೨. ರತ್ತನ್ಧಕಾರವಗ್ಗೋ

೧. ರತ್ತನ್ಧಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅನ್ಧಕಾರವಗ್ಗಸ್ಸ ಪಠಮೇ ರತ್ತನ್ಧಕಾರೇತಿ ರತ್ತಿಅನ್ಧಕಾರೇ. ಅಪ್ಪದೀಪೇತಿ ಪಜ್ಜೋತಚನ್ದಸೂರಿಯಅಗ್ಗೀಸು ಏಕೇಕೇನಾಪಿ ಅನೋಭಾಸಿತೇ. ಪುರಿಸೇನಾತಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠಿತುಂ ಸಲ್ಲಪಿತುಞ್ಚ ವಿಞ್ಞುನಾ ಮನುಸ್ಸಪುರಿಸೇನ ಸದ್ಧಿಂ. ಸನ್ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಿತಮತ್ತಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ. ಸಲ್ಲಪೇಯ್ಯಾತಿ ತತ್ಥ ಠತ್ವಾ ಗೇಹಸಿತಕಥಂ ಕಥೇನ್ತಿಯಾಪಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಮೇವ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ವಿಜಹಿತ್ವಾ, ಯಕ್ಖಾದೀನಂ ಹತ್ಥಪಾಸಂ ಅವಿಜಹಿತ್ವಾಪಿ ಸನ್ತಿಟ್ಠನ್ತಿಯಾ, ಸಲ್ಲಪೇನ್ತಿಯಾ ವಾ ದುಕ್ಕಟಂ, ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞುಂ ದುತಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಏವಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾ, ಅರಹೋಪೇಕ್ಖಾಯ, ಅಞ್ಞವಿಹಿತಾಯ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ರತ್ತನ್ಧಕಾರತಾ, ಪುರಿಸಸ್ಸ ಹತ್ಥಪಾಸೇ ಠಾನಂ ವಾ ಸಲ್ಲಪನಂ ವಾ, ಸಹಾಯಾಭಾವೋ, ರಹೋಪೇಕ್ಖತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಚತ್ತಾರಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಥೇಯ್ಯಸತ್ಥಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಿರಿಯಂ, ಸಞ್ಞಾವಿಮೋಕ್ಖಂ, ಸಚಿತ್ತಕಂ, ಲೋಕವಜ್ಜಂ, ಕಾಯಕಮ್ಮಂ, ವಚೀಕಮ್ಮಂ, ಅಕುಸಲಚಿತ್ತಂ, ತಿವೇದನನ್ತಿ.

ರತ್ತನ್ಧಕಾರಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದುತಿಯೇ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ ಓಕಾಸೇತಿ ಕುಟ್ಟಾದೀಸು ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೇ, ಇದಮೇವೇತ್ಥ ನಾನತ್ತಂ.

ಪಟಿಚ್ಛನ್ನೋಕಾಸಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩. ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸಲ್ಲಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ತತಿಯೇ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇತಿ ನಾನಂ, ಸೇಸಂ ಉಭಯತ್ಥಾಪಿ ಪಠಮಸದಿಸಮೇವಾತಿ.

ಅಜ್ಝೋಕಾಸಸಲ್ಲಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ದುತಿಯಿಕಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಚತುತ್ಥೇ ರಥಿಕಾಯಾತಿ ರಚ್ಛಾಯಂ. ಬ್ಯೂಹೇತಿ ಅನಿವಿದ್ಧರಚ್ಛಾಯಂ. ಸಿಙ್ಘಾಟಕೇತಿ ಚಚ್ಚರೇ. ನಿಕಣ್ಣಿಕಂ ವಾ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯಾತಿ ಕಣ್ಣಮೂಲೇ ಕಿಞ್ಚಿ ಜಪ್ಪೇಯ್ಯ. ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯಾತಿ ಅನಾಚಾರಂ ಚರಿತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ಗಚ್ಛ ತ್ವ’’ನ್ತಿ ದುತಿಯಿಕಂ ಉಯ್ಯೋಜೇಯ್ಯ. ಪಾಚಿತ್ತಿಯನ್ತಿ ಪುರಿಮನಯೇನೇವ ತಾವ ಸನ್ತಿಟ್ಠನಾದೀಸು ತೀಣಿ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಾನಿ, ಉಯ್ಯೋಜೇನ್ತಿಯಾ ಪನ ಉಯ್ಯೋಜನೇ ಚ ಹತ್ಥಪಾಸವಿಜಹನೇ ಚ ದುಕ್ಕಟಂ, ವಿಜಹಿತೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಪುರಿಮತ್ತಯಸದಿಸಮೇವ. ಅನಾಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ‘‘ನ ಅನಾಚಾರಂ ಆಚರಿತುಕಾಮಾ, ಸತಿ ಕರಣೀಯೇ ದುತಿಯಿಕಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಉಯ್ಯೋಜೇತೀ’’ತಿ (ಪಾಚಿ. ೮೫೨) ಏತ್ತಕಂ ಅಧಿಕನ್ತಿ.

ದುತಿಯಿಕಉಯ್ಯೋಜನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಪಞ್ಚಮೇ ಪುರೇಭತ್ತನ್ತಿ ಅರುಣುಗ್ಗಮನಂ ಉಪಾದಾಯ ಯಾವ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ. ಆಸನೇತಿ ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸೋಕಾಸಭೂತೇ. ಸಾಮಿಕೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಕುಲೇ ಯಂಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞುಂ ಮನುಸ್ಸಂ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ. ಪಕ್ಕಮೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ಛನ್ನಸ್ಸ ಅನ್ತೋ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಅನೋವಸ್ಸಕಂ ಅಜ್ಝೋಕಾಸೇ ಉಪಚಾರಂ ಅತಿಕ್ಕಾಮೇನ್ತಿಯಾ ಪಠಮಪಾದೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ದುತಿಯೇ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಅನಾಪುಚ್ಛಾ ಪಕ್ಕಮನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಪಲ್ಲಙ್ಕಸ್ಸ ಅನೋಕಾಸೇ ದುಕ್ಕಟಂ, ತಥಾ ಆಪುಚ್ಛಿತೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತಸಞ್ಞಾಯ ಚೇವ ವೇಮತಿಕಾಯ ಚ. ಆಪುಚ್ಛಿತಸಞ್ಞಾಯ ಪನ, ಅಸಂಹಾರಿಮೇ, ಗಿಲಾನಾಯ, ಆಪದಾಸು, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಪುರೇಭತ್ತತಾ, ಅನ್ತರಘರೇ ನಿಸಜ್ಜಾ, ಆಸನಸ್ಸ ಪಲ್ಲಙ್ಕೋಕಾಸತಾ, ಅಞ್ಞತ್ರ ಅನುಞ್ಞಾತಕಾರಣಾ ಅನಾಪುಚ್ಛನಂ, ವುತ್ತಪರಿಚ್ಛೇದಾತಿಕ್ಕಮೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ಪಞ್ಚ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಕಥಿನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಾಕಿರಿಯನ್ತಿ.

ಅನಾಪುಚ್ಛಾಪಕ್ಕಮನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ಅನಾಪುಚ್ಛಾಅಭಿನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಛಟ್ಠೇ ಪಚ್ಛಾಭತ್ತನ್ತಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ ವೀತಿವತ್ತೇ ಯಾವ ಸೂರಿಯಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮಾ. ಅಭಿನಿಸೀದೇಯ್ಯ ವಾತಿ ಆದಿಮ್ಹಿ ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾ ಏಕಾ ಆಪತ್ತಿ, ಅನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜಿತ್ವಾವ ಗಚ್ಛನ್ತಿಯಾಪಿ ಏಕಾ, ನಿಸೀದಿತ್ವಾ ನಿಪಜ್ಜನ್ತಿಯಾ ದ್ವೇ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಥುಲ್ಲನನ್ದಂ ಆರಬ್ಭ ಆಸನೇ ಅಭಿನಿಸೀದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಸೇಸಂ ಪಞ್ಚಮಸದಿಸಮೇವ. ಯಥಾ ಪನ ತತ್ಥ ಅಸಂಹಾರಿಮೇ, ಏವಮಿಧ ಧುವಪಞ್ಞತ್ತೇ ಅನಾಪತ್ತೀತಿ.

ಅನಾಪುಚ್ಛಾಅಭಿನಿಸೀದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಅನಾಪುಚ್ಛಾಸನ್ಥರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಸತ್ತಮೇ ವಿಕಾಲೇತಿ ಅತ್ಥಙ್ಗತೇ ಸೂರಿಯೇ. ಸೇಯ್ಯನ್ತಿ ಅನ್ತಮಸೋ ಪಣ್ಣಸನ್ಥಾರಮ್ಪಿ, ಸೇಸಂ ಛಟ್ಠಸದಿಸಮೇವ.

ಇದಂ ಪನ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಸಮ್ಬಹುಲಾ ಭಿಕ್ಖುನಿಯೋ ಆರಬ್ಭ ವಿಕಾಲೇ ಕುಲಾನಿ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಸಾಮಿಕೇ ಅನಾಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ಸೇಯ್ಯಂ ಸನ್ಥರಿತ್ವಾ ಅಭಿನಿಸೀದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಅನಾಪತ್ತಿಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಧುವಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ.

ಅನಾಪುಚ್ಛಾಸನ್ಥರಣಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮. ಪರಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ಅಟ್ಠಮೇ ದುಗ್ಗಹಿತೇನ ದೂಪಧಾರಿತೇನಾತಿ ಯಂ ವುತ್ತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಗಹಿತೇನ ಚ ಉಪಧಾರಿತೇನ ಚ. ಪರನ್ತಿ ‘‘ಅಹಂ ಕಿರಯ್ಯೇ ಅಯ್ಯಂ ನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಟ್ಠಹಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಪಾಚಿ. ೮೬೯) ನಯೇನ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನಂ ಉಜ್ಝಾಪೇನ್ತಿಯಾ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಅಞ್ಞತರಂ ಭಿಕ್ಖುನಿಂ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ಪರಂ ಉಜ್ಝಾಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಂಯೇವ ಅನಾಪತ್ತಿ. ದುಗ್ಗಹಿತತಾ, ಉಜ್ಝಾಪನಂ, ಯಂ ಉಜ್ಝಾಪೇತಿ, ತಸ್ಸಾ ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅದಿನ್ನಾದಾನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ದುಕ್ಖವೇದನನ್ತಿ.

ಪರಉಜ್ಝಾಪನಕಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯. ಪರಅಭಿಸಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ನವಮೇ ಅಭಿಸಪೇಯ್ಯಾತಿ ಸಪಥಂ ಕರೇಯ್ಯ. ತತ್ಥ ‘‘ನಿರಯೇ ಉಪಪಜ್ಜಾಮಿ, ನಿರಯೇ ಉಪಪಜ್ಜತೂ’’ತಿಏವಮಾದೀನಿ ವದಮಾನಾ ನಿರಯೇನ ಅಭಿಸಪತಿ ನಾಮ, ಅಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಗಿಹಿನೀ ಹೋಮಿ, ಗಿಹಿನೀ ಹೋತೂ’’ತಿಏವಮಾದೀನಿ ವದಮಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ. ತಸ್ಸಾ ವಾಚಾಯ ವಾಚಾಯ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚಣ್ಡಕಾಳಿಂ ಆರಬ್ಭ ಏವಂ ಅಭಿಸಪನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ತಿಕಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ, ಅನುಪಸಮ್ಪನ್ನಾಯ ತಿಕದುಕ್ಕಟಂ, ತಿರಚ್ಛಾನಯೋನಿಯಾ ವಾ ಪೇತ್ತಿವಿಸಯೇನ ವಾ ಮನುಸ್ಸದೋಭಗ್ಗೇನ ವಾ ಅಭಿಸಪನೇ ದುಕ್ಕಟಂ. ಅತ್ಥಧಮ್ಮಾನುಸಾಸನಿಪುರೇಕ್ಖಾರಾನಂ ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ನಿರಯೇನ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯೇನ ವಾ ಅಭಿಸಪನಂ, ಉಪಸಮ್ಪನ್ನತಾ, ಅತ್ಥಧಮ್ಮಪುರೇಕ್ಖಾರಾದೀನಂ ಅಭಾವೋತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ತೀಣಿ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಅಟ್ಠಮಸದಿಸಾನೇವಾತಿ.

ಪರಅಭಿಸಪನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೦. ರೋದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ

ದಸಮೇ ವಧಿತ್ವಾತಿ ಹತ್ಥಾದೀಹಿ ಪಹರಿತ್ವಾ, ಉಭಯಂ ಕರೋನ್ತಿಯಾವ ಪಾಚಿತ್ತಿಯಂ.

ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ಚಣ್ಡಕಾಳಿಂ ಆರಬ್ಭ ಅತ್ತಾನಂ ವಧಿತ್ವಾ ರೋದನವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಪಞ್ಞತ್ತಂ, ಕೇವಲಂ ವಧನ್ತಿಯಾ ವಾ ರೋದನ್ತಿಯಾ ವಾ ದುಕ್ಕಟಮೇವ. ಞಾತಿರೋಗಭೋಗಬ್ಯಸನೇಹಿ ಫುಟ್ಠಾಯ ಕೇವಲಂ ರೋದನ್ತಿಯಾ ಏವ ನ ವಧನ್ತಿಯಾ, ಉಮ್ಮತ್ತಿಕಾದೀನಞ್ಚ ಅನಾಪತ್ತಿ. ಅತ್ತಾನಂ ವಧನಞ್ಚೇವ, ರೋದನಞ್ಚಾತಿ ಇಮಾನೇತ್ಥ ದ್ವೇ ಅಙ್ಗಾನಿ. ಸಮುಟ್ಠಾನಾದೀನಿ ಸಮನುಭಾಸನಸದಿಸಾನಿ, ಇದಂ ಪನ ಕಿರಿಯಮೇವಾತಿ.

ರೋದನಸಿಕ್ಖಾಪದವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ರತ್ತನ್ಧಕಾರವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.