೨. ವಿಚಯಹಾರವಣ್ಣನಾ

ಮಞ್ಞನಾನಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಅವಿಸೇಸಹೇತುಭಾವತೋ, ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ತತ್ಥ ಅಸೇಸಿತಬ್ಬತೋ ಚ ಸಬ್ಬಗಹಣಂ, ಸಭಾವಧಾರಣತೋ ನಿಸ್ಸತ್ತನಿಜ್ಜೀವತೋ ಚ ಧಮ್ಮಗ್ಗಹಣಂ, ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವತೋ ಆವೇಣಿಕಹೇತುಭಾವತೋ ಚ ಮೂಲಗ್ಗಹಣಂ, ಕಾರಣಭಾವತೋ ದೇಸನತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ ಪರಿಯಾಯಗ್ಗಹಣಂ, ಸಮ್ಮುಖಭಾವತೋ ಸಮ್ಪದಾನತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ ‘‘ವೋ’’ತಿ ವಚನಂ, ತಥಾರೂಪಗುಣಯೋಗತೋ ಅಭಿಮುಖೀಕರಣತೋ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ಆಲಪನಂ. ದೇಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥಭಾವತೋ ತೇಸಂ ಸತುಪ್ಪಾದನತ್ಥಞ್ಚ ‘‘ದೇಸೇಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಪಟಿಜಾನನಂ, ದೇಸೇತಬ್ಬತಾಯ ಪಟಿಞ್ಞಾತಭಾವತೋ, ಯಥಾಪಟಿಞ್ಞಞ್ಚ ದೇಸನತೋ ‘‘ತ’’ನ್ತಿ ಪಚ್ಚಾಮಸನಂ, ಸೋತಬ್ಬಭಾವತೋ, ಸವನತ್ಥಸ್ಸ ಚ ಏಕನ್ತೇನ ನಿಪ್ಫಾದನತೋ ‘‘ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಕ್ಕಾತಬ್ಬತೋ, ಸಕ್ಕಚ್ಚಕಿರಿಯಾಯ ಏವ ಚ ತದತ್ಥಸಿದ್ಧಿತೋ ‘‘ಸಾಧುಕ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಮನಸಿಕರಣೀಯತೋ ತದಧೀನತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ‘‘ಮನಸಿ ಕರೋಥಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಯಥಾಪರಿಞ್ಞಾತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಭಾವತೋ ವಿತ್ಥಾರತ್ಥಸಮ್ಭವತೋ ಚ ‘‘ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಗವತೋ ಸದೇವಕೇನ ಲೋಕೇನ ಸಿರಸಾ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತಬ್ಬವಚನತ್ತಾ, ತಸ್ಸ ಚ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಾಧನತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ಥು ಉತ್ತಮಗಾರವಟ್ಠಾನಭಾವತೋ, ತತ್ಥ ಚ ಗಾರವಸ್ಸ ಉಳಾರಪುಞ್ಞಭಾವತೋ ‘‘ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಿಕ್ಖೂನಂ ತಥಾಕಿರಿಯಾಯ ನಿಚ್ಛಿತಭಾವತೋ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರತೋ ಚ ‘‘ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸವನಸ್ಸ ಪಟಿಜಾನಿತಬ್ಬತೋ, ತಥಾ ತೇಹಿ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಚ ‘‘ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸು’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಭಾವತೋ, ಸಕಲಸ್ಸಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಕರಣತೋ ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ವುಚ್ಚಮಾನಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಲೋಕಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಲೋಕಾಧಾರತ್ತಾ ಚ ಲೋಕಂ ಉಪಾದಾಯ ‘‘ಇಧಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿವೇಧಬಾಹುಸಚ್ಚಾಭಾವತೋ ಪರಿಯತ್ತಿಬಾಹುಸಚ್ಚಾಭಾವತೋ ಚ ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಥೂಸು, ಪುಥು ವಾ ಜನಭಾವತೋ ‘‘ಪುಥುಜ್ಜನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನರಿಯಧಮ್ಮವಿರಹತೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗಮತೋ ಚ ‘‘ಅರಿಯಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅರಿಯಭಾವಕರಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ, ತತ್ಥ ಕೋಸಲ್ಲದಮಥಾಭಾವತೋ ‘‘ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಸನ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸವನತೋ ಸನ್ತಧಮ್ಮಸಮನ್ನಾಗಮತೋ ಸಬ್ಭಿ ಪಾಸಂಸಿಯತೋ ಚ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಪ್ಪುರಿಸಭಾವಕರಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ, ತತ್ಥ ಚ ಕೋಸಲ್ಲದಮಥಾಭಾವತೋ ‘‘ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಥವೀವತ್ಥುಕಾನಂ ಮಞ್ಞನಾನಂ, ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಞ್ಚಮಞ್ಞನಾನಂ ಮೂಲಕತ್ತಾ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾನಂ ‘‘ಪಥವಿಂ ಪಥವಿತೋ ಸಞ್ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅನ್ಧಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ಅಹಂಕಾರ-ಮಮಂಕಾರಾನಂ ಕತ್ಥಚಿಪಿ ಅಪ್ಪಹೀನತ್ತಾ ‘‘ಪಥವಿಂ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಪುಬ್ಬೇ ಅಗ್ಗಹಿತತ್ತಾ, ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಚ ಗಯ್ಹಮಾನತ್ತಾ, ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪಥವೀಆದಿಆರಮ್ಮಣಸಭಾಗತಾಯ ಲಬ್ಭಮಾನತ್ತಾ ಚ ‘‘ಯೋಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೋ’’ತಿ ಅನಿಯಮೇನ ಗಹಿತಸ್ಸ ನಿಯಮೇತಬ್ಬತೋ ಪಟಿನಿದ್ದಿಸಿತಬ್ಬತೋ ಚ; ‘‘ಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಸಂಸಾರೇ ಭಯಸ್ಸ ಇಕ್ಖನತೋ ಕಿಲೇಸಭೇದನಸಮ್ಭವತೋ ಚ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಿಕ್ಖಾಹಿ ಸಮನ್ನಾಗಮತೋ ಸೇಕ್ಖಧಮ್ಮಪಟಿಲಾಭತೋ ಚ ‘‘ಸೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಮನಸಾ ಲದ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಅರಹತ್ತಸ್ಸ ಅನಧಿಗತತ್ತಾ ಅಧಿಗಮನೀಯತೋ ಚ ‘‘ಅಪ್ಪತ್ತಮಾನಸೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪರೇನ ಅನುತ್ತರಣೀಯತೋ, ಪರಂ ಅನುಚ್ಛವಿಕಭಾವೇನ ಉತ್ತರಿತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ ಚ ‘‘ಅನುತ್ತರ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯೋಗೇನ ಭಾವನಾಯ ಕಾಮಯೋಗಾದಿತೋ ಚ ಖೇಮಂ ಸಿವಂ ಅನುಪದ್ದವನ್ತಿ ‘‘ಯೋಗಕ್ಖೇಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಛನ್ದಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಉಸ್ಸುಕ್ಕಾಪತ್ತಿಯಾ ಚ ‘‘ಪತ್ಥಯಮಾನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತದತ್ಥಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಸಬ್ಬಇರಿಯಾಪಥವಿಹಾರಸ್ಸ ಸಮಥವಿಪಸ್ಸನಾವಿಹಾರಸ್ಸ ದಿಬ್ಬವಿಹಾರಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ‘‘ವಿಹರತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಭಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವಞ್ಚೇವ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವಞ್ಚ ಞಾಣೇನ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಜಾನನತೋ ‘‘ಅಭಿಜಾನಾತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಕ್ಖಸ್ಸ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಮಞ್ಞನತಾಯ ಅಭಾವತೋ ‘‘ಮಾ ಮಞ್ಞೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಾನುಸಾರೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಇತೋ ಪರಂ ಸಬ್ಬಪದೇಸು ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ಸಕ್ಕಾ ಹಿ ಅಟ್ಠಕಥಂ ತಸ್ಸಾ ಲೀನತ್ಥವಣ್ಣನಞ್ಚ ಅನುಗನ್ತ್ವಾ ಅಯಮತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞೂಹಿ ವಿಭಾವೇತುನ್ತಿ ಅತಿವಿತ್ಥಾರಭಯೇನ ನ ವಿತ್ಥಾರಯಿಮ್ಹ. ಇತಿ ಅನುಪದವಿಚಯತೋ ವಿಚಯೋ ಹಾರೋ.