೧. ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸು ಪನ ಚೀವರವಗ್ಗಸ್ಸ ತಾವ ಪಠಮಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ನಿಟ್ಠಿತಚೀವರಸ್ಮಿನ್ತಿ ಸೂಚಿಕಮ್ಮಪರಿಯೋಸಾನೇನ ವಾ, ‘‘ನಟ್ಠಂ ವಾ ವಿನಟ್ಠಂ ವಾ ದಡ್ಢಂ ವಾ ಚೀವರಾಸಾ ವಾ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೩) ಇಮೇಸು ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ನಿಟ್ಠಿತೇ ಚೀವರಸ್ಮಿಂ, ಚೀವರಸ್ಸ ಕರಣಪಲಿಬೋಧೇ ಉಪಚ್ಛಿನ್ನೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅತ್ಥತಕಥಿನಸ್ಸ ಹಿ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಯಾವ ಇಮೇಹಾಕಾರೇಹಿ ಚೀವರಪಲಿಬೋಧೋ ನ ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾವ ಕಥಿನಾನಿಸಂಸಂ ಲಭತಿ. ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇತಿ ಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥತಂ, ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಉಬ್ಭತೇ. ತತ್ರೇವಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ಚ ಉಬ್ಭಾರೋ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ ನಾಮ ಭಗವತಾ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಅನುಞ್ಞಾತೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಜನಾನಂ ವಟ್ಟತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯತ್ಥ ಚತ್ತಾರೋ ವಾ ತಯೋ ವಾ ದ್ವೇ ವಾ ಏಕೋ ವಾ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂ ಉಪಗತೋ, ತತ್ಥ ಪಚ್ಛಿಮವಸ್ಸೂಪಗತೇ ಗಣಪೂರಕೇ ಕತ್ವಾ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ, ತೇ ಚ ಗಣಪೂರಕಾವ ಹೋನ್ತಿ, ಆನಿಸಂಸೇ ನ ಲಭನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಚೇ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠಾನಂ ಗಹಟ್ಠಪಬ್ಬಜಿತೇಸು ಯೋ ಕೋಚಿ ಧಮ್ಮೇನ ಸಮೇನ ಚೀವರಂ ದೇತಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಥಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೦೬-೩೦೯), ತಂ ಖನ್ಧಕೇ ವುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿದುತಿಯಕಮ್ಮವಾಚಾಯ ಕಥಿನತ್ಥಾರಾರಹಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದಾತಬ್ಬಂ. ತೇನ ತದಹೇವ ಪಞ್ಚ ವಾ ಅತಿರೇಕಾನಿ ವಾ ಖಣ್ಡಾನಿ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಸಙ್ಘಾಟಿ ವಾ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೋ ವಾ ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ವಾ ಕಾತಬ್ಬೋ, ಸೇಸಭಿಕ್ಖೂಹಿಪಿ ತಸ್ಸ ಸಹಾಯೇಹಿ ಭವಿತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ಕತಚೀವರಮೇವ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಸುನ್ದರಮೇವ. ಅಚ್ಛಿನ್ನಾಸಿಬ್ಬಿತಂ ಪನ ನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಸಚೇ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಅತ್ಥರಿತುಕಾಮೋ ಹೋತಿ, ಪೋರಾಣಿಕಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ನವಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾಯ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಕಥಿನಂ ಅತ್ಥರಾಮೀ’’ತಿ ಅತ್ಥರಿತಬ್ಬಂ. ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಅನ್ತರವಾಸಕೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ತತೋ ತೇನ ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೇ ಅನ್ತೋಸೀಮಾಗತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ‘‘ಅತ್ಥತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನಂ, ಧಮ್ಮಿಕೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ, ಅನುಮೋದಥಾ’’ತಿ (ಪರಿ. ೪೧೩) ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಥೇರಾನಞ್ಚ ನವಾನಞ್ಚ ಬಹೂನಞ್ಚ ಏಕಸ್ಸ ಚ ಅನುರೂಪಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ತೇಹಿಪಿ ‘‘ಅತ್ಥತಂ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಅತ್ಥತಂ, ಆವುಸೋ, ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಕಥಿನ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಧಮ್ಮಿಕೋ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ, ಅನುಮೋದಾಮಾ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅನುಮೋದಾಮೀ’’ತಿ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮವಸ್ಸಂವುಟ್ಠೇಸುಪಿ ಯೇ ಅನುಮೋದನ್ತಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಅತ್ಥತಂ ಹೋತಿ ಕಥಿನಂ. ತೇ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾ ಅನಾಮನ್ತಚಾರೋ, ಅಸಮಾದಾನಚಾರೋ, ಯಾವದತ್ಥಚೀವರಂ, ಗಣಭೋಜನಂ, ಯೋ ಚ ತತ್ಥ ಚೀವರುಪ್ಪಾದೋ, ತಸ್ಮಿಂ ಆವಾಸೇ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಉಪ್ಪನ್ನಚೀವರಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚಾನಿಸಂಸೇ ಲಭನ್ತಿ, ಅಯಂ ತಾವ ಕಥಿನತ್ಥಾರೋ. ತಂ ಪನೇತಂ ಕಥಿನಂ ‘‘ಅಟ್ಠಿಮಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾತಿಕಾ ಕಥಿನಸ್ಸುಬ್ಭಾರಾಯ ಪಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನನ್ತಿಕಾ ನಾಸನನ್ತಿಕಾ ಸವನನ್ತಿಕಾ ಆಸಾವಚ್ಛೇದಿಕಾ ಸೀಮಾತಿಕ್ಕಮನನ್ತಿಕಾ ಸಹುಬ್ಭಾರಾ’’ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೧೦) ಏವಂ ವುತ್ತಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಮಾತಿಕಾಸು ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಉದ್ಧರೀಯತಿ, ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರವಿನಿಚ್ಛಯೋ ಸಮನ್ತಪಾಸಾದಿಕಾಯಂ (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೩೧೦) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇತಿ ‘‘ಉಬ್ಭತಸ್ಮಿಂ ಕಥಿನೇ’’ತಿಇಮಿನಾ ಸೇಸಪಲಿಬೋಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ದಸಾಹಪರಮನ್ತಿ ದಸ ಅಹಾನಿ ಪರಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ದಸಾಹಪರಮೋ, ತಂ ದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಧಾರೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ ಅತಿರೇಕಂ ಚೀವರನ್ತಿ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ, ಚೀವರಂ ನಾಮ ಖೋಮಂ ಕಪ್ಪಾಸಿಕಂ ಕೋಸೇಯ್ಯಂ ಕಮ್ಬಲಂ ಸಾಣಂ ಭಙ್ಗನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ವಾ ತದನುಲೋಮಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಯಮಸ್ಸ ಜಾತಿ, ಪಮಾಣತೋ ಪನ ತಂ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಯಾಮತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಂ ಸುಗತಙ್ಗುಲೇನ ಚತುರಙ್ಗುಲವಿತ್ಥತಂ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಚೀವರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮). ಯಂ ಪನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಧಿಟ್ಠಿತವಿಕಪ್ಪಿತೇಸು ಅಪರಿಯಾಪನ್ನತ್ತಾ’’ತಿ, ಏತ್ಥ ‘‘ಅನುಜಾನಾಮಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಂ ವಸ್ಸಾನಂ ಚತುಮಾಸಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ನಿಸೀದನಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿಂ ಯಾವ ಆಬಾಧಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತುಂ, ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ನ ವಿಕಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿ (ಮಹಾವ. ೩೫೮) ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬತಾ ಜಾನಿತಬ್ಬಾ. ತತ್ಥ ತಿಚೀವರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹನ್ತೇನ ರಜಿತ್ವಾ ಕಪ್ಪಬಿನ್ದುಂ ದತ್ವಾ ಪಮಾಣಯುತ್ತಮೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸುಗತಚೀವರತೋ ಊನಕಂ ವಟ್ಟತಿ, ಲಾಮಕಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ತಾವ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕಂ, ತಿರಿಯಂ ಮುಟ್ಠಿತ್ತಿಕಂ, ಅನ್ತರವಾಸಕೋ ದೀಘತೋ ಮುಟ್ಠಿಪಞ್ಚಕೋ, ತಿರಿಯಂ ದ್ವಿಹತ್ಥೋಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಮಾಣತೋ ಪನ ಅತಿರೇಕಞ್ಚ ಊನಕಞ್ಚ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ‘‘ದ್ವೇ ಚೀವರಸ್ಸ ಅಧಿಟ್ಠಾನಾನಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತಿ, ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಪುರಾಣಸಙ್ಘಾಟಿಂ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ನವಂ ಹತ್ಥೇನ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತೇನ ಆಭೋಗಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯವಿಕಾರಂ ಕರೋನ್ತೇನ ಕಾಯೇನ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ. ತತ್ರ ದುವಿಧಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ – ಸಚೇ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಹೋತಿ, ‘‘ಇಮಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಅಥ ಅನ್ತೋಗಬ್ಭಾದೀಸು ಸಾಮನ್ತವಿಹಾರೇ ವಾ ಹೋತಿ, ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಏತಂ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿ ವಾಚಾ ಭಿನ್ದಿತಬ್ಬಾ. ಏಸ ನಯೋ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗೇ ಚ ಅನ್ತರವಾಸಕೇ ಚ. ನಾಮಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ವಿಸೇಸೋ. ತಸ್ಮಾ ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಂ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಂ ಅನ್ತರವಾಸಕನ್ತಿ ಏವಂ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ತನೋ ನಾಮೇನೇವ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ. ಸಚೇ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಪಿತವತ್ಥೇಹಿ ಸಙ್ಘಾಟಿಆದೀನಿ ಕರೋತಿ, ನಿಟ್ಠಿತೇ ರಜನೇ ಚ ಕಪ್ಪೇ ಚ ‘‘ಇಮಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಾಮೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾನಿ. ಇದಞ್ಚ ಪನ ತಿಚೀವರಂ ಸುಖಪರಿಭೋಗತ್ಥಂ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ.

ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ಅನತಿರಿತ್ತಪಮಾಣಾ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಚತ್ತಾರೋ ವಸ್ಸಿಕೇ ಮಾಸೇ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ತತೋ ಪರಂ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ವಣ್ಣಭೇದಮತ್ತರತ್ತಾಪಿ ಚೇಸಾ ವಟ್ಟತಿ, ದ್ವೇ ಪನ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ನಿಸೀದನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಞ್ಚ ಖೋ ಪಮಾಣಯುತ್ತಂ ಏಕಮೇವ, ದ್ವೇ ನ ವಟ್ಟನ್ತಿ. ಪಚ್ಚತ್ಥರಣಮ್ಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಂ ಪನ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ಏಕಮ್ಪಿ ಬಹೂನಿಪಿ ವಟ್ಟನ್ತಿ, ನೀಲಮ್ಪಿ ಪೀತಕಮ್ಪಿ ಸದಸಮ್ಪಿ ಪುಪ್ಫದಸಮ್ಪೀತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿ. ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಯಾವ ಆಬಾಧೋ ಅತ್ಥಿ, ತಾವ ಪಮಾಣಿಕಾ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಾ, ಆಬಾಧೇ ವೂಪಸನ್ತೇ ಪಚ್ಚುದ್ಧರಿತ್ವಾ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ, ಸಾ ಏಕಾವ ವಟ್ಟತಿ. ಮುಖಪುಞ್ಛನಚೋಳಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ತಂ ಪನ ಏಕಮ್ಪಿ ಬಹೂನಿಪಿ ಮಹನ್ತಮ್ಪಿ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳೇ ಗಣನಾ ನತ್ಥಿ, ಯತ್ತಕಂ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ತಕಂ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ. ಥವಿಕಾಪಿ ಪರಿಸ್ಸಾವನಮ್ಪಿ ವಿಕಪ್ಪನುಪಗಂ ಪಚ್ಛಿಮಪಮಾಣಂ ‘‘ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳ’’ನ್ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಮೇವ, ಬಹೂನಿಪಿ ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಚೀವರಾನಿ ಪರಿಕ್ಖಾರಚೋಳಾನಿ ಅಧಿಟ್ಠಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ಅಧಿಟ್ಠಾತುಂ ವಟ್ಟತಿಯೇವ. ಮಞ್ಚಭಿಸಿ ಪೀಠಭಿಸಿ ಬಿಬ್ಬೋಹನಂ ಪಾವಾರೋ ಕೋಜವೋತಿ ಏತೇಸು ಪನ ಸೇನಾಸನಪರಿಕ್ಖಾರತ್ಥಾಯ ದಿನ್ನಪಚ್ಚತ್ಥರಣೇ ಚ ಅಧಿಟ್ಠಾನಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿಯೇವ. ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಪನೇತಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ ಅಧಿಟ್ಠಿತಚೀವರಂ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಾನೇನ, ಅಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ಗಹಣೇನ, ವಿಸ್ಸಾಸಗ್ಗಾಹೇನ, ಹೀನಾಯಾವತ್ತನೇನ, ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ, ಕಾಲಙ್ಕಿರಿಯಾಯ, ಲಿಙ್ಗಪರಿವತ್ತನೇನ, ಪಚ್ಚುದ್ಧರಣೇನಾತಿ ಇಮೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ತಿಚೀವರಂ ಪನ ಕನಿಟ್ಠಙ್ಗುಲಿನಖಪಿಟ್ಠಿಪ್ಪಮಾಣೇನ ಛಿದ್ದೇನಾಪಿ ವಿಜಹತಿ, ತಞ್ಚ ಖೋ ವಿನಿಬ್ಬೇಧೇನೇವ. ಸಚೇ ಹಿ ಛಿದ್ದಸ್ಸ ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಏಕತನ್ತುಪಿ ಅಚ್ಛಿನ್ನೋ ಹೋತಿ, ರಕ್ಖತಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಸಙ್ಘಾಟಿಯಾ ಚ ಉತ್ತರಾಸಙ್ಗಸ್ಸ ಚ ದೀಘನ್ತತೋ ವಿದತ್ಥಿಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ತಿರಿಯನ್ತತೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗುಲಪ್ಪಮಾಣಸ್ಸ ಪದೇಸಸ್ಸ ಓರತೋ ಛಿದ್ದಂ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಅನ್ತರವಾಸಕೇಪಿ ದೀಘನ್ತತೋ ಏತದೇವ ಪಮಾಣಂ, ತಿರಿಯನ್ತೇನ ಪನ ಚತುರಙ್ಗುಲತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ತಿಣ್ಣನ್ನಮ್ಪಿ ವುತ್ತೋಕಾಸಸ್ಸ ಪರತೋ ನ ಭಿನ್ದತಿ, ತಸ್ಮಾ ಛಿದ್ದೇ ಜಾತೇ ತಿಚೀವರಂ ಅತಿರೇಕಚೀವರಟ್ಠಾನೇ ತಿಟ್ಠತಿ, ಸೂಚಿಕಮ್ಮಂ ಕತ್ವಾ ಪುನ ಅಧಿಟ್ಠಾತಬ್ಬಂ. ವಸ್ಸಿಕಸಾಟಿಕಾ ವಸ್ಸಾನಮಾಸಾತಿಕ್ಕಮೇನಾಪಿ, ಕಣ್ಡುಪ್ಪಟಿಚ್ಛಾದಿ ಆಬಾಧವೂಪಸಮೇನಾಪಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ವಿಜಹತಿ. ತಸ್ಮಾ ಸಾ ತತೋ ಪರಂ ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬಾ. ವಿಕಪ್ಪನಲಕ್ಖಣಂ ಪನ ಸಬ್ಬಚೀವರಾನಂ ವಿಕಪ್ಪನಸಿಕ್ಖಾಪದೇಯೇವ ವಣ್ಣಯಿಸ್ಸಾಮ. ಕೇವಲಞ್ಹಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಓಕಾಸೇ ಯಂ ಏವಂ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಂ ಅವಿಕಪ್ಪಿತಞ್ಚ, ತಂ ‘‘ಅತಿರೇಕಚೀವರ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ತಂ ಯಥಾವುತ್ತಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಂ ಚೀವರಂದಸಾಹಪರಮಂ ಕಾಲಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಏತ್ಥನ್ತರೇ ಯಥಾ ಅತಿರೇಕಚೀವರಂ ನ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಅಕ್ರುಬ್ಬತೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ತಞ್ಚ ಚೀವರಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಹೋತಿ, ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪತ್ತಿ ಚಸ್ಸ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಪುಬ್ಬಭಾಗೇ ಕತ್ತಬ್ಬಸ್ಸ ವಿನಯಕಮ್ಮಸ್ಸೇತಂ ನಾಮಂ, ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಮಿಚ್ಚೇವ. ಕಿಂ ತಂ? ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ತಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮಯತೋ ಸಹ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇನ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯವಿನಯಕಮ್ಮಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ. ತಞ್ಚ ಪನೇತಂ ಚೀವರಂ ಯಂ ದಿವಸಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ತಸ್ಸ ಯೋ ಅರುಣೋ, ಸೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿವಸನಿಸ್ಸಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಚೀವರುಪ್ಪಾದದಿವಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕಾದಸೇ ಅರುಣುಗ್ಗಮನೇ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮಿತಂ ಹೋತಿ, ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಗಣಸ್ಸ ವಾ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಾ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ರಾಯಂ ನಯೋ – ಸಙ್ಘಸ್ಸ ತಾವ ಏವಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ ‘‘ಇದಂ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಂ ದಸಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ, ಇಮಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ಪಟಿದೇಸೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ದ್ವೇ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ದ್ವೇ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸಚೇ ತದುತ್ತರಿ, ‘‘ಸಮ್ಬಹುಲಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನಿಸ್ಸಜ್ಜನೇಪಿ ಸಚೇ ದ್ವೇ ವಾ ಬಹೂನಿ ವಾ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಇಮಾನಿ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಚೀವರಾನಿ ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಾನಿ, ಇಮಾನಾಹಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಪಾಳಿಂ ವತ್ತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೇನ ಅಞ್ಞಥಾಪಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಬ್ಯತ್ತೇನ ಭಿಕ್ಖುನಾ ಪಟಿಬಲೇನ ಸಙ್ಘೋ ಞಾಪೇತಬ್ಬೋ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ ವಿವರತಿ ಉತ್ತಾನಿಂ ಕರೋತಿ ದೇಸೇತಿ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಅಹಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೨೩೯), ಇಮಿನಾ ಲಕ್ಖಣೇನ ಆಪತ್ತಿಂ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೋ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ, ‘‘ಆಮ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ, ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಂವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ದ್ವೀಸು ಪನ ಸಮ್ಬಹುಲಾಸು ವಾ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ವಚನಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ. ದೇಸಿತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಯದಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಸಙ್ಘೋ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೪) ಏವಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರಂ ದಾತಬ್ಬಂ, ದ್ವೀಸು ಬಹೂಸು ವಾ ವಚನಭೇದೋ ಕಾತಬ್ಬೋ.

ಗಣಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಾಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕೇನಾಪಿ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ ಭಿಕ್ಖು ಆಪತ್ತಿಂ ಸರತಿ…ಪೇ… ದೇಸೇತಿ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಚೀವರದಾನೇಪಿ ‘‘ಸುಣನ್ತು ಮೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ, ಇದಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಆಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಂ, ಯದಾಯಸ್ಮನ್ತಾನಂ ಪತ್ತಕಲ್ಲಂ, ಆಯಸ್ಮನ್ತಾ ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ದದೇಯ್ಯು’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೬೬) ವತ್ತಬ್ಬಂ, ಸೇಸಂ ಪುರಿಮಸದಿಸಮೇವ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಪನ ನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತೇನ ‘‘ಇಮಾಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಇಮಾನಿ ಅಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ‘‘ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಏಕಂ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಂ ಪಟಿದೇಸೇಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಆಪತ್ತಿ ದೇಸೇತಬ್ಬಾ. ಸಚೇ ಪನ ನವಕತರೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತೇನಾಪಿ ‘‘ಪಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಥಾ’’ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ‘‘ಆಮ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಆಮ ಆವುಸೋ’’ತಿ ವಾ ವತ್ವಾ ‘‘ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತತೋ ‘‘ಆಯತಿಂ ಸಂವರೇಯ್ಯಾಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಸಂವರೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ವಾ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠು ಸಂವರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಏವಂ ದೇಸಿತಾಯ ಆಪತ್ತಿಯಾ ‘‘ಇಮಂ ಚೀವರಂ ಆಯಸ್ಮತೋ ದಮ್ಮೀ’’ತಿ ದಾತಬ್ಬಂ, ದ್ವೀಸು ತೀಸು ವಾ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನೇವ ನಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ದ್ವಿನ್ನಂ ಪನ ಯಥಾ ಗಣಸ್ಸ, ಏವಂ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಆಪತ್ತಿಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸಟ್ಠಚೀವರದಾನಞ್ಚ ತೇಸಂ ಅಞ್ಞತರೇನ ಯಥಾ ಏಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ, ತಥಾ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಇದಂ ಪನ ಸಬ್ಬನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯೇಸು ವಿಧಾನಂ. ಚೀವರಂ ಪತ್ತೋ ನಿಸೀದನನ್ತಿ ವತ್ಥುಮತ್ತಮೇವ ಹಿ ನಾನಂ, ಪರಮ್ಮುಖಂ ಪನ ವತ್ಥು ‘‘ಏತ’’ನ್ತಿ ನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಬಹೂನಿ ಹೋನ್ತಿ, ‘‘ಏತಾನೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠದಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ನಿಸ್ಸಟ್ಠವತ್ಥುಂ ‘‘ದಿನ್ನಮಿದಂ ಇಮಿನಾ ಮಯ್ಹ’’ನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾಯ ನ ಪಟಿದೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಲೇಸೇನ ಅಚ್ಛಿನ್ದನ್ತೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಧುರನಿಕ್ಖೇಪೇನ ಭಣ್ಡಂ ಅಗ್ಘಾಪೇತ್ವಾ ಕಾರೇತಬ್ಬೋತಿ.

ವೇಸಾಲಿಯಂ ಛಬ್ಬಗ್ಗಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ಅತಿರೇಕಚೀವರಧಾರಣವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ದಸಾಹಪರಮ’’ನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪರಿಭುಞ್ಜನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯಥಾ ಚ ಇಧ, ಏವಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಪರತೋ ನ ವಕ್ಖಾಮ. ದಸಾಹಂ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತೇಪಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋ ವೇಮತಿಕಸ್ಸ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತಿಕ್ಕನ್ತೇ ಅನತಿಕ್ಕನ್ತಸಞ್ಞಿನೋಪಿ ವೇಮತಿಕಸ್ಸಪಿ ನಿಸ್ಸಗ್ಗಿಯಂ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ, ತಥಾ ಅನಧಿಟ್ಠಿತಾವಿಕಪ್ಪಿತಅಅಸ್ಸಜ್ಜಿತಅನಟ್ಠಾವಿನಟ್ಠಅದಡ್ಢಾವಿಲುತ್ತೇಸು ಅಧಿಟ್ಠಿತಾದಿಸಞ್ಞಿನೋ. ಅನ್ತೋದಸಾಹಂ ಅಧಿಟ್ಠಿತೇ ವಿಕಪ್ಪಿತೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತೇ ನಟ್ಠೇ ವಿನಟ್ಠೇ ದಡ್ಢೇ ಅಚ್ಛಿನ್ನೇ ವಿಸ್ಸಾಸೇನ ಗಾಹಿತೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ, ಯಥಾ ಚ ಇದಂ, ಏವಂ ಇತೋ ಪರಾನಿಪಿ, ಉಭತೋಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇಸುಪಿ ಹಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ಚ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಾ ಚ ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಸೇಸಾಪತ್ತಿಯೋ ಆಚಾರವಿಪತ್ತಿ, ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿ ವಾ ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿ ವಾ ಕಾಚಿ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಆಜೀವವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಬ್ಭಾಸಿತಂ ಛ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ದಿಟ್ಠಿವಿಪತ್ತಿಪಚ್ಚಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯದುಕ್ಕಟವಸೇನ ದ್ವೇ ಆಪತ್ತಿಕ್ಖನ್ಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾತಿ, ಇದಮೇತ್ಥ ಲಕ್ಖಣಂ, ಇತಿ ವಿಪತ್ತಿಕಥಾ ಇಧೇವ ನಿಟ್ಠಿತಾತಿ, ನ ನಂ ಇತೋ ಪರಂ ವಿಚಾರಯಿಸ್ಸಾಮ. ಜಾತಿಪ್ಪಮಾಣಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಚೀವರಸ್ಸ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕತಾ, ಗಣನುಪಗತಾ, ಛಿನ್ನಪಲಿಬೋಧಭಾವೋ, ಅತಿರೇಕಚೀವರತಾ, ದಸಾಹಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಅಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ತಿಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ಕಥಿನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.