೪. ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ಅನಭಿಜಾನನ್ತಿ ಸಕಸನ್ತಾನೇ ಅನುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಅತ್ತನಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ಅಜಾನನ್ತೋ. ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮನ್ತಿ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಾನಂ ಝಾಯೀನಞ್ಚೇವ ಅರಿಯಾನಞ್ಚ ಧಮ್ಮಂ. ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕನ್ತಿ ಅತ್ತನಿ ತಂ ಉಪನೇತಿ ‘‘ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಸಮುದಾಚರನ್ತೋ, ಅತ್ತಾನಂ ವಾ ತತ್ಥ ಉಪನೇತಿ ‘‘ಅಹಂ ಏತ್ಥ ಸನ್ದಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸಮುದಾಚರನ್ತೋತಿ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕೋ, ತಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಂ. ಏವಂ ಕತ್ವಾ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿಏತ್ಥ ಮಹಗ್ಗತಲೋಕುತ್ತರಪಞ್ಞಾ ಜಾನನಟ್ಠೇನ ಞಾಣಂ, ಚಕ್ಖುನಾ ಚ ದಿಟ್ಠಮಿವ ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಕರಣತೋ ದಸ್ಸನತ್ಥೇನ ದಸ್ಸನನ್ತಿ ಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಅರಿಯಂ ವಿಸುದ್ಧಂ ಉತ್ತಮಂ ಞಾಣದಸ್ಸನನ್ತಿ ಅರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನಂ, ಅಲಂ ಪರಿಯತ್ತಂ ಕಿಲೇಸವಿದ್ಧಂಸನಸಮತ್ಥಂ ಅರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನಮೇತ್ಥ ಝಾನಾದಿಭೇದೇ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇ, ಅಲಂ ವಾ ಅರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನಮಸ್ಸಾತಿ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನೋ, ತಂ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನಂ. ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯಾತಿ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಮೇತಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಂ ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಂ ಕತ್ವಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ತದುಭಯೇನ ವಾ ವಿಞ್ಞುಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಸ್ಸ ಆರೋಚೇಯ್ಯ. ಇತಿ ಜಾನಾಮಿ ಇತಿ ಪಸ್ಸಾಮೀತಿ ಸಮುದಾಚರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಮೇತಂ, ಅತ್ತುಪನಾಯಿಕಞ್ಹಿ ಕತ್ವಾ ವಿನಾ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಸಮುದಾಚರನ್ತೋ ಏವಂ ಸಮುದಾಚರತಿ, ತಸ್ಮಾ ಯ್ವಾಯಂ ಪದಭಾಜನೇ (ಪಾರಾ. ೨೦೯) ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋ’’ತಿಆದಿಭೇದೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಇಧೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ‘‘ಇತಿ ಜಾನಾಮಿ ಇತಿ ಪಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಹಿ ವದನ್ತೋ ನ ಯಿದಂ ವಚನಮತ್ತಮೇವ ವದತಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಇಮಿನಾ ಚ ಇಮಿನಾ ಚ ಕಾರಣೇನ ಅಯಂ ಧಮ್ಮೋ ಮಯಿ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ದೀಪೇತಿ, ‘‘ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ಚ ವದನ್ತೇನ ಹಿ ಸಮಾಪಜ್ಜನಾದೀಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ ಅತ್ಥಿತಾ ದೀಪಿತಾ ಹೋತಿ, ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯ್ವಾಯಂ ಪದಭಾಜನೇ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿಂ, ಸಮಾಪಜ್ಜಾಮಿ, ಸಮಾಪನ್ನೋತಿಆದಿಭೇದೋ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಸಬ್ಬೋ ಇಧೇವ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ತತೋ ಅಪರೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ತತೋ ಆರೋಚಿತಕಾಲತೋ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ. ಇತಿ ಆಪತ್ತಿಪಟಿಜಾನನಕಾಲದಸ್ಸನಮೇತಂ, ಅಯಂ ಪನ ಆರೋಚಿತಕ್ಖಣೇವ ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜತಿ. ಆಪತ್ತಿಂ ಪನ ಆಪನ್ನೋ ಯಸ್ಮಾ ಪರೇನ ಚೋದಿತೋ ವಾ ಅಚೋದಿತೋ ವಾ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮನುಗ್ಗಾಹೀಯಮಾನೋ ವಾ ಅಸಮನುಗ್ಗಾಹೀಯಮಾನೋ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಪನ್ನೋತಿ ಆರೋಚಿತಕ್ಖಣೇಯೇವ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ. ವಿಸುದ್ಧಾಪೇಕ್ಖೋತಿ ಅತ್ತನೋ ಗಿಹಿಭಾವಾದಿಕಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ ಇಚ್ಛಮಾನೋ. ಅಯಞ್ಹಿ ಯಸ್ಮಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಾ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೇ ಠತ್ವಾ ಅಭಬ್ಬೋ ಝಾನಾದೀನಿ ಅಧಿಗನ್ತುಂ, ಇಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಭಾವೋ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಗಿಹಿ ವಾ ಉಪಾಸಕಾರಾಮಿಕಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರೋ ಹುತ್ವಾ ದಾನಾದೀಹಿ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗಂ ವಾ ಝಾನಾದೀಹಿ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗಂ ವಾ ಆರಾಧೇತುಂ ಭಬ್ಬೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾಸ್ಸ ಗಿಹಿಆದಿಭಾವೋ ವಿಸುದ್ಧಿ ನಾಮ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವಾದಿಕಂ ವಿಸುದ್ಧಿಂ ಅಪೇಕ್ಖಮಾನೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವದೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಭಣೇಯ್ಯ, ಕಥಂ? ‘‘ಅಜಾನಮೇವಂ, ಆವುಸೋ’’ತಿಆದಿಂ. ತತ್ಥ ಅಜಾನನ್ತಿ ಅಜಾನನ್ತೋ. ಅಪಸ್ಸನ್ತಿ ಅಪಸ್ಸನ್ತೋ. ತುಚ್ಛಂ ಮುಸಾ ವಿಲಪಿನ್ತಿ ಅಹಂ ವಚನತ್ಥವಿರಹತೋ ತುಚ್ಛಂ, ವಞ್ಚನಾಧಿಪ್ಪಾಯತೋ ಮುಸಾ ವಿಲಪಿಂ ಅಭಣಿನ್ತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾತಿ ಯ್ವಾಯಂ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಙ್ಖಾರೇ ಸಮ್ಮಸನ್ತಸ್ಸ ಆರದ್ಧವಿಪಸ್ಸಕಸ್ಸ ಅಪತ್ತೇ ಪತ್ತಸಞ್ಞಿತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಅಧಿಮಾನೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಂ ಅಧಿಮಾನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಕೇವಲಂ ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ ಯೋ ಸಮುದಾಚರೇಯ್ಯ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವೇಸಾಲಿಯಂ ವಗ್ಗುಮುದಾತೀರಿಯೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆರಬ್ಭ ತೇಸಂ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾರೋಚನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ‘‘ಅಞ್ಞತ್ರ ಅಧಿಮಾನಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ, ‘‘ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಅಸನ್ತಂ ಝಾನಾದಿಧಮ್ಮಂ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಸಚೇ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಆರೋಚೇತಿ, ಸೋ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ಅನನ್ತರಮೇವ ‘‘ಅಯಂ ಝಾನಲಾಭೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಅರಿಯೋ’’ತಿ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ತಮತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಾರಾಜಿಕಂ. ಸಚೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಸಚೇ ಪನ ‘‘ಯೋ ತೇ ವಿಹಾರೇ ವಸಿ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಪಠಮಂ ಝಾನಂ ಸಮಾಪಜ್ಜೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೨೨೦) ನಯೇನ ಅಞ್ಞಾಪದೇಸೇನ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಜಾನಾತಿ, ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಸಚೇ ನ ಜಾನಾತಿ, ದುಕ್ಕಟಂ. ಅಧಿಮಾನೇನ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ, ಅನುಲ್ಲಪನಾಧಿಪ್ಪಾಯಸ್ಸ, ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ, ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅತ್ತನಿ ಅಸನ್ತತಾ, ಪಾಪಿಚ್ಛತಾಯ ತಸ್ಸ ಆರೋಚನಂ, ಅನಞ್ಞಾಪದೇಸೋ, ಯಸ್ಸ ಆರೋಚೇತಿ, ತಸ್ಸ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕತಾ, ತಙ್ಖಣವಿಜಾನನನ್ತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನೇ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಚತುತ್ಥಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಚತ್ತಾರೋ ಪಾರಾಜಿಕಾ ಧಮ್ಮಾತಿಇದಂ ಇಧ ಉದ್ದಿಟ್ಠಪಾರಾಜಿಕಪರಿದೀಪನಮೇವ. ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಪನ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ಕತಮಾನಿ ಚತುವೀಸತಿ? ಪಾಳಿಯಂ ಆಗತಾನಿ ತಾವ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಚತ್ತಾರಿ ಭಿಕ್ಖುನೀನಂ ಅಸಾಧಾರಣಾನಿ ಚತ್ತಾರೀತಿ ಅಟ್ಠ, ತಾನಿ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಪಣ್ಡಕಾದೀನಂ ಅಭಬ್ಬಭಾವಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಏಕಾದಸಹಿ ಪಾರಾಜಿಕೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಏಕೂನವೀಸತಿ, ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ವಿಬ್ಭನ್ತಭಾವಪಾರಾಜಿಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ವೀಸತಿ, ಅಪರಾನಿಪಿ ಲಮ್ಬೀ, ಮುದುಪಿಟ್ಠಿಕೋ, ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಮುಖೇನ ಗಣ್ಹಾತಿ, ಪರಸ್ಸ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಅಭಿನಿಸೀದತೀತಿ ಇಮೇಸಂ ಚತುನ್ನಂ ವಸೇನ ‘‘ಚತ್ತಾರಿ ಅನುಲೋಮಪಾರಾಜಿಕಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ಇತಿ ಇಮಾನಿ ಚ ಚತ್ತಾರಿ, ಪುರಿಮಾನಿ ಚ ವೀಸತೀತಿ ಸಮೋಧಾನೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಾನೇವ ಚತುವೀಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಾನಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ. ನ ಲಭತಿ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಸಂವಾಸನ್ತಿ ಉಪೋಸಥಾದಿಭೇದಂ ಸಂವಾಸಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ನ ಲಭತಿ. ಯಥಾ ಪುರೇ, ತಥಾ ಪಚ್ಛಾತಿ ಯಥಾ ಪುಬ್ಬೇ ಗಿಹಿಕಾಲೇ ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಕಾಲೇ ಚ, ಪಚ್ಛಾ ಪಾರಾಜಿಕಂ ಆಪನ್ನೋಪಿ ತಥೇವ ಅಸಂವಾಸೋ ಹೋತಿ, ನತ್ಥಿ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಉಪೋಸಥಾದಿಭೇದೋ ಸಂವಾಸೋತಿ. ತತ್ಥಾಯಸ್ಮನ್ತೇ ಪುಚ್ಛಾಮೀತಿ ತೇಸು ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಆಯಸ್ಮನ್ತೇ ‘‘ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಾಮಿ. ಕಚ್ಚಿತ್ಥಾತಿ ಕಚ್ಚಿ ಏತ್ಥ, ಏತೇಸು ಚತೂಸು ಪಾರಾಜಿಕೇಸು ಕಚ್ಚಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಥ ವಾ ಕಚ್ಚಿತ್ಥ ಪರಿಸುದ್ಧಾತಿ ಕಚ್ಚಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾ ಅತ್ಥ, ಭವಥಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸಂ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವಾತಿ.

ಕಙ್ಖಾವಿತರಣಿಯಾ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖವಣ್ಣನಾಯ

ಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.