೧೨. ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುಕ್ಖೇನ ವತ್ತಬ್ಬೋ ದುಬ್ಬಚೋ. ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನ ಸಹತಿ.

ದುಬ್ಬಚಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನಿಗಮನವಣ್ಣನಾ

‘‘ನಾಮಮತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿ ಪಾಠೋ. ‘‘ನಾಮಗೋತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿ ಲಿಖಿತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಅಯಂ ಕಿರಿಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಕಾತುಂ ನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ ಜಾನಿತ್ವಾ ಸಚೇ ಛಾದೇತಿ, ಛನ್ನಾವ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಭಾಗಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅವೇರಿಸಭಾಗಮತ್ತಮೇವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ವತ್ಥು ಚೇವ ಗೋತ್ತಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ವತ್ಥೂತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮನಂ ಅಸುಚಿಮುಚ್ಚನಂ. ಗೋತ್ತನ್ತಿ ಗಂ ತಾಯತೀತಿ ಗೋತ್ತಂ, ಸಜಾತಿತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಗನ್ತುಂ ಅದತ್ವಾ ಗಂ ಬುದ್ಧಿಂ, ವಚನಞ್ಚ ತಾಯತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವತ್ಥು ಚ ಸಜಾತಿಮೇವ ಗಚ್ಛತಿ. ಸಜಾತಿ ನಾಮೇತ್ಥ ಅಞ್ಞೇಹಿ ವಿಸಿಟ್ಠಾವಿಸಿಟ್ಠಭೂತಾ ಕಿರಿಯಾ, ನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗಾದಿ. ನಾಮಞ್ಚೇವ ಆಪತ್ತಿ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಆಪತ್ತೀತಿ ವೀತಿಕ್ಕಮೇನಾಪನ್ನಾಪತ್ತಿಯಾ ನಾಮಂ.

ಪುನ ಆಗತಾಗತಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಧಾರೇನ್ತು’’ತಿಣ್ಣಂ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಂ ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತೇನ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಧಾರೇನ್ತೂ’’ತಿ ಏವಂ ಆರೋಚನವಿಧಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವತ್ತಭೇದಞ್ಚ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದಞ್ಚ ಅಕತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ನವಕತರಂ ಪಾರಿವಾಸಿಕಂ ಅವಸೇಸಾನಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಮೂಲಾಯಪಟಿಕಸ್ಸನಾರಹಾದೀನಮ್ಪಿ ಅಭಿವಾದನಾದಿಸಾದಿಯನೇ, ಪಟಿಪಾಟಿಯಾ ನಿಸೀದನೇ, ಓವದನೇ, ಕಮ್ಮಿಕಾನಂ ಗರಹಣೇ ಚಾತಿಆದೀಸು ವತ್ತಭೇದೋ ಹೋತಿ. ದಸ್ಸನಸವನವಿಸಯೇಸು ಅನಾರೋಚನೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ವಸನೇ ಚ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸೇವ ವಿಹಾರೇ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಗಮನೇ ಚಾತಿಆದೀಸು ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ. ನಾನಾಸಂವಾಸಕೇಹಿ ವಿನಯಕಮ್ಮಾಭಾವತೋ ತೇಸಂ ಅನಾರೋಚನೇ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ನ ಹೋತಿ. ‘‘ದ್ವೇ ಲೇಡ್ಡುಪಾತೇ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ’’ತಿ ವಚನತೋ ಅನ್ತೋ ನ ವಟ್ಟತಿ. ನಿಕ್ಖಿತ್ತವತ್ತೇನೇವ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪುಬ್ಬೇ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ಆರೋಚಿತಂ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಚ್ಛಾ ನಿಕ್ಖಿಪನಕಾಲೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾವ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ. ತಸ್ಮಾ ಪುನ ಸಮಾದಾನಕಾಲೇಪಿ ಸೋ ಚೇ ತತೋ ಗಚ್ಛತಿ, ತಂ ದಿವಸಂ ಅಗನ್ತ್ವಾ ದಿವಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾಪಿ ಯದಿ ಏವಂ ಅತೀತದಿವಸಂ ಹೋತಿ, ‘‘ಅರುಣೇ ಉಟ್ಠಿತೇ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವತ್ತಂ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪಿಚ ‘‘ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಂ ಸಬ್ಬಪಠಮಂ ಭಿಕ್ಖುಂ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ನಿಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಚೇ ರತ್ತಿಚ್ಛೇದೋ ಹೋತಿ, ವಿಹಾರಸೀಮಾಪರಿಯಾಪನ್ನಾನಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಆರೋಚೇತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ. ‘‘ತಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ಪನ ಪುಬ್ಬೇ ಅನಾರೋಚಿತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವತ್ತಭೇದರಕ್ಖಣತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಏವ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೯೭) ಏವಂ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಞ್ಞಂ ವಿಹಾರತೋ ನಿಕ್ಖನ್ತಂ ವಾ ಆಗನ್ತುಕಂ ವಾ’’ತಿ.

ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೇ ಪನ ಸಚೇ ‘‘ಮಾಸಮತ್ತಂ ಅಸುದ್ಧೋಮ್ಹೀ’’ತಿ ಅಗ್ಗಹೇಸಿ, ಪರಿವಸನ್ತೋ ಪುನ ಊನಂ ವಾ ಅಧಿಕಂ ವಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನಂ ಕರೋತಿ, ತತ್ತಕಮ್ಪಿ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಮೇವ, ಪರಿವಾಸದಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸುದ್ಧನ್ತಪರಿವಾಸೋ ನಾಮ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಆರೋಹತಿ, ಹೇಟ್ಠಾಪಿ ಓರೋಹತಿ. ಇದಮಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಂ.

ಸಮೋದಹಿತ್ವಾತಿ ಮೂಲಾಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇತ್ವಾ, ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಚೇ ಅನ್ತರಾಪತ್ತಿ, ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸನಂ ಅಕತ್ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ಗಹಿತಪರಿವಾಸೇನೇವ ಪರಿವಸಿತಬ್ಬಂ. ಯೋ ಪನ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಬ್ಭಮಿತ್ವಾ ಪುನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಯೋ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಪಚ್ಛಾ ನ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಯೋ ಚ ಉಭಯತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇತಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನದಿವಸವಸೇನ ಪರಿವಾಸೋ ದಾತಬ್ಬೋ. ‘‘ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ವಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಸ್ಮಿಂ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧೇ ವಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೧೬೬ ಆದಯೋ) ಚ ಪಾಳಿಯಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ದ್ವೇ ಭಿಕ್ಖೂ ವಿಸುದ್ಧಿಕಂ ಆಪನ್ನಾ ಹೋನ್ತಿ, ತೇ ಸುದ್ಧಿಕದಿಟ್ಠಿನೋ ಹೋನ್ತಿ. ಏಕೋ ಛಾದೇತಿ, ಏಕೋ ನ ಛಾದೇತಿ. ಯೋ ಛಾದೇತಿ, ಸೋ ದುಕ್ಕಟಂ ದೇಸಾಪೇತಬ್ಬೋ. ‘‘ಉಭೋಪಿ ಯಥಾಧಮ್ಮಂ ಕಾರಾಪೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ೧೮೧) ವಚನತೋ ಯಂ ಕಞ್ಚಿ ಆಪತ್ತಿಂ ಛಾದೇತ್ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತೇಸು ಗತೇಸು ವಾ ಅಗತೇಸು ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣಂ, ಅನುಟ್ಠಹನಂ ಏಕರತ್ತಮ್ಪಿ ಗಣೇನ ವಿಪ್ಪವಾಸಂ, ಸಚೇ ರತ್ತಿಯಾ ಏಕಕ್ಖಣೇನ ಸಙ್ಘೋ ವಸತಿ, ಸಚೇ ಸೋ ಪುರೇ ಅರುಣಮೇವ ಕೇನಚಿ ಕರಣೀಯೇನ ಗತೋತಿ ಏತ್ಥಪಿ ಮಾನತ್ತೇಪಿ ಏವಂ ಜಾತೇ. ‘‘ಅಯಞ್ಚ ಯಸ್ಮಾ ಗಣಸ್ಸ ಆರೋಚೇತ್ವಾ, ಭಿಕ್ಖೂನಞ್ಚ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾವ ವಸಿ, ತೇನಸ್ಸ ಊನೇ ಗಣೇ ಚರಣದೋಸೋ ವಾ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ (ಚೂಳವ. ಅಟ್ಠ. ೯೭) ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತೇನ ಆರೋಚಿತೇ ಮುಹುತ್ತಮ್ಪಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗತೇಪಿ ವಿಪ್ಪವಾಸೋ ನತ್ಥಿ. ಪಾರಿವಾಸಿಕಸ್ಸ, ಉಕ್ಖಿತ್ತಕಸ್ಸ ಚ ಪಕತತ್ತೇನ ತಸ್ಮಿಂ ವಸನಂ ಉದಕಪಾತೇನ ವಾರಿತಂ, ತಸ್ಮಾ ನಾನೂಪಚಾರೇಪಿ ಏಕಚ್ಛನ್ನೇ ನ ವಟ್ಟತಿ.

ಇದಾನಿ ಪಾಠವಿಚಾರಣಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ – ‘‘ನವ ಪಠಮಾಪತ್ತಿಕಾ ಚತ್ತಾರೋ ಯಾವತತಿಯಕಾ’’ತಿ ಇದಂ ಸಭಾವನಿಯಮವಚನಂ. ತೇನ ವುಟ್ಠಾನಂ ಅನಿಯಮನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಏಕಚ್ಚಾಪತ್ತಿವುಟ್ಠಾನಞ್ಹಿ ಕಮ್ಮತೋಪಿ ಹೋತಿ ಅಕಮ್ಮತೋಪಿ, ನ ಏವಂ ಆಪಜ್ಜನನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞತರಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ವಾತಿ ತೇಸಂ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ವುಟ್ಠಾನಕ್ಕಮಭೇದಾಭಾವದೀಪಕವಚನಂ. ಯಾವತೀಹಂ, ತಾವತೀಹನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಅಹಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅರುಣವಸೇನ. ‘‘ಜಾನ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾನನಪ್ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಸ್ಸ ಅಕಾಮಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಅಕಾಮಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬನ್ತಿ ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ವಸತಾ ಅಕಾಮಾ ಪರಿವತ್ಥಬ್ಬಂ, ನ ಪರಿವತ್ತಿತಲಿಙ್ಗೇನಾತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೇನಾತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ಪರಿವುತ್ಥಪರಿವಾಸೇನೇವ ಪರಿವಾಸತೋ ಉತ್ತರಿ ಇತಿವಾರೇನ ಆದಿತೋ ಭಿಕ್ಖುನಾವ ಛಾರತ್ತಂ, ಪರಿವತ್ತಿತಲಿಙ್ಗೇನ ಉದ್ಧಮ್ಪಿ ಭಿಕ್ಖುಮಾನತ್ತಾಯ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ನ ಪರಿವಾಸೇ ವಿಯ ತಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಅಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ. ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋವ ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋ, ನ ಇತರೋ, ನ ಪರಿವಾಸೇ ವಿಯ ಮಾನತ್ತಾರಹೇ, ಪಕ್ಖಮಾನತ್ತಞ್ಚ ಚರನ್ತಿಯಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಲಿಙ್ಗಂ ಪರಿವತ್ತಾತಿಕ್ಕಮೇ ಸತಿ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖು ಹೋತಿ, ಪುನ ಭಿಕ್ಖುಮಾನತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಚಿಣ್ಣಮಾನತ್ತೋವ ಭಿಕ್ಖು ಅಬ್ಭೇತಬ್ಬೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಯತ್ಥ ಸಿಯಾತಿ ಯಸ್ಸಂ ಸಮಾನಸಂವಾಸಕಸೀಮಾಯಮ್ಪಿ ವೀಸತಿಗಣೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಅತ್ಥಿ. ಏಕೇನಪಿ ಚೇ ಊನೋ ವೀಸತಿಗಣೋತಿ ನ ಯುಜ್ಜತಿ, ಊನೋ ಚೇ. ನ ಹಿ ವೀಸತಿಗಣೋ, ಸಙ್ಘೋ ಚೇ ಊನೋ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಚೇ ಊನೋ ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ವತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಚೇ? ನ, ಚತುವಗ್ಗಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗಪ್ಪಸಙ್ಗನಿವಾರಣಪ್ಪಯೋಜನತೋ. ತಸ್ಮಾ ವೀಸತಿವಗ್ಗೋ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚೇ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಏಕೇನಪಿ ಊನೋ, ನಟ್ಠೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕೇಚಿ ಪನ ವಿನಯೇ ಅಪ್ಪಕತಞ್ಞುನೋ ‘‘ಯಥಾ ಅತಿರೇಕಚತುವಗ್ಗೋಪಿ ಸಙ್ಘೋ ಚತುವಗ್ಗಕರಣೀಯೇ ಕಮ್ಮೇ ‘ಚತುವಗ್ಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಥಾ ಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗಕರಣೀಯೇ ಕಮ್ಮೇ ಅತಿರೇಕಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗೋಪಿ ‘ಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ತಸ್ಮಾ ಊನೋಪಿ ಚತುವಗ್ಗಪಞ್ಚವಗ್ಗದಸವಗ್ಗವೀಸತಿವಗ್ಗೋವಾ’’ತಿ ಮಞ್ಞೇಯ್ಯುಂ, ತೇಸಂ ಮಞ್ಞನಾನಿವಾರಣತ್ಥಂ ‘‘ಏಕೇನಪಿ ಚೇ ಊನೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥ ವಾ ವೀಸತಿ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೋ ಚೇ, ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕೇನಪಿ ಚೇ ಊನೋ ಅಪ್ಪಕತತ್ತೋ, ತಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಏಕೇನಪಿ ಚೇತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ತತ್ಥ ಸಾಮೀಚೀತಿ ವಚನಂ ಯಂ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ‘‘ತಸ್ಸ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಪರಿವಾಸಂ ದೇತಿ, ಮೂಲಾಯ ಪಟಿಕಸ್ಸತಿ, ಮಾನತ್ತಂ ದೇತಿ, ಅಬ್ಭೇತೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಆವಿಭಾವಕರಣತ್ಥಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತೇನ ತೇಸು ಅಯಂ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಸಾಮೀಚಿ ನಿಯತಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ನ ರಾಜಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು ವಿಯ ಅನಿಯತಾ. ತತ್ಥ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಅನ್ತರಾಯೇನ ತಂ ಸಾಮೀಚಿಮಕರೋನ್ತೇಪಿ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ದೀಪಿತಂ ಹೋತಿ.

ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.