೮. ಸಿಙ್ಗಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ನಿದಾನವಣ್ಣನಾ

೨೪೨. ಪಾಕಾರೇನ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತನ್ತಿ ಪದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಗೋಪುರಟ್ಟಾಲಕಯುತ್ತನ್ತಿ ದ್ವಾರಪಾಸಾದೇನ ಚೇವ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಪಾಕಾರಮತ್ಥಕೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪಿತಅಟ್ಟಾಲಕೇಹಿ ಚ ಯುತ್ತಂ. ವೇಳೂಹಿ ಪರಿಕ್ಖಿತ್ತತ್ತಾ, ಅಬ್ಭನ್ತರೇ ಪುಪ್ಫೂಪಗಫಲೂಪಗರುಕ್ಖಸಞ್ಛನ್ನತ್ತಾ ಚ ನೀಲೋಭಾಸಂ. ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ, ಭೂಮಿಭಾಗಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಮನೋರಮಂ.

ಕಾಳಕವೇಸೇನಾತಿ ಕಲನ್ದಕರೂಪೇನ. ನಿವಾಪನ್ತಿ ಭೋಜನಂ. ತನ್ತಿ ಉಯ್ಯಾನಂ.

‘‘ಖೋ ಪನಾ’’ತಿ ವಚನಾಲಙ್ಕಾರಮತ್ತಮೇತನ್ತಿ ತೇನ ಸಮಯೇನಾತಿ ಅತ್ಥವಚನಂ ಯುತ್ತಂ. ಗಹಪತಿ ಮಹಾಸಾಲೋತಿ ಗಹಪತಿಭೂತೋ ಮಹಾಸಾರೋ, ರ-ಕಾರಸ್ಸ ಲ-ಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ಅಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋ. ವಿಭವಸಮ್ಪತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಸಾರಪ್ಪತ್ತೋ ಕುಟುಮ್ಬಿಕೋ. ‘‘ಪುತ್ತೋ ಪನಸ್ಸ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ’’ತಿಆದಿ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಕೋ ಯಂ ಸುತ್ತನಿಕ್ಖೇಪೋತಿ ತಂ ಅಟ್ಠುಪ್ಪತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಆರದ್ಧಂ. ಕಮ್ಮಫಲಸದ್ಧಾಯ ಅಭಾವೇನ ಅಸ್ಸದ್ಧೋ. ರತನತ್ತಯೇ ಪಸಾದಾಭಾವೇನ ಅಪ್ಪಸನ್ನೋ. ಏವಮಾಹಾತಿ ಏವಂ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾಕಾರೇನ ವದತಿ.

ಯಾವಜೀವಂ ಅನುಸ್ಸರಣೀಯಾ ಹೋತಿ ಹಿತೇಸಿತಾಯ ವುತ್ತಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ವಾಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ. ಪುಥುದಿಸಾತಿ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ದಿಸಾ, ತಾ ಪನ ಅನೇಕಾತಿ ಆಹ ‘‘ಬಹುದಿಸಾ’’ತಿ.

೨೪೩. ‘‘ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠೋ’’ತಿಆದೀಸು ವತ್ತಬ್ಬಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವ. ನ ಇದಾನೇವಾತಿ ನ ಇಮಾಯ ಏವ ವೇಲಾಯ. ಕಿಂ ಚರಹೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಚ್ಚೂಸಸಮಯೇಪೀ’’ತಿಆದಿ. ಗಿಹಿವಿನಯನ್ತಿ ಗಿಹೀನಂ ಗಹಟ್ಠಾನಂ ವಿನಯತನ್ತಿಭೂತಂ ‘‘ಗಿಹಿನಾ ಏವಂ ವತ್ತಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಗಹಟ್ಠಾಚಾರಸ್ಸ ಗಹಟ್ಠವತ್ತಸ್ಸ ಅನವಸೇಸತೋ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ ಸವಿಸೇಸಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತತ್ತಾ. ತಥೇವಾತಿ ಯಥಾ ಬುದ್ಧಚಕ್ಖುನಾ ದಿಟ್ಠಂ, ತಥೇವ ಪಸ್ಸಿ. ನಮಸ್ಸತಿ ವತ್ತವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬನ್ತಿ ಗಹೇತ್ವಾ ಠಿತತ್ತಾ.

ಛದಿಸಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೪೪. ವಚನಂ ಸುತ್ವಾವ ಚಿನ್ತೇಸಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅತ್ತಸಮ್ಮಾಪಣಿಧಾನನಿಮಿತ್ತೇನ ಪುಞ್ಞಬಲೇನ ಚ ಚೋದಿಯಮಾನೋ. ನ ಕಿರ ತಾ ಏತಾತಿ ತಾ ಛ ದಿಸಾ ಏತಾ ಇದಾನಿ ಮಯಾ ನಮಸ್ಸಿಯಮಾನಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಕಾ ನ ಹೋನ್ತಿ ಕಿರಾತಿ. ನಿಪಾತಮತ್ತನ್ತಿ ಅನತ್ಥಕಭಾವಂ ತಸ್ಸ ವದತಿ. ಪುಚ್ಛಾಪದನ್ತಿ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ.

ಭಗವಾ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೇನ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ ಛ ದಿಸಾ ಪುಚ್ಛಿತೋ ದೇಸನಾಕುಸಲತಾಯ ಆದಿತೋ ಏವ ತಾ ಅಕಥೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ತಾವ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಂ ಭಾಜನಭೂತಂ ಕಾತುಂ ವಜ್ಜನೀಯವಜ್ಜನತ್ಥಞ್ಚೇವ ಸೇವಿತಬ್ಬಸೇವನತ್ಥಞ್ಚ ಓವಾದಂ ದೇನ್ತೋ ‘‘ಯತೋ ಖೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ. ತತ್ಥ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾತಿ ಕಮ್ಮಭೂತಾ ಸಂಕಿಲೇಸಾ. ಕಿಲಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಕಿಲಿಟ್ಠಾ ಮಲೀನಾ ವಿಯ ಠಿತಾ, ಉಪತಾಪಿತಾ ಚ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಾತಿ ಕಿಲಿಸ್ಸನನಿಮಿತ್ತತ್ತಾ. ಯದಿಪಿ ಸುರಾಪಾನಂ ಪಞ್ಚವೇರಭಾವೇನ ಉಪಾಸಕೇಹಿ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಂ, ತಸ್ಸ ಪನ ಅಪಾಯಮುಖಭಾವೇನ ಪರತೋ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಕೇ ಏವ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ನ ‘‘ಪಞ್ಚಾ’’ತಿ. ‘‘ವಿಸುಂ ಅಕಮ್ಮಪಥಭಾವತೋ ಚಾ’’ತಿ ಅಪರೇ. ‘‘ಸುರಾಪಾನಮ್ಪಿ ‘ಸುರಾಮೇರಯಪಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಸೇವಿತಂ ಭಾವಿತಂ ಬಹುಲೀಕತಂ ನಿರಯಸಂವತ್ತನಿಕ’ನ್ತಿಆದಿ (ಅ. ನಿ. ೮.೪೦) ವಚನತೋ ವಿಸುಂ ಕಮ್ಮಪಥಭಾವೇನ ಆಗತಂ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ದುಚ್ಚರಿತಕಮ್ಮಂ ಹುತ್ವಾ ದುಗ್ಗತಿಗಾಮಿಪಿಟ್ಠಿವತ್ತಕಭಾವೇನ ನಿಯತ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ, ತೇಸಂ ಮತೇನ ಏಕಾದಸ ಕಮ್ಮಪಥಾ ಸಿಯುಂ. ತಸ್ಮಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಸ್ವೇವ ಕಮ್ಮಪಥೇಸು ಉಪಕಾರಕತ್ತಸಭಾಗತ್ತವಸೇನ ಅನುಪ್ಪವೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋತಿ ‘‘ವಿಸುಂ ಅಕಮ್ಮಪಥಭಾವತೋ ಚಾ’’ತಿ ಸುವುತ್ತಮೇತಂ. ಸುರಾಪಾನಸ್ಸ ಭೋಗಾಪಾಯಮುಖಭಾವೇನ ವತ್ತುಕಾಮತಾಯ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ’’ ತ್ವೇವ ಅವೋಚ. ತಿಟ್ಠತಿ ಏತ್ಥ ಫಲಂ ತದಾಯತ್ತವುತ್ತಿತಾಯಾತಿ ಠಾನಂ, ಹೇತೂತಿ ಆಹ ‘‘ಠಾನೇಹೀತಿ ಕಾರಣೇಹೀ’’ತಿ. ಅಪೇನ್ತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ, ಅಪೇತಿ ವಾ ಏತೇಹೀತಿ ಅಪಾಯಾ, ಅಪಾಯಾನಂ, ಅಪಾಯಾ ಏವ ವಾ ಮುಖಾನಿ ದ್ವಾರಾನೀತಿ ಅಪಾಯಮುಖಾನಿ. ವಿನಾಸಮುಖಾನೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ‘‘ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಸಾಧಾರಣತೋ ವುತ್ತಂ, ವಿಸೇಸತೋ ಪನ ಪಠಮಾಯ ಭೂಮಿಯಂ ಠಿತಸ್ಸೇವ ವಕ್ಖಮಾನನಯೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ‘‘ಸೋತಿ ಸೋ ಸೋತಾಪನ್ನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಾಪಕ-ಸದ್ದೋ ನಿಹೀನಪರಿಯಾಯೋತಿ ‘‘ಲಾಮಕೇಹೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಪಾಯದುಕ್ಖಂ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖಞ್ಚ ಪಾಪೇನ್ತೀತಿ ವಾ ಪಾಪಕಾ, ತೇಹಿ ಪಾಪಕೇಹಿ. ಛ ದಿಸಾ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋತಿ ತೇನ ತೇನ ಭಾಗೇನ ದಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ‘‘ದಿಸಾ’’ತಿ ಸಞ್ಞಿತೇ ಛ ಭಾಗೇ ಸತ್ತೇ ಯಥಾ ತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅತ್ತನೋ ಛಿದ್ದಂ ನ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇನ್ತೋ ಪಟಿಸನ್ಧಾರೇನ್ತೋ. ವಿಜಿನನತ್ಥಾಯಾತಿ ಅಭಿಭವನತ್ಥಾಯ. ಯೋ ಹಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಂ, ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಞ್ಚ ಅನತ್ಥಂ ಪರಿವಜ್ಜನವಸೇನ ಅಭಿಭವತಿ, ತತೋ ಏವ ತದುಭಯತ್ಥಂ ಸಮ್ಪಾದೇತಿ, ಸೋ ಉಭಯಲೋಕವಿಜಯಾಯ ಪಟಿಪನ್ನೋ ನಾಮ ಹೋತಿ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕನಿಗ್ಗಣ್ಹನತೋ, ಸಕತ್ಥಸಮ್ಪಾದನತೋ ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಞ್ಚೇವ ಲೋಕೋ’’ತಿಆದಿ. ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದೀನಿ ಪಞ್ಚ ವೇರಾನಿ ವೇರಪ್ಪಸವನತೋ. ಆರದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ಸಂಸಾಧಿತೋ ಹೋತಿ, ತಯಿದಂ ಸಂಸಾಧನಂ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೇನ ಇಧ ಸತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತತೋಸನೇನ, ವೇರಾಭಾವಾಪಾದನೇನ ಚ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿತೋಸಿತೋ ಚೇವ ನಿಪ್ಫಾದಿತೋ ಚಾ’’ತಿ. ಪುನ ಪಞ್ಚ ವೇರಾನೀತಿ ಪಞ್ಚ ವೇರಫಲಾನಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ.

ಕತಮಸ್ಸಾತಿ ಕತಮೇ ಅಸ್ಸ. ಕಿಲೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತತ್ತಾ ಕಿಲೇಸೋತಿ ತಂಯೋಗತೋ ತಂಸದಿಸಂ ವದತಿ ಯಥಾ ‘‘ಪೀತಿಸುಖಂ ಪಠಮಂ ಝಾನಂ, (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೨೬; ಮ. ನಿ. ೧.೨೭೧, ೨೮೭, ೨೯೭; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೫೨; ಅ. ನಿ. ೪.೧೨೩; ೫.೨೮; ಪಾರಾ. ೧೧; ಧ. ಸ. ೪೯೯; ವಿಭ. ೫೦೮) ನೀಲಂ ವತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ. ಸಮ್ಪಯುತ್ತತಾ ಚೇತ್ಥ ತದೇಕಟ್ಠತಾಯ ವೇದಿತಬ್ಬಾ, ನ ಏಕುಪ್ಪಾದಾದಿತಾಯ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಪಾಣಾತಿಪಾತಕಮ್ಮಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿಮಾನಲೋಭಾದೀಹಿಪಿ ಕಿಲಿಟ್ಠತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಹೋತಿ, ಮಿಚ್ಛಾಚಾರಸ್ಸ ದೋಸಾದೀಹಿ ಕಿಲಿಟ್ಠತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಂಕಿಲೇಸೋಯೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಅತ್ಥವಸೇನ ಪನ ಸಮ್ಮುಖೇನಪಿ ನೇಸಂ ಕಿಲೇಸಪರಿಯಾಯೋ ಲಬ್ಭತೇವ. ಏತದತ್ಥಪರಿದೀಪಕಮೇವಾತಿ ಯೋ ‘‘ಪಾಣಾತಿಪಾತೋ ಖೋ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ, ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪರಿದೀಪಕಮೇವ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಗಾಥಾಬನ್ಧ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸುಖಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಭಗವಾ ಗಾಥಾಬನ್ಧಂ ಅವೋಚಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಚತುಠಾನಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ‘‘ಪಾಪಕಮ್ಮಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ಅಯಂ ಉದ್ದೇಸನಿದ್ದೇಸೋ ಪವತ್ತೋತಿ ಅನ್ತೋಲೀನಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಇದಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖವಸೇನ ಹಿ ಉದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ಕಣ್ಹಪಕ್ಖವಸೇನ ಚ ನಿದ್ದೇಸೋ ಆರದ್ಧೋ. ಕಾರಕೇತಿ ಪಾಪಕಮ್ಮಸ್ಸ ಕಾರಕೇ. ಅಕಾರಕೋ ಪಾಕಟೋ ಹೋತಿ ಯಥಾ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ ನಾಮ, ತಥಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜನತೋ. ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮವಿವಜ್ಜನಪುಬ್ಬಕಂ ವೋದಾನಧಮ್ಮಪಟಿಪತ್ತಿಆಚಿಕ್ಖನಂ ಇಧ ದೇಸನಾಕೋಸಲ್ಲಂ. ಪಠಮತರಂ ಕಾರಕಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ಯಥಾ ‘‘ವಾಮಂ ಮುಞ್ಚ ದಕ್ಖಿಣಂ ಗಣ್ಹಾ’’ತಿ (ಧ. ಸ. ಅಟ್ಠ. ೪೯೮) ತಥಾ ಹಿ ಭಗವಾ ಅಟ್ಠತಿಂಸ ಮಙ್ಗಲಾನಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸೇವನಾ ಚ ಬಾಲಾನ’’ನ್ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೫.೩; ಸು. ನಿ. ೨೬೨) ವತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಾನಞ್ಚ ಸೇವನಾ’’ತಿ (ಖು. ಪಾ. ೫.೩; ಸು. ನಿ. ೨೬೨) ಅವೋಚ. ಛನ್ದಾಗತಿನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಸನ್ಧಿವಸೇನ ಸರಲೋಪೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದೇನ ಪೇಮೇನ ಅಗತಿ’’ನ್ತಿ. ಛನ್ದಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಛನ್ದೇನಾ’’ತಿ. ಛನ್ದ-ಸದ್ದೋ ಚೇತ್ಥ ತಣ್ಹಾಪರಿಯಾಯೋ, ನ ಕುಸಲಚ್ಛನ್ದಾದಿಪರಿಯಾಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೇಮೇನಾ’’ತಿ. ಪರಪದೇಸೂತಿ ‘‘ದೋಸಾಗತಿಂ ಗಚ್ಛನ್ತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಾಕ್ಯೇಸು. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ದೋಸೇನ ಕೋಪೇನಾ’’ತಿ ಏವಮಾದಿ ಅತ್ಥವಚನಂ ಅತಿದಿಸತಿ. ಮಿತ್ತೋತಿ ದಳ್ಹಮಿತ್ತೋ, ಸಮ್ಭತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ದಿಟ್ಠಮತ್ತಸಹಾಯೋ. ಪಕತಿವೇರವಸೇನಾತಿ ಪಕತಿಯಾ ಉಪ್ಪನ್ನವೇರವಸೇನ, ಚಿರಕಾಲಾನುಬನ್ಧವಿರೋಧವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಙ್ಖಣುಪ್ಪನ್ನಕೋಧವಸೇನ ವಾ’’ತಿ. ಯಂ ವಾ ತಂ ವಾ ಅಯುತ್ತಂ ಅಕಾರಣಂ ವತ್ವಾ. ವಿಸಮೇ ಚೋರಾದಿಕೇ, ವಿಸಮಾನಿ ವಾ ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಾದೀನಿ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನೇನ ನಿಸ್ಸಿತೋ ವಿಸಮನಿಸ್ಸಿತೋ.

ಛನ್ದಾಗತಿಆದೀನಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ ಮಗ್ಗೇನೇವ ಚತುನ್ನಮ್ಪಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಂ ಪಹೀನತ್ತಾ, ಅಗತಿಗಮನಾನೀತಿ ಚ ತಥಾಪವತ್ತಾ ಅಪಾಯಗಮನೀಯಾ ಅಕುಸಲಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ ಅಗತಿ ಗಚ್ಛತಿ ಏತೇಹೀತಿ.

ಯಸ್ಸತಿ ತೇನ ಕಿತ್ತೀಯತೀತಿ ಯಸೋ, ಥುತಿಘೋಸೋ. ಯಸ್ಸತಿ ತೇನ ಪುರೇಚರಾನುಚರಭಾವೇನ ಪರಿವಾರೀಯತೀತಿ ಯಸೋ, ಪರಿವಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಿತ್ತಿಯಸೋಪಿ ಪರಿವಾರಯಸೋಪೀ’’ತಿ. ಪರಿಹಾಯತೀತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಯೋ ಚ ಯಾವತಕೇ ಲಬ್ಭತಿ, ತತೋ ಪರಿತೋ ಹಾಯತಿ ಪರಿಕ್ಖಯಂ ಗಚ್ಛತಿ.

ಛಅಪಾಯಮುಖಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೪೭. ಪೂವೇ ಭಾಜನೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ತಜ್ಜಂ ಉದಕಂ ದತ್ವಾ ಮದ್ದಿತ್ವಾ ಕತಾ ಪೂವಸುರಾ. ಏವಂ ಸೇಸಸುರಾಪಿ. ಕಿಣ್ಣಾತಿ ಪನ ತಸ್ಸಾ ಸುರಾಯ ಬೀಜಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಯೇ ‘‘ಸುರಾಮೋದಕಾ’’ ತಿಪಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತೇ ಪಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಕತಾ ಕಿಣ್ಣಪಕ್ಖಿತ್ತಾ. ಹರೀತಕೀಸಾಸಪಾದಿನಾನಾಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ಸಂಯೋಜಿತಾ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತಾ. ಮಧುಕತಾಲನಾಳಿಕೇರಾದಿಪುಪ್ಫರಸೋ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಪುಪ್ಫಾಸವೋ. ಪನಸಾದಿಫಲರಸೋ ಫಲಾಸವೋ. ಮುದ್ದಿಕಾರಸೋ ಮಧ್ವಾಸವೋ. ಉಚ್ಛುರಸೋ ಗುಳಾಸವೋ. ಹರೀತಕಾಮಲಕಕಟುಕಭಣ್ಡಾದಿನಾನಾಸಮ್ಭಾರಾನಂ ರಸೋ ಚಿರಪಾರಿವಾಸಿಕೋ ಸಮ್ಭಾರಸಂಯುತ್ತೋ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸವಿಧಮ್ಪಿ. ಮದಕರಣವಸೇನ ಮಜ್ಜಂ ಪಿವನ್ತಂ ಮದಯತೀತಿ ಕತ್ವಾ. ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜೇ ಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ ಸುರಾಮೇರಯಮಜ್ಜಪಮಾದಟ್ಠಾನಂ. ಅನು ಅನು ಯೋಗೋತಿ ಪುನಪ್ಪುನಂ ತಂಸಮಙ್ಗಿತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರಣ’’ನ್ತಿ, ಅಪರಾಪರಂ ಪವತ್ತನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ಭೋಗಾ ಪರಿಹಾಯನ್ತಿ ಪಾನಬ್ಯಸನೇನ ಬ್ಯಸನಕರಣತೋ. ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ನುಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತೇಸು ಞಾಯಕರಣಾಭಾವತೋ. ಭೋಗಾನನ್ತಿ ಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಟ್ಠೇನ ‘‘ಭೋಗಾ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಾನಂ ಕಾಮಗುಣಾನಂ. ಅಪಾಯಮುಖ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಅವೇಲಾಯಾತಿ ಅಯುತ್ತವೇಲಾಯ. ಯದಾ ವಿಚರತೋ ಅತ್ಥರಕ್ಖಾದಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ವಿಸಿಖಾಸು ಚರಿಯಾತಿ ರಚ್ಛಾಸು ವಿಚರಣಂ.

ಸಮಜ್ಜಾ ವುಚ್ಚತಿ ಮಹೋ, ಯತ್ಥ ನಚ್ಚಾನಿಪಿ ಪಯೋಜೀಯನ್ತಿ, ತೇಸಂ ದಸ್ಸನಾದಿಅತ್ಥಂ ತತ್ಥ ಅಭಿರತಿವಸೇನ ಚರಣಂ ಉಪಗಮನಂ ಸಮಜ್ಜಾಭಿಚರಣಂ. ನಚ್ಚಾದಿದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ನಚ್ಚಾದೀನಂ ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆದಿಸದ್ದಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ದಸ್ಸನೇನ ವಾ ಸವನಮ್ಪಿ ಗಹಿತಂ ವಿರೂಪೇಕಸೇಸನಯೇನ. ಆಲೋಚನಸಭಾವತಾಯ ವಾ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ ಸವನಕಿರಿಯಾಯಪಿ ದಸ್ಸನಸಙ್ಖೇಪಸಮ್ಭವತೋ ‘‘ದಸ್ಸನವಸೇನ’’ ಇಚ್ಚೇವ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಚಿತ್ತಾಲಸಿಯತಾ ಅಕಾರಣನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯಾಲಸಿಯತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತತಾತಿ ತಪ್ಪಸುತತಾ ಅತಿರೇಕತರತಾಯ.

ಸುರಾಮೇರಯಸ್ಸ ಛಆದೀನವಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೪೮. ಸಯಂ ದಟ್ಠಬ್ಬನ್ತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಂ. ಸನ್ದಿಟ್ಠಮೇವ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಂ, ಧನಜಾನಿಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ಪನ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ನಿದ್ದೇಸೋ, ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಇಧಲೋಕಭಾವಿನೀ’’ತಿ. ಸಮಂ, ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಾತಿ ವಾ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಕಾ, ಪಾನಸಮಕಾಲಭಾವಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕಲಹಪ್ಪವಡ್ಢನೀ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ಕಲಹೇ ಅನಾದೀನವದಸ್ಸಿಭಾವತೋ. ಖೇತ್ತಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಆಯತನನ್ತಿ ವಾ ಕಾರಣಂ, ಆಕರೋ ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಲೋಕೇ ಅಕಿತ್ತಿಂ ಪಾಪುಣನ್ತಿ ಅಕಿತ್ತಿಸಂವತ್ತನಿಯಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಸವನತೋ. ಕೋಪೀನಂ ವಾ ಪಾಕಟಭಾವೇನ ಅಕತ್ತಬ್ಬರಹಸ್ಸಕಮ್ಮಂ. ಸುರಾಮದಮತ್ತಾ ಚ ಪುಬ್ಬೇ ಅತ್ತನಾ ಕತಂ ತಾದಿಸಂ ಕಮ್ಮಂ ಅಮತ್ತಕಾಲೇ ಛಾದೇನ್ತಾ ವಿಚರಿತ್ವಾ ಮತ್ತಕಾಲೇ ಪಚ್ಚತ್ಥಿಕಾನಮ್ಪಿ ವಿವರನ್ತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಿ, ತೇನ ತೇಸಂ ಸಾ ಸುರಾ ತಸ್ಸ ಕೋಪೀನಸ್ಸ ನಿದಂಸನತೋ ‘‘ಕೋಪೀನನಿದಂಸನೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾಪಞ್ಞನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕಿಯಂ ಪಞ್ಞಂ ದುಬ್ಬಲಂ ಕರೋತಿಯೇವಾ’’ತಿ ಹಿ ಸಕ್ಕಾ ವಿಞ್ಞಾತುಂ. ತಥಾ ಹಿ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ತಮತ್ಥಂ ಪತಿಟ್ಠಪೇತುಂ ‘‘ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಅನ್ತೋಮುಖಮೇವ ನ ಪವಿಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸುರಾಯ ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾದುಬ್ಬಲಕರಣಸ್ಸ ದುರಸಮುಸ್ಸಾರಿತಭಾವಮಾಹ. ನನು ಚೇವಂ ಸುರಾಯ ತಸ್ಸಾ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲೀಕರಣೇ ಸಾಮತ್ಥಿಯವಿಘಾತೋ ಅಚೋದಿತೋ ಹೋತಿ ಅರಿಯಾನಂ ಅನುಪ್ಪಯೋಗಸ್ಸೇವ ಚೋದಿತತ್ತಾತಿ? ನಯಿದಂ ಏವಂ ಉಪಯೋಗೋಪಿ ನಾಮ ಸದಾ ತೇಸಂ ನತ್ಥಿ, ಕುತೋ ಕಿಚ್ಚಕರಣನ್ತಿ ಇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಅಥ ಪನ ಅಟ್ಠಾನಪರಿಕಪ್ಪವಸೇನಸ್ಸಾ ಕದಾಚಿ ಸಿಯಾ ಉಪಯೋಗೋ, ತಥಾಪಿ ಸೋ ತಸ್ಸಾ ದುಬ್ಬಲಿಯಂ ಈಸಕಮ್ಪಿ ಕಾತುಂ ನಾಲಮೇವ ಸಮ್ಮದೇವ ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವೇನ ಸುಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಂ ಪನ ದುಬ್ಬಲಂ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀ’’ತಿ. ಮಗ್ಗಸೀಸೇನ ಚೇತ್ಥ ಅರಿಯಾನಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಾಯ ಪಞ್ಞಾಯ ದುಬ್ಬಲಭಾವಾಪಾದಾನೇ ಅಸಮತ್ಥತಾ ದಸ್ಸಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪಜ್ಜತಿ ಏತೇನ ಫಲನ್ತಿ ಪದಂ, ಕಾರಣಂ.

೨೪೯. ಅತ್ತಾಪಿಸ್ಸ ಅಕಾಲಚಾರಿಸ್ಸ ಅಗುತ್ತೋ ಸರಸತೋ ಅರಕ್ಖಿತೋ ಉಪಕ್ಕಮತೋಪಿ ಪರಿವಜ್ಜನೀಯಾನಂ ಅಪರಿವಜ್ಜನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅವೇಲಾಯ ಚರನ್ತೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಕಣ್ಟಕಾದೀನಿಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೋಬ್ಭಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ವೇರಿನೋಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಚೋರಾದಿಕಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಪುತ್ತದಾರಾತಿ ಏತ್ಥ ಪುತ್ತಗ್ಗಹಣೇನ ಪುತ್ತೀಪಿ ಗಹಿತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪುತ್ತಧೀತರೋ’’ತಿ. ಬಹಿ ಪತ್ಥನನ್ತಿ ಕಾಮಪತ್ಥನಾವಸೇನ ಅನ್ತೋಗೇಹಸ್ಸಿತತೋ ನಿಬದ್ಧವತ್ಥುತೋ ಬಹಿದ್ಧಾ ಪತ್ಥನಂ ಕತ್ವಾ. ಅಞ್ಞೇಹಿ ಕತಪಾಪಕಮ್ಮೇಸೂತಿ ಪರೇಹಿ ಕತಾಸು ಪಾಪಕಿರಿಯಾಸು. ಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ ಅಕಾಲೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಚರಣತೋ. ರುಹತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಪದೇಸೇ ಚೋರಿಕಾ ಪವತ್ತಾ, ತತ್ಥ ಪರೇಹಿ ದಿಟ್ಠತ್ತಾ. ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ‘‘ಏತ್ತಕಂ ದುಕ್ಖಂ, ಏತ್ತಕಂ ದೋಮನಸ್ಸ’’ನ್ತಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ವತ್ತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾ. ತಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಿಕಾಲಚಾರಿಮ್ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೇ ಆಹರಿತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಉಪರಿ ಪಕ್ಖಿಪಿತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ಕಥಂ? ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಪುಗ್ಗಲೇ ತಥಾರೂಪೇ ಆಸಙ್ಕಿತಬ್ಬೇ ಅಸತಿ. ಇತೀತಿ ಏವಂ. ಸೋತಿ ವಿಕಾಲಚಾರೀ. ಪುರಕ್ಖತೋ ಪುರತೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ಆಸಙ್ಕನ್ತೇ ಕತ್ವಾ ಚರತಿ.

೨೫೦. ನಟನಾಟಕಾದಿನಚ್ಚನ್ತಿ ನಟೇಹಿ ನಾಟಕೇಹಿ ನಚ್ಚಿತಬ್ಬನಾಟಕಾದಿನಚ್ಚವಿಧಿ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅವಸಿಟ್ಠಂ ಸಬ್ಬಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ‘‘ತತ್ಥ ಗನ್ತಬ್ಬಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತತ್ಥಸ್ಸ ಗಮನೇನ ಯಥಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಭೋಗಾನಂ ಅನುಪ್ಪಾದೋ, ಉಪ್ಪನ್ನಾನಞ್ಚ ವಿನಾಸೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗೀತನ್ತಿ ಸರಗತಂ, ಪಕರಣಗತಂ, ತಾಳಗತಂ, ಅಪಧಾನಗತನ್ತಿ ಗನ್ಧಬ್ಬಸತ್ಥವಿಹಿತಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸಬ್ಬಂ ಗೀತಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವಾದಿತನ್ತಿ ವೀಣಾವೇಣುಮುದಿಙ್ಗಾದಿವಾದನಂ. ಅಕ್ಖಾನನ್ತಿ ಭಾರತಯುದ್ಧಸೀತಾಹರಣಾದಿಅಕ್ಖಾನಂ. ಪಾಣಿಸ್ಸರನ್ತಿ ಕಂಸತಾಳಂ, ‘‘ಪಾಣಿತಾಳ’’ನ್ತಿಪಿ ವದನ್ತಿ. ಕುಮ್ಭಥೂನನ್ತಿ ಚತುರಸ್ಸಅಮ್ಬಣಕತಾಳಂ. ‘‘ಕುಟಭೇರಿಸದ್ದೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ’’ತಿಆದಿನಾ ನಚ್ಚೇ ವುತ್ತಮತ್ಥಂ ಗೀತಾದೀಸು ಅತಿದಿಸತಿ.

೨೫೧. ಜಯನ್ತಿ ಜೂತಂ ಜಿನನ್ತೋ. ವೇರನ್ತಿ ಜಿತೇನ ಕೀಳಕಪುರಿಸೇನ ಜಯನಿಮಿತ್ತಂ ಅತ್ತನೋ ಉಪರಿ ವೇರಂ ವಿರೋಧಂ ಪಸವತಿ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ. ತಞ್ಹಿಸ್ಸ ವೇರಪಸವನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜಿತಂ ಮಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜಿನೋತಿ ಜೂತಪರಾಜಯಾಪನ್ನಾಯ ಧನಜಾನಿಯಾ ಜಿನೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಜಿತೋ ಸಮಾನೋ’’ತಿಆದಿ. ವಿತ್ತಂ ಅನುಸೋಚತೀತಿ ತಂ ಜಿನಂ ವಿತ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಅನುತ್ಥುನತಿ. ವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ಅಟ್ಟವಿನಿಚ್ಛಯಟ್ಠಾನೇ. ಸಕ್ಖಿಪುಟ್ಠಸ್ಸಾತಿ ಸಕ್ಖಿಭಾವೇನ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ. ಅಕ್ಖಸೋಣ್ಡೋತಿ ಅಕ್ಖಧುತ್ತೋ. ಜೂತಕರೋತಿ ಜೂತಪಮಾದಟ್ಠಾನಾನುಯುತ್ತೋ. ತ್ವಮ್ಪಿ ನಾಮ ಕುಲಪುತ್ತೋತಿ ಕುಲಪುತ್ತೋ ನಾಮ ತ್ವಂ, ನ ಮಯಂ ತಯಿ ಕೋಲಪುತ್ತಿಯಂ ಇದಾನಿ ಪಸ್ಸಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಕೋತಿ ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಹಿರೋತ್ತಪ್ಪೋ, ಅಹಿರಿಕೋ ಅನೋತ್ತಪ್ಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಸ ಕಾರಣಾತಿ ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಾಯ.

ಅನಿಚ್ಛಿತೋತಿ ನ ಇಚ್ಛಿತೋ. ಪೋಸಿತಬ್ಬಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಜೂತಪರಾಜಯೇನ ಸಬ್ಬಕಾಲಂ ರಿತ್ತತುಚ್ಛಭಾವತೋ.

ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ ಛಆದೀನವಾದಿವಣ್ಣನಾ

೨೫೨. ಅಕ್ಖಧುತ್ತಾತಿ ಅಕ್ಖೇಸು ಧುತ್ತಾ, ಅಕ್ಖನಿಮಿತ್ತಂ ಅತ್ಥವಿನಾಸಕಾ. ಇತ್ಥಿಸೋಣ್ಡಾತಿ ಇತ್ಥೀಸು ಸೋಣ್ಡಾ, ಇತ್ಥಿಸಮ್ಭೋಗನಿಮಿತ್ತಂ ಆತಪ್ಪನಕಾ. ತಥಾ ಭತ್ತಸೋಣ್ಡಾದಯೋ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪಿಪಾಸಾತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಸುರಾಪಿಪಾಸಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಾನಸೋಣ್ಡಾ’’ತಿ. ನೇಕತಿಕಾದಯೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಾ ಏವ. ಮೇತ್ತಿಉಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನತಾಯ ಮಿತ್ತಾ ಹೋನ್ತಿ. ತಸ್ಮಾತಿ ಪಾಪಮಿತ್ತತಾಯ.

೨೫೩. ಕಮ್ಮನ್ತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಂ, ಯಥಾ ಸುತ್ತಂಯೇವ ಸುತ್ತನ್ತೋ, ಏವಂ ಕಮ್ಮಂಯೇವ ಕಮ್ಮನ್ತೋ, ತಂ ಕಾತುಂ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ವುತ್ತೋ. ಕಮ್ಮಂ ವಾ ಅನ್ತೋ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಗಚ್ಛತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಕಮ್ಮನ್ತೋ, ಕಮ್ಮಕರಣಟ್ಠಾನಂ, ತಂ ಗಚ್ಛಾಮಾತಿ ವುತ್ತೋ.

ಪನ್ನಸಖಾತಿ ಸುರಂ ಪಾತುಂ ಪನ್ನೇ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೇ ಏವ ಸಖಾತಿ ಪನ್ನಸಖಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಯಮೇವತ್ಥೋ’’ತಿ. ‘‘ಸಮ್ಮಿಯಸಮ್ಮಿಯೋ’’ತಿ ವಚನಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಮ್ಮಿಯಸಮ್ಮಿಯೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಸಮ್ಮಾತಿ ವದನ್ತೋ’’ತಿ. ಸಹಾಯೋ ಹೋತೀತಿ ಸಹಾಯೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಓತಾರಮೇವ ಗವೇಸತೀತಿ ರನ್ಧಮೇವ ಪರಿಯೇಸತಿ ಅನತ್ಥಮಸ್ಸ ಕಾತುಕಾಮೋ. ವೇರಪ್ಪಸವೋತಿ ಪರೇಹಿ ಅತ್ತನಿ ವೇರಸ್ಸ ಪಸವನಂ ಅನುಪವತ್ತನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ವೇರಬಹುಲತಾ’’ತಿ. ಪರೇಸಂ ಕರಿಯಮಾನೋ ಅನತ್ಥೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಅನತ್ಥೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಅನತ್ಥತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನತ್ಥಕಾರಿತಾ’’ತಿ. ಯೋ ಹಿ ಪರೇಸಂ ಅನತ್ಥಂ ಕರೋತಿ, ಸೋ ಅತ್ಥತೋ ಅತ್ತನೋ ಅನತ್ಥಕಾರೋ ನಾಮ, ತಸ್ಮಾ ಅನತ್ಥತಾತಿ ಉಭಯಾನತ್ಥಕಾರಿತಾ. ಅರಿಯೋ ವುಚ್ಚತಿ ಸತ್ತೋ, ಕುಚ್ಛಿತೋ ಅರಿಯೋ ಕದರಿಯೋ. ಯಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಸೋ ‘‘ಕದರಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಕದರಿಯತಾ, ಮಚ್ಛರಿಯಂ. ತಂ ಪನ ದುಬ್ಬಿಸಜ್ಜನೀಯಭಾವೇ ಠಿತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಸುಟ್ಠು ಕದರಿಯತಾ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಯಭಾ’’ವೋತಿ. ಅವಿಪಣ್ಣಸಭಾವತೋ ಉಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಚ ಇಣಂ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಸಂಸೀದನ್ತೋವ ಇಣಂ ವಿಗಾಹತಿ ನಾಮ. ಸೂರಿಯೇ ಅನುಗ್ಗತೇ ಏವ ಕಮ್ಮನ್ತೇ ಅನಾರಭನ್ತೋ ರತ್ತಿಂ ಅನುಟ್ಠಾನಸೀಲೋ.

ಅತ್ಥಾತಿ ಧನಾನಿ. ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅಪಗಚ್ಛನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಅತ್ಥಾತಿ ಕಿಚ್ಚಾನಿ. ಅತಿಕ್ಕಮನ್ತೀತಿ ಅತಿಕ್ಕನ್ತಕಾಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ತೇಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮೋಪಿ ಅತ್ಥತೋ ಧನಾನಮೇವ ಅತಿಕ್ಕಮೋ. ಇಮಿನಾ ಕಥಾಮಗ್ಗೇನಾತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ಯತೋ ಖೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೨೪೪) ನಯಪ್ಪವತ್ತೇನ ಕಥಾಸಙ್ಖಾತೇನ ಹಿತಾಧಿಗಮೂಪಾಯೇನ. ಏತ್ತಕಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ, ಚತ್ತಾರಿ ಅಗತಿಗಮನಾನಿ, ಛ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಾನೀತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಚುದ್ದಸವಿಧಂ ಪಾಪಕಮ್ಮಂ.

ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕವಣ್ಣನಾ

೨೫೪. ಅನತ್ಥೋತಿ ‘‘ಭೋಗಜಾನಿ, ಆಯಸಕ್ಯಂ, ಪರಿಸಮಜ್ಝೇ ಮಙ್ಕುಭಾವೋ, ಸಮ್ಮೂಳ್ಹಮರಣ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆದಿಕೋ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೋ ‘‘ದುಗ್ಗತಿಪರಿಕಿಲೇಸೋ, ಸುಗತಿಯಞ್ಚ ಅಪ್ಪಾಯುಕತಾ, ಬಹ್ವಾಬಾಧತಾ, ಅತಿದಲಿದ್ದತಾ, ಅಪ್ಪನ್ನಪಾನತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆದಿಕೋ ಚ ಅನತ್ಥೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಭಯಾನೀತಿ ಅತ್ತಾನುವಾದಭಯಪರಾನುವಾದಭಯದಣ್ಡಭಯಾದೀನಿ ಲೋಕೇ ಲಬ್ಭಮಾನಾನಿ ಯಾನಿ ಕಾನಿಚಿ ಭಯಾನಿ. ಉಪದ್ದವಾತಿ ಅನ್ತರಾಯಾ. ಉಪಸಗ್ಗಾತಿ ಸರೀರೇನ ಸಂಸಟ್ಠಾನಿ ವಿಯ ಉಪರೂಪರಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಾನಿ ಬ್ಯಸನಾನಿ. ಅಞ್ಞದತ್ಥೂತಿ ಏಕನ್ತೇನಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ ‘‘ಅಞ್ಞದತ್ಥುದಸೋ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೪೨) ವಿಯಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏಕಂಸೇನಾ’’ತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಗಹಣಯೋಗ್ಯಂ ಹರತಿಯೇವ ಗಣ್ಹಾತಿಯೇವ. ವಾಚಾ ಏವ ಪರಮಾ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ವಚೀಪರಮೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಚನಮತ್ತೇನೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಅನುಪ್ಪಿಯನ್ತಿ ತಕ್ಕನಂ, ಯಂ ವಾ ‘‘ರುಚೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ಯೇಹಿ ಸುರಾಪಾನಾದೀಹಿ ಭೋಗಾ ಅಪೇನ್ತಿ ವಿಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತೇಸು ತೇಸಂ ಅಪಾಯೇಸು ಬ್ಯಸನಹೇತೂಸು ಸಹಾಯೋ ಹೋತಿ.

೨೫೫. ಹಾರಕೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ದಾಯಕೋ, ತಮಸ್ಸ ಏಕಂಸತೋ ಹಾರಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಹಾಯಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಪ್ಪಕನ್ತಿ ಪುಪ್ಫಫಲಾದಿ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಪರಿತ್ತಂ ವತ್ಥುಂ ದತ್ವಾ, ಬಹುಂ ಪತ್ಥೇತಿ ಬಹುಂ ಮಹಗ್ಘಂ ವತ್ಥಯುಗಾದಿಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸತಿ. ದಾಸೋ ವಿಯ ಹುತ್ವಾ ಮಿತ್ತಸ್ಸ ತಂ ತಂ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋನ್ತೋ ಕಥಂ ಅಮಿತ್ತೋ ನಾಮ ಜಾತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಸ ಕಿಚ್ಚಂ ಕರೋತಿ ಅನತ್ಥಪರಿಹಾರತ್ಥಂ, ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಞ್ಚ, ತಂ ಸೇವತಿ. ಅತ್ಥಕಾರಣಾತಿ ವಡ್ಢಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಅಯಮೇತೇಸಂ ಭೇದೋ.

೨೫೬. ಪರೇತಿ ಪರದಿವಸೇ. ನ ಆಗತೋ ಸೀತಿ ಆಗತೋ ನಾಹೋಸಿ. ಖೀಣನ್ತಿ ತಾದಿಸಸ್ಸ, ಅಸುಕಸ್ಸ ಚ ದಿನ್ನತ್ತಾ. ಸಸ್ಸಸಙ್ಗಹೇತಿ ಸಸ್ಸತೋ ಕಾತಬ್ಬಧಞ್ಞಸಙ್ಗಹೇ ಕತೇ.

೨೫೭. ‘‘ದಾನಾದೀಸು ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಸಾಧು ಸಮ್ಮ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಅನುಜಾನಾತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಅತಿದಿಸತಿ. ನನು ಏವಂ ಅನುಜಾನನ್ತೋ ಅಯಂ ಮಿತ್ತೋ ಏವ, ನ ಅಮಿತ್ತೋ ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕೋತಿ? ಅನುಪ್ಪಿಯಭಾಣೀದಸ್ಸನಮತ್ತಮೇತಂ. ಸಹಾಯೇನ ವಾ ದೇಸಕಾಲಂ, ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಕತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕವಿರೋಧಾದಿಂ ಅಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ‘‘ಕರೋಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ಯೋ ತಂ ಜಾನನ್ತೋ ಏವ ‘‘ಸಾಧು ಸಮ್ಮ ಕರೋಮಾ’’ತಿ ಅನುಪ್ಪಿಯಂ ಭಣತಿ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣಂ ಪಿಸ್ಸ ಅನುಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಲ್ಯಾಣೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ.

೨೫೯. ಮಿತ್ತಪತಿರೂಪಕಾ ಏತೇ ಮಿತ್ತಾತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತ್ವಾ.

ಸುಹದಮಿತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨೬೦. ಸುನ್ದರಹದಯಾತಿ ಪೇಮಸ್ಸ ಅತ್ಥಿವಸೇನ ಭದ್ದಚಿತ್ತಾ.

೨೬೧. ಪಮತ್ತಂ ರಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಮಾದವಸೇನ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಯುತ್ತೇ ಕತೇ ತಾದಿಸೇ ಕಾಲೇ ರಕ್ಖಣಂ ‘‘ಭೀತಸ್ಸ ಸರಣಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ತಂ ಗಹಿತನ್ತಿ ತತೋ ಅಞ್ಞಮೇವ ಪಮತ್ತಸ್ಸ ರಕ್ಖಣವಿಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಜ್ಜಂ ಪಿವಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಗೇಹೇ ಆರಕ್ಖಂ ಅಸಂವಿಹಿತಸ್ಸ ಬಹಿಗಮನಮ್ಪಿ ಪಮಾದಪಕ್ಖಿಕಮೇವಾತಿ ‘‘ಸಹಾಯೋ ಬಹಿಗತೋ ವಾ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭಯಂ ಹರನ್ತೋತಿ ಭಯಂ ಪಟಿಬಾಹನ್ತೋ. ಭೋಗಹೇತುತಾಯ ಫಲೂಪಚಾರೇನ ಧನಂ ‘‘ಭೋಗ’’ನ್ತಿ ವದತಿ. ಕಿಚ್ಚಕರಣೀಯೇತಿ ಖುದ್ದಕೇ, ಮಹನ್ತೇ ಚ ಕಾತಬ್ಬೇ ಉಪ್ಪನ್ನೇ.

೨೬೨. ನಿಗೂಹಿತುಂ ಯುತ್ತಕಥನ್ತಿ ನಿಗೂಹಿತುಂ ಛಾದೇತುಂ ಯುತ್ತಕಥಂ, ನಿಗೂಹಿತುಂ ವಾ ಯುತ್ತಾ ಕಥಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ನಿಗೂಹಿತುಂ ಯುತ್ತಕಥಂ, ಅತ್ತನೋ ಕಮ್ಮಂ. ರಕ್ಖತೀತಿ ಅನಾವಿಕರೋನ್ತೋ ಛಾದೇತಿ. ಜೀವಿತಮ್ಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಕಿಮಙ್ಗಂ ಪನ ಅಞ್ಞಂ ಪರಿಗ್ಗಹಿತವತ್ಥುನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ.

೨೬೩. ಪಸ್ಸನ್ತೇಸು ಪಸ್ಸನ್ತೇಸೂತಿ ಆಮೇಡಿತವಚನೇನ ನಿವಾರಿಯಮಾನಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸ ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರಣಂ ದೀಪೇತಿ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ಕರೋನ್ತೋ ಹಿ ಪಾಪತೋ ವಿಸೇಸೇನ ನಿವಾರೇತಬ್ಬೋ ಹೋತಿ. ಸರಣೇಸೂತಿ ಸರಣೇಸು ವತ್ತಸ್ಸು ಅಭಿನ್ನಾನಿ ಕತ್ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜ, ಸರಣೇಸು ವಾ ಉಪಾಸಕಭಾವೇನ ವತ್ತಸ್ಸು. ನಿಪುಣನ್ತಿ ಸಣ್ಹಂ. ಕಾರಣನ್ತಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸಕತಾದಿಭೇದಯುತ್ತಂ. ಇದಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ಇಮಂ ದಾನಾದಿಭೇದಂ ಕುಸಲಕಮ್ಮಂ. ‘‘ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಸಾಧಾರಣತೋ ವುತ್ತಸ್ಸಾಪಿ ತಸ್ಸ ‘‘ಸಗ್ಗೇ ನಿಬ್ಬತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ ಪದನ್ತರಸನ್ನಿಧಾನೇನ ಸದ್ಧಾಹಿರೋತ್ತಪ್ಪಾಲೋಭಾದಿಗುಣಧಮ್ಮಸಮಙ್ಗಿತಾ ವಿಯ ಕುಸಲಭಾವೋ ಜೋತಿತೋ ಹೋತಿ. ಸದ್ಧಾದಯೋ ಹಿ ಧಮ್ಮಾ ಸಗ್ಗಗಾಮಿಮಗ್ಗೋ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸದ್ಧಾ ಹಿರಿಯಂ ಕುಸಲಞ್ಚ ದಾನಂ,

ಧಮ್ಮಾ ಏತೇ ಸಪ್ಪುರಿಸಾನುಯಾತಾ;

ಏತಞ್ಹಿ ಮಗ್ಗಂ ದಿವಿಯಂ ವದನ್ತಿ,

ಏತೇನ ಹಿ ಗಚ್ಛತಿ ದೇವಲೋಕ’’ನ್ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೮.೩೨);

೨೬೪. ಭವನಂ ಸಮ್ಪತ್ತಿವಡ್ಢನಂ ಭವೋತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅಭವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಭವೇನ ಅವುಡ್ಢಿಯಾ’’ತಿ. ಪಾರಿಜುಞ್ಞನ್ತಿ ಜಾನಿ. ಅನತ್ತಮನೋ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ತಮನೋ ನ ಹೋತಿ ಅನುಕಮ್ಪಕಭಾವತೋ. ಅಞ್ಞದತ್ಥು ತಂ ಅಭವಂ ಅತ್ತನಿ ಆಪತಿತಂ ವಿಯ ಮಞ್ಞತಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ಭವಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಥಾರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿರೂಪೋತಿ ಬೀಭಚ್ಛೋ. ನ ಪಾಸಾದಿಕೋತಿ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನಂ. ಸುಜಾತೋತಿ ಸುನ್ದರಜಾತಿಕೋ ಜಾತಿಸಮ್ಪನ್ನೋ.

೨೬೫. ಜಲನ್ತಿ ಜಲನ್ತೋ. ಅಗ್ಗೀವಾತಿ ಅಗ್ಗಿಕ್ಖನ್ಧೋ ವಿಯ. ಭಾಸತೀತಿ ವಿರೋಚತಿ. ಯಸ್ಮಾಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸವಿಸೇಸಂ ವಿರೋಚನಂ ಲೋಕೇ ಪಾಕಟಭಾವಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಜಲಂ ಅಗ್ಗೀವ ಭಾಸತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಯದಾ ಅಗ್ಗಿ ಸವಿಸೇಸಂ ವಿರೋಚತಿ, ಯತ್ಥ ಚ ಠಿತೋ ದೂರೇ ಠಿತಾನಮ್ಪಿ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ತಂ ದಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ತಮತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ರತ್ತಿ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಭಮರಸ್ಸೇವ ಇರೀಯತೋ’’ತಿ ಏತೇನೇವಸ್ಸ ಭೋಗಸಂಹರಣಂ ಧಮ್ಮಿಕಂ ಞಾಯೋಪೇತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅತ್ತಾನಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ರಾಸಿಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಯಥಾಸ್ಸ ಧನಧಞ್ಞಾದಿಭೋಗಜಾತಂ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತಂ ರಾಸಿಭೂತಂ ಹುತ್ವಾ ತಿಟ್ಠತಿ, ಏವಂ ಇರೀಯತೋ ಆಯೂಹನ್ತಸ್ಸ ಚ. ಚಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ರಥಚಕ್ಕಪ್ಪಮಾಣಂ. ನಿಚಯನ್ತಿ ವುಡ್ಢಿಂ ಪರಿವುಡ್ಢಿಂ. ‘‘ಭೋಗಾ ಸನ್ನಿಚಯಂ ಯನ್ತೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ ಪಠನ್ತಿ.

ಸಮಾಹತ್ವಾತಿ ಸಂಹರಿತ್ವಾ. ಅಲಂ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಅಲಮೇವ ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದಿತುಂ, ಅಲಂ ವಿರಜ್ಜಿತು’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೨.೨೭೨; ಸಂ. ನಿ. ೨.೧೨೪, ೧೨೯, ೧೩೪, ೧೪೩) ಯುತ್ತನ್ತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಜೋತೇತಿ, ‘‘ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೩೨೮) ಪರಿಯತ್ತನ್ತಿ. ಯೋ ವೇಠಿತತ್ತೋತಿಆದೀಸು (ಸು. ನಿ. ೨೧೭) ವಿಯ ಅತ್ತ-ಸದ್ದೋ ಸಭಾವಪರಿಯಾಯೋತಿ ತಂ ಸಬ್ಬಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯುತ್ತಸಭಾವೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಸಣ್ಠಪೇತುನ್ತಿ ಸಮ್ಮಾ ಠಪೇತುಂ, ಸಮ್ಮದೇವ ಪವತ್ತೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಏವಂ ವಿಭಜನ್ತೋತಿ ಏವಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಧನಂ ಚತುಧಾ ವಿಭಜನ್ತೋ ವಿಭಜನಹೇತು ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತಿ ಸೋಳಸ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಾನಿ ಮೇತ್ತಾಯ ಅಜೀರಾಪನೇನ ಪಬನ್ಧತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಭೇಜ್ಜಮಾನಾನಿ ಠಪೇತೀ’’ತಿ. ಕಥಂ ಪನ ವುತ್ತನಯೇನ ಚತುಧಾ ಭೋಗಾನಂ ವಿಭಜನೇನ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ ‘‘ದದಂ ಮಿತ್ತಾನಿ ಗನ್ಥತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೧.೨೪೬). ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯಾತಿ ಉಪಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ, ಉಪಯುಞ್ಜೇಯ್ಯ ಚಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಕಪಣದ್ಧಿಕಾದೀನಂ ದಾನವಸೇನ ಚೇವ ಅಧಿವತ್ಥದೇವತಾದೀನಂ ಪೇತಬಲಿವಸೇನ, ನ್ಹಾಪಿತಾದೀನಂ ವೇತನವಸೇನ ಚ ವಿನಿಯೋಗೋಪಿ ಉಪಯೋಗೋ ಏವ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ಇಮೇಸು ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಆಯೋ ನಾಮ ಹೇಟ್ಠಿಮನ್ತೇನ ವಯತೋ ಚತುಗ್ಗುಣೋ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಯೋ ಅವಿಚ್ಛೇದವಸೇನ ನ ಸನ್ತಾನೇಯ್ಯ, ನಿಧೇಯ್ಯ, ಭಾಜೇಯ್ಯ ಚ ಅಸಮ್ಭತೇತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವೀಹಿ ಕಮ್ಮಂ ಪಯೋಜಯೇ’’ತಿ. ನಿಧೇತ್ವಾತಿ ನಿದಹಿತ್ವಾ, ಭೂಮಿಗತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಜಾದಿವಸೇನಾತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಗ್ಗಿಉದಕಚೋರದುಬ್ಭಿಕ್ಖಾದಿಕೇ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ನ್ಹಾಪಿತಾದೀನನ್ತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಕುಲಾಲರಜಕಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ.

ಛದ್ದಿಸಾಪಟಿಚ್ಛಾದನಕಣ್ಡವಣ್ಣನಾ

೨೬೬. ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ನ ಛನ್ದಗಮನಾದೀಹಿ ಚತೂಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಅಕುಸಲಂ ಪಹಾಯಾತಿ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ಅಕುಸಲಞ್ಚೇವ ಅಗತಿಗಮನಾಕುಸಲಞ್ಚ ಪಜಹಿತ್ವಾ. ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ಸುರಾಪಾನಾದೀಸು ಆದೀನವದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತೇಹಿ ಛಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಸುರಾಪಾನಾನುಯೋಗಾದಿಭೇದಂ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಭೋಗಾನಂ ಅಪಾಯಮುಖಂ ವಿನಾಸಮುಖಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ. ಸೋಳಸ ಮಿತ್ತಾನೀತಿ ಉಪಕಾರಾದಿವಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ, ಪಮತ್ತರಕ್ಖಣಾದಿಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸವಸೇನ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಚತ್ತಾರೋ ಚತ್ತಾರೋ ಕತ್ವಾ ಸೋಳಸವಿಧೇ ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೇ ಸೇವನ್ತೋ ಭಜನ್ತೋ. ಸತ್ಥವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಮಿಚ್ಛಾಜೀವಂ ಪಹಾಯ ಞಾಯೇನೇವ ವತ್ತನತೋ ಧಮ್ಮಿಕೇನ ಆಜೀವೇನ ಜೀವತಿ. ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾತಿ ಉಪಕಾರವಸೇನ, ಗುಣವಸೇನ ಚ ನಮಸ್ಸಿತಬ್ಬಾ ಸಬ್ಬದಾ ನತೇನ ಹುತ್ವಾ ವತ್ತಿತಬ್ಬಾ. ದಿಸಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಅತ್ಥೋ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತೋ ಏವ. ಆಗಮನಭಯನ್ತಿ ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ, ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅನತ್ಥೋ. ಸೋ ಹಿ ಭಾಯನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ‘‘ಭಯ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಮಾತಾಪಿತುಆದಯೋ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭಾವೇನ ಅಪದಿಟ್ಠಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪುಬ್ಬುಪಕಾರಿತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಅತ್ಥಸರಿಕ್ಖತಾಯ ನೇಸಂ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿಭಾವೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಪುರತ್ಥಿಮಭಾವೇನ ತಾವ ಉಪಕಾರಿಭಾವೇನ ದಿಸ್ಸನತೋ, ಅಪದಿಸ್ಸನತೋ ಚ ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ. ಆಚರಿಯಾ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣಭಾವೇನ, ಹಿತಾಹಿತಂ ಪತಿಕುಸಲಭಾವೇನ ದಕ್ಖಿಣಾರಹತಾಯ ಚ ವುತ್ತನಯೇನ ದಕ್ಖಿಣಾ ದಿಸಾ. ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ’’ತಿಆದೀಸು ಯಥಾರಹಂ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಘರಾವಾಸಸ್ಸ ದುಕ್ಖಬಹುಲತಾಯ ತೇ ತೇ ಚ ಕಿಚ್ಚವಿಸೇಸಾ ಯಥಾಉಪ್ಪತಿತದುಕ್ಖನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ತೇ ತೇ ದುಕ್ಖವಿಸೇಸೇ ಉತ್ತರತೀ’’ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಪಾದಾನಂ ಪಯಿರುಪಾಸನವಸೇನ ಚೇವ ತದನುಚ್ಛವಿಕಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನ ಚ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಸನ್ತಿಕಾವಚರಾ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಾದಮೂಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾನವಸೇನಾ’’ತಿ. ಗುಣೇಹೀತಿ ಉಪರಿಭಾವಾವಹೇಹಿ ಗುಣೇಹಿ. ಉಪರಿ ಠಿತಭಾವೇನಾತಿ ಸಗ್ಗಮಗ್ಗೇ ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೇ ಚ ಪತಿಟ್ಠಿತಭಾವೇನ.

೨೬೭. ಭತೋತಿ ಪೋಸಿತೋ, ತಂ ಪನ ಭರಣಂ ಜಾತಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಖಪಚ್ಚಯೂಪಹರಣೇನ ದುಕ್ಖಪಚ್ಚಯಾಪಹರಣೇನ ಚ ತೇಹಿ ಪವತ್ತಿತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಥಞ್ಞಂ ಪಾಯೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಜಗ್ಗಿತೋತಿ ಪಟಿಜಗ್ಗಿತೋ. ತೇತಿ ಮಾತಾಪಿತರೋ.

ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಸನ್ತಕಂ ಖೇತ್ತಾದಿಂ ಅವಿನಾಸೇತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಂ ತೇಸಂ ಪರಮ್ಪರಾಯ ಠಿತಿಯಾ ಕಾರಣಂ ಹೋತೀತಿ ‘‘ತಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಕುಲವಂಸಂ ಸಣ್ಠಪೇತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಧಮ್ಮಿಕವಂಸತೋತಿ ‘‘ಕುಲಪ್ಪದೇಸಾದಿನಾ ಅತ್ತನಾ ಸದಿಸಂ ಏಕಂ ಪುರಿಸಂ ಘಟೇತ್ವಾ ವಾ ಗೀವಾಯಂ ವಾ ಹತ್ಥೇ ವಾ ಬನ್ಧಮಣಿಯಂ ವಾ ಹಾರೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆದಿನಾ ಪವತ್ತಅಧಮ್ಮಿಕಪವೇಣಿತೋ. ಹಾರೇತ್ವಾತಿ ಅಪನೇತ್ವಾ ತಂ ಗಾಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜಾಪೇತ್ವಾ. ಮಾತಾಪಿತರೋ ತತೋ ಗಾಹತೋ ವಿವೇಚನೇನೇವ ಹಿ ಆಯತಿಂ ತೇಸಂ ಪರಮ್ಪರಾಹಾರಿಕಾ ಸಿಯಾ. ಧಮ್ಮಿಕವಂಸೇತಿ ಹಿಂಸಾದಿವಿರತಿಯಾ ಧಮ್ಮಿಕೇ ವಂಸೇ ಧಮ್ಮಿಕಾಯ ಪವೇಣಿಯಂ. ಠಪೇನ್ತೋತಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತೋ. ಸಲಾಕಭತ್ತಾದೀನಿ ಅನುಪಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಸಲಾಕಭತ್ತದಾನಾದೀನಿ ಅವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ.

ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಸ್ಮಾ ದಾಯಪಟಿಲಾಭಸ್ಸ ಯೋಗ್ಯಭಾವೇನ ವತ್ತಮಾನೋಯೇವ ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜತಿ ನಾಮ, ನ ಇತರೋ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾತಾಪಿತರೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದಾರಕೇತಿ ಪುತ್ತೇ. ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಪತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುತ್ತಸ್ಸ ಚಜವಿಸ್ಸಜ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಆಗತಂ ವಿನಿಚ್ಛಯಂ ಆಗಮ್ಮ. ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ದಾಯಜ್ಜಂ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಮೀ’’ ತಿ ಇದಂ ಚತುತ್ಥಂ ವತ್ತನಟ್ಠಾನಂ ವುತ್ತಂ. ತೇಸನ್ತಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ. ತತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಮತದಿವಸತೋ ತತಿಯದಿವಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ.

ಪಾಪತೋ ನಿವಾರಣಂ ನಾಮ ಅನಾಗತವಿಸಯಂ. ಸಮ್ಪತ್ತವತ್ಥುತೋಪಿ ಹಿ ನಿವಾರಣಂ ವೀತಿಕ್ಕಮೇ ಅನಾಗತೇ ಏವ ಸಿಯಾ, ನ ವತ್ತಮಾನೇ. ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾ ಪನ ಪಾಪಕಿರಿಯಾ ಗರಹಣಮತ್ತಪಟಿಕಾರಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕತಮ್ಪಿ ಗರಹನ್ತೀ’’ತಿ. ನಿವೇಸೇನ್ತೀತಿ ಪತಿಟ್ಠಪೇನ್ತಿ. ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಅನವಜ್ಜಮೇವ ಸಿಪ್ಪಂ ಸಿಕ್ಖಾಪೇನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮುದ್ದಾಗಣನಾದಿಸಿಪ್ಪ’’ನ್ತಿ. ರೂಪಾದೀಹೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಭೋಗಪರಿವಾರಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನುರೂಪೇನಾತಿ ಅನುಚ್ಛವಿಕೇನ.

ನಿಚ್ಚಭೂತೋ ಸಮಯೋ ಅಭಿಣ್ಹಕರಣಕಾಲೋ. ಅಭಿಣ್ಹತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ನಿಚ್ಚ-ಸದ್ದೋ ‘‘ನಿಚ್ಚಪಹಂಸಿತೋ ನಿಚ್ಚಪಹಟ್ಠೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಯುತ್ತಪತ್ತಕಾಲೋ ಏವ ಸಮಯೋ ಕಾಲಸಮಯೋ. ‘‘ಉಟ್ಠಾಯ ಸಮುಟ್ಠಾಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾಸ್ಸ ನಿಚ್ಚಮೇವ ದಾನೇ ತೇಸಂ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸಿಖಾಠಪನಂ ದಾರಕಕಾಲೇ. ಆವಾಹವಿವಾಹಂ ಪುತ್ತಧೀತೂನಂ ಯೋಬ್ಬನಪ್ಪತ್ತಕಾಲೇ.

ತಂ ಭಯಂ ಯಥಾ ನಾಗಚ್ಛತಿ, ಏವಂ ಪಿಹಿತಾ ಹೋತಿ ‘‘ಪುರತ್ಥಿಮಾ ದಿಸಾ’’ತಿ ವಿಭತ್ತಿಂ ಪರಿಣಾಮೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ. ಯಥಾ ಪನ ತಂ ಭಯಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಯಥಾ ಚ ನಾಗಚ್ಛೇಯ್ಯ, ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಚೇ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾತಿ ‘‘ಭತೋ ನೇ ಭರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಉತ್ತಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಕಾರಣೇನ ಚೇವ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಕರಣೇನ ಚ ವಿಪ್ಪಟಿಪನ್ನಾ ಪುತ್ತಾ ಅಸ್ಸು. ಏತಂ ಭಯನ್ತಿ ಏತಂ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಅಪ್ಪತಿರೂಪಾತಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಗರಹಿತಬ್ಬತಾಭಯಂ, ಪರವಾದಭಯ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಪುತ್ತೇಸು. ಪುತ್ತಾನಂ ನಾನುರೂಪಾತಿ ಏತ್ಥ ‘‘ಪುತ್ತಾನ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ಏತಂ ಭಯಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಆಗಚ್ಛೇಯ್ಯಾತಿ ಏವಂ ಇಧಾಪಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತಬ್ಬಂ. ತಾದಿಸಾನಞ್ಹಿ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ಪುತ್ತಾನಂ ಓವಾದಾನುಸಾಸನಿಯೋ ದಾತುಂ ಸಮತ್ಥಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ತಾ ತೇಸಂ ದಾತಬ್ಬಾ ಏವಾತಿ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ವುತ್ತಂ. ಪುತ್ತಾನಞ್ಹಿ ವಸೇನಾಯಂ ದೇಸನಾ ಅನಾಗತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನೇಸು ಉಭೋಸು ಅತ್ತನೋ, ಮಾತಾಪಿತೂನಞ್ಚ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕತಾಯ ಸಬ್ಬಂ ಭಯಂ ನ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ. ಏವಂ ಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ ಏವ ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತಿ ತತ್ಥ ಕಾತಬ್ಬಪಟಿಸನ್ಥಾರಸ್ಸ ಸಮ್ಮದೇವ ಕತತ್ತಾ. ಖೇಮಾತಿ ಅನುಪದ್ದವಾ. ಯಥಾವುತ್ತಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅಕರಣೇನ ಹಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಉಪದ್ದವಾ ಕರಣೇನ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ.

‘‘ನ ಖೋ ತೇ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತೋ ಸಙ್ಗೀತಿಅನಾರುಳ್ಹೋ ಭಗವತಾ ತದಾ ತಸ್ಸ ವುತ್ತೋ ಪರಮ್ಪರಾಗತೋ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವಾ ಸಿಙ್ಗಾಲಕಂ ಏತದವೋಚಾ’’ತಿ. ಅಯಞ್ಹೀತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ-ಸದ್ದೋ ಅವಧಾರಣೇ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ನೋ ಅಞ್ಞಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞದಿಸಂ ನಿವತ್ತೇತಿ.

೨೬೮. ಆಚರಿಯಂ ದೂರತೋವ ದಿಸ್ವಾ ಉಟ್ಠಾನವಚನೇನೇವ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಾದಿಸಾಮೀಚಿಕಿರಿಯಾ ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಚುಗ್ಗಮನಂ ಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉಪಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನೇನ. ತಿಕ್ಖತ್ತುಂಉಪಟ್ಠಾನಗಮನೇನಾತಿ ಪಾತೋ, ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕೇ, ಸಾಯನ್ತಿ ತೀಸು ಕಾಲೇಸು ಉಪಟ್ಠಾನತ್ಥಂ ಉಪಗಮನೇನ. ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣತ್ಥಂ ಪನ ಉಪಗಮನಂ ಉಪಟ್ಠಾನನ್ತೋಗಧಂ ಪಯೋಜನವಸೇನ ಗಮನಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿಪ್ಪುಗ್ಗಹಣ…ಪೇ… ಹೋತೀ’’ತಿ. ಸೋತುಂ ಇಚ್ಛಾ ಸುಸ್ಸೂಸಾ, ಸಾ ಪನ ಆಚರಿಯೇ ಸಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಸಿಕ್ಖೇ ಚ ಆದರಗಾರವಪುಬ್ಬಿಕಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ‘‘ಅದ್ಧಾ ಇಮಿನಾ ಸಿಪ್ಪೇನ ಸಿಕ್ಖಿತೇನ ಏವರೂಪಂಗುಣಂ ಪಟಿಲಭಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ. ತಥಾಭೂತಞ್ಚ ತಂ ಸವನಂ ಸದ್ಧಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸದ್ದಹಿತ್ವಾ ಸವನೇನಾ’’ತಿ. ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಸದ್ದಹಿತ್ವಾ…ಪೇ… ನಾಧಿಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸತ್ಥೋ ವುತ್ತಪಟಿಪಕ್ಖನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಯಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಅವಸೇಸಖುದ್ದಕಪಾರಿಚರಿಯಾಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ತಂ ವಿಭಜನಂ ಅನವಸೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಆಸನಪಞ್ಞಾಪನಂ ಬೀಜನನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕವತ್ತನ್ತಿ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇನ ಆಚರಿಯಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾವತ್ತಿತಬ್ಬವತ್ತಂ. ಸಿಪ್ಪಪಟಿಗ್ಗಹಣೇನಾತಿ ಸಿಪ್ಪಗನ್ಥಸ್ಸ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಗ್ಗಹಣೇನ. ತಸ್ಸ ಹಿ ಸುಟ್ಠು ಉಗ್ಗಹಣೇನ ತದನುಸಾರೇನಸ್ಸ ಪಯೋಗೋಪಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಉಗ್ಗಹಿತೋ ಹೋತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಥೋಕಂ ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಸುವಿನೀತಂ ವಿನೇನ್ತೀತಿ ಇಧ ಆಚಾರವಿನಯೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ಸಿಪ್ಪಸ್ಮಿಂ ಪನ ಸಿಕ್ಖಾಪನವಿನಯೋ ‘‘ಸುಗ್ಗಹಿತಂ ಗಾಹಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾವ ಸಙ್ಗಹಿತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಏವಂ ತೇ ನಿಸೀದಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಆಚರಿಯಾ ಹಿ ನಾಮ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ನ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕೇ ಏವ ವಿನೇನ್ತಿ, ಅಥ ಖೋ ಸಮ್ಪರಾಯಿಕೇಪೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಪಮಿತ್ತಾ ವಜ್ಜೇತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಸಿಪ್ಪಗನ್ಥಸ್ಸ ಉಗ್ಗಣ್ಹನಂ ನಾಮ ಯಾವದೇವ ಪಯೋಗಸಮ್ಪಾದನತ್ಥನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಯೋಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಗಣ್ಹಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಸೂತಿ ಅತ್ತನೋ ಮಿತ್ತಾಮಚ್ಚೇಸು. ಪಟಿಯಾದೇನ್ತೀತಿ ಪರಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನಂ ಮಮತ್ತವಸೇನ ಪಟಿಯಾದೇನ್ತಿ. ‘‘ಅಯಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಹಿ ಅತ್ತನೋ ಪರಿಗ್ಗಹಿತದಸ್ಸನಮುಖೇನ ಚೇವ ‘‘ಬಹುಸ್ಸುತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಗುಣಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಮುಖೇ ಚ ತಂ ತೇಸಂ ಪಟಿಯಾದೇನ್ತಿ. ಸಬ್ಬದಿಸಾಸು ರಕ್ಖಂ ಕರೋನ್ತಿ ಚಾತುದ್ದಿಸಭಾವಸಮ್ಪಾದನೇನಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ಸುಖಜೀವಿಭಾವಸಾಧನತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಸತ್ತಾನಞ್ಹಿ ದುವಿಧಾ ಸರೀರರಕ್ಖಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸ್ಸಯಪಟಿಘಾತೇನ, ಬಾಹಿರಪರಿಸ್ಸಯಪಟಿಘಾತೇನ ಚ. ತತ್ಥ ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸ್ಸಯೋ ಖುಪ್ಪಿಪಾಸಾದಿಭೇದೋ, ಸೋ ಲಾಭಸಿದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ತಾಯ ತಜ್ಜಾಪರಿಹಾರಸಂವಿಧಾನತೋ. ಬಾಹಿರಪರಿಸ್ಸಯೋ ಚೋರಅಮನುಸ್ಸಾದಿಹೇತುಕೋ, ಸೋ ವಿಜ್ಜಾಸಿದ್ಧಿಯಾ ಪಟಿಹಞ್ಞತಿ ತಾಯ ತಜ್ಜಾಪರಿಹಾರಸಂವಿಧಾನತೋ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಂ ಯಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ಪುಬ್ಬೇ ‘‘ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಿಪ್ಪಸಿಕ್ಖಾಪನೇನೇವ ಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ದಿಸಾಸು ಪರಿತ್ತಾಣಕರಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ, ಇದಾನಿ ‘‘ಯಂ ವಾ ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ತಸ್ಸ ಉಗ್ಗಹಿತಸಿಪ್ಪಸ್ಸ ನಿಪ್ಫತ್ತಿವಸೇನ ಗುಣಕಿತ್ತನಮುಖೇನ ಪಗ್ಗಣ್ಹನೇನಪಿ ಲಾಭುಪ್ಪತ್ತಿಯಾತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಕಪ್ಪಾನಂ ಭೇದೋ. ಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿಕಂ ಪಾಳಿಆಗತಂ, ‘‘ಏವಞ್ಚ ಪನ ವತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಕಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಗತಞ್ಚ. ಏತ್ಥಾತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ದುತಿಯದಿಸಾವಾರೇ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ಪಠಮದಿಸಾವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ.

೨೬೯. ಸಮ್ಮಾನನಾ ನಾಮ ಸಮ್ಭಾವನಾ, ಸಾ ಪನ ಅತ್ಥಚರಿಯಾಲಕ್ಖಣಾ ಚ ದಾನಲಕ್ಖಣಾ ಚ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮಟ್ಠಾನೇಹೇವ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ಪಿಯವಚನಲಕ್ಖಣಂ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಮ್ಭಾವಿತಕಥಾಕಥನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ವಿಗತಮಾನನಾ ವಿಮಾನನಾ, ನ ವಿಮಾನನಾ ಅವಿಮಾನನಾ, ವಿಮಾನನಾಯ ಅಕರಣಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾದಯೋ’’ತಿಆದಿ. ಸಾಮಿಕೇನ ಹಿ ವಿಮಾನಿತಾನಂ ಇತ್ಥೀನಂ ಸಬ್ಬೋ ಪರಿಜನೋ ವಿಮಾನೇತಿಯೇವ. ಪರಿಚರನ್ತೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಪರಿಚರನ್ತೋ. ತಂ ಅತಿಚರತಿ ನಾಮ ತಂ ಅತ್ತನೋ ಗಿಹಿನಿಂ ಅತಿಮಞ್ಞಿತ್ವಾ ಅಗಣೇತ್ವಾ ವತ್ತನತೋ. ಇಸ್ಸರಿಯವೋಸ್ಸಗ್ಗೇನಾತಿ ಏತ್ಥ ಯಾದಿಸೋ ಇಸ್ಸರಿಯವೋಸ್ಸಗ್ಗೋ ಗಿಹಿನಿಯಾ ಅನುಚ್ಛವಿಕೋ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭತ್ತಗೇಹೇ ವಿಸ್ಸಟ್ಠೇ’’ತಿ ಆಹ. ಗೇಹೇ ಏವ ಠತ್ವಾ ವಿಚಾರೇತಬ್ಬಮ್ಪಿ ಹಿ ಕಸಿವಾಣಿಜ್ಜಾದಿಕಮ್ಮಂ ಕುಲಿತ್ಥಿಯಾ ಭಾರೋ ನ ಹೋತಿ, ಸಾಮಿಕಸ್ಸೇವ ಭಾರೋ, ತತೋ ಆಗತಸಾಪತೇಯ್ಯಂ ಪನ ತಾಯ ಸುಗುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಠಪೇತಬ್ಬಂ ಹೋತಿ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಇಸ್ಸರಿಯಂ ವಿಸ್ಸಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತಾ ಮಞ್ಞನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಇತ್ಥಿಯೋ ನಾಮ ಪುತ್ತಲಾಭೇನ ವಿಯ ಮಹಗ್ಘವಿಪುಲಾಲಙ್ಕಾರಲಾಭೇನಪಿ ನ ಸನ್ತುಸ್ಸನ್ತೇವಾತಿ ತಾಸಂ ತೋಸನಂ ಅಲಙ್ಕಾರದಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ತನೋ ವಿಭವಾನುರೂಪೇನಾ’’ತಿ.

ಕುಲಿತ್ಥಿಯಾ ಸಂವಿಹಿತಬ್ಬಕಮ್ಮನ್ತಾ ನಾಮ ಆಹಾರಸಮ್ಪಾದನವಿಚಾರಪ್ಪಕಾರಾತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾಗುಭತ್ತಪಚನಕಾಲಾದೀನೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಮಾನನಾದೀಹಿ ಯಥಾರಹಂ ಪಿಯವಚನೇಹಿ ಚೇವ ಭೋಜನದಾನಾದೀಹಿ ಚ ಪಹೇಣಕಪೇಸನಾದೀಹಿ ಅಞ್ಞತೋ, ತತ್ಥೇವ ವಾ ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಪಣ್ಣಾಕಾರಸ್ಸ ಛಣದಿವಸಾದೀಸು ಪೇಸೇತಬ್ಬಪಿಯಭಣ್ಡೇಹಿ ಚ ಸಙ್ಗಹಿತಪರಿಜನಾ. ಗೇಹಸಾಮಿನಿಯಾ ಅನ್ತೋಗೇಹಜನೋ ನಿಚ್ಚಂ ಸಙ್ಗಹಿತೋ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇಧ ಪರಿಜನೋ ನಾಮ…ಪೇ… ಞಾತಿಜನೋ’’ತಿ. ಆಭತಧನನ್ತಿ ಬಾಹಿರತೋ ಅನ್ತೋಗೇಹಂ ಪವೇಸಿತಧನಂ. ಗಿಹಿನಿಯಾ ನಾಮ ಪಠಮಂ ಆಹಾರಸಮ್ಪಾದನೇ ಕೋಸಲ್ಲಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ತತ್ಥ ಚ ಯುತ್ತಪಯುತ್ತತಾ, ತತೋ ಸಾಮಿಕಸ್ಸ ಇತ್ಥಿಜನಾಯತ್ತೇಸು ಕಿಚ್ಚಾಕಿಚ್ಚೇಸು, ತತೋ ಪುತ್ತಾನಂ ಪರಿಜನಸ್ಸ ಕಾತಬ್ಬಕಿಚ್ಚೇಸೂತಿ ಆಹ ‘‘ಯಾಗುಭತ್ತಸಮ್ಪಾದನಾದೀಸೂ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ನಿಕ್ಕೋಸಜ್ಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಮೇವ ನಿಕ್ಕೋಸಜ್ಜತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕತೋ, ಅನ್ವಯತೋ ಚ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ತತಿಯದಿಸಾವಾರೇ. ಪುರಿಮನಯೇನೇವಾತಿ ಪಠಮದಿಸಾವಾರೇ ವುತ್ತನಯೇನೇವ. ಇತಿ ಭಗವಾ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮಾ ದಿಸಾ ಪುತ್ತದಾರಾ’’ತಿ ಉದ್ದಿಸಿತ್ವಾಪಿ ದಾರವಸೇನೇವ ಪಚ್ಛಿಮಂ ದಿಸಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ, ನ ಪುತ್ತವಸೇನ. ಕಸ್ಮಾ? ಪುತ್ತಾ ಹಿ ದಾರಕಕಾಲೇ ಅತ್ತನೋ ಮಾತು ಅನುಗ್ಗಣ್ಹನೇನೇವ ಅನುಗ್ಗಹಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಅನುಕಮ್ಪಿತಾ, ವಿಞ್ಞುತಂ ಪತ್ತಕಾಲೇ ಪನ ಯಥಾ ತೇಪಿ ತದಾ ಅನುಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ಸ್ವಾಯಂ ವಿಧಿ ‘‘ಪಾಪಾ ನಿವಾರೇನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಠಮದಿಸಾವಾರೇ ದಸ್ಸಿತೋ ಏವಾತಿ ಕಿಂ ಪುನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ. ದಾನಾದಿಸಙ್ಗಹವತ್ಥೂಸು ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಮೇವಾತಿ.

೨೭೦. ಚತ್ತಾರಿಪಿ ಠಾನಾನಿ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಪಞ್ಚಮಮೇವ ಠಾನಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಅವಿಸಂವಾದನತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ನಾಮಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಸಹಾಯೋ ಅತ್ಥಿಕಭಾವೇನ ಯಸ್ಸ ಯಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ನಾಮಂ ಕಥೇತಿ. ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ದುವಿಧಂ ಅವಿಸಂವಾದನಂ ವಾಚಾಯ, ಪಯೋಗೇನ ಚಾತಿ ತಂ ದುವಿಧಮ್ಪಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇದಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ದಾನೇನಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ಇತರಸಙ್ಗಹವತ್ಥುವಸೇನಪಿ ಅವಿಸಂವಾದೇತ್ವಾ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಸ್ಸ ಲಬ್ಭನತೋ, ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬತೋ ಚ. ಅಪರಾ ಪಚ್ಛಿಮಾ ಪಜಾ ಅಪರಪಜಾ, ಅಪರಾಪರಂ ಉಪ್ಪನ್ನಾ ವಾ ಪಜಾ ಅಪರಪಜಾ. ಪಟಿಪೂಜನಾ ನಾಮ ಮಮಾಯನಾ, ಸಕ್ಕಾರಕಿರಿಯಾ ಚಾತಿ ತದುಭಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕೇಲಾಯನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮಮಾಯನ್ತೀತಿ ಮಮತ್ತಂ ಕರೋನ್ತಿ.

೨೭೧. ಯಥಾಬಲಂ ಕಮ್ಮನ್ತಸಂವಿಧಾನೇನಾತಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾನಂ ಯಥಾಬಲಂ ಬಲಾನುರೂಪಂ ತೇಸಂ ತೇಸಂ ಕಮ್ಮನ್ತಾನಂ ಸಂವಿದಹನೇನ ವಿಚಾರಣೇನ, ಕಾರಾಪನೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ದಹರೇಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಭತ್ತವೇತನಾನುಪ್ಪದಾನೇನಾತಿ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಸ್ಸ ಅನುರೂಪಂ ಭತ್ತಸ್ಸ, ವೇತನಸ್ಸ ಚ ಪದಾನೇನ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಅಯಂ ಖುದ್ದಕಪುತ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ಭೇಸಜ್ಜಾದೀನೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಪ್ಪಾಯಾಹಾರವಸನಟ್ಠಾನಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಸಾತಭಾವೋ ಏವ ರಸಾನಂ ಅಚ್ಛರಿಯತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಚ್ಛರಿಯೇ ಮಧುರರಸೇ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ದಾಸಕಮ್ಮಕರಾನಂ. ವೋಸ್ಸಜ್ಜನೇನಾತಿ ಕಮ್ಮಕರಣತೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನೇನ. ವೇಲಂ ಞತ್ವಾತಿ ‘‘ಪಹಾರಾವಸೇಸೋ, ಉಪಡ್ಢಪಹಾರಾವಸೇಸೋ ವಾ ದಿವಸೋ’’ತಿ ವೇಲಂ ಜಾನಿತ್ವಾ. ಯೋ ಕೋಚಿ ಮಹುಸ್ಸವೋ ಛಣೋ ನಾಮ. ಕತ್ತಿಕುಸ್ಸವೋ, ಫಗ್ಗುಣುಸ್ಸವೋತಿ ಏವಂ ನಕ್ಖತ್ತಸಲ್ಲಕ್ಖಿತೋ ಮಹುಸ್ಸವೋ ನಕ್ಖತ್ತಂ.ಪುಬ್ಬುಟ್ಠಾಯಿತಾ, ಪಚ್ಛಾನಿಪಾತಿತಾ ಚ ಮಹಾಸುದಸ್ಸನೇ ವುತ್ತಾ ಏವಾತಿ ಇಧ ಅನಾಮಟ್ಠಾ.

ದಿನ್ನಾದಾಯಿನೋತಿ ಪುಬ್ಬಪದಾವಧಾರಣವಸೇನ ಸಾವಧಾರಣವಚನನ್ತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚೋರಿಕಾಯ ಕಿಞ್ಚಿ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಾಮಿಕೇಹಿ ದಿನ್ನಸ್ಸೇವ ಆದಾಯಿನೋ’’ತಿ. ನ ಮಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಲಭಾಮಾತಿ ಅನುಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾತಿ ಪಟಿಸೇಧದ್ವಯೇನ ತೇಹಿ ಲದ್ಧಬ್ಬಸ್ಸ ಲಾಭಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಕಿಂ ಏತಸ್ಸ ಕಮ್ಮೇನ ಕತೇನಾತಿ ಅನುಜ್ಝಾಯಿತ್ವಾ’’ತಿ ಇದಂ ತುಟ್ಠಹದಯತಾಯ ಕಾರಣದಸ್ಸನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖದೂರೀಭಾವತೋ. ತುಟ್ಠಹದಯತಾದಸ್ಸನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸುಕತಕಾರಿತಾಯ ಕಾರಣದಸ್ಸನಂ. ಕಿತ್ತಿ ಏವ ವಣ್ಣೋ ಕಿತ್ತಿವಣ್ಣೋ, ತಂ ಕಿತ್ತಿವಣ್ಣಂ ಗುಣಕಥಂ ಹರನ್ತಿ, ತಂ ತಂ ದಿಸಂ ಉಪಾಹರನ್ತೀತಿ ಕಿತ್ತಿವಣ್ಣಹರಾ. ತಥಾ ತಥಾ ಕಿತ್ತೇತಬ್ಬತೋ ಹಿ ಕಿತ್ತಿ, ಗುಣೋ, ತೇಸಂ ವಣ್ಣನಂ ಕಥನಂ ವಣ್ಣೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಗುಣಕಥಾಹಾರಕಾ’’ತಿ.

೨೭೨. ಕಾರಣಭೂತಾ ಮೇತ್ತಾ ಏತೇಸಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಮೇತ್ತಾನಿ, ಕಾಯಕಮ್ಮಾದೀನಿ. ಯಾನಿ ಪನ ತಾನಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಚ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಹಾರಗಮನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ‘‘ಮೇತ್ತಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ಪದಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಅನಾವಟದ್ವಾರತಾಯಾತಿ ಏತ್ಥ ದ್ವಾರಂ ನಾಮ ಅಲೋಭಜ್ಝಾಸಯತಾ ದಾನಸ್ಸ ಮುಖಭಾವತೋ. ತಸ್ಸ ಸತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ದಾತುಕಾಮತಾ ಅನಾವಟತಾ ಏವಞ್ಹಿ ಘರಮಾವಸನ್ತೋ ಕುಲಪುತ್ತೋ ಗೇಹದ್ವಾರೇ ಪಿಹಿತೇಪಿ ಅನಾವಟದ್ವಾರೋ ಏವ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಪಿಹಿತೇಪಿ ಘರದ್ವಾರೇ ಆವಟದ್ವಾರೋ ಏವಾತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ. ವಿವರಿತ್ವಾಪಿ ವಸನ್ತೋತಿ ವಚನಸೇಸೋ. ಪಿದಹಿತ್ವಾಪೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ‘‘ಸೀಲವನ್ತೇಸೂ’’ತಿ ಇದಂ ಪಟಿಗ್ಗಾಹಕತೋ ದಕ್ಖಿಣವಿಸುದ್ಧಿದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ಕರುಣಾಖೇತ್ತೇಪಿ ದಾನೇನ ಅನಾವಟದ್ವಾರತಾ ಏವ. ‘‘ಸನ್ತಞ್ಞೇವಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಅಸನ್ತಂ ನತ್ಥಿವಚನಂ ಪುಚ್ಛಿತಪಟಿವಚನಂ ವಿಯ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ ಏವಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ ವಿಞ್ಞೂನಂ ಅತ್ಥಿಕಾನಂ ಚಿತ್ತಮದ್ದವಕರಣತೋ. ‘‘ಪುರೇಭತ್ತಂ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬಕ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ಯಾವಕಾಲಿಕೇ ಏವ ಆಮಿಸಭಾವಸ್ಸ ನಿರುಳ್ಹತಾಯ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸಬ್ಬೇ ಸತ್ತಾ’’ತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿದಸ್ಸನಂ ಪಕ್ಖಪಾತಾಭಾವದೀಪನತೋ, ಓಧಿಸೋ ಫರಣಾಯಪಿ ಮೇತ್ತಾಭಾವನಾಯ ಲಬ್ಭನತೋ. ಯಾಯ ಕುಸಲಾಭಿವಡ್ಢಿಆಕಙ್ಖಾಯ ತೇಸಂ ಉಪಟ್ಠಾಕಾನಂ, ತಥಾ ನೇಸಂ ಗೇಹಪವಿಸನಂ, ತಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಪವಿಸನ್ತಾಪಿ ಕಲ್ಯಾಣೇನ ಚೇತಸಾ ಅನುಕಮ್ಪನ್ತಿ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಸುತಸ್ಸ ಪರಿಯೋದಾಪನಂ ನಾಮ ತಸ್ಸ ಯಾಥಾವತೋ ಅತ್ಥಂ ವಿಭಾವೇತ್ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾತಮವಿಧಮನೇನ ವಿಸೋಧನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥಂ ಕಥೇತ್ವಾ ಕಙ್ಖಂ ವಿನೋದೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಸವನಂ ನಾಮ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಯಾವದೇವ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜನಾಯ ಅಸತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಸ ನಿರತ್ಥಕಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ಸುತಸ್ಸ ಪರಿಯೋದಾಪನಂ ನಾಮ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪಜ್ಜಾಪನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಥತ್ತಾಯ ವಾ ಪಟಿಪಜ್ಜಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ.

೨೭೩. ಅಲಮತ್ತೋತಿ ಸಮತ್ಥಸಭಾವೋ, ಸೋ ಚ ಅತ್ಥತೋ ಸಮತ್ಥೋ ಏವಾತಿ ‘‘ಅಗಾರಂ ಅಜ್ಝಾವಸನಸಮತ್ಥೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದಿಸಾನಮಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇತಿ ಯಥಾವುತ್ತದಿಸಾನಂ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನಸಞ್ಞಿತೇ ನಮಸ್ಸನಕಾರಣೇ. ಪಣ್ಡಿತೋ ಹುತ್ವಾ ಕುಸಲೋ ಛೇಕೋ ಲಭತೇ ಯಸನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ಸಣ್ಹಗುಣಯೋಗತೋ ಸಣ್ಹೋ, ಸಣ್ಹಗುಣೋತಿ ಪನೇತ್ಥ ಸುಖುಮನಿಪುಣಪಞ್ಞಾ, ಮುದುವಾಚಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಖುಮ…ಪೇ… ಭಣನೇನ ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ದಿಸಾನಮಸ್ಸನಟ್ಠಾನೇನಾತಿ ಯೇನ ಞಾಣೇನ ಯಥಾವುತ್ತಾ ಛ ದಿಸಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ನಮಸ್ಸತಿ ನಾಮ, ತಂ ಞಾಣಂ ದಿಸಾನಮಸ್ಸನಟ್ಠಾನಂ, ತೇನ ಪಟಿಭಾನವಾ. ತೇನ ಹಿ ತಂತಂಕಿಚ್ಚಯುತ್ತಪತ್ತವಸೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನ್ತೋ ಇಧ ‘‘ಪಟಿಭಾನವಾ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ನಿವಾತವುತ್ತೀತಿ ಪಣಿಪಾತಸೀಲೋ. ಅತ್ಥದ್ಧೋತಿ ನ ಥದ್ಧೋ ಥಮ್ಭರಹಿತೋತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉದ್ಧುಮಾತಲಕ್ಖಣೇನ ಥಮ್ಭಿತಭಾವೇನ ವಿರಹಿತೋ. ಉಟ್ಠಾನವೀರಿಯಸಮ್ಪನ್ನೋತಿ ಕಾಯಿಕೇನ ವೀರಿಯೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ. ನಿರನ್ತರಕರಣವಸೇನಾತಿ ಆರದ್ಧಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸತತಕಾರಿತಾವಸೇನ. ಠಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಞ್ಞಾಯಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥಕಿಚ್ಚೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಠಾನಸೋ ತಙ್ಖಣೇ ಏವ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಞ್ಞಾಯ.

ಸಙ್ಗಹಕರೋತಿ ಯಥಾರಹಂ ಸತ್ತಾನಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನಕೋ. ಮಿತ್ತಕರೋತಿ ಮಿತ್ತಭಾವಕರೋ, ಸೋ ಪನ ಅತ್ಥತೋ ಮಿತ್ತೇ ಪರಿಯೇಸನಕೋ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಿತ್ತಗವೇಸನೋ’’ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಂ ವದಂ ವಚನಂ ಜಾನಾತೀತಿ ವದಞ್ಞೂತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬಕಾರಿನಾ ವುತ್ತವಚನಂ ಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸಙ್ಖೇಪೇನ ವುತ್ತಂ ವಿತ್ಥಾರವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಹಾಯಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪುಬ್ಬೇ ಯಥಾಪವತ್ತಾಯ ವಾಚಾಯ ಜಾನನೇ ವದಞ್ಞುತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಆಕಾರಸಲ್ಲಕ್ಖಣೇನ ಅಪ್ಪವತ್ತಾಯ ವಾಚಾಯ ಜಾನನೇಪಿ ವದಞ್ಞುತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿಚಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಯೇನ ಯೇನ ವಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವಚನೀಯತ್ಥತಂ ವದಞ್ಞೂ-ಸದ್ದಸ್ಸ ದಸ್ಸೇತಿ. ನೇತಾತಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಮತ್ಥಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ಪಾಪೇತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಪಞ್ಞಾಯ ನೇತಾ’’ತಿ. ನೇತಿ ತಂ ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪುನಪ್ಪುನಂ ನೇತೀತಿ ಅನು ಅನು ನೇತಿ, ತಂ ತಮತ್ಥನ್ತಿ ಆನೇತ್ವಾ ಯೋಜನಾ.

ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ದಾನಾದೀಹಿ ಸಙ್ಗಹೇಹಿ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೇ ಪುಗ್ಗಲೇ. ಆಣಿಯಾತಿ ಅಕ್ಖಸೀಸಗತಾಯ ಆಣಿಯಾ. ಯಾಯತೋತಿ ಗಚ್ಛತೋ. ಪುತ್ತಕಾರಣಾತಿ ಪುತ್ತನಿಮಿತ್ತಂ. ಪುತ್ತಹೇತುಕಞ್ಹಿ ಪುತ್ತೇನ ಕತ್ತಬ್ಬಂ ಮಾನಂ ವಾ ಪೂಜಂ ವಾ.

ಉಪಯೋಗವಚನೇತಿ ಉಪಯೋಗತ್ಥೇ. ವುಚ್ಚತೀತಿ ವಚನಂ, ಅತ್ಥೋ. ಉಪಯೋಗವಚನೇ ವಾ ವತ್ತಬ್ಬೇ. ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನಂ. ಸಮ್ಮಾ ಪೇಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಕಾತಬ್ಬೇ ಪೇಕ್ಖನ್ತಿ. ಪಸಂಸನೀಯಾತಿ ಪಸಂಸಿತಬ್ಬಾ. ಭವನ್ತಿ ಏತೇ ಸಙ್ಗಹೇತಬ್ಬೇ ತತ್ಥ ಪುಗ್ಗಲೇ ಯಥಾರಹಂ ಪವತ್ತೇನ್ತಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೨೭೪. ‘‘ಇತಿ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ ನಿಗಮನಂ. ಯಾ ದಿಸಾತಿ ಯಾ ಮಾತಾಪಿತುಆದಿಲಕ್ಖಣಾ ಪುರತ್ಥಿಮಾದಿದಿಸಾ. ನಮಸ್ಸಾತಿ ನಮಸ್ಸೇಯ್ಯಾಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ ‘‘ಯಥಾ ಕಥಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಕಾಯ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪುಚ್ಛಾಯ ವಸೇನ ದೇಸನಾಯ ಆರದ್ಧತ್ತಾ ‘‘ಪುಚ್ಛಾಯ ಠತ್ವಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅಕಥಿತಂ ನತ್ಥಿ ಗಿಹೀಹಿ ಕತ್ತಬ್ಬಕಮ್ಮೇ ಅಪ್ಪಮಾದಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಅನವಸೇಸತೋ ಕಥಿತತ್ತಾ. ಮಾತಾಪಿತುಆದೀಸು ಹಿ ತೇಹಿ ಚ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ನಿರವಸೇಸತೋ ಕಥನೇನೇವ ರಾಜಾದೀಸುಪಿ ಪಟಿಪಜ್ಜಿತಬ್ಬವಿಧಿ ಅತ್ಥತೋ ಕಥಿತೋ ಏವ ಹೋತೀತಿ. ಗಿಹಿನೋ ವಿನೀಯನ್ತಿ, ವಿನಯಂ ಉಪೇನ್ತಿ ಏತೇನಾತಿ ಗಿಹಿವಿನಯೋ. ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠನ್ತಿ ಯಥಾ ಇಧ ಸತ್ಥಾರಾ ಅನುಸಿಟ್ಠಂ ಗಿಹಿಚಾರಿತ್ತಂ, ತಥಾ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ತಂ ಅವಿರಾಧೇತ್ವಾ. ಪಟಿಪಜ್ಜಮಾನಸ್ಸ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸಮ್ಪರಾಯಿಕಪರಮತ್ಥೇಹಿ ವುದ್ಧಿಯೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ ಅವಸ್ಸಮ್ಭಾವಿನೀತಿ.

ಸಿಙ್ಗಾಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ.