ಕಿರಿಯಾಕಾರಣಂ, ನ ಕರಣಂ ವಿಯ ಕಿರಿಯತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ನಾನಪ್ಪಕಾರಗುಣವಿಸೇಸಾಧಿಗಮತ್ಥಾ ಇಧ ಉಪಸಙ್ಕಮನಕಿರಿಯಾತಿ ‘‘ಅನ್ನೇನ ವಸತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಹೇತುಅತ್ಥಮೇವೇತಂ ಕರಣವಚನಂ ಯುತ್ತಂ, ನ ಕರಣತ್ಥಂ ತಸ್ಸ ಅಯುಜ್ಜಮಾನತ್ತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯೇನ ವಾ ಕಾರಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭಗವತೋ ಸತತಪ್ಪವತ್ತನಿರತಿಸಯಸಾದುವಿಪುಲಾಮತರಸಸದ್ಧಮ್ಮಫಲತಾಯ ಸಾದುಫಲನಿಚ್ಚಫಲಿತಮಹಾರುಕ್ಖೇನ ಭಗವಾ ಉಪಮಿತೋ, ಸಾದುಫಲೂಪಭೋಗಾಧಿಪ್ಪಾಯಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಹಿ ಮಹಾರುಕ್ಖಸ್ಸ ಸಾದುಫಲತಾ ಗಹಿತಾತಿ.

ಉಪಸಙ್ಕಮೀತಿ ಉಪಸಙ್ಕನ್ತೋ. ಸಮ್ಪತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಹಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಠಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ ತಂತಂಪದೇಸಾತಿಕ್ಕಮನೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮಿ, ಉಪಸಙ್ಕನ್ತೋತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ, ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾತಿ ಪುಬ್ಬಕಾಲಕಿರಿಯಾನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮನಪರಿಯೋಸಾನದೀಪನ’’ನ್ತಿ. ತತೋತಿ ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ಉಪಸಙ್ಕಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ತತೋ ಉಪಗತಟ್ಠಾನತೋ. ಯಥಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋತಿ (ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೧೧೨) ಯಥಾ ಭಗವಾ ‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಖಮನೀಯಂ, ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಖಮನೀಯಾದೀನಿ ಪುಚ್ಛನ್ತೋ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸಿ ಪುಬ್ಬಭಾಸಿತಾಯ, ತದನುಕರಣೇನ ಏವಂ ಸೋಪಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದೋ ಅಹೋಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ತಂ ಪನ ಸಮಪ್ಪವತ್ತಮೋದತಂ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀತೋದಕಂ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋದಿತನ್ತಿ ಸಂಸನ್ದಿತಂ. ಏಕೀಭಾವನ್ತಿ ಸಮ್ಮೋದನಕಿರಿಯಾಯ ಸಮಾನತಂ ಏಕರೂಪತಂ. ಖಮನೀಯನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ಚತುಚಕ್ಕಂ ನವದ್ವಾರಂ ಸರೀರಯನ್ತಂ ಖಣಭಙ್ಗುರತಾಯ ಸಭಾವತೋ ದುಸ್ಸಹಂ, ಕಚ್ಚಿ ಖಮಿತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಪುಚ್ಛತಿ. ಯಾಪನೀಯನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಾಯತ್ತವುತ್ತಿಕಂ ಚಿರಪ್ಪಬನ್ಧಸಙ್ಖಾತಾಯ ಯಾಪನಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪೇತುಂ ಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯಂ. ಸೀಸರೋಗಾದಿಆಬಾಧಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾಬಾಧಂ. ದುಕ್ಖಜೀವಿಕಾಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಅಪ್ಪಾತಙ್ಕಂ. ತಂತಂಕಿಚ್ಚಕರಣೇ ಉಟ್ಠಾನಸುಖತಾಯ ಕಚ್ಚಿ ಲಹುಟ್ಠಾನಂ. ತದನರೂಪಬಲಯೋಗತೋ ಕಚ್ಚಿ ಬಲಂ. ಸುಖವಿಹಾರಸಬ್ಭಾವೇನ ಕಚ್ಚಿ ಫಾಸುವಿಹಾರೋ ಅತ್ಥೀತಿ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಕಚ್ಚಿ-ಸದ್ದಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಬಲವಪ್ಪತ್ತಾ ಪೀತಿ ಪೀತಿಯೇವ. ತರುಣಪೀತಿ ಪಾಮೋಜ್ಜಂ. ಸಮ್ಮೋದನಂ ಜನೇತಿ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಮೋದನಿಕಂ, ತದೇವ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮೋದಜನನತೋ’’ತಿ. ಸಮ್ಮೋದಿತಬ್ಬತೋ ಸಮ್ಮೋದನೀಯನ್ತಿ ಇಮಂ ಪನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮ್ಮೋದಿತುಂ ಯುತ್ತಭಾವತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋತಿ ಅನುಸ್ಸರಿತಬ್ಬಭಾವತೋ. ‘‘ಸರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ ‘‘ಸಾರಣೀಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋತಿ ಆಪಾಥಮಧುರತಂ ಆಹ, ಅನುಸ್ಸರಿಯಮಾನಸುಖತೋತಿ ವಿಮದ್ದರಮಣೀಯತಂ. ಬ್ಯಞ್ಜನಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಭಾವೇನ ತಸ್ಸಾ ಕಥಾಯ ವಚನಚಾತುರಿಯಮಾಹ, ಅತ್ಥಪರಿಸುದ್ಧತಾಯಾತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ನಿರುಪಕ್ಕಿಲೇಸತಂ. ಅನೇಕೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀತಿ ಅನೇಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ.

ಅಭಿದೂರಅಚ್ಚಾಸನ್ನಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ನಾತಿದೂರನಾಚ್ಚಾಸನ್ನಂ ನಾಮ ಗಹಿತಂ, ತಂ ಪನ ಅವಕಂಸತೋ ಉಭಿನ್ನಂ ಪಸಾರಿತಹತ್ಥಸಙ್ಘಟ್ಟನೇನ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಗೀವಂ ಪಸಾರೇತ್ವಾತಿ ಗೀವಂ ಪರಿವತ್ತನವಸೇನ ಪಸಾರೇತ್ವಾ.

ಯೇಮೇತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಇಕಾರಲೋಪೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯೇ ಇಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉಚ್ಚಾಕುಲೀನತಾಯ ಜಾತಿವಸೇನ ಅಭಿಜಾತಾ ಜಾತಿಕುಲಪುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಚ್ಚಾಕುಲಪ್ಪಸುತಾ’’ತಿ. ಆಚಾರಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಿಜಾತಾ ಆಚಾರಕುಲಪುತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆಚಾರಸಮ್ಪನ್ನಾ’’ತಿ. ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಅಪಾಕಟೇಪಿ ಕುಲೇ. ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾ ಭಿಕ್ಖೂಸು ದುವಿಧಾಪಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಪನ ದ್ವೀಹಿಪಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಕುಲಪುತ್ತಾಯೇವಾ’’ತಿ.

ಸದ್ಧಾತಿ ಇದಂ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ಧಾಯಾ’’ತಿ, ಸದ್ಧಾತಿ ವಾ ಸದ್ದಹಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಕ್ಖೇ ಪಾಳಿಯಂ ಯ-ಕಾರಲೋಪೇನ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅಗಾರತೋತಿ ಅಗಾರವಾಸತೋ, ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ನಿಸ್ಸಯೂಪಚಾರೇನ ವಾ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ. ಭಿಕ್ಖನಸೀಲತಾದಿಲಕ್ಖಣೋ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಸಹಚರಿತಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಂ ಅನ್ವಾಚಿನನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಭಿಕ್ಖುಭಾವಞ್ಚಾ’’ತಿ. ಕಮ್ಮವಾಚಾಲಕ್ಖಣೇ ಪನ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತೇ ಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ ಚ-ಸದ್ದೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅನಗಾರಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಏತೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾನಿಸ್ಸಿತೋ ಸುವಿಸುದ್ಧೋ ಸೀಲಾಚಾರಗುಣವಿಸೇಸೋ ಗಹಿತೋ, ಕಸಿಗೋರಕ್ಖಾದಿಕಮ್ಮಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ ಇಧ ಅನುಪ್ಪಾದಾದೀಹಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಗ್ಗಹಣೇ ಪನ ಸರಣಗಮನಾದಿವಸೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ, ಸರಣಗಮನಾದಿವಸೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಚ ಅನೇಕಭೇದತ್ತಾ ಆಹ ‘‘ಸಬ್ಬಥಾಪೀ’’ತಿ, ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರತೋಗಾಮಿತಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಗಮನೇನ, ನ ಕಾಯಗಮನೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಯಕೋ’’ತಿ, ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪಾಪಕೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಹಿತಕಿರಿಯಾಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಹಿತಚರಿಯಾಯ. ಗಾಹಣಂ ಅಧಿಸೀಲಾದೀಸು ಅಚ್ಚನ್ತಾಯ ನಿಯೋಜನಂ, ನ ಕಥನಮತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಗಾಹೇತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪೇತಾ’’ತಿ ಆಹ. ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಅನುಗಮನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದಸ್ಸನಾನುಗತಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಸಿಕ್ಖಾತ್ತಯಸಙ್ಗಹಂ ಭಗವತೋ ಸಾಸನಂ ತೇನ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ದಿಟ್ಠಿ, ತಸ್ಸ ತಸ್ಸೇವ ಖಮನವಸೇನ ಖನ್ತಿ, ರುಚ್ಚನವಸೇನ ರುಚಿ, ತಂದಿಟ್ಠಿಖನ್ತಿರುಚಿಕಾವ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಂದಿಟ್ಠಿಕೋ’’ತಿಆದಿ.

ಏಸ ಕಿರ ಅಲತ್ಥಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ದೇವಪುತ್ತೇ ವಿಯಾತಿಆದಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಪಾರಿಜುಞ್ಞಸ್ಸ ಅಭಾವದೀಪನತೋ ‘‘ಸದ್ಧಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಪಬ್ಬಜಿತಭಾವಸ್ಸ ಪಾಕಟೀಕರಣಂ. ಸದ್ಧಾಯ ಘರಾ ನಿಕ್ಖಮ್ಮ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾತಿ ಇದಂ ಹಟ್ಠಪಹಟ್ಠಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಕಾರಣವಚನಂ. ಘಾಸಚ್ಛಾದನಪರಮತಾಯ ಸನ್ತುಟ್ಠೇತಿ ಇದಂ ಅನುಸ್ಸಙ್ಕಿತಾಪರಿಸಙ್ಕಿತತಾಯ ಕಾರಣವಚನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಏವಮೇತನ್ತಿಆದಿನಾ ಆಮೇಡಿತವಚನಂ ಸಮ್ಪಹಂಸನವಸೇನ, ಪಸಾದವಸೇನ ವಾ ಕತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಥಾ ಹಿ ಏವಂ-ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನತ್ಥೋ ಅಬ್ಭನುಮೋದನತ್ಥೋ ಚ ವುತ್ತೋ. ಮಮನ್ತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ ಸಾಮಿವಚನಂ, ನಿಪಾತಪದಂ ವಾ ಏತಂ ‘‘ಮ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಆದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ನಜೀವಿಕಾಪಕತಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಈದಿಸಾನಂಯೇವಾತಿ ಸದ್ಧಾಪಬ್ಬಜ್ಜಾಯ ವಿಭಾವಿತಅನಭಿಜ್ಝಾಲುಆದಿಸಭಾವಾನಂಯೇವ, ನ ಇತರೇಸಂ ಅಭಿಜ್ಝಾಲುಸಭಾವಾನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಸಙ್ಘಾಟಿಕಣ್ಣೇ ಚೇಪಿ ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಗಹೇತ್ವಾ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಅನುಬನ್ಧೋ ಅಸ್ಸ ಪದೇ ಪದಂ ನಿಕ್ಖಿಪನ್ತೋ, ಸೋ ಚ ಹೋತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಲು ಕಾಮೇಸು ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಬ್ಯಾಪನ್ನಚಿತ್ತೋ ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಮುಟ್ಠಸ್ಸತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನೋ ಅಸಮಾಹಿತೋ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತೋ ಪಾಕಟಿನ್ದ್ರಿಯೋ, ಅಥ ಖೋ ಆರಕಾವ ಮಮ ಅಹಞ್ಚ ತಸ್ಸಾ’’ತಿ (ಇತಿವು. ೯೨).

ಅಜ್ಝೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಂ ಸಮ್ಭವಿತುಂ ಸಾಧೇತುಂ ದುಕ್ಖಾನೀತಿ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಾನಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ತತ್ಥ ನಿವಾಸೋಯೇವ ದುಕ್ಖೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮ್ಭವಿತುಂ ದುಕ್ಖಾನಿ ದುಸ್ಸಹಾನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನೀತಿ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಪ್ಪತ್ತಾನಿ ವನಸಣ್ಡಾನಿ. ವನಪತ್ಥ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಸಣ್ಡಭೂತೇ ರುಕ್ಖಸಮೂಹೇಪಿ ವತ್ತತೀತಿ ಅರಞ್ಞಗ್ಗಹಣಂ. ಕಿಞ್ಚಾಪೀತಿ ಅನುಜಾನನಸಮ್ಭಾವನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ. ಕಿಂ ಅನುಜಾನಾತಿ? ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತೋ ಅರಞ್ಞಾಭಾವಂ ‘‘ಗಾಮತೋ ಬಹಿ ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಕಿಂ ಸಮ್ಭಾವೇತಿ? ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕತ್ತಂ. ಯಞ್ಹಿ ಆರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕಂ, ತಂ ವಿಸೇಸತೋ ‘‘ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ತಂ ಪಞ್ಚಧನುಸತಿಕ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ ಬಹಿಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖಮಿತ್ವಾ, ತತೋ ಬಹಿ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲಾತಿ ಯತ್ಥ ದ್ವೇ ತೀಣಿ ಇನ್ದಖೀಲಾನಿ, ತತ್ಥ ಬಹಿದ್ಧಾ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ, ಯತ್ಥ ತಂ ನತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ತದರಹಟ್ಠಾನತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ವದನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಬಹಿ ಇನ್ದಖೀಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರೇ ಭಯಭೇರವಂ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಗಾಮನ್ತನ್ತಿ ಗಾಮಸಮೀಪಂ. ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನನ್ತಿ ನಿಚ್ಚಕಿಚ್ಚವಸೇನ ನುಪಚರಿತಬ್ಬಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ನ ಕಸೀಯತಿ ನ ವಪೀಯತೀ’’ತಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಪರಿಯನ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಪರಿಯಾಯಸ್ಸ ಇಧ ಪಾಳಿಯಂ ಗಹಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪರಿಯನ್ತಾನನ್ತಿ ಇಮಮೇಕಂ ಪರಿಯಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ. ದೂರಾನನ್ತಿ ಪನ ಅಯಂ ಪರಿಯಾಯೋ ಠಪೇತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಪನ್ತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಅತ್ಥತೋ ಗಹಿತತ್ತಾ, ತಥಾ ಸತಿ ‘‘ನ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಾನ’’ನ್ತಿ ಏದಿಸಾನಮ್ಪಿ ಠಪೇತಬ್ಬತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸದ್ದತೋ ಏವ ಠಪನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪವಿವೇಕನ್ತಿ ಪಕಾರತೋ, ಪಕಾರೇಹಿ ವಾ ವಿವೇಚನಂ, ರೂಪಾದಿಪುಥುತ್ತಾರಮ್ಮಣೇ ಪಕಾರತೋ ಗಮನಾದಿಇರಿಯಾಪಥಪ್ಪಕಾರೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿವೇಚನಂ ಗಚ್ಛತೋಪಿ ತಿಟ್ಠತೋಪಿ ನಿಸಜ್ಜತೋಪಿ ಏಕಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ವಿವೇಚೇತಬ್ಬಾನಂ ವಿವೇಚನಾಕಾರಸ್ಸ ಚ ಭೇದತೋ ಬಹುವಿಧತ್ತಾ ತೇ ಏಕತ್ತೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಪವಿವೇಕ’’ನ್ತಿ ಏಕವಚನೇನ ವುತ್ತಂ. ದುಕ್ಕರಂ ಪವಿವೇಕನ್ತಿ ವಾ ಪವಿವೇಕಂ ಕತ್ತುಂ ನ ಸುಖನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏಕೀಭಾವೇತಿ ಏಕಿಕಭಾವೇ. ದ್ವಯಂದ್ವಯಾರಾಮೋತಿ ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಾವಾಭಿರತೋ. ಹರನ್ತಿ ವಿಯಾತಿ ಸಂಹರನ್ತಿ ವಿಯ ವಿಘಾತುಪ್ಪಾದನೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಘಸನ್ತಿ ವಿಯಾ’’ತಿ, ಭಯಸನ್ತಾಸುಪ್ಪಾದನೇನ ಖಾದಿತುಂ ಆಗತಾ ಯಕ್ಖರಕ್ಖಸಪಿಸಾಚಾದಯೋ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಈದಿಸಸ್ಸಾತಿ ಅಲದ್ಧಸಮಾಧಿನೋ. ತಿಣಪಣ್ಣಮಿಗಾದಿಸದ್ದೇಹೀತಿ ವಾತೇರಿತಾನಂ ತಿಣಪಣ್ಣಾದೀನಂ ಮಿಗಪಕ್ಖಿಆದೀನಞ್ಚ ಭಿಂಸನಕೇಹಿ ಭೇರವೇಹಿ ಸದ್ದೇಹಿ ವಿವಿಧೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಖಾಣುಆದೀಹಿ ಯಕ್ಖಾದಿಆಕಾರೇಹಿ ಉಪಟ್ಠಿತೇಹಿ ಭಿಂಸನಕೇಹಿ. ಏವಂ ದುಕ್ಕರಂ ದುರಭಿಸಮ್ಭವಂ ನಾಮ ಕರೋನ್ತೋ ಅಹೋ ಅಚ್ಛರಿಯಾ ಏತೇತಿ ವಿಮ್ಹಿತೋ.

ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಸೋಳಸಸು ಠಾನೇಸೂತಿ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ವಕ್ಖಮಾನೇಸು ಸೋಳಸಸು ಕಾರಣೇಸು. ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತತಾದಯೋ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರನ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸನಿಮಿತ್ತತಾಯ ವಿಸೇಸತೋ ವಿಕ್ಖೇಪಾವಹಾ, ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತತಾದಯೋ ಪನ ತದಭಾವತೋ ತೇಸಂ ಅವಿಕ್ಖೇಪಾವಹಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಸನ್ದೋಸಹೇತೂ’’ತಿಆದಿ. ಸೋಳಸಸೂತಿ ಚ ವೋದಾನಪಕ್ಖಂಯೇವ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಸಂಕಿಲೇಸಗ್ಗಹಣಮ್ಪಿ ಯಾವದೇವ ವೋದಾನದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ. ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹರಹಿತಾನನ್ತಿ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾದಿಕಸ್ಸ ಅರಞ್ಞೇ ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಸ್ಸ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತನಯೇನ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಞಾಣರಹಿತಾನಂ. ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹಯುತ್ತಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನಾತಿ ಭಗವನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ, ಸಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಾದಿಸೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹಯುತ್ತೋ.

ಸಮ್ಬುಜ್ಝತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮ್ಬೋಧೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅರಿಯಮಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಿತೋ’’ತಿ. ಅಗ್ಗಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಾಧೀನೋ ಬುದ್ಧಾನಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾಧಿಗಮೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿವಿದ್ಧಚತುಸಚ್ಚಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಅನವಸೇಸತೋ ಞೇಯ್ಯಂ, ಬುಜ್ಝಿತುಂ ಅರಹತೀತಿ ಬೋಧಿ, ಮಹಾವೀರಿಯತಾದಿನಾ ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಯೋಗತೋ ಸತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬುಜ್ಝನಕಸತ್ತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿ’’ನ್ತಿಆದಿ. ನಿಯತಭಾವಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಮಹಾಸತ್ತಾ ಯಥಾ ಮಹಾಬೋಧಿಯಾನಪಟಿಪದಾ ಹಾನಭಾಗಿಯಾ, ಠಿತಿಭಾಗಿಯಾ ವಾ ನ ಹೋತಿ, ಅಥ ಖೋ ವಿಸೇಸಭಾಗಿಯಾ ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಾ ಚ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ ಬೋಧಿಯಂ ನಿನ್ನಗೋಣಪಬ್ಭಾರಾ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬೋಧಿಯಾ ವಾ ಸತ್ತಸ್ಸೇವ ಲಗ್ಗಸ್ಸೇವಾ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೀಪಙ್ಕರಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಅಟ್ಠಧಮ್ಮಸಮೋಧಾನೇನಾತಿ –

‘‘ಮನುಸ್ಸತ್ತಂ ಲಿಙ್ಗಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಹೇತು ಸತ್ಥಾರದಸ್ಸನಂ;

ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಗುಣಸಮ್ಪತ್ತಿ, ಅಧಿಕಾರೋ ಚ ಛನ್ದತಾ’’ತಿ. (ಬು. ವಂ. ೨.೫೯) –

ಇಮೇಸಂ ಅಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭೂತಾನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಮೋಧಾನೇನ ಸಮವಧಾನೇನ.

ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಗತಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಂ ಉಪಗತಾ. ತೇನ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಮತ್ತೇನ ಸಮಣಾ, ನ ಸಮಿತಪಾಪತಾಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಜಾತಿಮತ್ತೇನ ಇಧ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಭೋವಾದಿನೋ ವಾ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ‘‘ಭೋ ಭೋ’’ತಿ ವದನಸೀಲಾ, ತೇನಾಹ ‘‘ಭೋವಾದೀ ನಾಮ ಸೋ ಹೋತಿ, ಸಚೇ ಹೋತಿ ಸಕಿಞ್ಚನೋ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೩೯೬; ಸು. ನಿ. ೬೨೫). ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅದಿನ್ನಾದಾನಂ ಅಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಞ್ಚ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅಪರಿಸುದ್ಧೇನಾತಿ ಚ ವಿಸೇಸನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾಪೇಕ್ಖಾಯ, ನ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಅಪೇಕ್ಖಾಯ. ನ ಹಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕೋ ತಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಯೋಗೋ ಚ ಕೋಚಿ ಪರಿಸುದ್ಧೋ ನಾಮ ಅತ್ಥಿ. ಭಾಯನಟ್ಠೇನ ಭಯಂ, ಭೀರುತಾವಹಟ್ಠೇನ ಭೇರವಂ. ಸನ್ದೋಸಹೇತೂತಿ ಸದೋಸಹೇತು. ಸ-ಸದ್ದೋ ಹಿ ಇಧ ಸಾನುಸಾರೋ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ದೋಸಸ್ಸ ಹೇತೂ’’ತಿ. ಏಕನ್ತೇನ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಭಯಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಸಾವಜ್ಜ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ಹಿ ಏಕನ್ತಸಾವಜ್ಜೋ ಭಾಯನಟ್ಠೇನ ಭಯಞ್ಚಾತಿ. ಅಕ್ಖೇಮನ್ತಿ ಇದಂ ಉಭಯವಸೇನ. ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋಪಿ ಹಿ ಸರೀರಚಿತ್ತಾನಂ ಅನತ್ಥಾವಹತೋ ಅಕ್ಖೇಮ, ತಥಾ ಭಯಾನಕಾರಮ್ಮಣಮ್ಪೀತಿ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ಅತ್ಥದ್ವಯಂ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ ಯೋಜಿತಂ. ಸಯಂ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಭಯಾನಕಾರಮ್ಮಣನಿಮಿತ್ತಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಸಮುಪ್ಪಾದನವಸೇನ ಆನೇನ್ತಾ ಭಯಭೇರವಂ ಅವ್ಹಾಯನ್ತಿ ವಿಯ ಹೋನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವ್ಹಾಯನ್ತೀತಿ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇತಿ ಮಾರಿತಮನುಸ್ಸಾನಂ ಞಾತಿಮಿತ್ತಾದಯೋ. ಗಚ್ಛಂ ಗಹನಭೂತಂ ಮಹನ್ತಂ ಕಣ್ಟಕಸಣ್ಡಂ, ಗುಮ್ಬಂ ನಾತಿಮಹನ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ. ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪನ ತಿಣವನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ‘‘ಗಚ್ಛೇ ರುಳ್ಹತಿಣೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಗುಮ್ಬಂ ಕಣ್ಟಕಲತಾದಿಭರಿತಾವಿರುಳ್ಹಂ. ಬದ್ಧಾ ವಧಿತಾ ವಿಯಾತಿ ಬದ್ಧಾ ಹುತ್ವಾ ತಾಳಿಯಮಾನಾ ವಿಯ.

‘‘ನ ಖೋ ಪನಾತಿ ಏತ್ಥ ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ, ಪನಾ’’ತಿ ವಿಸೇಸತ್ಥೇ. ತೇನೇತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಯ ಅಹಂ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ ಪನ್ತಾನಿ ಸೇನಾಸನಾನಿ ನ ಖೋ ಪನ ಪಟಿಸೇವಾಮಿ, ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತೋಯೇವ ಪನ ಹುತ್ವಾ ತಾನಿ ಪಟಿಸೇವಾಮೀ’’ತಿ. ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಹಿ ತೇನ ಅವಧಾರಣೇನ ವಿಭಾವಿತತ್ಥದಸ್ಸನಂ. ತೇಸಮಹಂ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ತಾಯ ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮತಾಯ ತೇಸಂ ಅರಿಯಾನಂ ಅಹಂ ಅಞ್ಞತರೋತಿ ಕಾಯಕಮ್ಮಪಾರಿಸುದ್ಧಿಯಾ ಮಹಾಸತ್ತೋ ಅತ್ತಾನಂ ಅರಿಯೇಸು ಪಕ್ಖಿಪತಿ. ಪರಮಸಲ್ಲೇಖಭಾವಪ್ಪತ್ತಾ ಹಿ ತದಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಪಾರಿಸುದ್ಧಿ, ತಥಾ ವಚೀಕಮ್ಮಾದಿಪಾರಿಸುದ್ಧಿ, ಯತೋ ಮಾರೋ ರನ್ಧಗವೇಸೀ ಹುತ್ವಾ ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಅನುಬನ್ಧೋ ಅನ್ತರಂ ನ ಲಭತಿ. ತೇನಾಹ –

‘‘ಸತ್ತ ವಸ್ಸಾನಿ ಭಗವನ್ತಂ, ಅನುಬನ್ಧಿಂ ಪದಾಪದಂ;

ಓತಾರಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛಿಸ್ಸಂ, ಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತೀಮತೋ’’ತಿ. (ಸು. ನಿ. ೪೪೮);

ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಅಧಿಕಂ ಸವಿಸೇಸಂ, ಉಪರೂಪರಿ ವಾ. ಭೀತತಸಿತಾ ಭಯೂಪದ್ದವೇನ ಛಮ್ಭಿತಸರೀರಾ ಹಟ್ಠಲೋಮಾ ಹೋನ್ತಿ, ಅಭೀತಾತಸಿತಾ ಪನ ಭಯೂಪದ್ದವಾಭಾವತೋ ಅಹಟ್ಠಲೋಮಾ ಖೇಮೇನ ಸೋತ್ಥಿನಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಖೇಮಪ್ಪತ್ತಿ ಸೋತ್ಥಿಭಾವೋ ವಾ ಪನ್ನಲೋಮತಾಯ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಪಲ್ಲೋಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪನ್ನಲೋಮತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಭಿಯ್ಯೋ ಪಲ್ಲೋಮಮಾಪಾದಿಂ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹಾರಾಯಾತಿ ಪಟಿಞ್ಞಾನಿದ್ದೇಸೋ. ಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಹೇತುದಸ್ಸನಂ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ವೋ ಅರಿಯಾ’’ತಿ ಸದಿಸೂದಾಹರಣದಸ್ಸನಂ. ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾತಿ ವಿಸದಿಸೂದಾಹರಣದಸ್ಸನಂ. ಸೇಸಾನಿ ಅನ್ವಯಬ್ಯತಿರೇಕವಿಭಾವನಾನೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಯುತ್ತಿವಿಭಾವನಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ ಯುತ್ತಿವಿಭಾವನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತವಾರಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತವಾರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಅಪರಿಸುದ್ಧೇನ ಮುಸಾವಾದಾದಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಪನ ಸಙ್ಗಹಿತಂ ತೇಸಞ್ಚ ಮುಸಾವಾದಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿಭೇದಂ ಭಯಭೇರವಾವ್ಹಾನಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ.

ಭಣ್ಡೇಸೂತಿ ಸವಿಞ್ಞಾಣಕಾವಿಞ್ಞಾಣಕೇಸು ಭಣ್ಡೇಸು. ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಣಾಮವಸೇನ ಅಭಿಜ್ಝಾಸಙ್ಖಾತಂ ವಿಸಮಲೋಭಂ ಉಪ್ಪಾದೇತ್ವಾ. ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ವಿನಾಸಚಿನ್ತಾವಸೇನ ಪರಸ್ಸ ಕುಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಏವಞ್ಹಿ ನೇಸಂ ‘‘ಯೇಸಂ ಅಪರಜ್ಝಿಮ್ಹಾ, ತೇ ಇದಾನಿ ಅನುಬನ್ಧಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಚ್ಛಾ ಆಸಙ್ಕುಪ್ಪತ್ತಿ ಸಿಯಾ. ‘‘ಏತೇ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಪರಿಗ್ಗಹವತ್ಥುಂ ಗಹೇತುಕಾಮಾ ಮಞ್ಞೇ, ವಿನಾಸಂ ಕಾತುಕಾಮಾ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಯಥಾ ಪರೇ ಪರತೋ ತೇಸಂ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಪ್ಪವತ್ತಿಂ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತಿ, ತಾದಿಸಂ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ತೇ ಪರೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಕಾಮಂ ಅಕುಸಲಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮಪವತ್ತಿಕಾಲೇಪಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಪವತ್ತನ್ತಿಯೇವ, ತದಾ ಪನ ತೇ ಚೇತನಾಪಕ್ಖಿಕಾ ವಾ ಅಬ್ಬೋಹಾರಿಕಾ ವಾತಿ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತವಾರೇ ಏವ ಅಭಿಜ್ಝಾದಿವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕತಾ. ಅಥ ವಾ ದ್ವಾರನ್ತರೇ ಪವತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಂ ವಚೀಕಮ್ಮಾದಿಭಾವಾಭಾವೋ ವಿಯ ದ್ವಾರನ್ತರೇ ಪವತ್ತಾನಮ್ಪಿ ಅಭಿಜ್ಝಾದೀನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಭಾವಾಭಾವೋ, ಮನೋಕಮ್ಮಭಾವೋ ಏವ ಪನ ಸಿದ್ಧೋತಿ ಕತ್ವಾ ಮನೋಕಮ್ಮನ್ತವಾರೇ ಏವ ಅಭಿಜ್ಝಾದಯೋ ಉದ್ಧಟಾ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ –

‘‘ದ್ವಾರೇ ಚರನ್ತಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ನ ದ್ವಾರಾ ದ್ವಾರಚಾರಿನೋ;

ತಸ್ಮಾ ದ್ವಾರೇಹಿ ಕಮ್ಮಾನಿ, ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವವತ್ಥಿತಾ’’ತಿ. (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಕಾಯಕಮ್ಮದ್ವಾರ);

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸಾಸನೇ ಪಬ್ಬಜಿತವಸೇನ ಆಜೀವವಾರೇ ಭಯಭೇರವಾವ್ಹಾನಂ ಯೋಜಿತಂ, ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ’’ತಿ ಪನ ವಚನತೋ ಬಾಹಿರಕವಸೇನ ಗಹಟ್ಠವಸೇನ ಚ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಗಹಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಜಾತಿಧಮ್ಮಕುಲಧಮ್ಮದೇಸಧಮ್ಮವಿಲೋಮನವಸೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವೋ ಲಬ್ಭತೇವ, ತಾಯ ಏವ ಚ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಞ್ಞಥಾ ವಾ ನೇಸಂ ಅರಞ್ಞವಾಸೋ ಸಮ್ಭವೇಯ್ಯಾತಿ.

೩೭. ಏವಂ ಆಜೀವಟ್ಠಮಕಸೀಲವಸೇನ ಭಯಭೇರವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ತತೋ ಪರಂ ನೀವರಣಪ್ಪಹಾನಾದಿವಸೇನ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ದೇಸನಾ ವಡ್ಢಿತಾತಿ ತದತ್ಥಂ ವಿವರನ್ತೋ ‘‘ಇತೋ ಪರ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ನೀವರಣವಸೇನ ಪುನ ವುತ್ತಾತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ – ಏವಂ ಸೀಲವಿಸುದ್ಧಿಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅರಞ್ಞೇ ವಿಹರತೋ ಭಯಭೇರವಾಭಾವಂ ಆವಹತಿ, ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ನೀವರಣಾನಿ ಪಹಾಯ ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿಂ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿಮೇವ ವಾ ಸಮ್ಪಾದಯತೋತಿ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಯ ಭಯಭೇರವಾಭಾವಹೇತುಕಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ ವಡ್ಢಿತಾತಿ ಅಕುಸಲಮನೋಕಮ್ಮನ್ತಭಾವೇನ ಗಹಿತಾಪಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಾ ನೀವರಣವಸೇನ ಪುನ ವುತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಭಿ-ಪುಬ್ಬೋ ಝಾ-ಸದ್ದೋ ಅಭಿಜ್ಝಾಯನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಭಣ್ಡಾದಿಅಭಿಜ್ಝಾಯನಸೀಲಾ’’ತಿ. ವತ್ಥುಕಾಮೇಸೂತಿ ರೂಪಾದೀಸು ಕಿಲೇಸಕಾಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಭೂತೇಸು ಕಾಮೇಸು. ಬಹಲಕಿಲೇಸರಾಗಾತಿ ಥಿರಮೂಲದುಮ್ಮೋಚನೀಯತಾಹಿ ಅಜ್ಝೋಸಾನೇ ಪಭೂತಕಿಲೇಸಕಾಮಾ. ಅಭಿಜ್ಝಾ ಚೇತ್ಥ ಅಪ್ಪತ್ತವಿಸಯಪತ್ಥನಾ, ತಿಬ್ಬಸಾರಾಗೋ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಸಯಾಭಿನಿವೇಸೋ. ತೇ ಹಿ ಲೋಭಾಭಿಭೂತಾ ಪುಗ್ಗಲಾ ಅತ್ತನಿ ತಿಬ್ಬಸಾಪೇಕ್ಖತಾಯ ಏವ ಲೋಭಾಭಿಭೂತತಾಯ ಅವವತ್ಥಿತಾರಮ್ಮಣಾ ಅವಿನಿಚ್ಛಿತವಿಸಯಾ ಅರಞ್ಞೇ ತಂ ತಂ ವಿಸಯಂ ಅನುಪಧಾರಿತ್ವಾ ವಿಹರನ್ತಿ, ರಜ್ಜುಆದೀನಿ ಯಾಥಾವತೋ ನ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇಸ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉಪಟ್ಠಾತಿ ಸನ್ತಚಿತ್ತತಾಯ. ತಥಾ ಹಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆಕುಲಚಿತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಇದಾನಿಮ್ಹ ನಟ್ಠಾ’’ತಿ ತಸನ್ತಿ ವಿತಸನ್ತಿ, ಆಗನ್ತ್ವಾ ಬಾಧಿಯಮಾನಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ಏವಂ ತಂ ಭಯಭೇರವಂ ಅತ್ತನಿ ಸಮಾರೋಪನಟ್ಠೇನ ಅವ್ಹಾಯನ್ತಿ ಪಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ಯೋಜನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸೇಸಂ ತಾದಿಸಮೇವಾ’’ತಿ. ‘‘ಅನಭಿಜ್ಝಾಲುಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿ ಪಾಳಿಪದೇ ಚಿರಪರಿಚಿತಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ಕಮಲದಲೇ ಜಲಬಿನ್ದು ವಿಯ ಅಲಗ್ಗಮಾನಸತ್ತಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಅನಪೇಕ್ಖೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೩೮. ಪಕತಿಭಾವವಿಜಹನೇನಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಚ ಪಕತಿಭಾವಸ್ಸ ವಿಜಹನೇನ. ಸಾವಜ್ಜಧಮ್ಮಸಮುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನವಜ್ಜಭಾವೋ ಜಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ. ವಿಪನ್ನಚಿತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸಾಸುಚಿದೂಸಿತತಾಯ ಕುಥಿತಚಿತ್ತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಾನುಗತಂ…ಪೇ… ಪೂತಿಕಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪದುಟ್ಠಮನಸಙ್ಕಪ್ಪಾತಿ ವಿಸಸಂಸಟ್ಠಮುತ್ತಂ ವಿಯ ದೋಸೇನ ಪದೂಸಿತಚಿತ್ತಸಙ್ಕಪ್ಪಾ. ವುತ್ತನಯೇನೇವಾತಿ ‘‘ತೇ ಅವವತ್ಥಿತಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಭಿಜ್ಝಾಲುವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಯಥಾ ಹಿ ಲೋಭವಸೇನ, ಏವಂ ದೋಸಾದಿವಸೇನಪಿ ಅವವತ್ಥಿತಾರಮ್ಮಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪರಿ ಚಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಠಾನೇಸು ವಣ್ಣೇತಬ್ಬಾ.

೩೯. ‘‘ಯಾ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅಕಲ್ಲತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಥಿನಂ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಗೇಲಞ್ಞಭಾವೇನ ಗಹಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತಗೇಲಞ್ಞಭೂತೇನ ಥಿನೇನಾ’’ತಿ. ತಥಾ ‘‘ಯಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಅಕಲ್ಲತಾ ಅಕಮ್ಮಞ್ಞತಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ೧೧೬೩) ವಚನತೋ ಮಿದ್ಧಂ ವಿಸೇಸತೋ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಗೇಲಞ್ಞಭಾವೇನ ಗಹಣಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸೇಸನಾಮಕಾಯಗೇಲಞ್ಞಭೂತೇನ ಮಿದ್ಧೇನಾ’’ತಿ. ಸೇಸಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಚಿತ್ತನಿವತ್ತನತ್ಥಂ. ಇದಞ್ಚ ಮಿದ್ಧಂ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸಪಿ ಗೇಲಞ್ಞಾವಹನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ನಿದ್ದಾಯ ಹೇತುಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ‘‘ನಿದ್ದಾ ಚಪಲಾಯಿಕಾ’’ತಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ತೇ ನಿದ್ದಾಬಹುಲಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ.

೪೦. ಉದ್ಧಚ್ಚಪಕತಿಕಾತಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಸೀಲಾ ಅನವಟ್ಠಿತಸಭಾವಾ. ಅನವಟ್ಠಾನರಸಞ್ಹಿ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪ್ಫನ್ದಮಾನಚಿತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಧಾತಿ ‘‘ಅವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತಾ’’ತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪದೇ. ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಗಹೇತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಸಂವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಪಚ್ಛಾನುತಾಪಸ್ಸಪಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅವೂಪಸಮಕರತ್ತಾ. ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಪನ ಸರೂಪೇನೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೪೧. ಏಕಮೇವಿದಂ ಪಞ್ಚಮಂ ನೀವರಣಂ ಯದಿದಂ ಕಙ್ಖಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ಚ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ದ್ವಿಧಾ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಂ ನು ಖೋ’’ತಿಆದಿ. ಕಙ್ಖನತೋತಿ ಸಂಸಯನತೋ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಧಮ್ಮಸಭಾವಂ ವಿಚಿನನ್ತೋ ಏತಾಯ ಕಿಚ್ಛತಿ, ವಿಗತಾ ತಿಕಿಚ್ಛಾ ವಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ.

೪೨. ಏವಂ ನೀವರಣಾಭಾವಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪದಾಯ ಭಯಭೇರವಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾದಿಅಭಾವಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪದಾಯ ಭಯಭೇರವಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯೇ ಖೋ ಕೇಚೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ ವಡ್ಢಿತಾ, ತದತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಕಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಉಕ್ಕಂಸೇನ್ತಿ ಮಾನವಸೇನ ಪಗ್ಗಣ್ಹನೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಠಾನೇ ಠಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾವಾರೇಸು ಗಯ್ಹಮಾನಂ ಅಭಿಜ್ಝಾಲುವಾರಸದಿಸನ್ತಿ ತತ್ಥ ತಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸಕವಾರೇ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಸದಿಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇ ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೪೩. ಛಮ್ಭನಂ ಛಮ್ಭೋ, ಕಾಯಸ್ಸ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಹೇತುಭೂತೋ ಬಲವಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ. ಸೋ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಛಮ್ಭೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಯಥಮ್ಭನಾ’’ತಿಆದಿ. ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾತಿ ಭಾಯನಕಸೀಲಾ. ಏಕಮೇವ ಚೇತಂ ಸಾವಜ್ಜಭಯಂ ಕಾಯೇ ಛಮ್ಭಿತತ್ತಸ್ಸ, ಚಿತ್ತೇ ಚ ಕಾಯೇ ಚ ಥದ್ಧಭಾವಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದನವಸೇನ ‘‘ಛಮ್ಭೋ ಭೀರುತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತೀತಿ ತಂಸಮಙ್ಗಿನೋ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ‘‘ಛಮ್ಭೀ ಭೀರುಕಜಾತಿಕಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ, ಇಧ ಭಯಭೇರವಂ ಸರೂಪೇನೇವ ಗಹಿತಂ.

೪೪. ಲಬ್ಭತಿ ಪಾಪುಣೀಯತೀತಿ ಲಾಭಸದ್ದಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸಾಧನತ್ತಮಾಹ. ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಕಾತಬ್ಬೋ ದಾತಬ್ಬೋತಿ ಸಕ್ಕಾರೋ. ತದತ್ಥದೀಪಕನ್ತಿ ಲಾಭಾದಿಂ ಪಹಾಯ ಅರಞ್ಞೇ ವಸತೋ ಭಯಭೇರವಾವ್ಹಾಯನಂ ನತ್ಥೀತಿ ದೀಪಕಂ. ಸೋ ಕಿರ ಲಾಭಗರುತಾಯೇವ ಪಿಯೋ ಗಾಮೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಪಿಯಗಾಮಿಕೋ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭತಿ. ಕಮ್ಮಮುತ್ತೋತಿ ಜರಾಜಿಣ್ಣತ್ತಾ ಕಮ್ಮಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಸಾಮಿಕೇಹಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೋ.

೪೫. ಅಲಸಭಾವೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಸ್ಸ ಅಕರಣತೋ ಕುಚ್ಛಿತಂ ಸೀದನ್ತೀತಿ ಕುಸೀತಾ. ವೀರಸ್ಸ ಭಾವೋ, ಕಮ್ಮಂ ವಾ ವೀರಿಯಂ, ವಿಧಿನಾ ವಾ ಈರೇತಬ್ಬಂ ಪವತ್ತೇತಬ್ಬನ್ತಿ ವೀರಿಯಂ, ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮೋ. ತೇನ ಹೀನಾ ಹೀನವೀರಿಯಾ. ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯಂ ಕಾಯಿಕವೀರಿಯಂ, ವತ್ತಕರಣಚಙ್ಕಮನಾದೀಸು ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನಿಸಜ್ಜ ಸಯಿತ್ವಾ ಚ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಮನಸಿಕಾರವಸೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯಂ ಚೇತಸಿಕವೀರಿಯಂ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಂ ವಿಸೇಸತೋ ಕೋಸಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖತಾವಸೇನ, ದುತಿಯಂ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭತಾವಸೇನ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕುಸೀತಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇ ಹಿ ಹೀನವೀರಿಯಾ ಅಲಸತಾಯೇವ ಆರಮ್ಮಣವವತ್ಥಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋನ್ತಿ.

೪೬. ನಟ್ಠಸ್ಸತೀತಿ ಅಲಬ್ಭಮಾನಸ್ಸತಿ, ಪಚ್ಚಯವೇಕಲ್ಲೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಾಯಪಿ ಸತಿಯಾ ಸತಿಕಿಚ್ಚಂ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ ಏವಂ ವುತ್ತಂ. ನ ಸಮ್ಪಜಾನಾತಿ ಅಸಮ್ಪಜಾನಾ. ತಂಯೋಗನಿವತ್ತಿಯಞ್ಚಾಯಂ ಅ-ಕಾರೋ ‘‘ಅಹೇತುಕಾ ಧಮ್ಮಾ (ಧ. ಸ. ೨.ದುಕಮಾತಿಕಾ), ಅಭಿಕ್ಖುಕೋ ಆವಾಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಚೂಳವ. ೭೬) ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾರಹಿತಾ’’ತಿ. ನನು ಸೋಳಸಮೋ ಪಞ್ಞಾವಾರೋ, ಅಯಂ ಸತಿವಾರೋ, ತತ್ಥ ಕಸ್ಮಾ ಸಂಕಿಲೇಸಪಕ್ಖೇ ಪಞ್ಞಾ ಗಹಿತಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಸತಿಭಾಜನೀಯಮೇವೇತಂ, ಯದಿದಂ ಚುದ್ದಸಮೋ ವಾರೋ, ಪಞ್ಞಾ ಪನೇತ್ಥ ಚುದ್ದಸಮೇ ವಾರೇ ಕೇವಲಾ ಸತಿ ದುಬ್ಬಲಾತಿ ಸತಿದುಬ್ಬಲ್ಯದೀಪನತ್ಥಂ ‘‘ಅಸಮ್ಪಜಾನಾ’’ತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನ ವುತ್ತಾ. ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪಾಕಟತರಂ ಕಾತುಂ ‘‘ದುವಿಧಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೪೭. ಅಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿನಾ, ಉಪಚಾರಸಮಾಧಿನಾ ವಾ ಚಿತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣೇ ಸಮಂ, ಸಮ್ಮಾ ವಾ ಆಹಿತಂ ನಾಮ ಹೋತಿ, ನಾಞ್ಞಥಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಮಾಹಿತಾತಿ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಸಮಾಧಿವಿರಹಿತಾ’’ತಿ ಆಹ. ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಾತಿ ಅನವಟ್ಠಿತಚಿತ್ತಾ. ಪುಬ್ಬೇ ನೀವರಣಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಂ ಗಹಿತಂ ‘‘ಉದ್ಧತಾ ಅವೂಪಸನ್ತಚಿತ್ತಾ’’ತಿ, ಇಧ ಸಮಾಧಾನಾಭಾವೇನ ಉದ್ಧಚ್ಚಹೇತುಕೋ ಚಿತ್ತವಿಬ್ಭಮೋ ವುತ್ತೋ ‘‘ಅಸಮಾಹಿತಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಚಿತ್ತಾ’’ತಿ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಉದ್ಧಚ್ಚೇನ ಹಿ ಏಕಾರಮ್ಮಣೇ ಚಿತ್ತಂ ವಿಪ್ಫನ್ದತಿ ಧಜಯಟ್ಠಿಯಂ ವಾತೇನ ಪಟಾಕಾ ವಿಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೪೦) ವುತ್ತನಯೇನ. ಸಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬಸದಿಸಮೇವಾತಿ ಭಯಭೇರವಾವ್ಹಾಯನಸ್ಸ ಅಭಿಜ್ಝಾಲುವಾರೇ ವುತ್ತಸದಿಸತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ.

೪೮. ದುಪ್ಪಞ್ಞಾತಿ ಏತ್ಥ ದು-ಸದ್ದೋ ‘‘ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಅಭಾವತ್ಥೋ, ನ ‘‘ದುಗ್ಗತಿ, ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ಗರಹತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನಿಪ್ಪಞ್ಞಾನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ಪನ ದುಟ್ಠಾ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇತಿ ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ಪಾಠವಿಕಪ್ಪೇಸು. ಏಲನ್ತಿ ವಾ ದೋಸೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾ ಸಾ ವಾಚಾ ನೇಲಾ ಕಣ್ಣಸುಖಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಸೀಲಂ ‘‘ನೇಲಙ್ಗ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ದುಪ್ಪಞ್ಞಾ ಚ ಕಥೇನ್ತಾ ಸದೋಸಮೇವ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿ ಅಪಣ್ಡಿತಭಾವತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ’’ತಿ. ತಸ್ಮಾ ಏಲಸಬ್ಭಾವತೋ ಏಲಂ ಮುಖಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಏಲಮೂಗಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಏವಮ್ಪಿ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಯಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ವಸೇನ ‘‘ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ನನು ಚ ಬೋಧಿಸತ್ತಾ ಬಹುಲವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಹೋನ್ತೀತಿ? ಹೋನ್ತಿ, ತದಾ ಪನ ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ನ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭೋ ಕತೋ, ನೋ ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನೋ ಚ ಖೋ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಸದ್ಧಾವಿರಹಿತಾ ಅಪರಿಸುದ್ಧಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಾದಯೋ ವಿಯ ಭಯಭೇರವಾವ್ಹಾಯನಸ್ಸ ವಿಸೇಸಕಾರಣಂ, ನಾಪಿ ಸದ್ಧಾಲುತಾ ಪಲ್ಲೋಮತಾಯಾತಿ ಸದ್ಧಾವಾರೋ ಅನುದ್ಧಟೋ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಅಕಾರಣಂ. ಕಮ್ಮಫಲೇ ಹಿ ಸದ್ದಹನ್ತೋ ಕಮ್ಮಪಟಿಸರಣತಂಯೇವ ನಿಸ್ಸಾಯ ಭಯಭೇರವಂ ತಿಣಾಯಪಿ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ಪಲ್ಲೋಮತಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ವೀರಿಯಾದಯೋ ಸದ್ಧಾಯ ವಿನಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ತೇಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ ಸಹಜಾತಾ ಚ ಸಾ ತಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಗಹಿತಾ ಹೋತೀತಿ ವಿಸುಂ ನ ಉದ್ಧಟಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾಯಮ್ಪಿ ನ ಉದ್ಧಟಾ, ಕಿಂ ವಾ ಏತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ, ಅದ್ಧಾ ಸಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಆರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹಟ್ಠಾನೇ ನ ಗಹೇತಬ್ಬಾವ, ತತೋ ಧಮ್ಮಸ್ಸಾಮಿನಾ ಇಧ ನ ಉದ್ಧಟಾ, ಏವಂ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು ನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಯಥಾನುಲೋಮದೇಸನಾ ಹಿ ಸುತ್ತನ್ತಕಥಾತಿ.

ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತವಾರಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸೋಳಸಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹೋ ನಿಟ್ಠಿತೋ.

ಭಯಭೇರವಸೇನಾಸನಾದಿವಣ್ಣನಾ

೪೯. ಸೋಳಸಾರಮ್ಮಣಾನೀತಿ ಸೋಳಸಟ್ಠಾನಾನಿ ಆರಮ್ಮಣಾನಿ. ಏವರೂಪಾಸು ರತ್ತೀಸೂತಿ ಚಾತುದ್ದಸೀಆದಿಕಾ ಉಪರಿ ವಕ್ಖಮಾನಾ ರತ್ತಿಯೋ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಏವರೂಪೇ ಸೇನಾಸನೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಾತಿ ಅನಿಯಮತೋ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾನಂ ಪುನ ‘‘ತಾ’’ತಿ ವಚನಂ ನಿದ್ದೇಸೋ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಾ ತಾತಿ ಉಭಯಮೇತಂ ರತ್ತೀನಂಯೇವ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸವಚನ’’ನ್ತಿ. ಅಭೀತಿ ಲಕ್ಖಣತ್ಥೇ ‘‘ಅಞ್ಞೇ ಚ ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಹಾಸಾಲಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣತ್ಥತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ? ಲಕ್ಖೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚನ್ದಪಾರಿಪೂರಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುಣ್ಣಮಾಸಿಯಂ ಚನ್ದಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಅಮಾವಾಸಿಯಂ ಚನ್ದಪರಿಕ್ಖಯೇನ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಚನ್ದಸ್ಸ ಉಪಡ್ಢಮಣ್ಡಲತಾರಾಹುಗ್ಗಹತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಮೇವ ಅಭಿ-ಸದ್ದೋ ಲಕ್ಖಿತಸದ್ದೇನೇವ ಲಕ್ಖಣತ್ಥಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಯಮಾನತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪಠಮದಿವಸತೋ ಪಭುತೀತಿ ಪಠಮಪಾಟಿಪದದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಯಸ್ಮಾ ಚೋದಕೋ ಭಗವತೋ ಕಾಲೇ ಅನಭಿಲಕ್ಖಿತಾಪಿ ಅಪರಭಾಗೇ ಅಭಿಲಕ್ಖಿತಾ ಜಾತಾ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಅಭಿಲಕ್ಖಣೀಯತಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಸಬ್ಬದಸ್ಸಿನಾ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಕಸ್ಮಾ ನ ಗಹಿತಾ’’ತಿ ಚೋದೇತಿ, ಇತರೋ ಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಾಸು ಚಾತುದ್ದಸೀಆದೀಸು ಗಯ್ಹಮಾನಾಸು ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕಾಯ ಕಥಂ ಗಹಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಅಸಬ್ಬಕಾಲಿಕತ್ತಾ’’ತಿ ಪರಿಹರತಿ.

ತಥಾವಿಧಾಸೂತಿ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾ ವುತ್ತಾ, ತಥಾವಿಧಾಸು. ದೇವತಾಧಿಟ್ಠಿತಭಾವೇನ ಆರಾಮಾದೀನಂ ಲೋಕಸ್ಸ ಚೇತಿಯಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೂಜನೀಯಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ಮನುಸ್ಸಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಗಾಮಾದೀನಂ ದ್ವಾರೇಸು ತಥಾರೂಪೇ ರುಕ್ಖೇ ಚೇತಿಯಟ್ಠಾನಿಯೇ ಕತ್ವಾ ವೋಹರನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಗಾಮನಿಗಮಾದಿದ್ವಾರೇಸೂ’’ತಿಆದಿ. ದಸ್ಸನಮತ್ತೇನಪಿ ಸವನಮತ್ತೇನಪಿ ಭಯುಪ್ಪಾದನೇನ ಪಾಕತಿಕಸತ್ತೇ ಭಿಂಸೇನ್ತೀತಿ ಭಿಂಸನಕಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಯಜನಕಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಭಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಭಯಂ, ಅತಿವಿಯ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಂ ಭೇರವಂ.

ಆಯಾಚನಉಪಹಾರಕರಣಾರಹನ್ತಿ ತಂತಂಬಲಿಕಮ್ಮಪಣಿಧಿಕಮ್ಮಕರಣಯೋಗ್ಗಂ. ಪುಪ್ಫಧೂಪ…ಪೇ… ಧರಣಿತಲನ್ತಿ ಇದಂ ಯಥಾಪಟಿಸೂತೇನ ಸುಪ್ಪಾದಿನಾ ಉಪಹಾರಕರಣದಸ್ಸನಂ. ಕೋಟ್ಟೇನ್ತೋತಿ ಪಹರನ್ತೋ, ಸಿಙ್ಗಪ್ಪಹಾರಖುರಪ್ಪಹಾರೇಹಿ ಸದ್ದಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಾನಂ ಇಧ ಮಗೋತಿ ನಾಮಂ, ನ ‘‘ಅಚ್ಛಚಮ್ಮಂ ಮಿಗಚಮ್ಮಂ ಏಳಕಚಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ವಿಯ, ರೋಹಿತೋತಿಆದಿ ಮಿಗವಿಸೇಸಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಚಾಲೇತ್ವಾತಿ ಅಗ್ಗಮದ್ದನೇನ ಚಾಲೇತ್ವಾ. ಮೋರಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಪಲಕ್ಖಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಇಧ ಸಬ್ಬಪಕ್ಖಿಗಹಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋತಿ ಇದಂ ಯಥಾ ‘‘ಮೋರೋ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವಾ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತವಿಕಪ್ಪನತ್ಥೋ, ಏವಂ ‘‘ಮಿಗೋ ವಾ’’ತಿ ಏತ್ಥಾಪೀತಿ ಮಿಗಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಸೇಸತ್ಥವುತ್ತಿತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಇತೋ ಪಭೂತೀತಿ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಯಾ ತಾ ರತ್ತಿಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಯಭೇರವಸ್ಸ ಗವೇಸನಚಿನ್ತನತೋ ಪಭುತಿ, ನ ಗವೇಸನಾರಮ್ಭತೋ ಪಭುತಿ. ‘‘ಅಪ್ಪೇವ ನಾಮಾಹಂ ಭಯಭೇರವಂ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಭಯಭೇರವಂ. ಸುಖಾರಮ್ಮಣಂ ರೂಪಂ ಸುಖಮಿವ ‘‘ರೂಪಂ ಸುಖಂ ಸುಖಾನುಪತಿತಂ ಸುಖಾವಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೩.೬೦). ಕಥಂ ಭಯಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿತ್ತಸ್ಸ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಆಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವಚನತೋ ಗವೇಸನಾರಮ್ಭತೋ ಪಭುತಿ ‘‘ಏತಂ ಭಯ’’ನ್ತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಕೇಚಿ ‘‘ತಂ ನ ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಕ್ಖುನಾ ದಸ್ಸನಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋ. ಭಯಂ ಆಕಙ್ಖಮಾನೋತಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖನವಸೇನ ಅಹಂ ಭಯವತ್ಥುಂ ಆಕಙ್ಖನ್ತೋ ವಿಹರಾಮಿ, ತಂ ಕಿಮತ್ಥಿಯಂ, ಏತ್ತಕೋಪಿ ಭಯಸಮನ್ನಾಹಾರೋ ಮಯ್ಹಂ ಅಯುತ್ತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯಂ ಪಕಾರಂ ಭೂತೋ ಯಥಾಭೂತೋ, ಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಪಕಾರೋ ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನ ಯುತ್ತೋ ಪಾಳಿಯಂ ತಥಾ ಆಗತತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಭವಿತಸ್ಸಾತಿ ಇದಂ ‘‘ಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ಪದನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ಪುರಿಮಪದಲೋಪೇನ ಭೂತಸ್ಸಾತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಮಙ್ಗೀಭೂತಸ್ಸ ವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಭಯಭೇರವಾರಮ್ಮಣೇತಿ ಭಯಭೇರವಾಭಿಮತೇ ಆರಮ್ಮಣೇ. ನೇವ ಮಹಾಸತ್ತೋ ತಿಟ್ಠತೀತಿಆದಿ ‘‘ತಥಾಭೂತೋ ಚ ತಂ ಪಟಿವಿನೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಯಥಾ ಚಿನ್ತಿತಂ, ತಥಾ ಪಟಿಪನ್ನಭಾವದಸ್ಸನಂ. ಇರಿಯಾಪಥಪಟಿಪಾಟಿ ನಾಮ ಠಾನಗಮನನಿಸಜ್ಜಾನಿಪಜ್ಜಾತಿ ವದನ್ತಿ, ಉಪ್ಪಟಿಪಾಟಿ ಪನ ಪಠಮಂ ನಿಪಜ್ಜಾ, ಪುನ ನಿಸಜ್ಜಾ, ಪುನ ಠಾನಂ, ಪಚ್ಛಾ ಗಮನನ್ತಿ ಏವಂ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಆಸನ್ನಪಟಿಪಾಟಿಯಾತಿ ಗಮನಸ್ಸ ತಾವ ಠಾನಂ ಆಸನ್ನಂ, ಠಾನಸ್ಸ ನಿಸಜ್ಜಾ ಗಮನಞ್ಚ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ನಿಪಜ್ಜಾ ಠಾನಞ್ಚ, ನಿಪಜ್ಜಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾ ಆಸನ್ನಾ. ಇಧ ಪನ ಗಮನಸ್ಸ ಠಾನಂ, ಠಾನಸ್ಸ ಚ ಗಮನಂ, ನಿಸಜ್ಜಾಯ ಚ ನಿಪಜ್ಜಾ, ನಿಪಜ್ಜಾಯ ಚ ನಿಸಜ್ಜಾ ಆಸನ್ನಭಾವೇನ ಗಹಿತಾ, ಇತರೇ ಪರಮ್ಪರಾವಸೇನಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಭಿಕ್ಖುಸ್ಸ ಪನ ಇರಿಯಾಪಥಾ ಸಮ್ಪತ್ತಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ವಿಯ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ವುಚ್ಚನ್ತಿ.

ಭಯಭೇರವಸೇನಾಸನಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರವಣ್ಣನಾ

೫೦. ಅಯಞ್ಚ ಮೇ ಸಬ್ಬಸೋ ಭಯಭೇರವಾಭಾವೋ ವಿಸೇಸತೋ ಅಸಮ್ಮೋಹಧಮ್ಮತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸನ್ತಿ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಉಪರಿ ದೇಸನಾ ವಡ್ಢಿತಾತಿ ಅಯಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅನುಸನ್ಧಿ. ಝಾಯೀನಂ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನೇಸೂತಿ ಇಮಿನಾ ಅಜ್ಝಾಯೀನಂ ಸಮ್ಮೋಹಟ್ಠಾನೇಸು ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥೀತಿ ಇದಂ ನಿಪಾತಪದಂ ಪುಥುವಚನಮ್ಪಿ ಹೋತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಕಾಯೇ ಕೇಸಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೩೭೩-೩೭೪; ಮ. ನಿ. ೧.೧೧೦; ೩.೧೫೪; ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೨೭; ಖು. ಪಾ. ೩.ದ್ವತಿಂಸಾಕಾರ) ವಿಯಾತಿ ‘‘ಸನ್ತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ಕಿಂ ಖಣತ್ತಯಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ತೇ ಅತ್ಥಿ, ನೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತೀ’’ತಿ, ಮಹತಿ ಲೋಕಸನ್ನಿವಾಸೇ ಏದಿಸಾಪಿ ಸಂವಿಜ್ಜನ್ತಿ ಞಾಣೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತಾಯ ಉಪಲಬ್ಭನ್ತೀತಿ. ಓದಾತಕಸಿಣಲಾಭೀತಿ ಅಪ್ಪಮಾಣಓದಾತಕಸಿಣಲಾಭೀ. ಏವಂ ಹಿಸ್ಸ ಸಮನ್ತತೋ ಆಲೋಕೋ ವಿಯ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ಪರಿಕಮ್ಮನ್ತಿ ಸಮಾಪತ್ತಿಪುಬ್ಬಭಾಗಮಾಹ. ಏತ್ತಕಂ ಸೂರಿಯೇ ಗತೇ ವುಟ್ಠಹಾಮೀತಿ,ನೋ ಚ ಖೋ ಅದ್ಧಾನಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಕುಸಲೋ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ದಿವಾ ಏವ ವುಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿ ಮನಸಿಕಾರಂ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ. ವಿಸದಂ ಹೋತಿ ಸಬ್ಬಂ ಆರಮ್ಮಣಜಾತಂ, ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸ ವಿಯ ವಿಭೂತಂ. ಅವಿಸದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋತಿ ರತ್ತಿಂ ‘‘ದಿವಾ’’ತಿ, ದಿವಾ ಚ ‘‘ರತ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂಸಞ್ಞಿನೋ.

ಅನ್ತೋಸೇನಾಸನೇ ರತ್ತಿಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಹೋತೀತಿ ರತ್ತಿ-ಸದ್ದೋ ಅಜ್ಝಾಹರಿತಬ್ಬೋ. ಪರಿತ್ತಾಸನಾದೀಹಿ, ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಾ ಕಾರಣೇಹಿ. ಗಮ್ಭೀರಾಯ ಭೂಮಿಗಬ್ಭಸದಿಸಾಯ ಘನವನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ ಬಹಲತರಜಾಲವನಪಟಲಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾಯ. ಅನ್ತರಹಿತಸೂರಿಯಾಲೋಕೇ ಕಾಲೇತಿ ಏತೇನೇವ ದಿವಾತಿ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧೋ. ಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರೋ ನಾಮ ಬಹುವಿಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರಾನಂ ಅಞ್ಞತರ’’ನ್ತಿ.

ಪಾಕಟೋ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ ರತ್ತಿನ್ದಿವಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅನ್ತಮಸೋ ಲವತುಟಿಖಣಸ್ಸಪಿ ಉಪಾದಾಯ ಸುವವತ್ಥಿತತ್ತಾ, ತಥಾ ರತ್ತಿದಿವಸಕೋಟ್ಠಾಸಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅತ್ತನಾ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಕಾಲಞಾಣವಸೇನ ಚ.

ಕಾಲಥಮ್ಭೇ ಲದ್ಧಬ್ಬಛಾಯಾವಸೇನ ದ್ವಙ್ಗುಲಕಾಲೇ. ಯಾಮಘಣ್ಟಿಕಂ ಪಹರತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಂತಂವತ್ತಕರಣತ್ಥಂ. ಮುಗ್ಗರನ್ತಿ ಘಣ್ಟಿಕಪ್ಪಹರಣಮುಗ್ಗರಂ. ಯಾಮಯನ್ತಂ ಪತತಿ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಯೋಜಿತನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯಾವ ಅಞ್ಞೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭೋಜನಸಾಲಂ ಉಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತಾವ ದಿವಾವಿಹಾರಟ್ಠಾನಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಣಧಮ್ಮಂ ಕರೋತಿ.

ಯಂ ಖೋ ತನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯನ್ತಿ ಅನಿಯಮುದ್ದೇಸೋ, ಖೋತಿ ಅವಧಾರಣೇ, ಯಮೇವ ಪುಗ್ಗಲನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರವಚನಂ. ಮಮೇವಾತಿ ಮಂ ಏವ. ಅಸಮ್ಮೋಹಸಭಾವೋತಿ ಸಭಾವಭೂತಅಸಮ್ಮೋಹೋ. ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಞ್ಞಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಯಾಥಾವತೋ ಹಿತಸ್ಸ ಜಾನನಸಮತ್ಥೇನ ಅತ್ತನೋ ಪಞ್ಞಾಗುಣೇನ, ನ ಕೇವಲಂ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನೇವ ಹಿತೇಸಿತಾ, ಅಥ ಖೋ ಪಯೋಗೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಹಿತೂಪದೇಸಕೋ’’ತಿ ಆಹ. ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಪನ ಹಿತೇಸಿತಾ ‘‘ಲೋಕಾನುಕಮ್ಪಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಉಪಕರಣೇಹಿ ವಿನಾ ನ ಕದಾಚಿ ಭೋಗಸುಖಂ ಉಪಕರಣದಾನಞ್ಚ ಚಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಹೇತುಕನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ…ಪೇ… ದಾಯಕೋ’’ತಿ. ಮೇತ್ತಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹಿತೂಪಸಂಹಾರೇನ ರಕ್ಖಿತಾ. ಕರುಣಾಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ದುಕ್ಖಾಪನಯನೇನ ಗೋಪಾಯಿತಾ. ನನು ಚ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಹಿತಾಯ ಸುಖಾಯಾ’’ತಿ, ಅಥ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಇಧ ದೇವಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇನ ಪುಬ್ಬೇ ಅವಿಸೇಸತೋ ಹಿತಾದೀನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ, ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸತೋ ಸಹ ಪಯೋಜನೇನ ತಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನೀತಿ ದೀಪೇತಿ. ನಿಬ್ಬಾನತೋ ಪರೋ ಪರಮೋ ಅತ್ಥೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಮತ್ಥತ್ತಾಯಾ’’ತಿ. ಹಿನೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಹಿತಂ, ಮಗ್ಗೋ. ಉಕ್ಕಂಸತೋ ಸುಖತ್ಥಂ ಅರಿಯಫಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತತೋ ಉತ್ತರಿ ಸುಖಾಭಾವತೋ’’ತಿ.

ಅಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫೧. ಅಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರನ್ತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹವುತ್ತಿಂ, ಅಸಮ್ಮೋಹಸಮ್ಬೋಧಿನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ತನ್ತಿ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾಭಾವನಾಸಙ್ಖಾತಂ ಪಟಿಪದಂ. ಪುಬ್ಬಭಾಗತೋ ಪಭುತೀತಿ ಭಾವನಾಯ ಪುಬ್ಬಭಾಗವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಕೇಚೀತಿ ಉತ್ತರವಿಹಾರವಾಸಿನೋ.

ಬೋಧಿಮಣ್ಡೇತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೧.ವೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೩.೮.೧೧) ಬೋಧಿಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಮಣ್ಡಭಾವಪ್ಪತ್ತೇ ಠಾನೇ. ಚತುರಙ್ಗನ್ತಿ ‘‘ಕಾಮಂ ತಚೋ ಚ ನ್ಹಾರು ಚ, ಅಟ್ಠಿ ಚ ಅವಸಿಸ್ಸತೂ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೨.೧೮೪; ಸಂ. ನಿ. ೨.೨೩೭; ಅ. ನಿ. ೨.೫; ೮.೧೩; ಮಹಾನಿ. ೧೭, ೧೯೬) ವುತ್ತಚತುರಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗತಂ. ಪಗ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಆರಮ್ಭಂ ಸಿಥಿಲಂ ಅಕತ್ವಾ ದಳ್ಹಪರಕ್ಕಮಸಙ್ಖಾತುಸ್ಸಹನಭಾವೇನ ಗಹಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಸಿಥಿಲಪ್ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಅಸಲ್ಲೀನನ್ತಿ ಅಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಕೋಸಜ್ಜವಸೇನ ಸಙ್ಕೋಚಂ ಅನಾಪನ್ನಂ.

ಉಪಟ್ಠಿತಾತಿ ಓಗಾಹನಸಙ್ಖಾತೇನ ಅಪಿಲಾಪನಭಾವೇನ ಆರಮ್ಮಣಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ ಠಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಾಭಿಮುಖೀಭಾವೇನಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಮೋಸಸ್ಸ ವಿದ್ಧಂಸನವಸೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ನ ಸಮ್ಮುಟ್ಠಾತಿ ಅಸಮ್ಮುಟ್ಠಾ. ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಚಿತ್ತಮಿವ ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿವಸೇನೇವ ಕಾಯೋ ಪಸ್ಸದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ತಥಾಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಸಹೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ನ ವಿನಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಾಯಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಭವೇನಾ’’ತಿ. ರೂಪಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸದ್ಧೋಯೇವ ಹೋತಿ ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿಯಾ ಉಭಯೇಸಮ್ಪಿ ಕಾಯಾನಂ ಪಸ್ಸಮ್ಭನಾವಹತ್ತಾ. ಸೋ ಚ ಖೋ ಕಾಯೋ. ವಿಗತದರಥೋತಿ ವಿಗತಕಿಲೇಸದರಥೋ. ನಾಮಕಾಯೇ ಹಿ ವಿಗತದರಥೇ ರೂಪಕಾಯೋಪಿ ವೂಪಸನ್ತದರಥಪರಿಳಾಹೋ ಹೋತಿ. ಸಮ್ಮಾ ಆಹಿತನ್ತಿ ನಾನಾರಮ್ಮಣೇಸು ವಿಧಾವನಸಙ್ಖಾತವಿಕ್ಖೇಪಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಸ್ಮಿಂಯೇವ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅವಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವಾಪಾದಾನೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಹಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಅನೇಕಗ್ಗಭಾವೋ ವಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಚಞ್ಚಲತಾ, ಸಾ ಸತಿ ಏಕಗ್ಗತಾಯ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಗ್ಗಂ ಅಚಲಂ ನಿಪ್ಫನ್ದನ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ‘‘ಆರದ್ಧಂ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವೀರಿಯಸತಿಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮಾಧೀನಂ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿದಸ್ಸನೇನ. ನನು ಚ ಸದ್ಧಾಪಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿ ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಟಿಪದಾಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ? ಸಚ್ಚಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಪನ ನಾನನ್ತರಿಯಭಾವೇನ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಾತಿ ನ ಗಹಿತಾ. ಅಸತಿ ಹಿ ಸದ್ಧಾಯ ವೀರಿಯಾರಮ್ಭಾದೀನಂ ಅಸಮ್ಭವೋಯೇವ, ಪಞ್ಞಾಪರಿಗ್ಗಹೇ ಚ ನೇಸಂ ಅಸತಿ ಪಞ್ಞಾಯಾರಮ್ಭಾದಿಭಾವೋ ನ ಸಿಯಾ. ತಥಾ ಅಸಲ್ಲೀನಾಸಮ್ಮೋಸತಾದಯೋ ವೀರಿಯಾದೀನನ್ತಿ ಅಸಲ್ಲೀನತಾದಿಗ್ಗಹಣೇನೇವೇತ್ಥ ಪಞ್ಞಾಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿ ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಝಾನಭಾವನಾಯಂ ವಾ ಸಮಾಧಿಕಿಚ್ಚಂ ಅಧಿಕಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮಾಧಿಪರಿಯೋಸಾನಾವ ಝಾನಸ್ಸ ಪುಬ್ಬಪಟಿಪದಾ ಕಥಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೋ ಹಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಏಕದೇಸಭೂತೋತಿ ವುತ್ತೋವಾಯಮತ್ಥೋತಿ. ವಿಹರತೀತಿ ಆಗತಂ ಪರುದ್ದೇಸಿಕತ್ತಾ ವಿಹಾರಸ್ಸ. ಇಧ ವಿಹಾಸಿನ್ತಿ ಆಗತಂ ಅತ್ಥುದ್ದೇಸಿಕತ್ತಾ. ಇದಂ ಕಿರ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಾನಂ ಅವಿಜಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಆನಾಪಾನಸ್ಸತಿಕಮ್ಮಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ರೂಪವಿರಾಗಭಾವನಾವಸೇನ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೨.ನೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ) ಪವತ್ತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಅರೂಪಜ್ಝಾನವಿಸೇಸೋ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸಙ್ಗಹೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನೀ’’ತಿ. ಯುತ್ತಂ ತಾವ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಭವೋಕ್ಕಮನತ್ಥತಾ ವಿಯ ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕತಾಪಿ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾತಿ ತೇಸಂ ವಸೇನ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಝಾನಾನೀ’’ತಿ ವಚನಂ, ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕತಾ ಪನ ನಿರೋಧಪಾದಕತಾ ಚ ಚತುತ್ಥಸ್ಸೇವ ಝಾನಸ್ಸ ಆವೇಣಿಕಾ, ಸಾ ಕಥಂ ಚತುನ್ನಂ ಝಾನಾನಂ ಸಾಧಾರಣಾ ವುತ್ತಾತಿ? ಪರಮ್ಪರಾಧಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಪದಟ್ಠಾನಪದಟ್ಠಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದಟ್ಠಾನನ್ತೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ಕಾರಣಕಾರಣಮ್ಪಿ ಕಾರಣನ್ತಿ ಯಥಾ ‘‘ತಿಣೇಹಿ ಸತ್ತಂ ಸಿದ್ಧ’’ನ್ತಿ, ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪಯೋಜನನಿದ್ದೇಸೇ ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಗ್ಗಹಣಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತತ್ಥಾನೀತಿ ಚಿತ್ತಸಮಾಧಾನತ್ಥಾನಿ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರತ್ಥಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾಸೀಸೇನ ಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರೋ ವುತ್ತೋ, ಸುಕ್ಖವಿಪಸ್ಸಕಖೀಣಾಸವವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏಕಗ್ಗಚಿತ್ತಾ ಸುಖಂ ದಿವಸಂ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ. ಭವೋಕ್ಕಮನತ್ಥಾನೀತಿ ಭವೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಿಅತ್ಥಾನಿ.

ಯಸ್ಮಾ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೨.ನೇರಞ್ಜಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ) ಬೋಧಿಸತ್ತೇನ ಬೋಧಿಮಣ್ಡೂಪಸಙ್ಕಮನತೋ ಪುಬ್ಬೇಪಿ ಚರಿಮಭವೇ ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಪುಬ್ಬಂ, ತದಾ ಪನ ತಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಮತ್ತಮೇವ ಅಹೋಸಿ, ನ ವಿಪಸ್ಸನಾದಿಪಾದಕಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ’’ನ್ತಿ ತತೋ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕನ್ತಿ ವಿಪಸ್ಸನಾರಮ್ಭೇ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪಾದಕಂ. ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಬುದ್ಧಾನಞ್ಹಿ ಪಠಮಾರಮ್ಭೇ ಏವ ಪಾದಕಜ್ಝಾನೇನ ಪಯೋಜನಂ ಅಹೋಸಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ ಉಪರಿಮಗ್ಗಾಧಿಗಮಫಲಸಮಾಪತ್ತಿಅಭಿಞ್ಞಾವಳಞ್ಜನಾದಿಅತ್ಥಂ. ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿಸಮಧಿಗಮತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ಞಾಣಸಮಾಧಿಕಿಚ್ಚಂ ಆಕಙ್ಖಮತ್ತಪಟಿಬದ್ಧಮೇವಾತಿ. ಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸಾಧಕನ್ತಿ ಅನುಪುಬ್ಬವಿಹಾರಾದಿಸಬ್ಬಕಿಚ್ಚಸಾಧಕಂ. ಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣದಾಯಕನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕತ್ತಾ ಏವ ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಝಾನಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣದಾಯಕತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಞಾಣಂ, ಮಗ್ಗಞಾಣಪದಟ್ಠಾನಞ್ಚ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿ, ತದಧಿಗಮಸಮಕಾಲಮೇವ ಭಗವತೋ ಸಬ್ಬೇ ಬುದ್ಧಗುಣಾ ಹತ್ಥಗತಾ ಅಹೇಸುಂ, ಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಚ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೋತಿ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗಪಟಿಪದಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೨. ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನನ್ತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಸಙ್ಖಾತಾನಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ. ಅನುಪದವಣ್ಣನಾತಿ ತಾಸಂ ವಿಜ್ಜಾನಂ ನಿದ್ದೇಸಪಾಳಿಯಾ ಅನುಪದವಣ್ಣನಾ. ಭಾವನಾನಯೋತಿ ಉಪ್ಪಾದನವಿಧಿ. ‘‘ಸೋ’’ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಸ್ಸ ಅಹಂ-ಸದ್ದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧನೇ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇಸಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಳಿಯಂ ವಾ ‘‘ಅಭಿನಿನ್ನಾಮೇಸಿ’’ನ್ತಿ ಉತ್ತಮಪುರಿಸಸ್ಸ ಯೋಗೋತಿ ಅಹಂ-ಸದ್ದೇನ ಆನೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ತದತ್ಥೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸೋ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿನೀಹರಿನ್ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಝಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾಭಿಮುಖಂ ಪೇಸೇಸಿಂ, ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನಿನ್ನಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪೋಣಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಪಬ್ಭಾರಂ ಅಕಾಸಿನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಪುಬ್ಬೇಅತೀತಜಾತೀಸು ನಿವುತ್ಥಕ್ಖನ್ಧಾ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸೋ. ನಿವುತ್ಥಾತಿ ಚ ಅಜ್ಝಾವುತ್ಥಾ ಅನುಭೂತಾ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ನಿರುದ್ಧಾ, ಗೋಚರನಿವಾಸೇನ ನಿವುತ್ಥಧಮ್ಮಾ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಿಞ್ಞಾಣೇನವಿಞ್ಞಾತಾ, ಪರವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಾಪಿ ವಾ ಛಿನ್ನವಟುಮಕಾನುಸ್ಸರಣಾದೀಸು, ತಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಯಾಯ ಸತಿಯಾ ಅನುಸ್ಸರತಿ, ತಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ಞಾಣಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಾನುಸ್ಸತಿಞ್ಞಾಣಂ. ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಂ ಅನುಸ್ಸರಣವಸೇನ ಯಾವದಿಚ್ಛಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ. ತಸ್ಮಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸೇವತ್ಥಸ್ಸ ಕಾರಣಭಾವೇನ ಪಚ್ಚಾಮಸನಂ, ಪಟಿನಿವತ್ತನ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಇಧೂಪಪತ್ತಿಯಾತಿ ಇಧ ಚರಿಮಭವೇ ಉಪಪತ್ತಿಯಾ. ಅನನ್ತರನ್ತಿ ಅತೀತಾನನ್ತರಮಾಹ. ಅಮುತ್ರಾತಿ ಅಮುಕಸ್ಮಿಂ ಭವೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉದಪಾದಿನ್ತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿಂ. ತಾಹಿ ದೇವತಾಹೀತಿ ತುಸಿತಾದೇವತಾಹಿ. ಏಕಗೋತ್ತೋತಿ ತುಸಿತಗೋತ್ತೇನ ಏಕಗೋತ್ತೋ. ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾನಸ್ಸ ಪರಿಯೋಸಾನಾವತ್ಥಾಯ ದೇವಲೋಕೂಪಪತ್ತಿಜನಕಂ ನಾಮ ಅಕುಸಲೇನ ಕಮ್ಮುನಾ ಅನುಪದ್ದುತಮೇವ ಹೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ದುಕ್ಖಂ ಪನ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಮೇವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮಹಾಪುಞ್ಞಾನಮ್ಪಿ ಪನ ದೇವಪುತ್ತಾನಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿಕಾಲಾದೀಸು ಅನಿಟ್ಠಾರಮ್ಮಣಸಮಾಯೋಗೋ ಹೋತಿಯೇವಾತಿ ‘‘ಕದಾಚಿ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಸ್ಸಪಿ ಸಮ್ಭವೋ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಸತ್ತಪಞ್ಞಾಸ…ಪೇ… ಪರಿಯನ್ತೋತಿ ಇದಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸ್ಸಗಣನಾವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ದೇವಾನಂ ವಸ್ಸಗಣನಾಯ ಪನ ಚತುಸಹಸ್ಸಮೇವ.

ಅತೀತಭವೇ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೨.ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾಯಂ) ಖನ್ಧಾ ತಪ್ಪಟಿಬದ್ಧನಾಮಗೋತ್ತಾನಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸನ್ತೇವ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕರೋತಿ? ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸ’’ನ್ತಿ. ಮೋಹೋ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಟ್ಠೇನ‘‘ತಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ತಮೋ ವಿಯಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಓಭಾಸಕರಣಟ್ಠೇನಾತಿ ಕಾತಬ್ಬತೋ ಕರಣಂ, ಓಭಾಸೋವ ಕರಣಂ, ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇನ ಓಭಾಸಭಾವೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತಬ್ಬಟ್ಠೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಪಸಂಸಾವಚನನ್ತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖವಿಧಮನಪವತ್ತಿವಿಸೇಸಾನಂ ಬೋಧನತೋ ವುತ್ತಂ. ಅವಿಜ್ಜಾ ವಿಹತಾತಿ ಏತೇನ ವಿಜ್ಜನಟ್ಠೇನ ವಿಜ್ಜಾತಿ ಅಯಮ್ಪಿ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪನ್ನಾತಿ ಏತೇನ ವಿಜ್ಜಾಪಟಿಪಕ್ಖಾ ಅವಿಜ್ಜಾ, ಪಟಿಪಕ್ಖತಾ ಚಸ್ಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಭಾವೇನ ವಿಜ್ಜಾಯ ಚ ಪಹಾಯಕಭಾವೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಇತರಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಪದದ್ವಯೇತಿ ಇಮಿನಾ ತಮೋ ವಿಹತೋ ವಿನಟ್ಠೋ. ಕಸ್ಮಾ? ಯಸ್ಮಾ ಆಲೋಕೋ ಉಪ್ಪನ್ನೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಪೇಸಿತತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಿದ್ಧಿಂ ಪತಿ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಚಿತ್ತಸ್ಸ. ಯಥಾ ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸಪಿ ಕಸ್ಸಚಿ ಮಾದಿಸಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೩. ಇಧಾತಿ ಭಯಭೇರವಸುತ್ತೇ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಅಯಂ ವಿಸೇಸೋತಿ ಯೋಜನಾ. ವುತ್ತಸದಿಸಮೇವ ‘‘ಮೇತಿ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಪರಿಕಮ್ಮಕಿಚ್ಚನ್ತಿ ‘‘ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಚತುತ್ಥಜ್ಝಾನತೋ ವುಟ್ಠಾಯ ಸಬ್ಬಪಚ್ಛಿಮಾ ನಿಸಜ್ಜಾ ಆವಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ’’ತಿಆದಿನಾ, ಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾಪಾದಕಜ್ಝಾನಂ ಸಬ್ಬಾಕಾರೇನ ಅಭಿನೀಹಾರಕ್ಖಮಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಚ ವುತ್ತೇನ ಪರಿಕಮ್ಮೇನ ಕಿಚ್ಚಂ ಪಯೋಜನಂ ನತ್ಥಿ. ನ ತೇನ ಇಧ ಅತ್ಥೋತಿ ತೇನ ಭಾವನಾನಯೇನ ಇಧ ಪಾಳಿಯಾ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಾಯಂ ಅತ್ಥೋ ನತ್ಥಿ ತಥಾಭಾವನಾಯ ಇಧ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೫೪. ವಿಪಸ್ಸನಾಪಾದಕನ್ತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೪.ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಕಥಾಯಂ; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೨೪೮; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೩.೫೯) ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ. ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚ ತಿವಿಧಾ ವಿಪಸ್ಸನಕಪುಗ್ಗಲಭೇದೇನ. ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಬೋಧಿಸತ್ತಾನಞ್ಚ ವಿಪಸ್ಸನಾ ಚಿನ್ತಾಮಯಞಾಣಸಂವದ್ಧಿತತ್ತಾ ಸಯಮ್ಭುಞಾಣಭೂತಾ, ಇತರೇಸಂ ಸುತಮಯಞಾಣಸಂವದ್ಧಿತತ್ತಾ ಪರೋಪದೇಸಸಮ್ಭೂತಾ, ಸಾ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಂ ಅವಸೇಸರೂಪಾರೂಪಜ್ಝಾನಾನಂ ಅಞ್ಞತರತೋ ವುಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನೇಕಧಾ ಅರೂಪಮುಖವಸೇನ ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನೇ ವುತ್ತಾನಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಧಾತುಪರಿಗ್ಗಹಮುಖಾನಂ ಅಞ್ಞತರಮುಖವಸೇನ ಅನೇಕಧಾವ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೦೬) ನಾನಾನಯತೋ ವಿಭಾವಿತಾ. ಮಹಾಬೋಧಿಸತ್ತಾನಂ ಪನ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಮುಖೇನ ಪಭೇದಗಮನತೋ ನಾನಾನಯಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸನ್ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ಅರಿಯಮಗ್ಗಞಾಣಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಭೂತಂ ಪುಬ್ಬಭಾಗಞಾಣಗಬ್ಭಂ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತಂ ಪರಿಪಾಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಂ ಪರಮಗಮ್ಭೀರಸಣ್ಹಸುಖುಮತರಂ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ಮಹಾವಜಿರಞಾಣನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯಸ್ಸ ಚ ಪವತ್ತಿವಿಭಾಗೇನ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಪ್ಪಭೇದಸ್ಸ ಪಾದಕಭಾವೇನ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಯಮಾನಾ ಚತುವೀಸತಿಕೋಟಿಸತಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾ ದೇವಸಿಕಂ ಸತ್ಥು ವಳಞ್ಜನಕಸಮಾಪತ್ತಿಯೋ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಸ್ವಾಯಂ ಬುದ್ಧಾನಂ ವಿಪಸ್ಸನಾಚಾರೋ ಪರಮತ್ಥಮಞ್ಜೂಸಾಯ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗಸಂವಣ್ಣನಾಯ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಮಹಾಟೀ. ೧.೧೪೪) ಉದ್ದೇಸತೋ ದಸ್ಸಿತೋ, ಅತ್ಥಿಕೇಹಿ ತತೋ ಗಹೇತಬ್ಬೋತಿ.

ಆಸವಾನಂ ಖೇಪನತೋ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ದನತೋ ಆಸವಕ್ಖಯೋ, ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ಉಕ್ಕಟ್ಠನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಗ್ಗಹಣಂ. ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತತ್ರ ಚೇತಂ ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ಖಯೇತಿ ಚ ಆಧಾರೇ ಭುಮ್ಮಂ, ನ ವಿಸಯೇತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಪ್ಪರಿಯಾ ಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ ಆಹ. ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅರಿಯಸಚ್ಚಸ್ಸ ತದಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅರಿಯಸಚ್ಚಸ್ಸ ತದಾ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋತಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಗಹಿತಭಾವದಸ್ಸನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಸರಸಲಕ್ಖಣಪಟಿವೇಧೇನಾತಿ ಸಭಾವಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮೋಹತೋ ಪಟಿವಿಜ್ಝನೇನ. ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧೋತಿ ಚ ಯಥಾ ತಸ್ಮಿಂ ಞಾಣೇ ಪವತ್ತೇ ಪಚ್ಛಾ ದುಕ್ಖಸ್ಸ ಸರೂಪಾದಿಪರಿಚ್ಛೇದೇ ಸಮ್ಮೋಹೋ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಪವತ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ. ಯಂ ಠಾನಂ ಪತ್ವಾತಿ ಯಂ ನಿಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಟ್ಠೇನ ಕಾರಣಭೂತಂ ಆಗಮ್ಮ. ತದುಭಯವತೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪತ್ತಿ ತದುಭಯಸ್ಸ ಪತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ. ಪತ್ವಾತಿ ವಾ ಪಾಪುಣನಹೇತು. ಅಪ್ಪವತ್ತಿನ್ತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ. ತೇ ವಾ ನಪ್ಪವತ್ತನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ, ನಿಬ್ಬಾನಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಸ್ಸ. ಸಮ್ಪಾಪಕನ್ತಿ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಾಪಕಂ.

ಕಿಲೇಸವಸೇನಾತಿ ಆಸವಸಙ್ಖಾತಕಿಲೇಸವಸೇನ. ಯಸ್ಮಾ ಆಸವಾನಂ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚಪರಿಯಾಯೋ ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ, ಸೇಸಸಚ್ಚಾನಞ್ಚ ತಂಸಮುದಯಾದಿಪರಿಯಾಯೋ ಅತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಪರಿಯಾಯತೋ’’ತಿ. ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸಚ್ಚಾನೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಆಸವಾನಂಯೇವ ಚೇತ್ಥ ಗಹಣಂ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯಞಾಣಾಯಾ’’ತಿ ಆರದ್ಧತ್ತಾ. ತಥಾ ಹಿ ಆಸವವಿಮುತ್ತಿ ಸೀಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಸಂಕಿಲೇಸವಿಮುತ್ತಿ ವುತ್ತಾ. ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಮಿಸ್ಸಕಮಗ್ಗೋ ಇಧ ಕಥಿತೋತಿ ‘‘ಸಹ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಕೋಟಿಪ್ಪತ್ತಂ ಮಗ್ಗಂ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಸಚ್ಚಪಟಿವೇಧಸ್ಸ ತದಾ ಅತೀತಕಾಲಿಕತ್ತಾ ‘‘ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ಅಭಿಸಮಯಕಾಲೇ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನತಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಏವಂ ಜಾನತೋ ಏವಂ ಪಸ್ಸತೋ’’ತಿ ವತ್ತಮಾನಕಾಲೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ ಕತೋ. ಸೋ ಚ ಕಾಮಂ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣತೋ ಪರಂ ಯಾವಜ್ಜತನಾ ಅತೀತಕಾಲಿಕೋ ಏವ, ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಪನಸ್ಸ ಅತೀತಕಾಲಿಕತ್ತಂ ಫಲಕ್ಖಣೇನ ವೇದಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಇಮಿನಾ ಫಲಕ್ಖಣಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ. ಜಾನತೋ ಪಸ್ಸತೋತಿ ವಾ ಹೇತುನಿದ್ದೇಸೋಯಂ. ಜಾನನಹೇತು ದಸ್ಸನಹೇತು ಕಾಮಾಸವಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಭವಾಸವಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಚೇತ್ಥ ಭವರಾಗಸ್ಸ ವಿಯ ಭವದಿಟ್ಠಿಯಾಪಿ ಸಮವರೋಧೋತಿ ದಿಟ್ಠಾಸವಸ್ಸಪಿ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಖೀಣಾಜಾತೀತಿಆದೀಹಿ ಪದೇಹಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಸ್ಸ. ಭೂಮೀನ್ತಿ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ. ನ ತಾವಸ್ಸ ಅತೀತಾ ಜಾತಿ ಖೀಣಾ ಮಗ್ಗಭಾವನಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೀಣತ್ತಾ’’ತಿ. ನ ಅನಾಗತಾ ಅಸ್ಸಜಾತಿ ಖೀಣಾತಿ ಯೋಜನಾ. ನ ಅನಾಗತಾತಿ ಚ ಅನಾಗತತ್ತಸಾಮಞ್ಞಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಚೋದೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನಾಗತೇ ವಾಯಾಮಾಭಾವತೋ’’ತಿ, ಅನಾಗತವಿಸೇಸೋ ಪನೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಖೇಪನೇ ವಾಯಾಮೋಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಾ ಪನ ಮಗ್ಗಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಏಕಚತುಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇಸೂತಿ ಭವತ್ತಯಗ್ಗಹಣಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅನವಸೇಸತೋ ಜಾತಿಯಾ ಖೀಣಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಜಾತಿಂ. ಸೋತಿ ಭಗವಾ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಾಸೋ ನಾಮ ಇಧ ಮಗ್ಗಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಟ್ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಚತೂಸು ಸಚ್ಚೇಸು ಪರಿಞ್ಞಾದಿಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಸಙ್ಕಪ್ಪಾದೀನಮ್ಪಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚೇ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯಾನುಗುಣಾ ಪವತ್ತಿ, ಇತರಸಚ್ಚೇಸು ಚ ನೇಸಂ ಪಹಾನಾಭಿಸಮಯಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ಪಾಕಟಾ ಏವ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತೂಹಿ ಮಗ್ಗೇಹಿ ಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಾವನಾವಸೇನಾ’’ತಿ. ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ಇಮೇ ಪಕಾರಾ ಇತ್ಥಂ, ತಬ್ಭಾವೋ ಇತ್ಥತ್ತಂ, ತದತ್ಥನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ತೇ ಪನ ಪಕಾರಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಬ್ಯಾಪಾರಭೂತಾ ಪರಿಞ್ಞಾದಯೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂಸೋಳಸಕಿಚ್ಚಭಾವಾಯಾ’’ತಿ. ತೇ ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋ ಮಗ್ಗಾನುಭಾವೇನ ಪಾಕಟಾ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪರಿಞ್ಞಾದೀಸು ಚ ಪಹಾನಮೇವ ಪಧಾನಂ ತದತ್ಥತ್ತಾ ಇತರೇಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾಯವಾ’’ತಿ. ಪಹೀನಕಿಲೇಸಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣವಸೇನ ವಾ ಏತಂ ವುತ್ತಂ. ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಸಮ್ಪದಾನವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇತ್ಥಭಾವತೋ’’ತಿ. ಅಪರಂ ಅನಾಗತಂ. ಇಮೇ ಪನ ಚರಿಮತ್ತಭಾವಸಙ್ಖಾತಾ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ. ಪರಿಞ್ಞಾತಾ ತಿಟ್ಠನ್ತೀತಿ ಏತೇನ ತೇಸಂ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಪರಿಞ್ಞಾಮೂಲಕಾ ಹಿ ಪತಿಟ್ಠಾ. ಯಥಾಹ ‘‘ಕಬಳೀಕಾರೇ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೇ ಅತ್ಥಿ ರಾಗೋ ಅತ್ಥಿ ನನ್ದೀ ಅತ್ಥಿ ತಣ್ಹಾ, ಪತಿಟ್ಠಿತಂ ತತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿರೂಳ್ಹ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೪; ಮಹಾನಿ. ೭; ಕಥಾ. ೨೯೬). ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಛಿನ್ನಮೂಲಕಾ ರುಕ್ಖಾ ವಿಯಾ’’ತಿಆದಿ.

ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಞಾಣಪರಿಗ್ಗಹಿತಂ, ನ ಪಠಮದುತಿಯಞಾಣದ್ವಯಾಧಿಗಮಂ ವಿಯ ಕೇವಲನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ನಿಗಮನವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸರೂಪತೋ ಹಿ ತಂ ಪುಬ್ಬೇ ದಸ್ಸಿತಮೇವಾತಿ. ಪುಬ್ಬೇನಿವಾಸಞಾಣೇನ ಅತೀತಾರಮ್ಮಣಸಭಾಗತಾಯ ತಬ್ಭಾವೀಭಾವತೋ ಚ ಅತೀತಂಸಞಾಣಂ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ಅತೀತಂಸಞಾಣನ್ತಿ ಅತೀತಖನ್ಧಾಯತನಧಾತುಸಙ್ಖಾತೇ ಅತೀತಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಅಪ್ಪಟಿಹತಂ ಞಾಣಂ. ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುನಾತಿ ಸಪರಿಭಣ್ಡೇನ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಞಾಣೇನ. ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂಸೋ ಚ ಅನಾಗತಂಸೋ ಚ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತಂಸಂ, ತತ್ಥ ಞಾಣಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತಂಸಞಾಣಂ. ಸಕಲಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಗುಣನ್ತಿ ಏತೇನ ಸಬ್ಬಂ ಲೋಕಂ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಅಭಿಭುಯ್ಯ ಠಿತತ್ತಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಿಯ ಸೇಸಾಸಾಧಾರಣಞಾಣಸ್ಸ ಬಲಞಾಣಆವೇಣಿಕಬುದ್ಧಧಮ್ಮಾದೀನಮ್ಪಿ ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣಾನಂ ಬುದ್ಧಗುಣಾನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣೇ ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ.

ಆಸವಕ್ಖಯಞಾಣಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅರಞ್ಞವಾಸಕಾರಣವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಸಿಯಾ ಖೋ ಪನ ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಅಪ್ಪೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥೋ ನಿಪಾತೋ, ತಸ್ಮಾ ‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಅಪ್ಪೇವ ಖೋ ಪನ ತೇ ಏವಮಸ್ಸಾ’ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಂ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಕದಾಚೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಮ್ಪಿ ಇಮಮೇವತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ಅಕಾರಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಪರಿಕಪ್ಪಿತಮತ್ಥಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಅತ್ಥೋವ ಫಲಂ ತದಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ವಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥವಸೋ, ಹೇತೂತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅತ್ತನೋ ಚ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರನ್ತಿ ಏತೇನ ಸತ್ಥಾ ಅತ್ತನೋ ವಿವೇಕಾಭಿರತಿಂ ಪಕಾಸೇತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರಾನನ್ತಿ ಇರಿಯಾಪಥಪವತ್ತೀನಂ. ತಪ್ಪವತ್ತಿಯೋ ಹಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಉಪ್ಪನ್ನದುಕ್ಖಂ ಅಞ್ಞೇನ ಇರಿಯಾಪಥೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಹರಣತೋ ವಿಹಾರಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಪಚ್ಛಿಮಞ್ಚ ಜನತಂ ಅನುಕಮ್ಪಮಾನೋತಿ ಏತೇನ ಯೋ ಆದಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ‘‘ಭವಂ ತೇಸಂ ಗೋತಮೋ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೋ…ಪೇ… ದಿಟ್ಠಾನುಗತಿಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ, ಯೋ ಚ ತಥಾ ‘‘ಏವಮೇತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೋ, ತಮೇವ ಅತ್ಥಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿನಾವ ಸತ್ಥಾ ದೇಸನಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇಸಿ.

ಅರಞ್ಞವಾಸಕಾರಣವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದೇಸನಾನುಮೋದನಾವಣ್ಣನಾ

೫೬. ಏವಂ ನಿಟ್ಠಾಪಿತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ತತ್ಥ ಭಗವತಿ ಪಸಾದಂ ಪವೇದೇನ್ತೋ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಾತಿ (ಸಾರತ್ಥ. ಟೀ. ೧.೧೫.ದೇಸನಾನುಮೋದನಕಥಾ; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೨೫೦; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೧; ಅ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೨.೧೬) ಅತಿಕ್ಕನ್ತಾ, ವಿಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಖಯೇ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ತೇನೇವ ಹಿ ‘‘ನಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪಠಮೋ ಯಾಮೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತತರೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಕನ್ತತರೋ ಮನೋರಮೋ. ತಾದಿಸೋ ಚ ಸುನ್ದರೋ ಭದ್ದಕೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸುನ್ದರೇ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಕೋತಿ ದೇವನಾಗಯಕ್ಖಗನ್ಧಬ್ಬಾದೀಸು ಕೋ ಕತಮೋ. ಮೇತಿ ಮಮ. ಪಾದಾನೀತಿ ಪಾದೇ. ಇದ್ಧಿಯಾತಿ ಇಮಾಯ ಏವರೂಪಾಯ ದೇವಿದ್ಧಿಯಾ. ಯಸಸಾತಿ ಇಮಿನಾ ಏದಿಸೇನ ಪರಿವಾರೇನ ಪರಿಜನೇನ. ಜಲನ್ತಿ ವಿಜ್ಜೋತಮಾನೋ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇನಾತಿ ಅತಿವಿಯ ಕನ್ತೇನ ಕಮನೀಯೇನ ಅಭಿರೂಪೇನ. ವಣ್ಣೇನಾತಿ ಛವಿವಣ್ಣೇನ ಸರೀರವಣ್ಣನಿಭಾಯ. ಸಬ್ಬಾ ಓಭಾಸಯಂ ದಿಸಾತಿ ದಸಪಿ ದಿಸಾ ಓಭಾಸೇನ್ತೋ ಪಭಾಸೇನ್ತೋ, ಚನ್ದೋ ವಿಯ ಸೂರಿಯೋ ವಿಯ ಚ ಏಕೋಭಾಸಂ ಏಕಾಲೋಕಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಗಾಥಾಯ ಅತ್ಥೋ. ಅಭಿರೂಪೇತಿ ಉಳಾರರೂಪೇ ಸಮ್ಪನ್ನರೂಪೇ.

‘‘ಚೋರೋ ಚೋರೋ, ಸಪ್ಪೋ ಸಪ್ಪೋ’’ತಿಆದೀಸು ಭಯೇ ಆಮೇಡಿತಂ. ‘‘ವಿಜ್ಝ ವಿಜ್ಝ, ಪಹರ ಪಹರಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕೋಧೇ, ‘‘ಸಾಧು ಸಾಧೂತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೭; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೭; ೩.೩೫; ೫.೧೦೮೫) ಪಸಂಸಾಯಂ, ‘‘ಗಚ್ಛ ಗಚ್ಛ, ಲುನಾಹಿ ಲುನಾಹೀ’’ತಿಆದೀಸು ತುರಿತೇ, ‘‘ಆಗಚ್ಛ ಆಗಚ್ಛಾ’’ತಿಆದೀಸು ಕೋತೂಹಲೇ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ ಬುದ್ಧೋತಿ ಚಿನ್ತೇನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ಬು. ವಂ. ೨.೪೪) ಅಚ್ಛರೇ, ‘‘ಅಭಿಕ್ಕಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ, ಅಭಿಕ್ಕಮಥಾಯಸ್ಮನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೦; ಅ. ನಿ. ೯.೧೧) ಹಾಸೇ, ‘‘ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕ, ಕಹಂ ಏಕಪುತ್ತಕಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೨.೩೫೩; ಸಂ. ನಿ. ೨.೬೩) ಸೋಕೇ, ‘‘ಅಹೋ ಸುಖಂ ಅಹೋ ಸುಖ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಉದಾ. ೨೦; ದೀ. ನಿ. ೩.೩೦೫; ಚೂಳವ. ೩೩೨) ಪಸಾದೇ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋ. ತೇನ ಗರಹಾಅಸಮ್ಮಾನಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ‘‘ಪಾಪೋ ಪಾಪೋ’’ತಿಆದೀಸು ಗರಹಾಯಂ. ‘‘ಅಭಿರೂಪಕ ಅಭಿರೂಪಕಾ’’ತಿಆದೀಸು ಅಸಮ್ಮಾನೇ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ನಯಿದಂ ಆಮೇಡಿತವಸೇನ ದ್ವಿಕ್ಖತ್ತುಂ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ಅತ್ಥದ್ವಯವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಭಿಕ್ಕನ್ತನ್ತಿ ವಚನಂ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ ನಪುಂಸಕಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ತಂ ಪನ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ದೇಸನಾತಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಅತ್ಥಮತ್ತದಸ್ಸನಂ ವಾ ಏತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅತ್ಥವಸೇನ ಲಿಙ್ಗವಿಭತ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದುತಿಯಪದೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ದೋಸನಾಸನತೋತಿ ರಾಗಾದಿಕಿಲೇಸದೋಸವಿಧಮನತೋ, ಗುಣಾಧಿಗಮನತೋತಿ ಸೀಲಾದಿಗುಣಾನಂ ಸಮ್ಪಾಪನತೋ. ಯೇ ಗುಣೇ ದೇಸನಾ ಅಧಿಗಮೇತಿ, ತೇಸು ಪಧಾನಭೂತಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾತಿ ತೇ ಪಧಾನಭೂತೇ ತಾವ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸದ್ಧಾಜನನತೋ ಪಞ್ಞಾಜನನತೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸದ್ಧಾಪಮುಖಾ ಹಿ ಲೋಕಿಯಾ ಗುಣಾ, ಪಞ್ಞಾಪಮುಖಾ ಲೋಕುತ್ತರಾ. ಸೀಲಾದಿಅತ್ಥಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಾತ್ಥತೋ, ಸಭಾವನಿರುತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಸಬ್ಯಞ್ಜನತೋ. ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಸದ್ದಪಯೋಗತಾಯ ಉತ್ತಾನಪದತೋ, ಸಣ್ಹಸುಖುಮಭಾವೇನ ದುಬ್ಬಿಞ್ಞೇಯ್ಯತ್ಥತಾಯ ಗಮ್ಭೀರತ್ಥತೋ. ಸಿನಿದ್ಧಮುದುಮಧುರಸದ್ದಪಯೋಗತಾಯ ಕಣ್ಣಸುಖತೋ, ವಿಪುಲವಿಸುದ್ಧಪೇಮನೀಯತ್ಥತಾಯ ಹದಯಙ್ಗಮತೋ. ಮಾನಾತಿಮಾನವಿಧಮನೇನ ಅನತ್ತುಕ್ಕಂಸನತೋ, ಥಮ್ಭಸಾರಮ್ಭಮದ್ದನೇನ ಅಪರವಮ್ಭನತೋ. ಹಿತಾಧಿಪ್ಪಾಯಪವತ್ತಿಯಾ ಪರೇಸಂ ರಾಗಪರಿಳಾಹಾದಿವೂಪಸಮನೇನ ಚ ಕರುಣಾಸೀತಲತೋ, ಕಿಲೇಸನ್ಧಕಾರವಿಧಮನೇನ ಪಞ್ಞಾವದಾತತೋ. ಕರವೀಕರುತಮಞ್ಜುತಾಯ ಆಪಾಥರಮಣೀಯತೋ, ಪುಬ್ಬಾಪರಾವಿರುದ್ಧಸುವಿಸುದ್ಧತ್ಥತಾಯ ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತೋ. ಆಪಾಥರಮಣೀಯತಾಯ ಏವ ಸುಯ್ಯಮಾನಸುಖತೋ, ವಿಮದ್ದಕ್ಖಮತಾಯ ಹಿತಜ್ಝಾಸಯಪ್ಪವತ್ತಿತತಾಯ ಚ ವೀಮಂಸಿಯಮಾನಹಿತತೋ. ಏವಮಾದೀಹೀತಿ ಆದಿಸದ್ದೇನ ಸಂಸಾರಚಕ್ಕನಿವತ್ತನತೋ, ಸದ್ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತೋ, ಮಿಚ್ಛಾವಾದವಿಧಮನತೋ, ಸಮ್ಮಾವಾದಪತಿಟ್ಠಾಪನತೋ, ಅಕುಸಲಮೂಲಸಮುದ್ಧರಣತೋ, ಕುಸಲಮೂಲಸಂರೋಪನತೋ, ಅಪಾಯದ್ವಾರಪಿಧಾನತೋ, ಸಗ್ಗಮಗ್ಗದ್ವಾರವಿವರಣತೋ, ಪರಿಯುಟ್ಠಾನವೂಪಸಮನತೋ, ಅನುಸಯಸಮುಗ್ಘಾತನತೋತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಧೋಮುಖಟ್ಠಪಿತನ್ತಿ ಕೇನಚಿ ಅಧೋಮುಖಂ ಠಪಿತಂ. ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತನ್ತಿ ಸಭಾವೇನೇವ ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತಂ. ಉಗ್ಘಾಟೇಯ್ಯಾತಿ ವಿವಟಂ ಕರೇಯ್ಯ. ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಾಭಿಮುಖೋ, ಉತ್ತರಾಭಿಮುಖೋ ವಾ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಅವತ್ವಾ ಹತ್ಥೇ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ನಿಸ್ಸನ್ದೇಹಂ ಏಸ ಮಗ್ಗೋ, ಏವಂ ಗಚ್ಛಾ’’ತಿ ವದೇಯ್ಯ. ಕಾಳಪಕ್ಖಚಾತುದ್ದಸೀತಿ ಕಾಳಪಕ್ಖೇ ಚಾತುದ್ದಸೀ.

ನಿಕುಜ್ಜಿತಂ ಆಧೇಯ್ಯಸ್ಸ ಅನಾಧಾರಭೂತಂ ಭಾಜನಂ ಆಧಾರಭಾವಾಪಾದನವಸೇನ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಹೇಟ್ಠಾಮುಖಜಾತತಾಯ ಸದ್ಧಮ್ಮವಿಮುಖಂ, ಅಧೋಮುಖಟ್ಠಪಿತತಾಯ ಅಸದ್ಧಮ್ಮೇ ಪತಿತನ್ತಿ ಏವಂ ಪದದ್ವಯಂ ಯಥಾರಹಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ, ನ ಯಥಾಸಙ್ಖ್ಯಂ. ಕಾಮಂ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಾದಯೋಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದಕಾ, ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ ಪನ ಸವಿಸೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಗಹನಪಟಿಚ್ಛನ್ನ’’ನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಪರಮಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಜ್ಜಂ ವದಾಮೀ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೧.೩೧೦). ಸಬ್ಬೋ ಅಪಾಯಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ ಕುಮ್ಮಗ್ಗೋ ‘‘ಕುಚ್ಛಿತೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಆದೀನಂ ಉಜುಪಟಿಪಕ್ಖತಾಯ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಆದಯೋ ಅಟ್ಠ ಮಿಚ್ಛತ್ತಧಮ್ಮಾ ಮಿಚ್ಛಾಮಗ್ಗೋ. ತೇನೇವ ಹಿ ತದುಭಯಪಟಿಪಕ್ಖತಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಸಗ್ಗಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖನ್ತೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಪ್ಪಿಆದಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋ ಪದೀಪೋ ನ ತಥಾ ಉಜ್ಜಲೋ, ಯಥಾ ತೇಲಸನ್ನಿಸ್ಸಯೋತಿ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಗ್ಗಹಣಂ. ಏತೇಹಿ ಪರಿಯಾಯೇಹೀತಿ ಏತೇಹಿ ನಿಕುಜ್ಜಿತುಕ್ಕುಜ್ಜನಪಟಿಚ್ಛನ್ನವಿವರಣಾದಿಉಪಮೋಪಮಿತಬ್ಬಪಕಾರೇಹಿ, ಏತೇಹಿ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಸೋಳಸಾರಮ್ಮಣಪರಿಗ್ಗಹಅಸಮ್ಮೋಹವಿಹಾರದಿಬ್ಬವಿಹಾರವಿಭಾವನಪರಿಯಾಯೇಹಿ ವಿಜ್ಜಾತ್ತಯವಿಭಾವನಾಪದೇಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಗುಣವಿಭಾವನಪರಿಯಾಯೇಹಿ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ’’ತಿ.

ದೇಸನಾನುಮೋದನಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಸನ್ನಕಾರವಣ್ಣನಾ

ಪಸನ್ನಕಾರನ್ತಿ ಪಸನ್ನೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಂ ಸಕ್ಕಾರಂ. ಸರಣನ್ತಿ ಪಟಿಸರಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಾಯಣ’’ನ್ತಿ. ಪರಾಯಣಭಾವೋ ಚ ಅನತ್ಥನಿಸೇಧನೇನ ಅತ್ಥಸಮ್ಪಟಿಪಾದನೇನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಘಸ್ಸ ತಾತಾ ಹಿತಸ್ಸ ಚ ವಿಧಾತಾ’’ತಿ. ಅಘಸ್ಸಾತಿ ದುಕ್ಖತೋತಿ ವದನ್ತಿ, ಪಾಪತೋತಿ ಪನ ಯುತ್ತಂ. ನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಚೇತಂ ಸಾಮಿವಚನಂ. ಏತ್ಥ ಚ ನಾಯಂ ಗಮಿ-ಸದ್ದೋ ನೀ-ಸದ್ದಾದಯೋ ವಿಯ ದ್ವಿಕಮ್ಮಕೋ, ತಸ್ಮಾ ಯಥಾ ‘‘ಅಜಂ ಗಾಮಂ ನೇತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ‘‘ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ, ‘‘ಸರಣನ್ತಿ ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ, ತಸ್ಸ ಚಾಯಮತ್ಥೋ – ಗಮನಞ್ಚ ತದಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಭಜನಂ, ತಥಾ ಜಾನನಂ ವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಜಾಮೀತಿಆದೀಸು ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪುರಿಮಸ್ಸ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಅತ್ಥವಚನಂ. ಭಜನಂ ವಾ ಸರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಉಪಸಙ್ಕಮನಂ, ಸೇವನಂ ಸನ್ತಿಕಾವಚರತಾ, ಪಯಿರುಪಾಸನಂ ವತ್ತಪಟಿವತ್ತಕರಣೇನ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ಅನಞ್ಞಸರಣತಂಯೇವ ದೀಪೇತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛಾಮೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಕಥಂ ‘‘ಬುಜ್ಝಾಮೀ’’ತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಸಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ.

ಅಧಿಗತಮಗ್ಗೇ,ಸಚ್ಛಿಕತನಿರೋಧೇತಿ ಪದದ್ವಯೇನಪಿ ಫಲಟ್ಠಾ ಏವ ದಸ್ಸಿತಾ, ನ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾತಿ ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನೇ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ. ನನು ಚ ಕಲ್ಯಾಣಪುಥುಜ್ಜನೋಪಿ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತೀತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಪನ ಮಗ್ಗಟ್ಠಾ ಏವ ತಥಾ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ನ ಇತರೇ ನಿಯಾಮೋಕ್ಕಮನಾಭಾವತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತೇ ಏವ ‘‘ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಸಮ್ಮತ್ತನಿಯಾಮೋಕ್ಕಮನೇನ ಹಿ ಅಪಾಯವಿನಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಭವೋ. ಅಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿ-ಸದ್ದೋ ಆದಿಅತ್ಥೋ, ಪಕಾರತ್ಥೋ ವಾ. ತೇನ ‘‘ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಖತಾ ವಾ ಅಸಙ್ಖತಾ ವಾ, ವಿರಾಗೋ ತೇಸಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತೀ’’ತಿ ಸುತ್ತಪದಂ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦) ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ವಿತ್ಥಾರೋತಿ ವಾ ಇಮಿನಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ ನಿಯ್ಯಾನಿಕತಾಯ, ನಿಬ್ಬಾನಂ ತಸ್ಸ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿಹೇತುತಾಯಾತಿ ಉಭಯಮೇವೇತ್ಥ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋತಿ ವುತ್ತೋ. ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಹಿ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಭೂತಂ ಲಭಿತ್ವಾ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ಅರಿಯಫಲಾನಂ ‘‘ಯಸ್ಮಾ ತಾಯ ಸದ್ಧಾಯ ಅವೂಪಸನ್ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ ಮಗ್ಗೇನ ಸಮುಚ್ಛಿನ್ನಾನಂ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸದ್ಧಿಪಹಾನಕಿಚ್ಚತಾಯ ನಿಯ್ಯಾನಾನುಗುಣತಾಯ ನಿಯ್ಯಾನಪರಿಯೋಸಾನತಾಯ ಚ. ಪರಿಯತ್ತಿಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪನ ನಿಯ್ಯಾನಧಮ್ಮಸಮಧಿಗಮಹೇತುತಾಯಾತಿ ಇಮಿನಾ ಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮಭಾವೋ ಲಬ್ಭತಿ ಏವ, ಸ್ವಾಯಮತ್ಥೋ ಪಾಠಾರುಳ್ಹೋ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಕೇವಲ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಕಾಮರಾಗೋ ಭವರಾಗೋತಿ ಏವಮಾದಿಭೇದೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ರಾಗೋ ವಿರಜ್ಜತಿ ಪಹೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ರಾಗವಿರಾಗೋತಿ ಮಗ್ಗೋ ಕಥಿತೋ. ಏಜಾಸಙ್ಖಾತಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸೋಕಸ್ಸ ಚ ತದುಪ್ಪತ್ತಿಯಂ ಸಬ್ಬಸೋ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ ಅನೇಜಮಸೋಕನ್ತಿ ಫಲಂ ಕಥಿತಂ. ಅಪ್ಪಟಿಕೂಲನ್ತಿ ಅವಿರೋಧದೀಪನತೋ ಕೇನಚಿ ಅವಿರುದ್ಧಂ, ಇಟ್ಠಂ ಪಣೀತನ್ತಿ ವಾ ಅತ್ಥೋ. ಪಗುಣರೂಪೇನ ಪವತ್ತಿತತ್ತಾ, ಪಕಟ್ಠಗುಣವಿಭಾವನತೋ ವಾ ಪಗುಣಂ. ಯಥಾಹ ‘‘ವಿಹಿಂಸಸಞ್ಞೀ ಪಗುಣಂ ನ ಭಾಸಿಂ, ಧಮ್ಮಂ ಪಣೀತಂ ಮನುಜೇಸು ಬ್ರಹ್ಮೇ’’ತಿ. ಸಬ್ಬಧಮ್ಮಕ್ಖನ್ಧಾ ಕಥಿತಾತಿ ಯೋಜನಾ.

ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಙ್ಘಾತೇನಾತಿ ‘‘ಯಾಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನಿಯ್ಯಾತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ, ತಥಾರೂಪಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ದಿಟ್ಠಿಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೪, ೩೫೬; ಮ. ನಿ. ೧.೪೯೨; ೩.೫೪) ಏವಂ ವುತ್ತಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ, ‘‘ಯಾನಿ ತಾನಿ ಸೀಲಾನಿ ಅಖಣ್ಡಾನಿ ಅಚ್ಛಿದ್ದಾನಿ ಅಸಬಲಾನಿ ಅಕಮ್ಮಾಸಾನಿ ಭುಜಿಸ್ಸಾನಿ ವಿಞ್ಞುಪ್ಪಸತ್ಥಾನಿ ಅಪರಾಮಟ್ಠಾನಿ ಸಮಾಧಿಸಂವತ್ತನಿಕಾನಿ, ತಥಾರೂಪೇಹಿ ಸೀಲೇಹಿ ಸೀಲಸಾಮಞ್ಞಗತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೨೪; ಮ. ನಿ. ೧.೪೯೨; ೩.೫೪; ಅ. ನಿ. ೬.೧೨; ಪರಿ. ೨೭೪) ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಸೀಲಾನಞ್ಚ ಸಂಹತಭಾವೇನ, ದಿಟ್ಠಿಸೀಲಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಂಹತೋತಿ ಘಟಿತೋ. ಅರಿಯಪುಗ್ಗಲಾ ಹಿ ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ದೂರೇ ಠಿತಾಪಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣಸಾಮಗ್ಗಿಯಾ ಸಂಹತಾ ಏವ. ಅಟ್ಠ ಚ ಪುಗ್ಗಲ ಧಮ್ಮದಸಾ ತೇತಿ ತೇ ಪುರಿಸಯುಗವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋಪಿ ಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಅಟ್ಠೇವ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಕ್ಖದಸ್ಸಾವಿತಾಯ ಧಮ್ಮದಸಾ. ತೀಣಿ ವತ್ಥೂನಿ ಸರಣನ್ತಿ ಗಮನೇನ ತಿಕ್ಖತ್ತುಂ ಗಮನೇನ ಚ ತೀಣಿ ಸರಣಗಮನಾನಿ. ಪಟಿವೇದೇಸೀತಿ ಅತ್ತನೋ ಹದಯಗತಂ ವಾಚಾಯ ಪವೇದೇಸಿ.

ಪಸನ್ನಕಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸರಣಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ವಿಸಯಪಭೇದಫಲಸಂಕಿಲೇಸಭೇದಾನಂ ವಿಯ ಕತ್ತು ಚ ವಿಭಾವನಾ ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲಾಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸರಣಗಮನೇಸು ಕೋಸಲ್ಲತ್ಥಂ ಸರಣಂ…ಪೇ… ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ತೇನ ವಿನಾ ಸರಣಗಮನಸ್ಸೇವ ಅಸಮ್ಭವತೋ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ವೋದಾನಂ ನ ಗಹಿತಂ, ನನು ವೋದಾನವಿಭಾವನಾಪಿ ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲಾವಹಾತಿ? ಸಚ್ಚಮೇತಂ, ತಂ ಪನ ಸಂಕಿಲೇಸಗ್ಗಹಣೇನೇವ ಅತ್ಥತೋ ದೀಪಿತಂ ಹೋತೀತಿ ನ ಗಹಿತಂ. ಯಾನಿ ಹಿ ತೇಸಂ ಸಂಕಿಲೇಸಕಾರಣಾನಿ ಅಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದನೇನ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಞ್ಚ ಪಹಾನೇನ ವೋದಾನಂ ಹೋತೀತಿ. ಹಿಂಸತ್ಥಸ್ಸ ಸರ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಸೇನೇತಂ ಪದಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಹಿಂಸತೀತಿ ಸರಣ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಪನ ಹಿಂಸನಂ ಕೇಸಂ, ಕಥಂ, ಕಸ್ಸ ವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸೋಧೇನ್ತೋ ‘‘ಸರಣಗತಾನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಯನ್ತಿ ವಟ್ಟಭಯಂ. ಸನ್ತಾಸನ್ತಿ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಂ. ತೇನೇವ ಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ದುಕ್ಖನ್ತಿ ಇಧ ಕಾಯಿಕಂ ದುಕ್ಖಂ. ದುಗ್ಗತಿಪರಿಕಿಲೇಸನ್ತಿ ದುಗ್ಗತಿಪರಿಯಾಪನ್ನಂ ಸಬ್ಬಂ ದುಕ್ಖಂ. ತಯಿದಂ ಸಬ್ಬಂ ಪರತೋ ಫಲಕಥಾಯಂ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಸರಣ’’ನ್ತಿ ಪದಂ.

ಏವಂ ಅವಿಸೇಸತೋ ಸರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ವಿಸೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಹಿತೇ ಪವತ್ತಮಾನೇನಾತಿ ‘‘ಸಮ್ಪನ್ನಸೀಲಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೬೪, ೬೯) ಅತ್ಥೇ ನಿಯೋಜನೇನ. ಅಹಿತಾ ಚ ನಿವತ್ತನೇನಾತಿ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತಸ್ಸ ಖೋ ಪಾಪಕೋ ವಿಪಾಕೋ ಪಾಪಕಂ ಅಭಿಸಮ್ಪರಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಆದೀನವದಸ್ಸನಾದಿಮುಖೇನ ಅನತ್ಥತೋ ವಿನಿವತ್ತನೇನ. ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಹಿತಾಹಿತೇಸು ಅಪ್ಪವತ್ತಿಪವತ್ತಿಹೇತುಕಂ ಬ್ಯಸನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಕರಣೇನ ವಿನಾಸೇತಿ. ಭವಕನ್ತಾರಾ ಉತ್ತಾರಣೇನ ಮಗ್ಗಸಙ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಇತರೋ ಅಸ್ಸಾಸದಾನೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಾರಾನನ್ತಿ ದಾನವಸೇನ ಪೂಜಾವಸೇನ ಚ ಉಪನೀತಾನಂ ಸಕ್ಕಾರಾನಂ. ವಿಪುಲಫಲಪಟಿಲಾಭಕರಣೇನ ಸತ್ತಾನಂ ಭಯಂ ಹಿಂಸತಿ ಅನುತ್ತರದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇಮಿನಾಪಿ ಪರಿಯಾಯೇನಾತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ವುತ್ತೇನ ಕಾರಣೇನ.

‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ, ಸ್ವಾಕ್ಖಾತೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸುಪ್ಪಟಿಪನ್ನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತೋ ತತ್ಥ ರತನತ್ತಯೇ ಪಸಾದೋ ತಪ್ಪಸಾದೋ, ತದೇವ ರತನತ್ತಯಂ ಗರು ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಗ್ಗರು, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಗ್ಗರುತಾ, ತಪ್ಪಸಾದೋ ಚ ತಗ್ಗರುತಾ ಚ ತಪ್ಪಸಾದತಗ್ಗರುತಾ, ತಾಹಿ. ವಿಧುತದಿಟ್ಠಿವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಸಮ್ಮೋಹಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಾದಿತಾಯ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ. ‘‘ತದೇವ ರತನತ್ತಯಂ ಪರಾಯಣಂ ಗತಿ ತಾಣಂ ಲೇಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ಸರಣಗಮನಂ ‘‘ಸರಣನ್ತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾ’’ತಿ. ತಂಸಮಙ್ಗೀತಿ ತೇನ ಯಥಾವುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ಏವಂ ಉಪೇತೀತಿ ಏವಂ ಭಜತಿ ಸೇವತಿ ಪಯಿರುಪಾಸತಿ, ಏವಂ ವಾ ಜಾನಾತಿ ಬುಜ್ಝತೀತಿ ಏವಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಸಾದಗ್ಗಹಣೇನ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಮಾಹ. ತಞ್ಹಿ ಪಸಾದಪ್ಪಧಾನಂ, ನ ಞಾಣಪ್ಪಧಾನಂ. ಗರುತಾಗಹಣೇನ ಲೋಕುತ್ತರಂ. ಅರಿಯಾ ಹಿ ರತನತ್ತಯಂ ಗುಣಾಭಿಞ್ಞಾತಾಯ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಂ ಕತ್ವಾ ಪಸ್ಸನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಪ್ಪಸಾದೇನ ವಿಕ್ಖಮ್ಭನವಸೇನ ವಿಹತಕಿಲೇಸೋ ತಗ್ಗರುತಾಯ ಸಮುಚ್ಛೇದವಸೇನಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ ಪನೇತ್ಥ ತಗ್ಗತಿಕತಾತಿ ತಾಯ ಚತುಬ್ಬಿಧಮ್ಪಿ ವಕ್ಖಮಾನಂ ಸರಣಗಮನಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅವಿಸೇಸೇನ ವಾ ಪಸಾದಗರುತಾ ಜೋತಿತಾತಿ ಪಸಾದಗ್ಗಹಣೇನ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸಾದಸ್ಸ ಇತರಸ್ಸ ಚ ಗಹಣಂ, ತಥಾ ಗರುತಾಗಹಣೇನಾತಿ ಉಭಯೇನಪಿ ಉಭಯಂ ಸರಣಗಮನಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಇಜ್ಝತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾತಿ ಏತೇನ ಅತ್ಥತೋ ಚತುಸಚ್ಚಾಧಿಗಮೋಯೇವ ಲೋಕುತ್ತರಂ ಸರಣಗಮನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಹಿ ನಿಬ್ಬಾನಧಮ್ಮೋ ಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾಭಿಸಮಯವಸೇನ, ಮಗ್ಗಧಮ್ಮೋ ಭಾವನಾಭಿಸಮಯವಸೇನ ಪಟಿವಿಜ್ಝಿಯಮಾನೋಯೇವ ಸರಣಗಮನತ್ತಂ ಸಾಧೇತಿ, ಬುದ್ಧಗುಣಾ ಪನ ಸಾವಕಗೋಚರಭೂತಾ ಪರಿಞ್ಞಾಭಿಸಮಯವಸೇನ, ತಥಾ ಅರಿಯಸಙ್ಘಗುಣಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಿಚ್ಚತೋ ಸಕಲೇಪಿ ರತನತ್ತಯೇ ಇಜ್ಝತೀ’’ತಿ, ಇಜ್ಝನ್ತಞ್ಚ ಸಹೇವ ಇಜ್ಝತಿ, ನ ಲೋಕಿಯಂ ವಿಯ ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ಅಸಮ್ಮೋಹಪಟಿವೇಧೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಯೇ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ನ ಸರಣಗಮನಂ ನಿಬ್ಬಾನಾರಮ್ಮಣಂ ಹುತ್ವಾ ಪವತ್ತತಿ, ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಅಧಿಗತತ್ತಾ ಪನ ಅಧಿಗತಮೇವ ಹೋತಿ ಏಕಚ್ಚಾನಂ ತೇವಿಜ್ಜಾದೀನಂ ಲೋಕಿಯವಿಜ್ಜಾದಯೋ ವಿಯಾ’’ತಿ, ತೇಸಂ ಲೋಕಿಯಮೇವ ಸರಣಗಮನಂ ಸಿಯಾ, ನ ಲೋಕುತ್ತರಂ, ತಞ್ಚ ಅಯುತ್ತಂ ದುವಿಧಸ್ಸಪಿ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತ್ತಾ. ತನ್ತಿ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನಂ. ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ ‘‘ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ಸದ್ಧಾಮೂಲಿಕಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ ಬುದ್ಧಸುಬುದ್ಧತಂ ಧಮ್ಮಸುಧಮ್ಮತಂ ಸಙ್ಘಸುಪ್ಪಟಿಪತಿಞ್ಚ ಲೋಕಿಯಾವಬೋಧವಸೇನೇವ ಸಮ್ಮಾ ಞಾಯೇನ ದಸ್ಸನತೋ. ‘‘ಸದ್ಧಾಮೂಲಿಕಾ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಏತೇನ ಸದ್ಧೂಪನಿಸ್ಸಯಾ ಯಥಾವುತ್ತಲಕ್ಖಣಾ ಪಞ್ಞಾ ಲೋಕಿಯಸರಣಗಮನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ ‘‘ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಜುಂ ಕರೀಯತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ದಿಟ್ಠಿ ವಾ ಉಜುಂ ಕರೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮಂ, ತಥಾ ಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ‘‘ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಪವತ್ತೋ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ’’ತಿ ಇದಞ್ಚ ವಚನಂ ಸಮತ್ಥಿತಂ ಹೋತಿ. ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಹಣಂ ಪನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ತಪ್ಪಧಾನತಾಯಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಸದ್ಧಾಪಟಿಲಾಭೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಮಾತಾದೀಹಿ ಉಸ್ಸಾಹಿತದಾರಕಾದೀನಂ ವಿಯ ಞಾಣವಿಪ್ಪಯುತ್ತಸರಣಗಮನಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಸರಣಗಮನಂ.

ತಯಿದಂ ಲೋಕಿಯಂ ಸರಣಗಮನಂ. ಅತ್ತಾ ಸನ್ನಿಯ್ಯಾತೀಯತಿ ಅಪ್ಪೀಯತಿ ಪರಿಚ್ಚಜೀಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಂ, ಯಥಾವುತ್ತಂ ದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮಂ. ತಂ ರತನತ್ತಯಂ ಪರಾಯಣಂ ಪಟಿಸರಣಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಪ್ಪರಾಯಣೋ, ಪುಗ್ಗಲೋ, ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ ವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾ, ಯಥಾವುತ್ತದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮಮೇವ. ಸರಣನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಸಿಸ್ಸಭಾವಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಿಸ್ಸಭಾವೂಪಗಮನಂ. ಸರಣಗಮನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನೇವ ಪಣಿಪತತಿ ಏತೇನಾತಿ ಪಣಿಪಾತೋ. ಸಬ್ಬತ್ಥ ಯಥಾವುತ್ತದಿಟ್ಠಿಜುಕಮ್ಮವಸೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅತ್ತಪರಿಚ್ಚಜನನ್ತಿ ಸಂಸಾರದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣತ್ಥಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತಭಾವಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜನಂ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಬುದ್ಧಾದೀನಂಯೇವಾತಿ ಅವಧಾರಣಂ ಇತರೇಸುಪಿ ಸರಣಗಮನವಿಸೇಸೇಸು ಯಥಾರಹಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿ ತದಞ್ಞನಿವತ್ತನಂ ಕತಂ ಹೋತಿ.

ಏವಂ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯಾತನಾದೀನಿ ಏಕೇನ ಪಕಾರೇನ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಪರೇಹಿಪಿ ಪಕಾರೇಹಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತೇನ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇಹಿಪಿ ಅತ್ತಸನ್ನಿಯ್ಯಾತನಾದಿ ಕತಮೇವ ಹೋತಿ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಿನ್ನತ್ತಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಆಳವಕಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಾತಾಗಿರಿಹೇಮವತಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ನನು ಚೇತೇ ಆಳವಕಾದಯೋ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಆಗತಸರಣಗಮನಾ, ಕಥಂ ತೇಸಂ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಸರಣಗಮನಂ ವುತ್ತನ್ತಿ? ಮಗ್ಗೇನಾಗತಸರಣಗಮನೇಹಿಪಿ ‘‘ಸೋ ಅಹಂ ವಿಚರಿಸ್ಸಾಮಿ ಗಾಮಾ ಗಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬) ತೇಹಿ ತಪ್ಪರಾಯಣತಾಕಾರಸ್ಸ ಪವೇದಿತತ್ತಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ.

ಞಾತಿ…ಪೇ… ವಸೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಞಾತಿವಸೇನ ಭಯವಸೇನ ಆಚರಿಯವಸೇನ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯವಸೇನಾತಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ‘‘ವಸೇನಾ’’ತಿ ಪದಂ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಞಾತಿವಸೇನಾತಿ ಞಾತಿಭಾವವಸೇನ. ಏವಂ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತೇನಾತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯತಾಹೇತುಕೇನ ಪಣಿಪಾತೇನ. ಇತರೇಹೀತಿ ಞಾತಿಭಾವಾದಿವಸಪ್ಪವತ್ತೇಹಿ ತೀಹಿ ಪಣಿಪಾತೇಹಿ. ಇತರೇಹೀತಿಆದಿನಾ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ವಿತ್ಥಾರತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವನ್ದತೀತಿ ಪಣಿಪಾತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣವಚನಂ. ಏವರೂಪನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಹಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಂ ವಾ ಅನುಸಾಸನಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೋ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪಣಿಪಾತಮೇವ ಕರೋತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸರಣಗಮನಪ್ಪಭೇದೋತಿ ಸರಣಗಮನವಿಭಾಗೋ.

ಅರಿಯಮಗ್ಗೋಯೇವ ಲೋಕುತ್ತರಸರಣಗಮನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಾನಿ ವಿಪಾಕಫಲ’’ನ್ತಿ. ಸಬ್ಬದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋತಿ ಸಕಲಸ್ಸ ವಟ್ಟದುಕ್ಖಸ್ಸ ಅನುಪ್ಪಾದನಿರೋಧೋ. ಏತನ್ತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚಾನಿ, ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೀ’’ತಿ (ಧ. ಪ. ೧೯೦) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಅರಿಯಸಚ್ಚದಸ್ಸನಂ.

ನಿಚ್ಚತೋ ಅನುಪಗಮನಾದಿವಸೇನಾತಿ ನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಅಗ್ಗಹಣಾದಿವಸೇನ. ಅಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಹೇತುಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಅನವಕಾಸೋತಿ ಪಚ್ಚಯಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ. ಉಭಯೇನಪಿ ಕಾರಣಮೇವ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಯನ್ತಿ ಯೇನ ಕಾರಣೇನ. ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಮಗ್ಗದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ. ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರನ್ತಿ ಚತುಭೂಮಕೇಸು ಸಙ್ಖತಸಙ್ಖಾರೇಸು ಏಕಸಙ್ಖಾರಮ್ಪಿ. ನಿಚ್ಚತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ನಿಚ್ಚೋ’’ತಿ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ. ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ‘‘ಏಕನ್ತಸುಖೀ ಅತ್ತಾ ಹೋತಿ ಅರೋಗೋ ಪರಂ ಮರಣಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೭೬) ಏವಂ ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಸುಖತೋ ಗಾಹಂ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ದಿಟ್ಠಿವಿಪ್ಪಯುತ್ತಚಿತ್ತೇನ ಪನ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಪರಿಳಾಹವೂಪಸಮನತ್ಥಂ ಮತ್ತಹತ್ಥಿಪರಿತ್ತಾಸಿತೋ ವಿಯ ಚೋಕ್ಖಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಉಕ್ಕಾರಭೂಮಿಂ ಕಞ್ಚಿ ಸಙ್ಖಾರಂ ಸುಖತೋ ಉಪಗಚ್ಛತಿ. ಅತ್ತವಾರೇ ಕಸಿಣಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿಸಙ್ಗಹಣತ್ಥಂ ‘‘ಸಙ್ಖಾರ’’ನ್ತಿ ಅವತ್ವಾ ‘‘ಕಞ್ಚಿ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಇಮೇಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಚತುಭೂಮಕವಸೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ ತೇಭೂಮಕವಸೇನೇವ ವಾ. ಯಂ ಯಞ್ಹಿ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಗಾಹವಸೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ತತೋ ತತೋ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಗಾಹಂ ವಿನಿವೇಠೇತಿ. ಮಾತರನ್ತಿಆದೀಸು ಜನಿಕಾ ಮಾತಾ, ಜನಕೋ ಪಿತಾ, ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಅರಹಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಕಿಂ ಪನ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅಞ್ಞಂ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪೇಯ್ಯಾತಿ? ಏತಮ್ಪಿ ಅಟ್ಠಾನಂ, ಪುಥುಜ್ಜನಭಾವಸ್ಸ ಪನ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಫಲದೀಪನತ್ಥಞ್ಚೇವಂ ವುತ್ತಂ. ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ ವಧಕಚಿತ್ತೇನ ಪದುಟ್ಠಚಿತ್ತೋ. ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯಾತಿ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರೇ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಯ ಪಿವನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇಯ್ಯ. ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಂ ಸಮಾನಸೀಮಾಯಂ ಠಿತಂ ಸಙ್ಘಂ ‘ಕಮ್ಮೇನ ಉದ್ದೇಸೇನ ವೋಹರನ್ತೋ ಅನುಸ್ಸಾವನೇನ ಸಲಾಕಗ್ಗಾಹೇನಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೫೮) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಭಿನ್ದೇಯ್ಯ. ಅಞ್ಞಂ ಸತ್ಥಾರನ್ತಿ ಅಞ್ಞಂ ತಿತ್ಥಕರಂ ‘‘ಅಯಂ ಮೇ ಸತ್ಥಾ’’ತಿ ಏವಂ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ನೇತಂ ಠಾನಂ ವಿಜ್ಜತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನ ತೇ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಾಯಭೂಮಿನ್ತಿ ತೇ ಬುದ್ಧಂ ಸರಣಂ ಗತಾ ತನ್ನಿಮಿತ್ತಂ ಅಪಾಯಭೂಮಿಂ ನ ಗಮಿಸ್ಸನ್ತಿ, ದೇವಕಾಯಂ ಪನ ಪರಿಪೂರೇಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದಸಹಿ ಠಾನೇಹೀತಿ ದಸಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಅಧಿಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೀತಿ ಅಧಿಭವನ್ತಿ. ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದಿವಸೇನಾಪೀತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಚತುರಾಸೀತಿಸಹಸ್ಸಸಙ್ಖಾನಂ ಸುವಣ್ಣಪಾತಿರೂಪಿಯಪಾತಿಕಂಸಪಾತೀನಂ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ರೂಪಿಯಸುವಣ್ಣಹಿರಞ್ಞಪೂರಾನಂ ಕರೀಸಸ್ಸ ಚತುತ್ಥಭಾವಪ್ಪಮಾಣಾನಂ ಸಬ್ಬಾಲಙ್ಕಾರಪಟಿಮಣ್ಡಿತಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಹತ್ಥಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಅಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ರಥಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಧೇನುಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಕಞ್ಞಾಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸಹಸ್ಸಾನಂ ಚತುರಾಸೀತಿಯಾ ವತ್ಥಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಾನಂ ಅಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಚ ಖಜ್ಜಭೋಜ್ಜಾದಿಭೇದಸ್ಸ ಆಹಾರಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಜನವಸೇನ ಸತ್ತಮಾಸಾಧಿಕಾನಿ ಸತ್ತ ಸಂವಚ್ಛರಾನಿ ನಿರನ್ತರಂ ಪವತ್ತವೇಲಾಮಮಹಾದಾನತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ, ತತೋ ಸತಂ ಸೋತಾಪನ್ನಾನಂ ದಿನ್ನದಾನತೋ ಏಕಸ್ಸ ಸಕದಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ತತೋ ಏಕಸ್ಸ ಅನಾಗಾಮಿಸ್ಸ, ತತೋ ಏಕಸ್ಸ ಅರಹತೋ, ತತೋ ಏಕಸ್ಸ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸ್ಸ, ತತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ತತೋ ಬುದ್ಧಪ್ಪಮುಖಸ್ಸ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ದಿನ್ನದಾನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರಂ, ತತೋ ಚಾತುದ್ದಿಸಂ ಸಙ್ಘಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹಾರಕರಣಂ, ತತೋ ಸರಣಗಮನಂ ಮಹಪ್ಫಲತರ’’ನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದೀಪೇನ್ತಸ್ಸ ವೇಲಾಮಸುತ್ತಸ್ಸ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦) ವಸೇನ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಯಂ ಗಹಪತಿ, ವೇಲಾಮೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದಾನಂ ಅದಾಸಿ ಮಹಾದಾನಂ, ಯೋ ಏಕಂ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಪನ್ನಂ ಭೋಜೇಯ್ಯ, ಇದಂ ತತೋ ಮಹಪ್ಫಲತರ’’ನ್ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೯.೨೦). ವೇಲಾಮಸುತ್ತಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಗ್ಗಪ್ಪಸಾದಸುತ್ತಾದೀನಂ (ಅ. ನಿ. ೪.೩೪; ಇತಿವು. ೯೦) ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಅಞ್ಞಾಣಂ ವತ್ಥುತ್ತಯಸ್ಸ ಗುಣಾನಂ ಅಜಾನನಂ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮೋಹೋ, ‘‘ಬುದ್ಧೋ ನು ಖೋ, ನ ನು ಖೋ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಸಂಸಯೋ,ಮಿಚ್ಛಾಞಾಣಂ ತಸ್ಸ ಗುಣಾನಂ ಅಗುಣಭಾವಪರಿಕಪ್ಪನೇನ ವಿಪರೀತಗ್ಗಾಹೋ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅನಾದರಾಗಾರವಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ. ನ ಮಹಾಜುತಿಕನ್ತಿ ನ ಉಜ್ಜಲಂ, ಅಪರಿಸುದ್ಧಂ ಅಪರಿಯೋದಾತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಮಹಾವಿಪ್ಫಾರನ್ತಿ ಅನುಳಾರಂ. ಸಾವಜ್ಜೋತಿ ದಿಟ್ಠಿತಣ್ಹಾದಿವಸೇನ ಸದೋಸೋ. ಲೋಕಿಯಂ ಸರಣಗಮನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಮಾದಾನಂ ವಿಯ ಅಗ್ಗಹಿತಕಾಲಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಜೀವಿತಪರಿಯನ್ತಮೇವ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಖನ್ಧಭೇದೇನ ಭೇದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನವಜ್ಜೋ ಕಾಲಕಿರಿಯಾಯಾ’’ತಿ. ಸೋತಿ ಅನವಜ್ಜೋ ಸರಣಗಮನಭೇದೋ. ಸತಿಪಿ ಅನವಜ್ಜತ್ತೇ ಇಟ್ಠಫಲೋಪಿ ನ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಫಲೋ’’ತಿ.

ಸರಣಗಮನಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉಪಾಸಕವಿಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

ಕೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ಸರೂಪಪುಚ್ಛಾ, ತಸ್ಮಾ ಕಿಂಲಕ್ಖಣೋ ಉಪಾಸಕೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಕಸ್ಮಾತಿ ಹೇತುಪುಚ್ಛಾ. ತೇನ ಕೇನ ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತೇನ ಉಪಾಸಕಸದ್ದೋ ತಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಮಸ್ಸ ಸೀಲನ್ತಿ ಕೀದಿಸಂ ಅಸ್ಸ ಉಪಾಸಕಸ್ಸ ಸೀಲಂ, ಕಿತ್ತಕೇನ ಸೀಲೇನಾಯಂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕೋ ಆಜೀವೋತಿ ಕೋ ಅಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಆಜೀವೋ, ಸೋ ಪನ ಮಿಚ್ಛಾಜೀವಸ್ಸ ಪರಿವಜ್ಜನೇನ ಹೋತೀತಿ ಸೋಪಿ ವಿಭಜೀಯತೀತಿ. ಕಾ ವಿಪತ್ತೀತಿ ಕಾ ಅಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ, ಆಜೀವಸ್ಸ ವಾ ವಿಪತ್ತಿ. ಅನನ್ತರಸ್ಸ ಹಿ ವಿಧಿ ವಾ ಪಟಿಸೇಧೋ ವಾ. ಕಾ ಸಮ್ಪತ್ತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಯೋ ಕೋಚೀತಿ ಖತ್ತಿಯಾದೀಸು ಯೋ ಕೋಚಿ. ತೇನ ಸರಣಗಮನಮೇವೇತ್ಥ ಕಾರಣಂ, ನ ಜಾತಿಆದಿವಿಸೇಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಉಪಾಸನತೋತಿ ತೇನೇವ ಸರಣಗಮನೇನ ತತ್ಥ ಚ ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಾರಿತಾಯ ಆದರಗಾರವಬಹುಮಾನಾದಿಯೋಗೇನ ಪಯಿರುಪಾಸನತೋ. ವೇರಮಣಿಯೋತಿ ವೇರಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿದುಸ್ಸೀಲ್ಯಂ, ತಸ್ಸ ಮಣನತೋ ಹನನತೋ ವಿನಾಸನತೋ ವೇರಮಣಿಯೋ, ಪಞ್ಚ ವಿರತಿಯೋ ವಿರತಿಪ್ಪಧಾನತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ. ತೇನೇವಾಹ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ‘‘ಪಟಿವಿರತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಮಿಚ್ಛಾವಣಿಜ್ಜಾತಿ ನ ಸಮ್ಮಾವಣಿಜ್ಜಾ ಅಯುತ್ತವಣಿಜ್ಜಾ ಅಸಾರುಪ್ಪವಣಿಜ್ಜಾ. ಪಹಾಯಾತಿ ಅಕರಣೇನೇವ ಪಜಹಿತ್ವಾ. ಧಮ್ಮೇನಾತಿ ಧಮ್ಮತೋ ಅನಪೇತೇನ. ತೇನ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಅಧಮ್ಮಿಕಂ ಜೀವಿಕಂ ಪಟಿಕ್ಖಿಪತಿ. ಸಮೇನಾತಿ ಅವಿಸಮೇನ. ತೇನ ಕಾಯವಿಸಮಾದಿದುಚ್ಚರಿತಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಕಾಯಸಮಾದಿನಾ ಸುಚರಿತೇನ ಜೀವನಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಆವುಧಭಣ್ಡಂ ಕತ್ವಾ ವಾ ಕಾರೇತ್ವಾ ವಾ ಯಥಾಕತಂ ವಾ ಪಟಿಲಭಿತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಮನುಸ್ಸವಿಕ್ಕಯೋ. ಮಂಸವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಸೂನಕಾರಾದಯೋ ವಿಯ ಮಿಗಸೂಕರಾದಿಕೇ ಪೋಸೇತ್ವಾ ಮಂಸಂ ಸಮ್ಪಾದೇತ್ವಾ ವಿಕ್ಕಯೋ. ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾತಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಮಜ್ಜಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ವಿಸವಣಿಜ್ಜಾತಿ ವಿಸಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ, ವಿಸಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಸ ವಿಕ್ಕಯೋ. ತತ್ಥ ಸತ್ಥವಣಿಜ್ಜಾ ಪರೋಪರೋಧನಿಮಿತ್ತತಾಯ ಅಕರಣೀಯಾ ವುತ್ತಾ, ಸತ್ತವಣಿಜ್ಜಾ ಅಭುಜಿಸ್ಸಭಾವಕರಣತೋ, ಮಂಸವಿಸವಣಿಜ್ಜಾ ವಧಹೇತುತೋ, ಮಜ್ಜವಣಿಜ್ಜಾ ಪಮಾದಟ್ಠಾನತೋ.

ತಸ್ಸೇವಾತಿ ಪಞ್ಚವೇರಮಣಿಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಸೀಲಸ್ಸ ಚೇವ ಪಞ್ಚಮಿಚ್ಛಾವಣಿಜ್ಜಾಲಕ್ಖಣಸ್ಸ ಆಜೀವಸ್ಸ ಚ. ವಿಪತ್ತೀತಿ ಭೇದೋ ಪಕೋಪೋ ಚ. ಯಾಯಾತಿ ಯಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ. ಚಣ್ಡಾಲೋತಿ ಉಪಾಸಕಚಣ್ಡಾಲೋ. ಮಲನ್ತಿ ಉಪಾಸಕಮಲಂ. ಪತಿಕಿಟ್ಠೋತಿ ಉಪಾಸಕನಿಹೀನೋ. ಬುದ್ಧಾದೀಸು ಕಮ್ಮಕಮ್ಮಫಲೇಸು ಚ ಸದ್ಧಾವಿಪರಿಯಾಯೋ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯಂ ಮಿಚ್ಛಾಧಿಮೋಕ್ಖೋ. ಯಥಾವುತ್ತೇನ ಅಸ್ಸದ್ಧಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ. ಯಥಾವುತ್ತ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿವಸೇನ ದುಸ್ಸೀಲೋ. ‘‘ಇಮಿನಾ ದಿಟ್ಠಾದಿನಾ ಇದಂ ನಾಮ ಮಙ್ಗಲಂ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಬಾಲಜನಪರಿಕಪ್ಪಿತಕೋತೂಹಲಸಙ್ಖಾತೇನ ದಿಟ್ಠಸುತಮುತಮಙ್ಗಲೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಕೋತೂಹಲಮಙ್ಗಲಿಕೋ. ಮಙ್ಗಲಂ ಪಚ್ಚೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಮಙ್ಗಲಾದಿಭೇದಂ ಮಙ್ಗಲಮೇವ ಪತ್ತಿಯಾಯತಿ. ನೋ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಂ ನೋ ಪತ್ತಿಯಾಯತಿ. ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ಇತೋ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಸಾಸನತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಬಾಹಿರಕಸಮಯೇ. ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಂ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ದುಪ್ಪಟಿಪನ್ನಂ ದಕ್ಖಿಣಾರಹಸಞ್ಞೀ ಗವೇಸತಿ. ಪುಬ್ಬಕಾರಂ ಕರೋತೀತಿ ದಾನಮಾನನಾದಿಕಂ ಕುಸಲಕಿರಿಯಂ ಪಠಮಂ ಕರೋತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಪರಿಯೇಸನಪುಬ್ಬಕಾರೇ ಏಕಂ ಕತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ಧಮ್ಮಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ವಿಪತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸಮ್ಪತ್ತಿ ಞಾತಬ್ಬಾ. ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಪರಿಸಾನಂ ರತಿಜನನಟ್ಠೇನ ಉಪಾಸಕೋವ ರತನಂ ಉಪಾಸಕರತನಂ. ಗುಣಸೋಭಾಕಿತ್ತಿಸದ್ದಸುಗನ್ಧತಾಹಿ ಉಪಾಸಕೋವ ಪದುಮಂ ಉಪಾಸಕಪದುಮಂ. ತಥಾ ಉಪಾಸಕಪುಣ್ಡರೀಕೋ.

ಆದಿಮ್ಹೀತಿ ಆದಿಅತ್ಥೇ. ಕೋಟಿಯನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಕೋಟಿಯಂ. ವಿಹಾರಗ್ಗೇನಾತಿ ಓವರಕಕೋಟ್ಠಾಸೇನ, ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಗಬ್ಭೇ ವಸನ್ತಾನಂ ಇದಂ ನಾಮ ಪನಸಫಲಂ ಪಾಪುಣಾತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ತಂತಂವಸನಟ್ಠಾನಕೋಟ್ಠಾಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಜ್ಜತನ್ತಿ ಅಜ್ಜಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋ.

ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ತಸ್ಸ ಸರಣಗಮನಸ್ಸ ಆಪಾಣಕೋಟಿಕತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಾವ ಮೇ ಜೀವಿತಂ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವತ್ವಾ ಪುನ ಜೀವಿತೇನ ತಂ ವತ್ಥುತ್ತಯಂ ಪಟಿಪೂಜೇನ್ತೋ ‘‘ಸರಣಗಮನಂ ರಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಉಪ್ಪನ್ನಂ ತಸ್ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಅಹಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಪಾಣೇಹಿ ಉಪೇತನ್ತಿ ಹಿ ಯಾವ ಮೇ ಪಾಣಾ ಧರನ್ತಿ, ತಾವ ಸರಣಂ ಉಪೇತಂ, ಉಪೇನ್ತೋ ಚ ನ ವಾಚಾಮತ್ತೇನ, ನ ಏಕವಾರಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಮತ್ತೇನ, ಅಥ ಖೋ ಪಾಣೇ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ಉಪೇತನ್ತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಉಪಾಸಕವಿಧಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಭಯಭೇರವಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ ಸಮತ್ತಾ.