೧. ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ

ಯೋ ಪನಾತಿ ರಸ್ಸದೀಘಾದಿನಾ ಲಿಙ್ಗಾದಿಭೇದೇನ ಯೋ ಕೋಚಿ. ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಏಹಿಭಿಕ್ಖುಉಪಸಮ್ಪದಾ, ಸರಣಗಮನೂಪಸಮ್ಪದಾ, ಓವಾದಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಾ, ಪಞ್ಹಾಬ್ಯಾಕರಣೂಪಸಮ್ಪದಾ, ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣೂಪಸಮ್ಪದಾ, ದೂತೇನೂಪಸಮ್ಪದಾ, ಅಟ್ಠವಾಚಿಕೂಪಸಮ್ಪದಾ, ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥಕಮ್ಮೂಪಸಮ್ಪದಾತಿ ಇಮಾಸು ಅಟ್ಠಸು ಉಪಸಮ್ಪದಾಸು ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮೇನ ಅಕುಪ್ಪೇನ ಠಾನಾರಹೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ವತ್ಥುಞತ್ತಿಅನುಸ್ಸಾವನ ಸೀಮಾ ಪರಿಸಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

ತತ್ಥ ವತ್ಥೂತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಸೋ ಠಪೇತ್ವಾ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸಂ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನಪುಬ್ಬಂ, ಪಣ್ಡಕಾದಯೋ ಚ ಏಕಾದಸ ಅಭಬ್ಬಪುಗ್ಗಲೇ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತತ್ಥ ಊನವೀಸತಿವಸ್ಸೋ ನಾಮ ಪಟಿಸನ್ಧಿಗ್ಗಹಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಅಪರಿಪುಣ್ಣವೀಸತಿವಸ್ಸೋ. ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ ನಾಮ ಚತುನ್ನಂ ಪಾರಾಜಿಕಾನಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಅಜ್ಝಾಪನ್ನಪುಬ್ಬೋ. ಪಣ್ಡಕಾದಯೋ ವಜ್ಜನೀಯಪುಗ್ಗಲಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಾ. ತೇಸು ಆಸಿತ್ತಪಣ್ಡಕಞ್ಚ ಉಸೂಯಪಣ್ಡಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಓಪಕ್ಕಮಿಕಪಣ್ಡಕೋ ನಪುಂಸಕಪಣ್ಡಕೋ ಪಣ್ಡಕಭಾವಪಕ್ಖೇ ಠಿತೋ ಪಕ್ಖಪಣ್ಡಕೋ ಚ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ.

ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ ಸಂವಾಸತ್ಥೇನಕೋ ಉಭಯತ್ಥೇನಕೋತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ನ ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತಿ, ನ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಾ ಸಾಮಣೇರಾನಂ ವಾ ವನ್ದನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ನ ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ನ ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಅಸುದ್ಧಚಿತ್ತತಾಯ ಲಿಙ್ಗಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಥೇನಿತತ್ತಾ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ಪಬ್ಬಜಿತೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಮಾನೋ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ತೇಸು ಸಉಸ್ಸಾಹೋವ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವಿತ್ವಾ ಪುನ ನಿವಾಸೇತ್ವಾ ಸಾಮಣೇರಭಾವಂ ಪಟಿಜಾನಾತಿ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖೂಹಿ ದಿನ್ನಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಅಪರಿಚ್ಚತ್ತತ್ತಾ ನ ಲಿಙ್ಗತ್ಥೇನಕೋ, ನ ಲಿಙ್ಗಾನುರೂಪಸ್ಸ ಸಂವಾಸಸ್ಸ ಸಾದಿತತ್ತಾ ನಾಪಿ ಸಂವಾಸತ್ಥೇನಕೋ. ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಅಜ್ಝಾಪನ್ನಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೋ ಚ ಖೋ ಸಾಮಣೇರೋ ಸಮಾನೋ ವಿದೇಸಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತಿ, ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ವನ್ದನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಸಂವಾಸಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಥೇನಿತತ್ತಾ ಸಂವಾಸತ್ಥೇನಕೋ ನಾಮ. ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಗಣನಾದಿಕೋ ಹಿ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಕಿರಿಯಭೇದೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ‘‘ಸಂವಾಸೋ’’ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಿಕ್ಖಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ‘‘ನ ಮಂ ಕೋಚಿ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ ಪುನ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೋ ಪನ ಸಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತ್ವಾ ವಿಹಾರಂ ಗನ್ತ್ವಾ ಯಥಾವುಡ್ಢಂ ವನ್ದನಂ ಸಾದಿಯತಿ, ಆಸನೇನ ಪಟಿಬಾಹತಿ, ಭಿಕ್ಖುವಸ್ಸಾನಿ ಗಣೇತಿ, ಉಪೋಸಥಾದೀಸು ಸನ್ದಿಸ್ಸತಿ, ಅಯಂ ಲಿಙ್ಗಸ್ಸ ಚೇವ ಸಂವಾಸಸ್ಸ ಚ ಥೇನಿತತ್ತಾ ಉಭಯತ್ಥೇನಕೋ ನಾಮ. ಧುರನಿಕ್ಖೇಪವಸೇನ ಕಾಸಾಯಾನಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ಅನ್ತಿಮವತ್ಥುಂ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಪುನ ತಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ ಏವಂ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ, ಅಯಂ ತಿವಿಧೋಪಿ ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಇಮಂ ತಿವಿಧಂ.

‘‘ರಾಜ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖ ಕನ್ತಾರ-ರೋಗ ವೇರೀ ಭಯೇನ ವಾ;

ಚೀವರಾಹರಣತ್ಥಂ ವಾ, ಲಿಙ್ಗಂ ಆದಿಯತೀಧ ಯೋ.

‘‘ಸಂವಾಸಂ ನಾಧಿವಾಸೇತಿ, ಯಾವ ಸೋ ಸುದ್ಧಮಾನಸೋ;

ಥೇಯ್ಯಸಂವಾಸಕೋ ನಾಮ, ತಾವ ಏಸ ನ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. (ಮಹಾವ. ಅಟ್ಠ. ೧೧೦);

ಯೋ ಪನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ ತಿತ್ಥಿಯಭಾವಂ ಪತ್ಥಯಮಾನೋ ಸಯಂ ವಾ ಕುಸಚೀರಾದಿಕಂ ತಿತ್ಥಿಯಲಿಙ್ಗಂ ಆದಿಯತಿ, ತೇಸಂ ವಾ ಸನ್ತಿಕೇ ಪಬ್ಬಜತಿ, ನಗ್ಗೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ಆಜೀವಕಾನಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಗನ್ತ್ವಾ ತೇಸಂ ವತಾನಿ ಆದಿಯತಿ, ಅಯಂ ತಿತ್ಥಿಯಪಕ್ಕನ್ತಕೋ ನಾಮ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಂ ಅವಸೇಸೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ತಿರಚ್ಛಾನಗತೋ ನಾಮ. ಯೇನ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕಾ ಜನೇತ್ತಿ ಸಯಮ್ಪಿ ಮನುಸ್ಸಭೂತೇನೇವ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತಾ, ಅಯಂ ಮಾತುಘಾತಕೋ ನಾಮ. ಪಿತುಘಾತಕೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ಯೇನ ಅನ್ತಮಸೋ ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗೇ ಠಿತೋಪಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಖೀಣಾಸವೋ ಸಞ್ಚಿಚ್ಚ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪಿತೋ, ಅಯಂ ಅರಹನ್ತಘಾತಕೋ ನಾಮ. ಯೋ ಪನ ಪಕತತ್ತಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ತಿಣ್ಣಂ ಮಗ್ಗಾನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ದೂಸೇತಿ, ಅಯಂ ಭಿಕ್ಖುನಿದೂಸಕೋ ನಾಮ. ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ ವಿಯ ಸಾಸನಂ ಉದ್ಧಮ್ಮಂ ಉಬ್ಬಿನಯಂ ಕತ್ವಾ ಚತುನ್ನಂ ಕಮ್ಮಾನಂ ಅಞ್ಞತರವಸೇನ ಸಙ್ಘಂ ಭಿನ್ದತಿ, ಅಯಂ ಸಙ್ಘಭೇದಕೋ ನಾಮ. ಯೋ ದೇವದತ್ತೋ ವಿಯ ದುಟ್ಠಚಿತ್ತೇನ ವಧಕಚಿತ್ತೇನ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಜೀವಮಾನಕಸರೀರೇ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಯ ಪಿವನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಲೋಹಿತಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅಯಂ ಲೋಹಿತುಪ್ಪಾದಕೋ ನಾಮ. ಯಸ್ಸ ಇತ್ಥಿನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಕಮ್ಮತೋ ಚ ಪುರಿಸನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪಾದನಕಮ್ಮತೋ ಚ ಉಭತೋ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಅತ್ಥಿ, ಅಯಂ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕೋ ನಾಮ. ಇತಿ ಇಮೇ ತೇರಸ ಪುಗ್ಗಲಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಯ ಅವತ್ಥೂ, ಇಮೇ ಪನ ಠಪೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೇ ಸತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮಂ ವತ್ಥುಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ.

ಕಥಂ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ? ವತ್ಥುಸಙ್ಘಪುಗ್ಗಲಞತ್ತೀನಂ ಅಪರಾಮಸನಾನಿ, ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇ ತಾವ ಪಞ್ಚ ಞತ್ತಿದೋಸಾ. ತತ್ಥ ‘‘ಅಯಂ ಇತ್ಥನ್ನಾಮೋ’’ತಿ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖಸ್ಸ ಅಕಿತ್ತನಂ ವತ್ಥುಅಪರಾಮಸನಂ ನಾಮ. ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಸಙ್ಘೋ’’ತಿಏತ್ಥ ‘‘ಸುಣಾತು ಮೇ, ಭನ್ತೇ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಸಙ್ಘೋ’’ತಿ ಅಭಣನಂ ಸಙ್ಘಅಪರಾಮಸನಂ ನಾಮ. ‘‘ಇತ್ಥನ್ನಾಮಸ್ಸ ಉಪಸಮ್ಪದಾಪೇಕ್ಖೋ’’ತಿ ಉಪಜ್ಝಾಯಸ್ಸ ಅಕಿತ್ತನಂ ಪುಗ್ಗಲಅಪರಾಮಸನಂ ನಾಮ. ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಞತ್ತಿಯಾ ಅನುಚ್ಚಾರಣಂ ಞತ್ತಿಅಪರಾಮಸನಂ ನಾಮ. ಪಠಮಂ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ನಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ ‘‘ಏಸಾ ಞತ್ತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ‘‘ಖಮತಿ ಸಙ್ಘಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ಞತ್ತಿಕಿತ್ತನಂ ಪಚ್ಛಾ ಞತ್ತಿಟ್ಠಪನಂ ನಾಮ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ದೋಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾಯ ಞತ್ತಿಯಾ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಞತ್ತಿಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ.

ಅನುಸ್ಸಾವನವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪತಾಯಪಿ ವತ್ಥುಸಙ್ಘಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಪರಾಮಸನಾನಿ, ಸಾವನಾಯ ಹಾಪನಂ, ಅಕಾಲೇ ಸಾವನನ್ತಿ ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ಅನುಸ್ಸಾವನದೋಸಾ. ತತ್ಥ ವತ್ಥಾದೀನಂ ಅಪರಾಮಸನಾನಿ ಞತ್ತಿಯಂ ವುತ್ತಸದಿಸಾನೇವ. ತೀಸು ಪನ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಸು ಯತ್ಥ ಕತ್ಥಚಿ ಏತೇಸಂ ಅಪರಾಮಸನಂ ಅಪರಾಮಸನಮೇವ. ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಪನ ಕಮ್ಮವಾಚಂ ಅವತ್ವಾ ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಞತ್ತಿಕಿತ್ತನಮೇವ, ಅಥ ವಾ ಪನ ಕಮ್ಮವಾಚಾಬ್ಭನ್ತರೇ ಅಕ್ಖರಸ್ಸ ವಾ ಪದಸ್ಸ ವಾ ಅನುಚ್ಚಾರಣಂ ವಾ ದುರುಚ್ಚಾರಣಂ ವಾ ಸಾವನಾಯ ಹಾಪನಂ ನಾಮ. ಸಾವನಾಯ ಅನೋಕಾಸೇ ಪಠಮಂ ಞತ್ತಿಂ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಅನುಸ್ಸಾವನಕರಣಂ ಅಕಾಲೇ ಸಾವನಂ ನಾಮ. ಇತಿ ಇಮೇಹಿ ದೋಸೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾಯ ಅನುಸ್ಸಾವನಾಯ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಅನುಸ್ಸಾವನಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ವಿಪತ್ತಿಸೀಮಾಲಕ್ಖಣಂ ಸಮತಿಕ್ಕನ್ತಾಯ ಪನ ಸೀಮಾಯ ಕತಂ ಸೀಮಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ. ಯಾವತಿಕಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಕಮ್ಮಪ್ಪತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಅನಾಗಮನಂ, ಛನ್ದಾರಹಾನಂ ಛನ್ದಸ್ಸ ಅನಾಹರಣಂ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಾನಂ ಪಟಿಕ್ಕೋಸನನ್ತಿ ಇಮೇ ಪನ ತಯೋ ಪರಿಸಾದೋಸಾ, ತೇಹಿ ವಿಮುತ್ತಾಯ ಪರಿಸಾಯ ಕತಂ ಪರಿಸಾಸಮ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಅಕುಪ್ಪಂ ಹೋತಿ. ಕಾರಣಾರಹತ್ತಾ ಪನ ಸತ್ಥು ಸಾಸನಾರಹತ್ತಾ ಠಾನಾರಹಂ ನಾಮ ಹೋತಿ. ಇತಿ ಯೋ ಇಮಿನಾ ಏವಂ ಅಕುಪ್ಪೇನ ಠಾನಾರಹೇನ ಞತ್ತಿಚತುತ್ಥೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾಕಮ್ಮೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನೋ, ಅಯಂ ಇಧ ‘‘ಭಿಕ್ಖೂ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜೇಸು ಪನ ಅಞ್ಞೇಪಿ ಸಙ್ಗಹಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಯಾ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಅಧಿಸೀಲಸಙ್ಖಾತಾ ಸಿಕ್ಖಾ, ತಞ್ಚ, ಯತ್ಥ ಚೇತೇ ಸಹ ಜೀವನ್ತಿ, ಏಕಜೀವಿಕಾ ಸಭಾಗವುತ್ತಿನೋ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ಭಗವತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಙ್ಖಾತಂ ಸಾಜೀವಞ್ಚ, ತತ್ಥ ಸಿಕ್ಖನಭಾವೇನ ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಿಕ್ಖಾಸಾಜೀವಸಮಆಪನ್ನೋ. ಸಮಾಪನ್ನೋತಿ ಸಿಕ್ಖಞ್ಚ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೋ ಸಾಜೀವಞ್ಚ ಅವೀತಿಕ್ಕಮನ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ತದುಭಯಂ ಉಪಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾತಿ ಯಂ ಸಿಕ್ಖಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಂ ಅಪಟಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ, ಯಞ್ಚ ಸಾಜೀವಂ ಸಮಾಪನ್ನೋ, ತಸ್ಮಿಂ ದುಬ್ಬಲಭಾವಂ ಅಪ್ಪಕಾಸೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಖೇತ್ತಕಾಲಪಯೋಗಪುಗ್ಗಲವಿಜಾನನವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಯ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಞತ್ವಾ ತದಭಾವೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಕಥಂ? ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಭಾವತೋ ಚವಿತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತೇನೇವ ಹಿ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ದವಾ ವಾ ರವಾ ವಾ ಭಣನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ಚಿತ್ತವಸೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ತಥಾ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ, ಧಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ, ಸಙ್ಘಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮಿ, ಸಿಕ್ಖಂ, ವಿನಯಂ, ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಉದ್ದೇಸಂ, ಉಪಜ್ಝಾಯಂ, ಆಚರಿಯಂ, ಸದ್ಧಿವಿಹಾರಿಕಂ, ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಂ, ಸಮಾನುಪಜ್ಝಾಯಕಂ, ಸಮಾನಾಚರಿಯಕಂ, ಸಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಬುದ್ಧಾದೀನಂ ಚುದ್ದಸನ್ನಂ, ‘‘ಗಿಹೀತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹಿ, ಉಪಾಸಕೋ, ಆರಾಮಿಕೋ, ಸಾಮಣೇರೋ, ತಿತ್ಥಿಯೋ, ತಿತ್ಥಿಯಸಾವಕೋ, ಅಸಮಣೋ, ‘ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯೋ’ತಿ ಮಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಾನಂ ಗಿಹಿಆದೀನಂ ಅಟ್ಠನ್ನಞ್ಚಾತಿ ಇಮೇಸಂ ದ್ವಾವೀಸತಿಯಾ ಖೇತ್ತಪದಾನಂ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಸವೇವಚನಸ್ಸ ವಸೇನ ತೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವತ್ತುಕಾಮಸ್ಸ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವದತೋ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ರುಕ್ಖಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ಖೇತ್ತವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ.

ತತ್ಥ ಯದೇತಂ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಚ, ‘‘ಮಂ ಧಾರೇಹೀ’’ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೧) ಚ ವುತ್ತಂ ವತ್ತಮಾನಕಾಲವಚನಂ, ಯಾನಿ ಚ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ಕಿಂ ನು ಮೇ ಬುದ್ಧೇನ, ನ ಮಮತ್ಥೋ ಬುದ್ಧೇನ, ಸುಮುತ್ತಾಹಂ ಬುದ್ಧೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೨) ನಯೇನ ಆಖ್ಯಾತವಸೇನ ಕಾಲಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪುರಿಮೇಹಿ ಚುದ್ದಸಹಿ ಪದೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತಾನಿ ‘‘ಅಲಂ ಮೇ’’ತಿಆದೀನಿ ಚತ್ತಾರಿ ಪದಾನಿ, ತೇಸಂಯೇವ ಚ ಸವೇವಚನಾನಂ ವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಸಿ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಿಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಂ ಧಾರೇಸೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಮಂ ಧಾರೇಸ್ಸತೀ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಯಂನೂನಾಹಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೫) ವಾತಿಆದೀನಿ ಅತೀತಾನಾಗತಪರಿಕಪ್ಪವಚನಾನಿ ಭಣನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ವತ್ತಮಾನ ಕಾಲವಸೇನ ಚೇವ ಅನಾಮಟ್ಠಕಾಲವಸೇನ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ.

ಪಯೋಗೋ ಪನ ದುವಿಧೋ ಕಾಯಿಕೋ ಚ ವಾಚಸಿಕೋ ಚ. ತತ್ಥ ‘‘ಬುದ್ಧಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾರಾ. ೫೧) ನಯೇನ ಯಾಯ ಕಾಯಚಿ ಭಾಸಾಯ ವಚೀಭೇದಂ ಕತ್ವಾ ವಾಚಸಿಕಪ್ಪಯೋಗೇನೇವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ಅಕ್ಖರಲಿಖನಂ ವಾ ಹತ್ಥಮುದ್ದಾದಿದಸ್ಸನಂ ವಾ ಕಾಯಪ್ಪಯೋಗಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ. ಏವಂ ವಾಚಸಿಕಪ್ಪಯೋಗೇನೇವ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ.

ಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ದುವಿಧೋ – ಯೋ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಯಸ್ಸ ಚ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ. ತತ್ಥ ಯೋ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಉಮ್ಮತ್ತಕಖಿತ್ತಚಿತ್ತವೇದನಾಟ್ಟಾನಂ ಅಞ್ಞತರೋ ನ ಹೋತಿ. ಯಸ್ಸ ಪನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ಸೋ ಸಚೇ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ಹೋತಿ, ನ ಚ ಉಮ್ಮತ್ತಕಾದೀನಂ ಅಞ್ಞತರೋ, ಸಮ್ಮುಖೀಭೂತೋ ಚ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ. ನ ಹಿ ಅಸಮ್ಮುಖೀಭೂತಸ್ಸ ದೂತೇನ ವಾ ಪಣ್ಣೇನ ವಾ ಆರೋಚನಂ ರುಹತಿ. ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತಪುಗ್ಗಲವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ.

ವಿಜಾನನಮ್ಪಿ ನಿಯಮಿತಾನಿಯಮಿತವಸೇನ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಯೇಸಂ ವಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ‘‘ಇಮಸ್ಸ, ಇಮೇಸಂ ವಾ ಆರೋಚೇಮೀ’’ತಿ ವದತಿ, ಸಚೇ ತೇ ಯಥಾ ಪಕತಿಯಾ ಲೋಕೇ ಮನುಸ್ಸಾ ವಚನಂ ಸುತ್ವಾ ಆವಜ್ಜನಸಮಯೇ ಜಾನನ್ತಿ, ಏವಂ ತಸ್ಸ ವಚನಾನನ್ತರಮೇವ ತಸ್ಸ ‘‘ಅಯಂ ಉಕ್ಕಣ್ಠಿತೋ’’ತಿ ವಾ ‘‘ಗಿಹಿಭಾವಂ ಪತ್ಥಯತೀ’’ತಿ ವಾ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಭಾವಂ ಜಾನನ್ತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಅಥ ಅಪರಭಾಗೇ ‘‘ಕಿಂ ಇಮಿನಾ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಞ್ಞೇ ವಾ ಜಾನನ್ತಿ, ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಅನಿಯಮೇತ್ವಾ ಆರೋಚೇನ್ತಸ್ಸ ಪನ ಸಚೇ ವುತ್ತನಯೇನ ಯೋ ಕೋಚಿ ಮನುಸ್ಸಜಾತಿಕೋ ವಚನತ್ಥಂ ಜಾನಾತಿ, ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಏವಂ ವಿಜಾನನವಸೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಂ ಹೋತಿ, ನ ತದಭಾವೇನ. ಯೋ ಪನ ಅನ್ತಮಸೋ ದವಾಯಪಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಿ, ತೇನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾತಾವ ಹೋತಿ ಸಿಕ್ಖಾ. ಇತಿ ಇಮೇಸಂ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾನಂ ಚಿತ್ತಾದೀನಂ ವಾ ವಸೇನ, ಸಬ್ಬಸೋ ವಾ ಪನ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾನೇನ ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಸಿಕ್ಖಾಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಸ್ಸೇವ ಚ ಅತ್ಥಭೂತಂ ಏಕಚ್ಚಂ ದುಬ್ಬಲ್ಯಂ ಅನಾವಿಕತ್ವಾ.

ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮನ್ತಿ ರಾಗಪರಿಯುಟ್ಠಾನೇನ ಸದಿಸಾನಂ ಉಭಿನ್ನಂ ಧಮ್ಮಂ. ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾತಿ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯ ಅಜ್ಝಾಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ಅನ್ತಮಸೋತಿ ಸಬ್ಬನ್ತಿಮೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೇನ. ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪೀತಿ ಪಟಿಸನ್ಧಿವಸೇನ ತಿರಚ್ಛಾನೇಸು ಗತಾಯಪಿ, ಅಯಮೇತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀತಿ ಪರಾಜಿತೋ ಹೋತಿ, ಪರಾಜಯಂ ಆಪನ್ನೋ. ಅಸಂವಾಸೋತಿ ಪಕತತ್ತಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಸಹ ವಸನ್ತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಏಕಕಮ್ಮಾದಿಕೋವ ತಿವಿಧೋಪಿ ವಿಧಿ ಸಂವಾಸೋ ನಾಮ, ಸೋ ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ನತ್ಥೀತಿ ಅಸಂವಾಸೋ. ಸಙ್ಘಕಮ್ಮೇಸು ಹಿ ಏಸ ಗಣಪೂರಕೋಪಿ ನ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ತಾವ ಪದವಣ್ಣನಾ.

ಅಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ – ಮನುಸ್ಸಾಮನುಸ್ಸತಿರಚ್ಛಾನಗತವಸೇನ ಹಿ ತಿಸ್ಸೋ ಇತ್ಥಿಯೋ, ತಾಸಂ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಪಸ್ಸಾವಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ತಯೋ ತಯೋ ಕತ್ವಾ ನವ ಮಗ್ಗಾ, ತಥಾ ಉಭತೋಬ್ಯಞ್ಜನಕಾನಂ. ಪುರಿಸಾನಂ ಪನ ವಚ್ಚಮಗ್ಗಮುಖಮಗ್ಗವಸೇನ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಕತ್ವಾ ಛ ಮಗ್ಗಾ, ತಥಾ ಪಣ್ಡಕಾನನ್ತಿ ಏವಂ ತಿಂಸ ಮಗ್ಗಾ. ತೇಸು ಅತ್ತನೋ ವಾ ಪರೇಸಂ ವಾ ಯಸ್ಸ ಕಸ್ಸಚಿ ಮಗ್ಗಸ್ಸ ಸನ್ಥತಸ್ಸ ವಾ ಅಸನ್ಥತಸ್ಸ ವಾ, ಪರೇಸಂ ಪನ ಮತಾನಮ್ಪಿ ಅಕ್ಖಾಯಿತಸ್ಸ ವಾ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಕ್ಖಾಯಿತಸ್ಸ ವಾ ಪಕತಿವಾತೇನ ಅಸಂಫುಟ್ಠೇ ಅಲ್ಲೋಕಾಸೇ ಯೋ ಭಿಕ್ಖು ಏಕತಿಲಬೀಜಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅತ್ತನೋ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಸನ್ಥತಂ ವಾ ಅಸನ್ಥತಂ ವಾ ಸೇವನಚಿತ್ತೇನ ಪವೇಸೇತಿ, ಪರೇನ ವಾ ಪವೇಸಿಯಮಾನೇ ಪವೇಸನಪವಿಟ್ಠಟ್ಠಿತಉದ್ಧರಣೇಸು ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ಸಾದಿಯತಿ, ಅಯಂ ಪಾರಾಜಿಕಾಪತ್ತಿಂ ಆಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಅಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯೋ. ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಪನ ಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯತ್ಥಂ ಅಯಂ ಮಾತಿಕಾ –

ನಿದಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಂ ವತ್ಥುಂ, ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಧಿಮೇವ ಚ;

ಆಣತ್ತಾಪತ್ತಿನಾಪತ್ತಿ-ವಿಪತ್ತಿಂ ಅಙ್ಗಮೇವ ಚ.

ಸಮುಟ್ಠಾನವಿಧಿಂ ಕಿರಿಯಾ-ಸಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇಹಿ ನಾನತ್ತಂ;

ವಜ್ಜಕಮ್ಮಪ್ಪಭೇದಞ್ಚ, ತಿಕದ್ವಯವಿಧಿಂ ತಥಾ.

ಲಕ್ಖಣಂ ಸತ್ತರಸಧಾ, ಠಿತಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಇದಂ;

ಞತ್ವಾ ಯೋಜೇಯ್ಯ ಮೇಧಾವೀ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾರಹನ್ತಿ.

ತತ್ಥ ನಿದಾನಂ ನಾಮ ವೇಸಾಲಿ-ರಾಜಗಹ-ಸಾವತ್ಥಿ-ಆಳವಿ-ಕೋಸಮ್ಬಿ-ಸಗ್ಗ-ಭಗ್ಗಾನಂ ವಸೇನ ಸತ್ತವಿಧಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿಟ್ಠಾನಂ, ಇದಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ನಿದಾನಂ. ಪುಗ್ಗಲೋ ನಾಮ ಯಂ ಯಂ ಆರಬ್ಭ ತಂ ತಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ವತ್ಥು ನಾಮ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಜ್ಝಾಚಾರೋ ವುಚ್ಚತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿವಿಧಿನ್ತಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿಉಭತೋಪಞ್ಞತ್ತಿವಸೇನ ನವವಿಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ. ತತ್ಥ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ಅನುಪ್ಪನ್ನೇ ದೋಸೇ ಪಞ್ಞತ್ತಾ, ಸಾ ಅಟ್ಠಗರುಧಮ್ಮಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣವಸೇನ (ಚೂಳವ. ೪೦೩) ಭಿಕ್ಖುನೀನಂಯೇವ ಆಗತಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ನತ್ಥಿ. ವಿನಯಧರಪಞ್ಚಮೇನ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ಗಣೇನ ಉಪಸಮ್ಪದಾ, ಗಣಙ್ಗಣೂಪಾಹನಾ (ಮಹಾವ. ೨೫೯) ಧುವನ್ಹಾನಂ ಚಮ್ಮತ್ಥರಣನ್ತಿ ಏತೇಸಂ ವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧಾ ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ. ಮಜ್ಝಿಮದೇಸೇಯೇವ ಹಿ ಏತೇಹಿ ಆಪತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸುಪಿ ಧುವನ್ಹಾನಂ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಮತ್ತಮೇವ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಆಗತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಾ ಪದೇಸಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವ ಹೋನ್ತಿ, ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿದುಕಞ್ಚ ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿದುಕಞ್ಚ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಪಞ್ಞತ್ತಿಞ್ಚ ಸಬ್ಬತ್ಥಪಞ್ಞತ್ತಿದುಕಞ್ಚ ಏಕತೋಪಞ್ಞತ್ತಿದುಕಞ್ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಸೇಸಾನಂ ಚತಸ್ಸನ್ನಂ ಪಞ್ಞತ್ತೀನಂ ವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಆಣತ್ತಾಪತ್ತಿನಾಪತ್ತಿವಿಪತ್ತಿನ್ತಿಏತ್ಥ ಆಣತ್ತೀತಿಆಣಾಪನಾ ವುಚ್ಚತಿ. ಆಪತ್ತೀತಿ ಪುಬ್ಬಪ್ಪಯೋಗಾದಿವಸೇನ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ. ಅನಾಪತ್ತೀತಿ ಅಜಾನನಾದಿವಸೇನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ವಿಪತ್ತೀತಿ ಸೀಲಆಚಾರದಿಟ್ಠಿಆಜೀವವಿಪತ್ತೀನಂ ಅಞ್ಞತರಾ. ಇತಿ ಇಮಾಸಂ ಆಣತ್ತಾದೀನಮ್ಪಿ ವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಆಪತ್ತೀನಂ ಅಙ್ಗಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಸಮುಟ್ಠಾನವಿಧಿನ್ತಿ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಂ ಕಾಯೋ ವಾಚಾ ಕಾಯವಾಚಾ ಕಾಯಚಿತ್ತಂ ವಾಚಾಚಿತ್ತಂ ಕಾಯವಾಚಾಚಿತ್ತನ್ತಿ ಇಮಾನಿ ಏಕಙ್ಗಿಕದ್ವಙ್ಗಿಕತಿವಙ್ಗಿಕಾನಿ. ಛ ಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ನಾಮ ಯಾನಿ ‘‘ಸಿಕ್ಖಾಪದಸಮಉಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮಾನಿ ತೀಣಿ ಅಚಿತ್ತಕಾನಿ, ಪಚ್ಛಿಮಾನಿ ಸಚಿತ್ತಕಾನಿ. ತೇಸು ಏಕೇನ ವಾ ದ್ವೀಹಿ ವಾ ತೀಹಿ ವಾ ಚತೂಹಿ ವಾ ಛಹಿ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಸಮುಟ್ಠಹನ್ತಿ, ಪಞ್ಚಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ತತ್ಥ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಚತುತ್ಥೇನ ಚ ಪಞ್ಚಮೇನ ಚ ಛಟ್ಠೇನ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನೇನ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇನ. ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಹಿ ಚ ದುತಿಯಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಚ ತತಿಯಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ, ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಹಿ. ತಿಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಪಠಮೇಹಿ ಚ ತೀಹಿ, ಪಚ್ಛಿಮೇಹಿ ಚ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಹಿ. ಚತುಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಪಠಮತತಿಯಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ದುತಿಯತತಿಯಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ನ ಅಞ್ಞೇಹಿ. ಛ ಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ ಛಹಿಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ.

ಏವಂ –

ತಿಧಾ ಏಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಪಞ್ಚಧಾ ದ್ವಿಸಮುಟ್ಠಿತಾ;

ದ್ವಿಧಾ ತಿಚತುರೋ ಠಾನಾ, ಏಕಧಾ ಛಸಮುಟ್ಠಿತಾತಿ.

ಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಸಬ್ಬಾವ ತೇರಸ ಆಪತ್ತಿಯೋ ಹೋನ್ತಿ (ಚೂಳವ. ೧೬೫ ಆದಯೋ), ತಾ ಪಠಮಪಞ್ಞತ್ತಿಸಿಕ್ಖಾಪದವಸೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನತೋ ತೇರಸ ನಾಮಾನಿ ಲಭನ್ತಿ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ, ಅದಿನ್ನಾದಾನ-ಸಞ್ಚರಿತ್ತ-ಸಮನುಭಾಸನ-ಕಥಿನ-ಏಳಕಲೋಮ-ಪದಸೋಧಮ್ಮ-ಅದ್ಧಾನ-ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥ-ಧಮ್ಮದೇಸನಾಭೂತಾರೋಚನ-ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನ-ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಕಾಯಚಿತ್ತತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಸಚಿತ್ತಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಛಹಿಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಸಞ್ಚರಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಛಟ್ಠೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಸಮನುಭಾಸನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ತತಿಯಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಕಥಿನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪಠಮಚತುತ್ಥೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಏಳಕಲೋಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ದುತಿಯಪಞ್ಚಮೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಪದಸೋಧಮ್ಮಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪಠಮತತಿಯಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಅದ್ಧಾನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಚತುತ್ಥಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪಞ್ಚಮೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಧಮ್ಮದೇಸನಾಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಅಚಿತ್ತಕೇಹಿ ತೀಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾನೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಭೂತಾರೋಚನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಚೋರಿವುಟ್ಠಾಪನಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮ. ಯಾ ದುತಿಯತತಿಯಪಞ್ಚಮಛಟ್ಠೇಹಿ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅಯಂ ಅನನುಞ್ಞಾತಸಮುಟ್ಠಾನಾ ನಾಮಾತಿ. ಇತಿ ಇಮಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾನವಿಧಿನೋಪಿ ವಸೇನ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಕಿರಿಯಾಸಞ್ಞಾಚಿತ್ತೇಹಿ ನಾನತ್ತನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಕಿರಿಯಾದೀಹಿ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತೀನಂ ನಾನಾಭಾವಂ ಞತ್ವಾ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋ ಹಿ ಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಪಞ್ಚವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿ ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ, ಅತ್ಥಿ ಅಕಿರಿಯತೋ, ಅತ್ಥಿ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯತೋ, ಅತ್ಥಿ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಕಾಯೇನ ವಾ ವಾಚಾಯ ವಾ ಪಥವಿಖಣನಾದೀಸು (ಪಚಿ. ೮೪) ವಿಯ ವೀತಿಕ್ಕಮಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಯಾ ಕಾಯವಾಚಾಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಹೋತಿ ಪಠಮಕಥಿನಾಪತ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೪೫೯ ಆದಯೋ) ವಿಯ, ಅಯಂ ಅಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಯಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಾತಿಕಾಯ ಭಿಕ್ಖುನಿಯಾ ಹತ್ಥತೋ ಚೀವರಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪತ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೦೮-೫೧೧) ವಿಯ, ಅಯಂ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಯಾ ಸಿಯಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ, ಸಿಯಾ ಅಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಹೋತಿ ರೂಪಿಯಪ್ಪಟಿಗ್ಗಹಣಾಪತ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೫೮೨) ವಿಯ, ಅಯಂ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ ಸಿಯಾ ಅಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ. ಯಾ ಸಿಯಾ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಸಿಯಾ ಕರೋನ್ತಾಕರೋನ್ತಸ್ಸ ಚ ಹೋತಿ ಕುಟಿಕಾರಾಪತ್ತಿ (ಪಾರಾ. ೩೪೨ ಆದಯೋ) ವಿಯ, ಅಯಂ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯತೋ ಸಿಯಾ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯತೋ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ನಾಮ.

ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋ ಚ ಸಞ್ಞಾವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾತಿ. ತತ್ಥ ಯತೋ ವೀತಿಕ್ಕಮಸಞ್ಞಾಯ ಅಭಾವೇನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಅಯಂ ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ, ಇತರಾ ನೋಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಾ. ಪುನ ಚ ಸಬ್ಬಾಪಿ ಚಿತ್ತವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಸಚಿತ್ತಕಾ ಅಚಿತ್ತಕಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಾ ಸಚಿತ್ತಕಸಮುಟ್ಠಾನವಸೇನೇವ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ಅಯಂ ಸಚಿತ್ತಕಾ. ಯಾ ಅಚಿತ್ತಕೇನ ವಾ ಸಚಿತ್ತಕಮಿಸ್ಸಕೇನ ವಾ ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ಅಯಂ ಅಚಿತ್ತಕಾ.

ವಜ್ಜಕಮ್ಮಪ್ಪಭೇದನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸಬ್ಬಾಪತ್ತಿಯೋ ವಜ್ಜವಸೇನ ದುವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ ಲೋಕವಜ್ಜಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ ಚಾತಿ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸಾ ಸಚಿತ್ತಕಪಕ್ಖೇ ಚಿತ್ತಂ ಅಕುಸಲಮೇವ ಹೋತಿ, ಅಯಂ ಲೋಕವಜ್ಜಾ, ಸೇಸಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿವಜ್ಜಾ. ಸಬ್ಬಾ ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮವಚೀಕಮ್ಮತದುಭಯವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಹೋನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯದ್ವಾರೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಯಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ವಚೀದ್ವಾರೇ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ವಚೀಕಮ್ಮನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಉಭಯತ್ಥ ಆಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಾ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಞ್ಚಾತಿ, ಮನೋದ್ವಾರೇ ಆಪತ್ತಿ ನಾಮ ನತ್ಥಿ. ಇತಿ ಇಮಿನಾ ವಜ್ಜಕಮ್ಮಪ್ಪಭೇದೇನಾಪಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ತಿಕದ್ವಯವಿಧಿನ್ತಿ ಕುಸಲತ್ತಿಕವೇದನಾತ್ತಿಕವಿಧಿಂ. ಆಪತ್ತಿಂ ಆಪಜ್ಜಮಾನೋ ಹಿ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತೋ ವಾ ಆಪಜ್ಜತಿ ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತೋ ವಾ, ತಥಾ ದುಕ್ಖವೇದನಾಸಮಙ್ಗೀ ವಾ ಇತರವೇದನಾದ್ವಯಸಮಙ್ಗೀ ವಾ. ಏವಂ ಸನ್ತೇಪಿ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದೇಸು ಅಕುಸಲಚಿತ್ತವಸೇನ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತಚಿತ್ತವಸೇನ ದ್ವೇ ಚಿತ್ತಾನಿ, ಸಬ್ಬೇಸಂ ವಸೇನ ತೀಣಿ ಚಿತ್ತಾನಿ. ದುಕ್ಖವೇದನಾವಸೇನ ಏಕಾ ವೇದನಾ, ಸುಖಉಪೇಕ್ಖಾವಸೇನ ದ್ವೇ, ಸಬ್ಬಾಸಂ ವಸೇನ ತಿಸ್ಸೋ ವೇದನಾತಿ. ಅಯಮೇವ ಪಭೇದೋ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಅಞ್ಞೋ.

ಲಕ್ಖಣಂ ಸತ್ತರಸಧಾ, ಠಿತಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಇದಂ, ಞತ್ವಾತಿ ಇದಂ ನಿದಾನಾದಿವೇದನಾತ್ತಿಕಪರಿಯೋಸಾನಂ ಸತ್ತರಸಪ್ಪಕಾರಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಜಾನಿತ್ವಾ ಯೋಜೇಯ್ಯ ಮೇಧಾವೀ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಯಥಾರಹನ್ತಿ ಪಣ್ಡಿತೋ ಭಿಕ್ಖು ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದೇ ಇದಂ ಲಕ್ಖಣಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ ಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಪನ ಅಯೋಜಿತಂ ದುಬ್ಬಿಜಾನಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ನಂ ಸಬ್ಬಸಿಕ್ಖಾಪದಾನಂ ಅಸಾಧಾರಣವಿನಿಚ್ಛಯಪರಿಯೋಸಾನೇ ಇಮಂ ಮಾತಿಕಂ ಅನುದ್ಧರಿತ್ವಾವ ಯೋಜೇತ್ವಾ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ.

ಇಧ ಪನಸ್ಸ ಅಯಂ ಯೋಜನಾ – ಇದಂ ವೇಸಾಲಿಯಂ ಸುದಿನ್ನತ್ಥೇರಂ ಆರಬ್ಭ ಮೇಥುನವೀತಿಕ್ಕಮವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ. ‘‘ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ‘‘ಸಿಕ್ಖಂ ಅಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪೀ’’ತಿ ಚ ದ್ವೇ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಯೋ. ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚ ನಾಮೇಸಾ ಆಪತ್ತಿಕರಾ ಚ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞವಾದಕಸಿಕ್ಖಾಪದಾದೀಸು (ಪಾಚಿ. ೯೫ ಆದಯೋ) ವಿಯ, ಅನಾಪತ್ತಿಕರಾ ಚ ಅಞ್ಞತ್ರ ಸುಪಿನನ್ತಾತಿಆದೀಸು (ಪಾರಾ. ೨೩೬-೨೩೭) ವಿಯ, ಆಪತ್ತಿಉಪತ್ಥಮ್ಭಕರಾ ಚ ಅದಿನ್ನಾದಾನಾದೀಸು (ಪಾರಾ. ೯೧) ವಿಯ, ಇಧ ಪನ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕರಾತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇತೋ ಪರಂ ಪನ ಯತ್ಥ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅತ್ಥಿ, ತತ್ಥ ‘‘ಅಯಂ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತೀ’’ತಿ ಏತ್ತಕಮೇವ ದಸ್ಸಯಿಸ್ಸಾಮ. ಠಪೇತ್ವಾ ಪನ ಅನುಪಞ್ಞತ್ತಿಂ ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಯೇವಾತಿ ಸಬ್ಬತ್ಥ ವಿನಿಚ್ಛಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಭಿಕ್ಖುಂ ಆರಬ್ಭ ಉಪ್ಪನ್ನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂಯೇವ ‘‘ಯಾ ಪನ ಭಿಕ್ಖುನೀ ಛನ್ದಸೋ ಮೇಥುನಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಟಿಸೇವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ ಏವಂ ಭಿಕ್ಖುನೀನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞತ್ತಿತೋ ಸಾಧಾರಣಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಆಣತ್ತಿಯಾ ಅನಾಪಜ್ಜನತೋ ಅನಾಣತ್ತಿಕಂ. ಭಿಕ್ಖುಂ ಪನ ಆಣಾಪೇನ್ತೋ ಅಕಪ್ಪಿಯಸಮಾದಾನಾಪತ್ತಿತೋ ನ ಮುಚ್ಚತಿ, ಮೇಥುನರಾಗೇನ ಕಾಯಸಂಸಗ್ಗೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ಜೀವಮಾನಕಸರೀರಸ್ಸ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ ಮಗ್ಗೇ ಸಚೇಪಿ ತಚಾದೀನಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಛಿನ್ನೇ ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನಮತ್ತಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತತ್ಥ ಅನ್ತಮಸೋ ಅಙ್ಗಜಾತೇ ಉಟ್ಠಿತಂ ಅನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಪೀಳಕಂ ವಾ ಚಮ್ಮಖಿಲಂ ವಾ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸಾಪಿ ಸೇವನಚಿತ್ತೇ ಸತಿ ಪಾರಾಜಿಕಂ, ನಟ್ಠಕಾಯಪ್ಪಸಾದಂ ಸುಕ್ಖಪೀಳಕಂ ವಾ ಮತಚಮ್ಮಂ ವಾ ಲೋಮಂ ವಾ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ, ಸಚೇ ನಿಮಿತ್ತಸಣ್ಠಾನಮತ್ತಮ್ಪಿ ಅನವಸೇಸೇತ್ವಾ ಸಬ್ಬಸೋ ಮಗ್ಗೋ ಉಪ್ಪಾಟಿತೋ, ತತ್ಥ ಉಪಕ್ಕಮತೋ ವಣಸಙ್ಖೇಪವಸೇನ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ, ತಥಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅಕ್ಖಿನಾಸಾಕಣ್ಣಚ್ಛಿದ್ದವತ್ಥಿಕೋಸೇಸು ಸತ್ಥಕೇನ ಕತವಣೇ ವಾ, ಹತ್ಥಿಅಸ್ಸಾದೀನಞ್ಚ ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ವತ್ಥಿಕೋಸನಾಸಾಪುಟೇಸು ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ತಿರಚ್ಛಾನಾನಂ ಪನ ಅಕ್ಖಿಕಣ್ಣನಾಸಾವಣೇಸು ಅಹಿಮಚ್ಛಾದೀನಂ ಪವೇಸನಪ್ಪಮಾಣವಿರಹಿತೇ ಅಣುನಿಮಿತ್ತೇ ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಉಪಕಚ್ಛಕಾದೀಸು ಸೇಸಸರೀರೇಸು ದುಕ್ಕಟಂ. ಮತಸರೀರೇ ನಿಮಿತ್ತೇ ಉಪಡ್ಢಕ್ಖಾಯಿತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ನ ಕುಥಿತಂ ಹೋತಿ, ತಾವ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ಕುಥಿತೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ವಟ್ಟಕತೇ ಮುಖೇ ಅಚ್ಛುಪನ್ತಂ ಅಙ್ಗಜಾತಂ ಪವೇಸೇನ್ತಸ್ಸ ದುಕ್ಕಟಂ. ಓಟ್ಠತೋ ಬಹಿ ನಿಕ್ಖನ್ತಜಿವ್ಹಾಯ ವಾ ದನ್ತೇಸು ವಾ ಥುಲ್ಲಚ್ಚಯಂ. ನಿಮಿತ್ತತೋ ಬಹಿ ಪತಿತಮಂಸಪೇಸಿಯಂ ದುಕ್ಕಟನ್ತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಆಪತ್ತಿಭೇದೋ.

ಅಜಾನನ್ತಸ್ಸ ಅಸಾದಿಯನ್ತಸ್ಸ ಉಮ್ಮತ್ತಕಸ್ಸ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತಸ್ಸ ವೇದನಾಟ್ಟಸ್ಸ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕಾನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಪನ ಯೋ ನಿದ್ದಂ ಓಕ್ಕನ್ತತ್ತಾ ಪರೇನ ಕತಮ್ಪಿ ಉಪಕ್ಕಮಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ಅಜಾನನ್ತೋ. ಯೋ ಜಾನಿತ್ವಾಪಿ ನ ಸಾದಿಯತಿ, ಸೋ ಅಸಾದಿಯನ್ತೋ. ಯೋ ಪಿತ್ತವಸೇನ ಅತೇಕಿಚ್ಛಂ ಉಮ್ಮಾದಂ ಪತ್ತೋ, ಸೋ ಉಮ್ಮತ್ತಕೋ. ಯಕ್ಖೇಹಿ ಕತಚಿತ್ತವಿಕ್ಖೇಪೋ ಖಿತ್ತಚಿತ್ತೋ. ದ್ವಿನ್ನಮ್ಪಿ ಚ ಏತೇಸಂ ಅಗ್ಗಿಸುವಣ್ಣಗೂಥಚನ್ದನಾದೀಸು ಸಮಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೇನ ಅಜಾನನಭಾವೋವ ಪಮಾಣಂ. ಯೋ ಅಧಿಮತ್ತವೇದನಾಯ ಆತುರತ್ತಾ ಕಿಞ್ಚಿ ನ ಜಾನಾತಿ, ಸೋ ವೇದನಾಟ್ಟೋ. ಯೋ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಆದಿಭೂತೋ, ಸೋ ಆದಿಕಮ್ಮಿಕೋ. ಅಯಂ ಪನ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಚತೂಸು ವಿಪತ್ತೀಸು ಸೀಲವಿಪತ್ತಿ. ತಸ್ಸಾ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸೇವನಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮಗ್ಗೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾದನಞ್ಚಾತಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದಿತೋ ಇದಂ ಸಿಕ್ಖಾಪದಂ ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ದ್ವಿವೇದನನ್ತಿ, ಇಮಾನಿ ಚ ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ನಾಮ ಆಪತ್ತಿಯಾ ಹೋನ್ತಿ, ನ ಸಿಕ್ಖಾಪದಸ್ಸ. ವೋಹಾರಸುಖತ್ಥಂ ಪನ ಸಬ್ಬಟ್ಠಕಥಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಪದಸೀಸೇನ ದೇಸನಾ ಆಗತಾ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞೇಸುಪಿ ಏವರೂಪೇಸು ಠಾನೇಸು ಬ್ಯಞ್ಜನೇ ಆದರಂ ಅಕತ್ವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತಮೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಅತ್ಥಞ್ಹಿ ನಾಥೋ ಸರಣಂ ಅವೋಚ;

ನ ಬ್ಯಞ್ಜನಂ ಲೋಕಹಿತೋ ಮಹೇಸೀ.

ತಸ್ಮಾ ಅಕತ್ವಾ ರತಿಮಕ್ಖರೇಸು;

ಅತ್ಥೇ ನಿವೇಸೇಯ್ಯ ಮತಿಂ ಮುತೀಮಾತಿ.

ಪಠಮಪಾರಾಜಿಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.