೫. ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಸಞ್ಚರಿತ್ತನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಪುರಿಸಾನಂ ಅನ್ತರೇ ಸಂಚರಣಭಾವಂ. ಸಮಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಾನಿ ಕರೋನ್ತೋ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾತಿಆದಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ತತ್ಥ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಮತಿನ್ತಿ ಪುರಿಸೇನ ವಾ ತಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತಾದೀಹಿ ವಾ ಪೇಸಿತೋ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮತಿಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಇತ್ಥಿಮತಿನ್ತಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ತಸ್ಸಾ ಮಾತಾಪಿತಾದೀಹಿ ವಾ ಪೇಸಿತೋ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಜಾಯತ್ತನೇ ವಾ ಜಾರತ್ತನೇ ವಾತಿ ಜಾಯಭಾವೇ ವಾ ಜಾರಭಾವೇ ವಾ. ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹಿ ಮತಿಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾಯತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತಿ, ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾರತ್ತನೇ ಆರೋಚೇತಿ. ಅಪಿಚ ಪುರಿಸಸ್ಸೇವ ಮತಿಂ ಇತ್ಥಿಯಾ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ಜಾಯತ್ತನೇ ವಾ ಆರೋಚೇತಿ ನಿಬದ್ಧಭರಿಯಭಾವೇ, ಜಾರತ್ತನೇ ವಾ ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಭಾವೇ, ತೇನೇವಸ್ಸ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ. ೩೦೨) ‘‘ಜಾಯತ್ತನೇ ವಾತಿ ಜಾಯಾ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಜಾರತ್ತನೇ ವಾತಿ ಜಾರೀ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ಇತ್ಥಿಯಾ ಮತಿಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಆರೋಚನೇಪಿ ‘‘ಪತಿ ಭವಿಸ್ಸಸಿ, ಜಾರೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಯಾ ಅಯಂ ತಙ್ಖಣೇ ಮುಹುತ್ತಮತ್ತೇ ಸಂವಸಿತಬ್ಬತೋ ‘‘ತಙ್ಖಣಿಕಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಮುಹುತ್ತಿಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸಾಪಿ ‘‘ಮುಹುತ್ತಿಕಾ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಮತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ, ಏತೇನೇವ ಉಪಾಯೇನ ‘‘ಮುಹುತ್ತಿಕೋ ಭವಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪುರಿಸಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಮತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋಪಿ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಉದಾಯಿತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮಾಪಜ್ಜನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಙ್ಖಣಿಕಾಯಪೀ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ವೀಮಂಸತಿ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಂ ಪಚ್ಚಾಹರಾಪೇತೀ’’ತಿಇಮಿನಾ (ಪಾರಾ. ೩೩೮) ನಯೇನ ಸಾಣತ್ತಿಕಂ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನಾಲಂವಚನೀಯಾಯ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಇತ್ಥಿಯಾ ಅನ್ತಮಸೋ ಮಾತುಯಾಪಿ ಪುರಿಸಮತಿಂ ಆರೋಚೇನ್ತೋ ‘‘ಹೋಹಿ ಕಿರ ಭರಿಯಾ ಧನಕ್ಕೀತಾ’’ತಿ ವತ್ತುಕಾಮೋ ಸಚೇಪಿ ಛನ್ದವಾಸಿನೀಆದೀಸು ಅಞ್ಞತರಾಕಾರೇನ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ತಾಯ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ಅಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತೇಪಿ ಪುನ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಯೇನ ಪಹಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಆರೋಚೇತಿ, ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಸಾ ಪನ ತಸ್ಸ ಭರಿಯಾ ಹೋತು ವಾ, ಮಾ ವಾ, ಅಕಾರಣಮೇತಂ. ಸಚೇಪಿ ಯಸ್ಸಾ ಸನ್ತಿಕಂ ಪೇಸಿತೋ, ತಂ ಅದಿಸ್ವಾ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ಅವಸ್ಸಾರೋಚನಕಸ್ಸ ‘‘ಆರೋಚೇಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಹರತಿ, ಆಪಜ್ಜತಿಯೇವ. ‘‘ಮಾತುರಕ್ಖಿತಂ ಬ್ರೂಹೀ’’ತಿ ಪೇಸಿತಸ್ಸ ಪನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞಂ ಪಿತುರಕ್ಖಿತಾದೀಸು ಅಞ್ಞತರಂ ವದನ್ತಸ್ಸ ವಿಸಙ್ಕೇತಂ ಹೋತಿ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ವಚನಂ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಉಭಯೇನ ವಾ ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಇತ್ಥಿಯಾ ವಾ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಾ ಆರೋಚೇತ್ವಾ ವಾ ಆರೋಚಾಪೇತ್ವಾ ವಾ ಪುನ ಯೇನ ಪೇಸಿತೋ, ತಸ್ಸ ತಂ ಪವತ್ತಿಂ ಸಯಂ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಆರೋಚಾಪೇನ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸಙ್ಘಾದಿಸೇಸೋ. ಏತ್ತಾವತಾ ಹಿ ‘‘ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ, ವೀಮಂಸತಿ, ಪಚ್ಚಾಹರತೀ’’ತಿಇದಂ ಅಙ್ಗತ್ತಯಂ ಸಮ್ಪಾದಿತಮೇವ ಹೋತಿ, ಇತೋ ಪನ ಯೇಹಿ ಕೇಹಿಚಿ ದ್ವೀಹಿ ಅಙ್ಗೇಹಿ, ಪಣ್ಡಕೇ ಚ ಅಙ್ಗತ್ತಯೇನಾಪಿ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಏಕೇನ ದುಕ್ಕಟಂ. ಸಙ್ಘಸ್ಸ ವಾ ಚೇತಿಯಸ್ಸ ವಾ ಗಿಲಾನಸ್ಸ ವಾ ಕಿಚ್ಚೇನ ಗಚ್ಛನ್ತಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ.

ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಯೇಸು ಸಞ್ಚರಿತ್ತಂ ಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ತೇಸಂ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕತಾ, ನ ನಾಲಂವಚನೀಯತಾ,

ಪಟಿಗ್ಗಣ್ಹನವೀಮಂಸನಪಚ್ಚಾಹರಣಾನೀತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಛಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಿಕಾರೇನ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ತಥೇವ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ತಥೇವ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಾ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಸಾ ಚಿತ್ತಂ ಜಾನೇಯ್ಯಾಥಾ’’ತಿ ಕೇನಚಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛಿತ್ವಾ ತಂ ಆಗತಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಮಿಂ ಪುರಿಸೇ ಆಗತೇ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಕತತ್ತಾ ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ವಾಚಾಯ ‘‘ಸಾಧೂ’’ತಿ ಸಾಸನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞೇನ ಕರಣೀಯೇನ ತಸ್ಸಾ ಘರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಞ್ಞತ್ಥ ವಾ ಗಮನಕಾಲೇ ತಂ ದಿಸ್ವಾ ವಚೀಭೇದೇನ ವೀಮಂಸಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ಅಞ್ಞೇನೇವ ಕಾರಣೇನ ತತೋ ಅಪಕ್ಕಮ್ಮ ಕದಾಚಿದೇವ ತಂ ಪುರಿಸಂ ದಿಸ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಖೀಣಾಸವಸ್ಸಾಪಿ ಪಿತುವಚನೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಅಲಂವಚನೀಯಂ ಮಾತರಮ್ಪಿ ‘‘ಏಹಿ ಮೇ ಪಿತರಂ ಉಪಟ್ಠಾಹೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಹರನ್ತಸ್ಸ ಕಾಯವಾಚತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ. ಇಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ. ತದುಭಯಂ ಪನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಏತೇಹೇವ ತೀಹಿ ನಯೇಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ತಾನೇವ ತೀಣಿ ತದುಭಯಜಾನನಚಿತ್ತೇನ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಕಿರಿಯಂ, ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಅಚಿತ್ತಕಂ, ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಕುಸಲಾದಿವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಚಿತ್ತಾನಿ, ಸುಖಾದಿವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ.

ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.