೧. ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಭೂತಗಾಮವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಭವನ್ತಿ ಅಹೇಸುಞ್ಚಾತಿ ಭೂತಾ, ಜಾಯನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಜಾತಾ ವಡ್ಢಿತಾ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಗಾಮೋತಿ ರಾಸಿ, ಭೂತಾನಂ ಗಾಮೋ, ಭೂತಾ ಏವ ವಾ ಗಾಮೋತಿ ಭೂತಗಾಮೋ, ಪತಿಟ್ಠಿತಹರಿತತಿಣರುಕ್ಖಾದೀನಮೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ಪಾತಬ್ಯಸ್ಸ ಭಾವೋ ಪಾತಬ್ಯತಾ, ಛೇದನಭೇದನಾದೀಹಿ ಯಥಾರುಚಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಸ್ಸಂ ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಯ, ನಿಮಿತ್ತತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಭುಮ್ಮವಚನಂ, ಭೂತಗಾಮಪಾತಬ್ಯತಾಹೇತು ಭೂತಗಾಮಸ್ಸ ಛೇದನಾದಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಥವಿಉದಕಪಾಕಾರಾದೀಸು ಯತ್ಥಕತ್ಥಚಿ ಜಾತಂ ಅಸುಕ್ಖಂ ಅನ್ತಮಸೋ ಅತಿಸುಖುಮತಿಣಮ್ಪಿ ಸಾಸಪಬೀಜಕಸೇವಾಲಮ್ಪಿ ಉದ್ಧರಣಚ್ಛೇದನವಿಜ್ಝನಾದೀಹಿ ವಿಕೋಪೇತಿ ವಾ ಪಥವಿಖಣನೇ ವುತ್ತನಯೇನ ವಿಕೋಪಾಪೇತಿ ವಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪಜ್ಜತಿ.

ಆಳವಿಯಂ ಆಳವಕೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ರುಕ್ಖಛಿನ್ದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಮೂಲಬೀಜಖನ್ಧಬೀಜಫಲುಬೀಜಅಗ್ಗಬೀಜಬೀಜಬೀಜಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಾಜನಗತಂ ವಾ ರಾಸಿಕತಂ ವಾ ಭೂಮಿಯಂ ರೋಪಿತಮ್ಪಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಮೂಲಮತ್ತಂ ವಾ ನಿಕ್ಖನ್ತಅಙ್ಕುರಮತ್ತಂ ವಾ ಸಚೇಪಿಸ್ಸ ವಿದತ್ಥಿಮತ್ತಾ ಪತ್ತವಟ್ಟಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ಅನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ನಿಕ್ಖನ್ತೇ ವಾ ಮೂಲೇ ಯಾವ ಅಙ್ಕುರೋ ಹರಿತೋ ನ ಹೋತಿ, ತಾವ ತಂ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ, ಅಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮೇ ಭೂತಗಾಮಬೀಜಗಾಮಸಞ್ಞಿನೋ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ. ಉಭಯತ್ಥ ಪನ ಅತಥಾಸಞ್ಞಿಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ, ಅಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಅಸತಿಯಾ ಅಜಾನಿತ್ವಾ ವಾ ವಿಕೋಪೇನ್ತಸ್ಸ, ‘ಇಮಂ ರುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ರುಕ್ಖಂ ಛಿನ್ದ, ವಲ್ಲಿಂ ಛಿನ್ದಾ’’ತಿಆದೀನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ, ‘‘ಇಮಂ ಪುಪ್ಫಂ ವಾ ಫಲಂ ವಾ ಜಾನ, ಇಮಂ ದೇಹಿ, ಇಮಂ ಆಹರ, ಇಮಿನಾ ಮೇ ಅತ್ಥೋ, ಇಮಂ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏವಂ ಕಪ್ಪಿಯವಚನೇನ ಭೂತಗಾಮತೋ ವಿಯೋಜಿತಂ ಪನ ಬೀಜಜಾತಂ ಪುನ ಪಿ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ಕಾರೇತ್ವಾವ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಏವಞ್ಹಿಸ್ಸ ಬೀಜಗಾಮಪರಿಮೋಚನಮ್ಪಿ ಕತಂ ಹೋತಿ.

ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಪನ ಅಗ್ಗಿನಾ ವಾ ನಖೇನ ವಾ ಸತ್ಥೇನ ವಾ ಕತ್ತಬ್ಬಂ, ಅಗ್ಗಿನಾ ಕರೋನ್ತೇನ ಚ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಗ್ಗಿನಾ ಏಕದೇಸೇ ಫುಸನ್ತೇನ ‘ಕಪ್ಪಿಯ’ನ್ತಿ ವತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಸತ್ಥೇನ ಕರೋನ್ತೇನ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ತಿಖಿಣಸತ್ಥಸ್ಸ ಅನ್ತಮಸೋ ಸೂಚಿನಖಚ್ಛೇದನಾದೀನಮ್ಪಿ ತುಣ್ಡೇನ ವಾ ಧಾರಾಯ ವಾ ವೇಧಂ ವಾ ಛೇದಂ ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ತಥೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ನಖೇನ ಕರೋನ್ತೇನ ಠಪೇತ್ವಾ ಗೋಮಹಿಂಸಾದೀನಂ ಖುರೇ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಅಪೂತಿನಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಾ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ವಾ ನಖೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಆಹಟೇನಾಪಿ ಸತ್ಥೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಸಚೇಪಿ ಬೀಜಾನಂ ಪಬ್ಬತಮತ್ತೋ ರಾಸಿ, ರುಕ್ಖಸಹಸ್ಸಂ ವಾ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಏಕಾಬದ್ಧಂ, ಉಚ್ಛೂನಂ ವಾ ಮಹಾಭಾರೋ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಠಪಿತೋ ಹೋತಿ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ಬೀಜೇ ವಾ ರುಕ್ಖಸಾಖಾಯ ವಾ ಉಚ್ಛುಮ್ಹಿ ವಾ ಕಪ್ಪಿಯೇ ಕತೇ ಸಬ್ಬಂ ಕತಂ ಹೋತಿ. ಉಚ್ಛುಂ ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಬದ್ಧಂ ದಾರುಕಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಸಚೇ ಪನ ಯಾಯ ವಲ್ಲಿಯಾ ಭಾರೋ ಬದ್ಧೋ, ತಂ ವಿಜ್ಝತಿ, ನ ವಟ್ಟತಿ. ಮರಿಚಪಕ್ಕಾದೀಹಿ ಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಭತ್ತಂ ಆಹರನ್ತಿ, ‘‘ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕರೋಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಸಚೇಪಿ ಭತ್ತಸಿತ್ಥೇ ವಿಜ್ಝತಿ, ವಟ್ಟತಿಯೇವ, ತಿಲತಣ್ಡುಲೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯಾಗುಯಾ ಪಕ್ಖಿತ್ತಾನಿ ಪನ ಏಕಾಬದ್ಧಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ಏಕೇಕಂ ವಿಜ್ಝಿತ್ವಾವ ಕಾತಬ್ಬಂ. ಕಪಿಟ್ಠಫಲಾದೀನಂ ಅನ್ತೋ ಮಿಞ್ಜಂ ಕಟಾಹಂ ಮುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಸಞ್ಚರತಿ, ಭಿನ್ದಾಪೇತ್ವಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕಾರೇತಬ್ಬಂ. ಏಕಾಬದ್ಧಾ ಚೇ, ಕಟಾಹೇಪಿ ಕಾತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಯಂ ಪನ ಫಲಂ ತರುಣಂ ಹೋತಿ ಅಬೀಜಂ ಯಞ್ಚ ನಿಬ್ಬತ್ತಬೀಜಂ ಬೀಜಂ ಅಪನೇತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಕಪ್ಪಿಯಕರಣಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ. ಭೂತಗಾಮೋ, ಭೂತಗಾಮಸಞ್ಞಿತಾ, ವಿಕೋಪನಂ ವಾ ವಿಕೋಪಾಪನಂ ವಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಪಥವಿಖಣನಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಭೂತಗಾಮಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.