ನಮೋ ತಸ್ಸ ಭಗವತೋ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ

ದೀಘನಿಕಾಯೇ

ಪಾಥಿಕವಗ್ಗಟೀಕಾ

೧. ಪಾಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಸುನಕ್ಖತ್ತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧. ಅಪುಬ್ಬಪದವಣ್ಣನಾತಿ ಅತ್ಥಸಂವಣ್ಣನಾವಸೇನ ಹೇಟ್ಠಾ ಅಗ್ಗಹಿತತಾಯ ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ಅಭಿನವಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ ವಣ್ಣನಾ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ. ‘‘ಹಿತ್ವಾ ಪುನಪ್ಪುನಾಗತಮತ್ಥ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.ಗನ್ಥಾರಮ್ಭಕಥಾ) ಹಿ ವುತ್ತಂ. ಮಲ್ಲೇಸೂತಿ ಏತ್ಥ ಯಂ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯಮೇವ. ಛಾಯೂದಕಸಮ್ಪನ್ನೇ ವನಸಣ್ಡೇ ವಿಹರತೀತಿ ಅನುಪಿಯಸಾಮನ್ತಾ ಕತಸ್ಸ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ. ಯದಿ ನ ತಾವ ಪವಿಟ್ಠೋ, ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಪಾವಿಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪವಿಸಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿಆದಿ, ತೇನ ಅವಸ್ಸಂ ಭಾವಿನಿ ಭೂತೇ ವಿಯ ಉಪಚಾರಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಇದಾನಿ ತಮತ್ಥಂ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ಕಿ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಏತನ್ತಿ ಏತಂ ‘‘ಅತಿಪ್ಪಗೋ ಖೋ’’ತಿಆದಿಕಂ ಚಿನ್ತನಂ ಅಹೋಸಿ. ಅತಿವಿಯ ಪಗೋ ಖೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಪಾತೋವ. ಛನ್ನಕೋಪೀನತಾಯ, ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಪಬ್ಬಜ್ಜುಪಗಮೇನ ಚ ಛನ್ನಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ, ನ ನಗ್ಗಪರಿಬ್ಬಾಜಕಂ.

೨. ಯಸ್ಮಾ ಭಗವತೋ ಉಚ್ಚಾಕುಲಪ್ಪಸುತತಂ, ಮಹಾಭಿನಿಕ್ಖಮನನಿಕ್ಖನ್ತತಂ, ಅನಞ್ಞಸಾಧಾರಣದುಕ್ಕರಚರಣಂ, ವಿವೇಕವಾಸಂ, ಲೋಕಸಮ್ಭಾವಿತತಂ, ಓವಾದಾನುಸಾಸನೀಹಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಬಹುಪಕಾರತಂ, ಪರಪ್ಪವಾದಮದ್ದನಂ, ಮಹಿದ್ಧಿಕತಂ, ಮಹಾನುಭಾವತನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ತಂತಂಅತ್ತಪಚ್ಚಕ್ಖಗುಣವಿಸೇಸಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾಪಿ ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಆದರಗಾರವಬಹುಮಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತಿಯೇವ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭಗವನ್ತಂ ದಿಸ್ವಾ ಮಾನಥದ್ಧತಂ ಅಕತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ. ಲೋಕಸಮುದಾಚಾರವಸೇನಾತಿ ಲೋಕೋಪಚಾರವಸೇನ. ಚಿರಸ್ಸನ್ತಿ ಚಿರಕಾಲೇನ. ಆದೀನಿ ವದನ್ತಿ ಉಪಚಾರವಸೇನ. ತಸ್ಸಾತಿ ಭಗ್ಗವಗೋತ್ತಸ್ಸ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಸ್ಸ. ಗಿಹಿಸಹಾಯೋತಿ ಗಿಹಿಕಾಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸಹಾಯೋ. ಪಚ್ಚಕ್ಖಾತೋತಿ ಯೇನಾಕಾರೇನ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾನಾ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೩. ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಸತ್ಥುಕಾರಭಾವೇನ ಉದ್ದಿಸ್ಸಾತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಭಗವಾ ಮೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಯದಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ‘‘ಭಗವನ್ತಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಮೀ’’ತಿ ಚಿತ್ತಂ ಉಪ್ಪನ್ನಂ, ವಾಚಾ ಭಿನ್ನಾ, ತದಾ ಏವಸ್ಸ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಕೋಚಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ನತ್ಥಿ ಅಸಕ್ಯಪುತ್ತಿಯಭಾವತೋ ಸಾಸನತೋ ಪರಿಬಾಹಿರತ್ತಾ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಸಾಸನಯುತ್ತಿ, ಸಾ ಪನಾಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಸಾಸನಯುತ್ತಿಕೋವಿದೇ ಅಞ್ಞೇಸಂ ನ ಸಮ್ಮದೇವ ವಿಸಯೋತಿ ಭಗವಾ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಸೇನಸ್ಸ ಅತ್ತನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧಾಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪಿ ನೂ’’ತಿ ಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ‘‘ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಯಸ್ಮಾ ಮುಖಾಗತೋಯಂ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ, ನ ಪೂಜಾಗತಾದಿಕೋ, ಯೋ ಚ ಯಾಚಕಯಾಚಿತಬ್ಬತಾವಸೇನ ಹೋತಿ, ತದುಭಯಞ್ಚೇತ್ಥ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಭಗವಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಂ ‘‘ಕೋ ಸನ್ತೋ ಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸೀ’’ತಿ ಅವೋಚ, ತಸ್ಮಾ ತಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಾಚಕೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಾಚಿತಕೋ ವಾ ಯಾಚಕಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ತ್ವಂ ಪನ ನೇವ ಯಾಚಕೋ ‘‘ಅಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಮ ಸನ್ತಿಕಂ ಅನುಪಗತತ್ತಾ. ನ ಯಾಚಿತಕೋ ‘‘ಏಹಿ ತ್ವಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತ ಮಮಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹರಾಹೀ’’ತಿ ಏವಂ ಮಯಾ ಅಪತ್ಥಿತತ್ತಾ.

ಕೋ ಸಮಾನೋತಿ ಯಾಚಕಯಾಚಿತಕೇಸು ಕೋ ನಾಮ ಹೋನ್ತೋ. ಕನ್ತಿ ಯಾಚಕಯಾಚಿತಕೇಸು ಏವ ಕಂ ನಾಮ ಹೋನ್ತಂ ಮಂ ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಸಿ. ತುಚ್ಛಪುರಿಸಾತಿ ಝಾನಮಗ್ಗಾದಿಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮೇಸು ಕಸ್ಸಚಿಪಿ ಅಭಾವಾ ರಿತ್ತಪುರಿಸಾ. ನನು ಚಾಯಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಲೋಕಿಯಜ್ಝಾನಾನಿ, ಏಕಚ್ಚಾಭಿಞ್ಞಞ್ಚ ಉಪ್ಪಾದೇಸೀತಿ? ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಉಪ್ಪಾದೇಸಿ, ತತೋ ಪನ ಭಗವತಿ ಆಘಾತುಪ್ಪಾದನೇನ ಸಹೇವ ಪರಿಹೀನೋ ಅಹೋಸಿ. ಅಪರಾಧೋ ನಾಮ ಸುಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿರಜ್ಝನಹೇತುಭೂತೋ ಕಿಲೇಸುಪ್ಪಾದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ತಕೋ ತೇ ಅಪರಾಧೋ, ತತ್ತಕೋ ದೋಸೋ’’ತಿ. ಯಾವಞ್ಚಾತಿ ಅವಧಿಪರಿಚ್ಛೇದಭಾವದಸ್ಸನಂ ‘‘ಯಾವಞ್ಚ ತೇನ ಭಗವತಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೩) ವಿಯ. ತೇತಿ ತಯಾ. ಇದನ್ತಿ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ. ಅಪರದ್ಧನ್ತಿ ಅಪರಜ್ಝಿತಂ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ‘‘ಪಚ್ಚಾಚಿಕ್ಖಾಮಿದಾನಾಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತ’’ನ್ತಿಆದೀನಿ ವದನ್ತೇನ ತುಚ್ಛಪುರಿಸ ತಯಾ ಯಾವಞ್ಚಿದಂ ಅಪರದ್ಧಂ, ನ ತಸ್ಸ ಅಪರಾಧಸ್ಸ ಪಮಾಣಂ ಅತ್ಥೀತಿ.

೪. ಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾತಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗೇನ ವಿನಾ ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಅನುಟ್ಠಾತಬ್ಬಧಮ್ಮಾ. ಸೋ ಹಿ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಚಿತ್ತಾಧಿಟ್ಠಾನಮತ್ತೇನ ಇಜ್ಝನತೋ ತೇಸಂ ಸಮ್ಭಾವಿತಧಮ್ಮೋ ವಿಯ ಠಿತೋ ತಥಾ ವುತ್ತೋ, ಮನುಸ್ಸಗ್ಗಹಣಞ್ಚೇತ್ಥ ತೇಸು ಬಹುಲಂ ಪವತ್ತನತೋ. ಇದ್ಧಿಭೂತಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ನ ಆದೇಸನಾನುಸಾಸನೀಪಾಟಿಹಾರಿಯನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಕತೇತಿ ಪವತ್ತಿತೇ. ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛತಿ, ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಗ್ಗಮನವಸೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಮ್ಮೇ ಹಿ ನಿಗ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಂಸಮಙ್ಗಿಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ನಿಗ್ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ನಿ-ಸದ್ದೋ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಂ, ಯಾತಿ ಇಚ್ಚೇವ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ತತ್ರಾತಿ ಪಧಾನಭಾವೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ಪಟಿನಿದ್ದೇಸೋತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಧಮ್ಮೇ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ ನಿಯ್ಯನ್ತೇತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ…ಪೇ… ಸಂವತ್ತಮಾನೇ’’ತಿ.

೫. ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಞಾಯತೀತಿ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ. ಲೋಕಪಞ್ಞತ್ತಿನ್ತಿ ಲೋಕಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾಪನಂ. ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಲೋಕುಪ್ಪತ್ತಿಸಮಯೇ ‘‘ಇದಂ ನಾಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ ಬುಜ್ಝಿತಬ್ಬಂ. ಅಗ್ಗಮರಿಯಾದನ್ತಿ ಆದಿಮರಿಯಾದಂ.

೬. ಏತ್ತಕಂ ವಿಪ್ಪಲಪಿತ್ವಾತಿ ‘‘ನ ದಾನಾಹಂ ಭನ್ತೇ ಭಗವನ್ತಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ವಿಹರಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ‘‘ನ ಹಿ ಪನ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕರೋತೀ’’ತಿ, ‘‘ನ ಹಿ ಪನ ಮೇ ಭನ್ತೇ ಭಗವಾ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ ಪಞ್ಞಪೇತೀ’’ತಿ ಚ ಏತ್ತಕಂ ವಿಪ್ಪಲಪಿತ್ವಾ. ಇದಂ ಕಿರ ಸೋ ಭಗವಾ ಸತ್ಥುಕಿಚ್ಚಂ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ, ಅಗ್ಗಞ್ಞಪಞ್ಞಾಪನಞ್ಚ ಕಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತೀತಿ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ ಕಥೇಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ. ಉತ್ತರವಚನವಸೇನ ಪತಿಟ್ಠಾಭಾವತೋ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠೋ. ತತೋ ಏವ ನಿರವೋ ನಿಸ್ಸದ್ದೋ.

ಆದೀನವದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸ ಆದೀನವಸ್ಸ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಯಮೇವ ಗರಹಂ ಪಾಪುಣಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ಸಮ್ಪರಾಯಿಕಾ ಪನ ಆದೀನವಾ ಅನೇಕವಿಧಾ, ತೇ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಸುನಕ್ಖತ್ತೋ ನ ಸದ್ದಹೇಯ್ಯಾತಿ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಸ್ಸೇವ ಗಹಣಂ. ಅನೇಕಕಾರಣೇನಾತಿ ‘‘ಇತಿಪಿ ಸೋ ಭಗವಾ ಅರಹ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೫೭, ೨೫೫) ಅನೇಕವಿಧೇನ ವಣ್ಣಕಾರಣೇನ. ಏವಂ ಮೇ ಅವಣ್ಣೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯೇನ ಅತ್ತನೋ ಬಾಲತಾಯ ವಣ್ಣಾರಹಾನಂ ಅವಣ್ಣಂ ಕಥೇತ್ವಾ. ಏವಂ ಭಗವಾ ಮಕ್ಖಿಭಾವೇ ಆದೀನವಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪುನ ತಸ್ಸ ಕಥನೇ ಕಾರಣಂ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ಇತಿ ಖೋ ತೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹಾತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಏವಞ್ಹಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ ವಚನೋಕಾಸೋ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಅಪಕ್ಕಮೀತಿ ಅತ್ತನಾ ಯಥಾಠಿತಾ ವುಟ್ಠಾಯ ಅಪಸಕ್ಕಿ. ಅಪಕ್ಕನ್ತೋ ಸಾಸನತೋ ಭಟ್ಠೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚುತೋ’’ತಿ. ಏವಮೇವಾತಿ ಅಪಕ್ಕಮನ್ತೋ ಚ ನ ಯಥಾ ತಥಾ ಅಪಕ್ಕಮಿ, ಯಥಾ ಪನ ಕಾಯಸ್ಸ ಭೇದಾ ಅಪಾಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತೇಯ್ಯ, ಏವಮೇವ ಅಪಕ್ಕಮಿ.

ಕೋರಖತ್ತಿಯವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೭. ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹೀತಿ ದ್ವೀಹಿ ವಾಕ್ಯೇಹಿ ಆರದ್ಧಂ ಬ್ಯತಿರೇಕವಸೇನ ತದುಭಯತ್ಥನಿದ್ದೇಸವಸೇನ ಉಪರಿದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತತ್ತಾ. ಅನುಸನ್ಧಿದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಯಥಾನುಸನ್ಧಿಸಙ್ಖಾತಅನುಸನ್ಧಿದಸ್ಸನವಸೇನ.

ಏಕಂ ಸಮಯನ್ತಿ ಚ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ’’ತಿ ಚ. ಥೂಲೂ ನಾಮ ಜನಪದೋತಿ ಜನಪದೀನಂ ರಾಜಕುಮಾರಾನಂ ವಸೇನ ತಥಾಲದ್ಧನಾಮೋ. ಕುಕ್ಕುರವತಂ ಸಮಾದಾನವಸೇನ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಕ್ಕುರವತಿಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮಾದಿನ್ನಕುಕ್ಕುರವತೋ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಮ್ಪೀತಿ ‘‘ಚತುಕ್ಕೋಣ್ಡಿಕಸ್ಸೇವ ವಿಚರಣಂ, ತಥಾ ಕತ್ವಾವ ಖಾದನಂ, ಭುಞ್ಜನಂ, ವಾಮಪಾದಂ ಉದ್ಧರಿತ್ವಾ ಮುತ್ತಸ್ಸ ವಿಸ್ಸಜ್ಜನ’’ನ್ತಿ ಏವಮಾದಿಕಂ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಸುನಖೇಹಿ ಕಾತಬ್ಬಕಿರಿಯಂ. ಚತೂಹಿ ಸರೀರಾವಯವೇಹಿ ಕುಣ್ಡನಂ ಗಮನಂ ಚತುಕ್ಕೋಣ್ಡೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಚತುಕ್ಕೋಣ್ಡಿಕೋ. ಸೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಚತೂಹಿ ಸರೀರಾವಯವೇಹಿ ಸಙ್ಘಟ್ಟಿತಗಮನೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಚತುಸಙ್ಘಟ್ಟಿತೋ’’ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದ್ವೇ ಜಣ್ಣೂನೀ’’ತಿಆದಿ. ಭಕ್ಖಸನ್ತಿ ವಾ ಭಕ್ಖಿತಬ್ಬಂ, ಅಸಿತಬ್ಬಞ್ಚ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಖಾದನೀಯಂ ಭೋಜನೀಯ’’ನ್ತಿ. ಕಾಮಂ ಖಾದನಞ್ಚ ನಾಮ ಮುಖೇನ ಕಾತಬ್ಬಂ, ಹತ್ಥೇನ ಪನ ತತ್ಥ ಉಪನಾಮನಂ ನಿವಾರೇತುಂ ಅವಧಾರಣಂ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥೇನ ಅಪರಾಮಸಿತ್ವಾ’’ತಿ, ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸುನ್ದರರೂಪೋತಿ ಸುನ್ದರಭಾವೋ. ವತಾತಿ ಪತ್ಥನತ್ಥೇ ನಿಪಾತೋ ‘‘ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಲಾಭೀ ಅಸ್ಸ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ‘‘ಸಮಣೇನ ನಾಮ ಏವರೂಪೇನ ಭವಿತಬ್ಬಂ ಅಹೋ ವತಾಹಂ ಏದಿಸೋ ಭವೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ಪತ್ಥನಾ ಅಹೋಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ.

ಗರಹತ್ಥೇ ಅಪಿ-ಕಾರೋ ‘‘ಅಪಿ ಸಿಞ್ಚೇ ಪಲಣ್ಡಕ’’ನ್ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅರಹನ್ತೇ ಚ ಬುದ್ಧೇ, ಬುದ್ಧಸಾವಕೇ ‘‘ಅರಹನ್ತೋ ಖೀಣಾಸವಾ ನ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ ಏವಂ ತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪನ್ನಾ. ಯಥಾಹ ಮಹಾಸೀಹನಾದಸುತ್ತೇ ‘‘ನತ್ಥಿ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಉತ್ತರಿಮನುಸ್ಸಧಮ್ಮಾ ಅಲಮರಿಯಞಾಣದಸ್ಸನವಿಸೇಸಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೪೬). ಸತ್ತಮಂ ದಿವಸನ್ತಿ ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನಂ. ಅಲಸಕೇನಾತಿ ಅಜೀರಣೇನ ಆಮರೋಗೇನ.

ಅಟ್ಠಿತಚಮತ್ತತಾಯ ಪುರಾಣಪಣ್ಣಸದಿಸೋ.ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕನ್ತಿ ಬೀರಣಗಚ್ಛಾ.

ಮತ್ತಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮತ್ತಂ, ಭೋಜನಮತ್ತವನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಮಾಣಯುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಮನ್ತಾ ಮನ್ತಾತಿ ಮನ್ತಾಯ ಮನ್ತಾಯ.

೮. ಏಕದ್ವೀಹಿಕಾಯ ಗಣನಾಯ. ನಿರಾಹಾರೋವ ಅಹೋಸಿ ಭಗವತೋ ವಚನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಕಾತುಕಾಮೋ, ತಥಾಭೂತೋಪಿ ಸತ್ತಮೇ ದಿವಸೇ ಉಪಟ್ಠಾಕೇನ ಉಪನೀತಂ ಭಕ್ಖಸಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಧೀ’’ತಿ ಉಪಟ್ಠಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಭೋಜನತಣ್ಹಾಯ ಆಕಡ್ಢಿಯಮಾನಹದಯೋ ತಂ ಕುಚ್ಛಿಪೂರಂ ಭುಞ್ಜಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತನಿಯಾಮೇನೇವ ಕಾಲಮಕಾಸಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಥಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಚೇಪಿ…ಪೇ… ಚಿನ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ಯದಿ ಏಸೋ ಅಚೇಲೋ ‘‘ಧೀ’’ತಿ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ‘‘ಅಜ್ಜಪಿ ಅಹಂ ನ ಭುಞ್ಜೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಯ್ಯ, ತಥಾಚಿನ್ತನೇ ಸತಿಪಿ ದೇವತಾವಿಗ್ಗಹೇನ ತಂ ದಿವಸಂ…ಪೇ… ಕರೇಯ್ಯ. ಕಸ್ಮಾ? ಅದ್ವೇಜ್ಝವಚನಾ ಹಿ ತಥಾಗತಾ, ನ ತೇಸಂ ವಚನಂ ವಿತಥಂ ಹೋತಿ.

ಗತಗತಟ್ಠಾನಂ ಅಙ್ಗಣಮೇವ ಹೋತೀತಿ ತೇಹಿ ತಂ ಕಡ್ಢಿತ್ವಾ ಗಚ್ಛನ್ತೇಹಿ ಗತಗತಪ್ಪದೇಸೋ ಉತ್ತರಕಸಾಮನ್ತಾ ವಿವಟಙ್ಗಣಮೇವ ಹುತ್ವಾ ಉಪಟ್ಠಾತಿ. ತೇತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾ. ಸುಸಾನಂಯೇವ ಗನ್ತ್ವಾತಿ ‘‘ಬೀರಣತ್ಥಮ್ಬಕಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಗಚ್ಛನ್ತಾಪಿ ಅನೇಕವಾರಂ ತಂ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ ಪುನಪಿ ತಂಯೇವ ಸುಸಾನಂ ಉಪಗನ್ತ್ವಾ.

೯. ಇದನ್ತಿ ಇದಂ ಮತಸರೀರಂ. ‘‘ತಮೇವ ವಾ ಸರೀರಂ ಕಥಾಪೇಸೀತಿ ತಂ ಸರೀರಂ ಅಧಿಟ್ಠಹಿತ್ವಾ ಠಿತಪೇತೇನ ಕಥಾಪೇಸೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಕೋರಖತ್ತಿಯಂ ವಾ ಅಸುರಯೋನಿತೋ ಆನೇತ್ವಾ ಕಥಾಪೇತು ಅಞ್ಞಂ ವಾ ಪೇತಂ, ಕೋ ಏತ್ಥ ವಿಸೇಸೋ. ‘‘ಅಚಿನ್ತೇಯ್ಯೋ ಹಿ ಬುದ್ಧವಿಸಯೋ’’ತಿ ಪನ ವಚನತೋ ತದೇವ ಸರೀರಂ ಸುನಕ್ಖತ್ತೇನ ಪಹತಮತ್ತಂ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಉಟ್ಠಾಯ ತಮತ್ಥಂ ಞಾಪೇಸೀತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುರಿಮೋಯೇವ ಪನ ಅತ್ಥೋ ಅಟ್ಠಕಥಾಸು ವಿನಿಚ್ಛಿತೋ. ತಥಾ ಹಿ ವಕ್ಖತಿ ‘‘ನಿಬ್ಬತ್ತಟ್ಠಾನತೋ’’ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೧೦).

೧೦. ವಿಪಾಕನ್ತಿ ಫಲಂ, ಅತ್ಥನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮಾನೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಮ್ಮಾ ಆನೇತಬ್ಬಾನಿ, ಸರೂಪತೋ ಆನೇತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಂ ಪಠಮಾದಿತಾ ಭಗವತಾ ವುತ್ತಾನುಪುಬ್ಬಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಕೇಚಿ ಪನೇತ್ಥ ‘‘ಪರಚಿತ್ತವಿಭಾವನಂ, ಆಯುಪರಿಚ್ಛೇದವಿಭಾವನಂ, ಬ್ಯಾಧಿವಿಭಾವನಂ, ಗತಿವಿಭಾವನಂ, ಸರೀರನಿಕ್ಖೇಪವಿಭಾವನಂ, ಸುನಕ್ಖತ್ತೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಕಥಾವಿಭಾವನಞ್ಚಾತಿ ಛ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂ ಯದಿ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ಚಿತ್ತವಿಭಾವನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಸತಿ ‘‘ಸತ್ತಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ ತಸ್ಸ ಭಾವಿಅವಣ್ಣವಿಭಾವನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ. ಅಥ ಅಚೇಲಸ್ಸ ಮರಣಚಿತ್ತವಿಭಾವನಂ, ತಂ ‘‘ಸತ್ತಮಂ ದಿವಸಂ ಕಾಲಂ ಕರಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಙ್ಗಹಿತನ್ತಿ ವಿಸುಂ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಂ.

ಅಚೇಲಕಳಾರಮಟ್ಟಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೧. ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತಮಟ್ಟಕೋತಿ ನಿಕ್ಖನ್ತದನ್ತೋ ಮಟ್ಟಕೋ. ಸೋ ಕಿರ ಅಚೇಲಕಭಾವತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಮಟ್ಟಕಿತೋ ಹುತ್ವಾ ವಿಚರಿ ವಿವರದನ್ತೋ ಚ, ತೇನ ನಂ ‘‘ಕೋರಮಟ್ಟಕೋ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾನನ್ತಿ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ತಸ್ಸ ದೇನ್ತೋ ‘‘ಸಾಧುರೂಪೋ ಅಯಂ ಸಮಣೋ’’ತಿ ಸಮ್ಭಾವೇನ್ತೋ ಅಗ್ಗಂ ಸೇಟ್ಠಂಯೇವ ದೇನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಲಾಭಗ್ಗಂ ಪತ್ತೋ, ಅಗ್ಗಲಾಭಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ಬಹೂ ಅಚೇಲಕಾ ತಂ ಪರಿವಾರೇತ್ವಾ ವಿಚರನ್ತಿ, ಗಹಟ್ಠಾ ಚ ತಂ ಬಹೂ ಅಡ್ಢಾ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನಾ ಕಾಲೇನ ಕಾಲಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸಗ್ಗಂ ಅಗ್ಗಪರಿವಾರಂ ಪತ್ತೋ’’ತಿ. ವತಾನಿಯೇವ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಪದಾನಿ. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಅಸಙ್ಕರತೋ ವತಕೋಟ್ಠಾಸಾ ವಾ.ಸಮತ್ತಾನೀತಿ ಸಮಂ ಅತ್ತನಿ ಗಹಿತಾನಿ. ಪುರತ್ಥಿಮೇನಾತಿ ಏನ-ಸದ್ದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ವೇಸಾಲಿ’’ನ್ತಿ ಉಪಯೋಗವಚನಂ, ಅವಿದೂರತ್ಥೇ ಚ ಏನ-ಸದ್ದೋ ಪಞ್ಚಮ್ಯನ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ವೇಸಾಲಿತೋ ಅವಿದೂರೇ’’ತಿ.

೧೨. ಸಾಸನೇ ಪರಿಚಯವಸೇನ ತಿಲಕ್ಖಣಾಹತಂ ಪಞ್ಹಂ ಪುಚ್ಛಿ.ನ ಸಮ್ಪಾಯಾಸೀತಿ ನಾವಬುಜ್ಝಿ ನ ಸಮ್ಪಾದೇಸಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಞಾಣಗತಿಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಪಾಯನಂ ವಾ ಸಮ್ಪಾದನಂ. ಪಞ್ಹಂ ಪುಟ್ಠಸ್ಸ ಚ ಸಮ್ಪಾದನಂ ನಾಮ ಸಮ್ಮದೇವ ಕಥನನ್ತಿ ತದಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಥ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೋಪವಸೇನ ತಸ್ಸ ಅಕ್ಖೀನಿ ಕಮ್ಪನಭಾವಂ ಆಪಜ್ಜಿಂಸೂತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಪನಕ್ಖೀನಿಪಿ ಪರಿವತ್ತೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕೋಪನ್ತಿ ಕೋಧಂ, ಸೋ ಪನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಪಕುಪ್ಪನವಸೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಪ್ಪನಾಕಾರ’’ನ್ತಿ. ದೋಸನ್ತಿ ಆಘಾತಂ, ಸೋ ಪನ ಆರಮ್ಮಣೇ ದುಸ್ಸನವಸೇನ ಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದುಸ್ಸನಾಕಾರ’’ನ್ತಿ. ಅತುಟ್ಠಾಕಾರನ್ತಿ ತುಟ್ಠಿಯಾ ಪೀತಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಪ್ಪವತ್ತಿಆಕಾರಂ. ಕಾಯವಚೀವಿಕಾರೇಹಿ ಪಾಕಟಮಕಾಸಿ. ಮಾ ವತ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಾತಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪೋ, ನೋತಿ ಮಯ್ಹನ್ತಿ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹೋ ವತ ಮೇ ನ ಭವೇಯ್ಯಾ’’ತಿ. ಮಂ ವತ ನೋತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ನೋತಿ ಸಂಸಯೇತಿ ಆಹ ‘‘ಅಹೋಸಿ ವತ ನು ಮಮಾ’’ತಿ.

೧೪. ಪರಿಪುಬ್ಬೋ ದಹಿತ-ಸದ್ದೋ ವತ್ಥನಿವಾಸನಂ ವದತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿದಹಿತೋ ನಿವತ್ಥವತ್ಥೋ’’ತಿ. ಯಸನಿಮಿತ್ತಕತಾಯ ಲಾಭಸ್ಸ ಯಸಪರಿಹಾನಿಯಾವ ಲಾಭಪರಿಹಾನಿ ವುತ್ತಾ ಹೋತೀತಿ ಪಾಳಿಯಂ ‘‘ಯಸಾ ನಿಹೀನೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ಅಚೇಲಪಾಥಿಕಪುತ್ತವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೧೫. ‘‘ಅಹಂ ಸಬ್ಬಂ ಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಏವಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ವದತಿ ಪಟಿಜಾನಾತೀತಿ ಞಾಣವಾದೋ, ತೇನ ಮಯಾ ಞಾಣವಾದೇನ ಸದ್ಧಿಂ.ಅತಿಕ್ಕಮ್ಮ ಗಚ್ಛತೋತಿ ಉಪಡ್ಢಭಾಗೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಪದೇಸಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ ಕಾತುಂ ಗಚ್ಛತೋ. ಕಿಂ ಪನಾಯಂ ಅಚೇಲೋ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ಪಮಾಣಂ ನ ಜಾನಾತೀತಿ? ನೋ ನ ಜಾನಾತಿ. ಯದಿ ಏವಂ, ಕಸ್ಮಾ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜೀತಿ? ‘‘ಏವಾಹಂ ಲೋಕೇ ಪಾಸಂಸೋ ಭವಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಕೋಹಞ್ಞೇ ಕತ್ವಾ ಸುಕ್ಖಗಜ್ಜಿತಂ ಗಜ್ಜಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಗರವಾಸಿನೋ’’ತಿಆದಿ. ಪಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಯುಗಗ್ಗಾಹಂ ಆರಭಿತ್ವಾ.

೧೬. ಹೀನಜ್ಝಾಸಯತ್ತಾ…ಪೇ… ಉದಪಾದಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕಾ ಸತ್ತಾ ಹೀನಾಧಿಮುತ್ತಿಕೇ ಏವ ಸತ್ತೇ ಸೇವನ್ತಿ ಭಜನ್ತಿ ಪಯಿರುಪಾಸನ್ತೀ’’ತಿ (ಸಂ. ನಿ. ೨.೯೮).

ಯಸ್ಮಾ ತಥಾವುತ್ತಾ ವಾಚಾ ತಥಾರೂಪಚಿತ್ತಹೇತುಕಾ, ತಞ್ಚ ಚಿತ್ತಂ ತಥಾರೂಪದಿಟ್ಠಿಚಿತ್ತಹೇತುಕಂ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ತಂ ವಾಚಂ ಅಪ್ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ತಸ್ಸಾ ಅಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಪ್ಪಹಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ, ತಸ್ಸ ಚ ಯಥಾ ಅಪ್ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ದಿಟ್ಠಿಂ ಅಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿ ಅವೋಚ. ಯಸ್ಮಾ ವಾ ತಥಾರೂಪಾ ವಾಚಾ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜಾ, ಚಿತ್ತಂ ತತೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತರಂ ತಂಸಮುಟ್ಠಾಪಕಭಾವತೋ, ದಿಟ್ಠಿ ಪನ ತತೋ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಮಾ ತದುಭಯಸ್ಸ ಮೂಲಭಾವತೋ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಮಹಾಸಾವಜ್ಜತಾಯ ಇಮಂ ವಿಭಾಗಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಅಯಂ ಅನುಕ್ಕಮೋ ಠಪಿತೋತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತೇಸಂ ಪನ ಯಥಾ ಪಹಾನಂ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ನಾಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ ವದನ್ತೋತಿ ಸಾಠೇಯ್ಯೇನ ವಿನಾ ಉಜುಕಮೇವ ‘‘ಅಹಂ ಬುದ್ಧೋ ನ ಹೋಮೀ’’ತಿ ವದನ್ತೋ. ಚಿತ್ತದಿಟ್ಠಿಪ್ಪಹಾನೇಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ. ವಿಪತೇಯ್ಯಾತಿ ಏತ್ಥ ವಿ-ಸದ್ದೋ ಪಠಮೇ ವಿಕಪ್ಪೇ ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಂ, ದುತಿಯೇ ಪನ ವಿಸರಣತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತಧಾ ವಾ ಪನ ಫಲೇಯ್ಯಾ’’ತಿ.

೧೭. ಏಕಂಸೇನಾತಿ ಏಕನ್ತೇನ, ಏಕನ್ತಿಕಂ ಪನ ವಚನಪರಿಯಾಯವಿನಿಮುತ್ತಂ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನಾ’’ತಿ. ಓಧಾರಿತಾತಿ ಅವಧಾರಿತಾ ನಿಯಮೇತ್ವಾ ಭಾಸಿತಾ. ವಿಗತರೂಪೇನಾತಿ ಅಪಗತಸಭಾವೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಗಚ್ಛಿತಸಭಾವೇನಾ’’ತಿ, ಇದ್ಧಾನುಭಾವೇನ ಅಪನೀತಸಕಭಾವೇನ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅತ್ತನೋ’’ತಿಆದಿ.

೧೮. ದ್ವಯಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ ದ್ವಯಗಾಮಿನೀ. ಕೀದಿಸಂ ದ್ವಯನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸರೂಪೇನಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಞ್ಹಿ ಸೋ ಗಣ್ಡಸ್ಸುಪರಿಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾದೋಸಂ.

೧೯. ಅಜಿತಸ್ಸ ಲಿಚ್ಛವಿಸೇನಾಪತಿಸ್ಸ ಮಹಾನಿರಯೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತ್ವಾ ತತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ಅಚೇಲಸ್ಸ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತಸ್ಸ ಸನ್ತಿಕೇ ಪರೋದನಂ. ಅಭಾವಾತಿ ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಕರಣಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ಭಗವಾ ಪನ ಸನ್ನಿಪತಿತಪರಿಸಾಯಂ ಪಸಾದಜನನತ್ಥಂ ತದನುರೂಪಂ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಮಕಾಸಿಯೇವ. ಯಥಾಹ ‘‘ತೇಜೋಧಾತುಂ ಸಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ.

ಇದ್ಧಿಪಾಟಿಹಾರಿಯಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೨೦. ನಿಚಯನಂ ಧನಧಞ್ಞಾನಂ ಸಞ್ಚಯನಂ ನಿಚಯೋ, ತತ್ಥ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ನೇಚಯಿಕಾ, ಗಹಪತಿ ಏವ ನೇಚಯಿಕಾ ಗಹಪತಿನೇಚಯಿಕಾ. ಏತ್ತಕಾನಿ ಜಙ್ಘಸಹಸ್ಸಾನೀತಿ ಪರಿಮಾಣಾಭಾವತೋ ಸಹಸ್ಸೇಹಿಪಿ ಅಪರಿಮಾಣಗಣನಾ. ತೇನೇವಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ವಸೇನ ಸನ್ನಿಪತಿತಾಯ ಏವಂ ಮಹತಿಯಾ ಪರಿಸಾಯ ಬನ್ಧನಮೋಕ್ಖಂ ಕಾತುಂ ಲಬ್ಭತಿ, ಏತೇನೇವ ಕಾರಣೇನ.

೨೧. ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯನ್ತಿ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ಉತ್ರಾಸನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಭಯಂ, ನ ಞಾಣಭಯಂ, ನಾಪಿ ‘‘ಭಾಯತಿ ಏತಸ್ಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಂ ಆರಮ್ಮಣಭಯಂ. ಛಮ್ಭಿತತ್ತನ್ತಿ ತೇನೇವ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಭಯೇನ ಸಕಲಸರೀರಸ್ಸ ಛಮ್ಭಿತಭಾವೋ. ಲೋಮಹಂಸೋತಿ ತೇನೇವ ಭಯೇನ, ತೇನ ಚ ಛಮ್ಭಿತತ್ತೇನ ಸಕಲಸರೀರೇ ಲೋಮಾನಂ ಹಟ್ಠಭಾವೋ, ಸೋ ಪನ ತೇಸಂ ಭಿತ್ತಿಯಂ ನಾಗದನ್ತಾನಂ ವಿಯ ಉದ್ಧಂಮುಖತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಮಾನಂ ಉದ್ಧಗ್ಗಭಾವೋ’’ತಿ. ಅನ್ತನ್ತೇನ ಆವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ನಿಸೀದನತ್ಥಂ ನಿಗೂಳ್ಹಟ್ಠಾನಂ ಉಪಪರಿಕ್ಖನ್ತೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮಂ ಪರಿಯನ್ತೇನ ಅನುಸಂಯಾಯಿತ್ವಾ, ಕಸ್ಸಚಿದೇವ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸ್ಸ ವಾ ಸುನಕ್ಖತ್ತಸದಿಸಸ್ಸ ವಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಪಟಿಞ್ಞಂ ಅಪ್ಪಹಾಯ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೇ ಸತ್ತಧಾ ತಸ್ಸ ಮುದ್ಧಾಫಲನಂ ಧಮ್ಮತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾ ನಸ್ಸತು ಬಾಲೋ’’ತಿಆದಿ.

೨೨. ಸಂಸಪ್ಪತೀತಿ ತತ್ಥೇವ ಪಾಸಾಣಫಲಕೇ ಬಾಲದಾರಕೋ ವಿಯ ಉಟ್ಠಾತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ ಅವಸೀದನವಸೇನ ಇತೋ ಚಿತೋ ಚ ಸಂಸಪ್ಪತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಓಸೀದತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥೇವ ಸಞ್ಚರತೀತಿ ತಸ್ಮಿಂಯೇವ ಪಾಸಾಣೇ ಆನಿಸದುಪಟ್ಠಿನೋ ಸಞ್ಚಲನಂ ನಿಸಜ್ಜವಸೇನೇವ ಸಞ್ಚರತಿ, ನ ಉಟ್ಠಾಯ ಪದಸಾ.

೨೩. ವಿನಟ್ಠರೂಪೋತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾಯ ವಿನಾಸೇನ, ಲಾಭಸ್ಸ ವಿನಾಸೇನ ಚ ವಿನಟ್ಠಸಭಾವೋ.

ಪಠಮಭಾಣವಾರವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨೫. ಗೋಯುತ್ತೇಹೀತಿ ಬಲವನ್ತಬಲೀಬದ್ದಯೋಜಿತೇಹಿ.

೨೬. ತಸ್ಸಾತಿ ಜಾಲಿಯಸ್ಸ. ಅಯಞ್ಹಿ ಮಣ್ಡಿಸೇನ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಭಗವನ್ತಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಧಮ್ಮಂ ಸುಣಿ, ತತೋ ಪುರೇತರಂ ಭಗವತೋ ಗುಣಾನಂ ಅಜಾನನಕಾಲೇ ಅಯಂ ಪವತ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಿಟ್ಠತು ತಾವ ಪಾಟಿಹಾರಿಯಂ…ಪೇ… ಪರಾಜಯೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

೨೭. ತಿಣಸೀಹೋತಿ ತಿಣಸದಿಸಹರಿತವಣ್ಣೋ ಸೀಹೋ. ಕಾಳಸೀಹೋತಿ ಕಾಳವಣ್ಣೋ ಸೀಹೋ. ಪಣ್ಡುಸೀಹೋತಿ ಪಣ್ಡುವಣ್ಣೋ ಸೀಹೋ. ಕೇಸರಸೀಹೋತಿ ಕೇಸರವನ್ತೋ ಸೇತವಣ್ಣೋ, ಲೋಹಿತವಣ್ಣೋ ವಾ ಸೀಹೋ. ಮಿಗರಞ್ಞೋತಿ ಏತ್ಥ ಮಿಗ-ಸದ್ದೋ ಕಿಞ್ಚಾಪಿ ಪಸದಕುರುಙ್ಗಾದೀಸು ಕೇಸುಚಿದೇವ ಚತುಪ್ಪದೇಸು ನಿರುಳ್ಹೋ, ಇಧ ಪನ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣವಸೇನಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಮಿಗರಞ್ಞೋತಿ ಸಬ್ಬಚತುಪ್ಪದಾನಂ ರಞ್ಞೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಆಗನ್ತ್ವಾ ಸೇತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ಆಸಯೋ, ನಿವಾಸನಟ್ಠಾನಂ. ಸೀಹನಾದನ್ತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಾನಂ ಸಹನತೋ, ಪಟಿಪಕ್ಖಸ್ಸ ಚ ಹನನತೋ ‘‘ಸೀಹೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮಸ್ಸ ಮಿಗಾಧಿಪಸ್ಸ ಘೋಸಂ, ಸೋ ಪನ ತೇನ ಯಸ್ಮಾ ಕುತೋಚಿಪಿ ಅಭೀತಭಾವೇನ ಪವತ್ತೀಯತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಭೀತನಾದ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ತಾಸು ತಾಸು ದಿಸಾಸು ಗನ್ತ್ವಾ ಚರಿತಬ್ಬತಾಯ ಭಕ್ಖಿತಬ್ಬತಾಯ ಗೋಚರೋ ಘಾಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಗೋಚರಾಯಾತಿ ಆಹಾರತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ವರಂ ವರನ್ತಿ ಮಿಗಸಙ್ಘೇ ಮಿಗಸಮೂಹೇ ಮುದುಮಂಸತಾಯ ವರಂ ವರಂ ಮಹಿಂಸವನವರಾಹಾದಿಂ ವಧಿತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಥೂಲಂ ಥೂಲ’’ನ್ತಿ. ವರವರಭಾವೇನ ಹಿ ತಸ್ಸ ವರಭಾವೋ ಇಚ್ಛಿತೋ. ಸೂರಭಾವಂ ಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ ಸೂರಭಾವಸನ್ನಿಸ್ಸಿತಂ, ತೇನ. ಸೂರಭಾವೇನಾಪಿ ಹಿ ‘‘ಕಿಂ ಇಮೇ ಪಾಣಕೇ ದುಬ್ಬಲೇ ಹನ್ತ್ವಾ’’ತಿ ಅಪ್ಪಥಾಮೇಸು ಪಾಣೇಸು ಕಾರುಞ್ಞಂ ಉಪತಿಟ್ಠತಿ.

೨೮. ವಿಘಾಸೋತಿ ಪರಸ್ಸ ಭಕ್ಖಿತಸೇಸತಾಯ ವಿರೂಪೋ ಘಾಸೋ ವಿಘಾಸೋ, ಉಚ್ಛಿಟ್ಠಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಕ್ಖಿತಾತಿರಿತ್ತಮಂಸ’’ನ್ತಿ, ತಸ್ಮಿಂ ವಿಘಾಸೇ, ವಿಘಾಸನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಸ್ಮಿಮಾನದೋಸೇನಾತಿ ಅಸ್ಮಿಮಾನದೋಸಹೇತು, ಅಹಂಕಾರನಿಮಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಅಸ್ಮಿಮಾನೋ ಯಥಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ರಾಯ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

‘‘ಸೇಗಾಲಕಂಯೇವಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋ, ಯಥಾವುತ್ತೋವ ಅತ್ಥೋ. ಭೇರಣ್ಡಕಂಯೇವಾತಿ ಭೇರಣ್ಡಸಕುಣರವಸದಿಸಂಯೇವ, ಭೇರಣ್ಡೋ ನಾಮ ಏಕೋ ಪಕ್ಖೀ ದ್ವಿಮುಖೋ, ತಸ್ಸ ಕಿರ ಸದ್ದೋ ಅತಿವಿಯ ವಿರೂಪೋ ಅಮನಾಪೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅಪ್ಪಿಯಅಮನಾಪಸದ್ದಮೇವಾ’’ತಿ. ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸೇಸತೋ ಸುಟ್ಠು ಗತಾತಿ ಸುಗತಾ, ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಾ. ತೇ ಅಪದಾಯನ್ತಿ ಸೋಧೇನ್ತಿ ಸತ್ತಸನ್ತಾನಂ ಏತೇಹೀತಿ ಸುಗತಾಪದಾನಾನಿ, ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ. ಯಸ್ಮಾ ತಾಹಿ ತೇ ‘‘ಸುಗತಾ’’ತಿ ಲಕ್ಖೀಯನ್ತಿ, ತಾ ಚ ತೇಸಂ ಓವಾದಭೂತಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸುಗತಲಕ್ಖಣೇಸೂ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯದಿ ತಾ ಸುಗತಸ್ಸ ಲಕ್ಖಣಭೂತಾ, ಸಾಸನಭೂತಾ ಚ, ಕಥಂ ಪನೇಸ ಪಾಥಿಕಪುತ್ತೋ ತತ್ಥ ತಾಸು ಸಿಕ್ಖಾಸು ಜೀವತಿ, ಕೋ ತಸ್ಸ ತಾಹಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏತಸ್ಸ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಸಮ್ಬುದ್ಧಾನಂ ದೇಮಾತಿ ದೇನ್ತೀತಿ ಬುದ್ಧಸಞ್ಞಾಯ ದೇನ್ತೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನ ಏಸ…ಪೇ… ಜೀವತಿ ನಾಮ ನ ಸುಗತನ್ವಯಅಜ್ಝುಪಗಮನತೋ. ‘‘ತಥಾಗತೇ’’ತಿಆದಿ ಏಕತ್ತೇ ಪುಥುವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತಥಾಗತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಬಹುವಚನಂ ಏವ ಗರುಸ್ಮಿಂ ಏಕಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ಬಹುವಚನಪ್ಪಯೋಗತೋ ಏಕವಚನಂ ವಿಯ ವುತ್ತಂ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನ.

೨೯. ಸಮೇಕ್ಖಿತ್ವಾತಿ ಸಮಂ ಕತ್ವಾ ಮಿಚ್ಛಾದಸ್ಸನೇನ ಅಪೇಕ್ಖಿತ್ವಾ, ತಂ ಪನ ಅಪೇಕ್ಖನಂ ತಥಾ ಮಞ್ಞನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಞ್ಞಿತ್ವಾ’’ತಿ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತಂ ಸಮೇಕ್ಖನಮ್ಪಿ ಮಞ್ಞನಂ ಏವಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಮಞ್ಞೀತಿ ಪುನ ಅಮಞ್ಞಿತ್ಥಾ’’ತಿ, ತೇನ ಅಪರಾಪರಂ ತಸ್ಸ ಮಞ್ಞನಪ್ಪವತ್ತಿಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಭೇರಣ್ಡಕರವಂ ಕೋಸತಿ ವಿಕ್ಕೋಸತೀತಿ ಕೋತ್ಥು.

೩೦. ತೇ ತೇ ಪಾಣೇ ಬ್ಯಾಪಾದೇನ್ತೋ ಘಸತೀತಿ ಬ್ಯಗ್ಘೋತಿ ಇಮಿನಾ ನಿಬ್ಬಚನೇನ ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘೋ’’ತಿ ಮಿಗರಾಜಸ್ಸಪಿ ಸಿಯಾ ನಾಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘೋತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಸೀಹೋಹಮಸ್ಮೀತಿ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ. ಯದಿಪಿ ಯಥಾವುತ್ತನಿಬ್ಬಚನವಸೇನ ಸೀಹೋಪಿ ‘‘ಬ್ಯಗ್ಘೋ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ, ಬ್ಯಗ್ಘ-ಸದ್ದೋ ಪನ ಮಿಗರಾಜೇ ಏವ ನಿರುಳ್ಹೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸೀಹೇನ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

೩೧. ಸೀಹೇನ ವಿಚರಿತವನೇ ಸಂವಡ್ಢತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಹಾವನೇ ಸುಞ್ಞವನೇ ವಿವಡ್ಢೋ’’ತಿ.

೩೪. ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಾತಿ ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನತೋ. ತಣ್ಹಾಬನ್ಧನಞ್ಹಿ ಥಿರಂ ದಳ್ಹಬನ್ಧನಂ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಂ. ಯಥಾಹ –

‘‘ಸಾರತ್ತರತ್ತಾ ಮಣಿಕುಣ್ಡಲೇಸು,

ಪುತ್ತೇಸು ದಾರೇಸು ಚ ಯಾ ಅಪೇಕ್ಖಾ;

ಏತಂ ದಳ್ಹಂ ಬನ್ಧನಮಾಹು ಧೀರಾ,

ಓಹಾರಿನಂ ಸಿಥಿಲಂ ದುಪ್ಪಮುಞ್ಚ’’ನ್ತಿ. (ಧ. ಪ. ೩೪೬; ಜಾ. ೧.೨.೧೦೨);

ಕಿಲೇಸಬನ್ಧನಾತಿ ವಾ ದಸವಿಧಸಂಯೋಜನತೋ. ಮಹಾವಿದುಗ್ಗಂ ನಾಮ ಚತ್ತಾರೋ ಓಘಾ ಮಹನ್ತಂ ಜಲವಿದುಗ್ಗಂ ವಿಯ ಅನುಪಚಿತಕುಸಲಸಮ್ಭಾರೇಹಿ ದುಗ್ಗಮಟ್ಠೇನ.

ಅಗ್ಗಞ್ಞಪಞ್ಞತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಇಮಸ್ಸ ಪದಸ್ಸ. ಇದಂ ನಾಮ ಲೋಕಸ್ಸ ಅಗ್ಗನ್ತಿ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ತಂ ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ, ಸೋ ಪನ ಲೋಕಸ್ಸ ಉಪ್ಪತ್ತಿಕ್ಕಮೋ ಪವತ್ತಿ ಪವೇಣೀ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಲೋಕುಪ್ಪತ್ತಿಚರಿಯವಂಸ’’ನ್ತಿ. ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಉತ್ತರಿತರಂ ನಾಮ ಕಿಞ್ಚಿ ನತ್ಥಿ ಪಜಾನಿತಬ್ಬೇಸು, ತಂ ಪನ ಕೋಟಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಾವ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಾ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಮಮ ಪಜಾನನಾ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದೇನ್ತೋ ತಣ್ಹಾವಸೇನ, ‘‘ಅಹಂ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೋ ದಿಟ್ಠಿವಸೇನ, ‘‘ಸುಟ್ಠು ಪಜಾನಾಮಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ ಪಗ್ಗಣ್ಹನ್ತೋ ಮಾನವಸೇನ ನ ಪರಾಮಸಾಮೀತಿ ಯೋಜನಾ. ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವಾ’’ತಿ ಪದಂ ‘‘ನಿಬ್ಬುತಿ ವಿದಿತಾ’’ತಿ ಪದದ್ವಯೇನಾಪಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ಉಪ್ಪಾದಿತಾ ನಿಬ್ಬುತಿ ಚ ಪಚ್ಚತ್ತಂಯೇವ ವಿದಿತಾ’’ತಿ, ಸಯಮ್ಭುಞಾಣೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತಾ ನಿಬ್ಬುತಿ ಸಯಮೇವ ವಿದಿತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಪಚ್ಚತ್ತ’’ನ್ತಿ ಪದಂ ವಿವಿಧವಿಭತ್ತಿಕಂ ಹುತ್ವಾ ಆವುತ್ತಿನಯೇನ ಆವತ್ತತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತನಾಯೇವ ಅತ್ತನೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಅವಿದಿತನಿಬ್ಬಾನಾತಿ ಅಪ್ಪಟಿಲದ್ಧನಿಬ್ಬಾನಾ ಮಿಚ್ಛಾಪಟಿಪನ್ನತ್ತಾ. ಪಜಾನನಮ್ಪಿ ಹಿ ತದಧಿಗಮವಸೇನೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಏತಿ ಇಟ್ಠಭಾವೇನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಅಯೋ, ಸುಖಂ. ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನಯೋ, ದುಕ್ಖಂ. ತದೇವ ಹಿತಸುಖಸ್ಸ ಬ್ಯಸನತೋ ಬ್ಯಸನಂ.

೩೭. ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋತಿ ಭಗವಾಪಿ ‘‘ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯೋ ತತ್ಥ ಸಾರಸಞ್ಞೀ’’ತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ. ಆಧಿಪಚ್ಚಭಾವೇನಾತಿ ಆಧಿಪಚ್ಚಸಭಾವೇನ. ಯಸ್ಸ ಆಚರಿಯವಾದಸ್ಸ ವಸೇನ ಪುರಿಸೋ ‘‘ಆಚರಿಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ಆಚರಿಯವಾದೋ ಆಚರಿಯಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಆಚರಿಯಭಾವಂ ಆಚರಿಯವಾದ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಆಚರಿಯವಾದೇ. ಇತಿ ಕತ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಕಾರಣೇನ. ಸೋತಿ ಆಚರಿಯವಾದೋ. ‘‘ಅಗ್ಗಞ್ಞಂ’’ ತ್ವೇವ ವುತ್ತೋ ಅಗ್ಗಞ್ಞವಿಸಯತ್ತಾ. ಕೇನ ವಿಹಿತನ್ತಿ ಕೇನ ಪಕಾರೇನ ವಿಹಿತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕೇನ ವಿಹಿತಂ ಕಿನ್ತಿ ವಿಹಿತ’’ನ್ತಿ. ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಜಾಲಸಂವಣ್ಣನಾಯಂ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೮). ತತ್ಥ ಹಿ ವಿತ್ಥಾರತೋ ವುತ್ತವಿಧಿಂ ಇಧ ಅತಿದಿಸತಿ, ಪಾಳಿ ಪನ ತತ್ಥ ಚೇವ ಇಧ ಚ ಏಕಸದಿಸಾ ವಾತಿ.

೪೧. ಖಿಡ್ಡಾ ಪದೋಸಿಕಾ ಮೂಲಭೂತಾ ಏತ್ಥ ಸನ್ತೀತಿ ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಂ, ಆಚರಿಯಕಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಖಿಡ್ಡಾಪದೋಸಿಕಮೂಲಕ’’ನ್ತಿ. ಮನೋಪದೋಸಿಕನ್ತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

೪೭. ಯೇನ ವಚನೇನ ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖನ್ತಿ, ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಮಾನತಾ ನಾಮ ಅತ್ಥವಸೇನೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಟ್ಠೇನಾ’’ತಿ. ತುಚ್ಛಾ, ಮುಸಾತಿ ಚ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ತುಚ್ಛೇನ, ಮುಸಾವಾದೇನಾ’’ತಿ. ವಚನಸ್ಸ ಅನ್ತೋಸಾರಂ ನಾಮ ಅವಿಪರೀತೋ ಅತ್ಥೋತಿ ತದಭಾವೇನಾಹ ‘‘ಅನ್ತೋಸಾರವಿರಹಿತೇನಾ’’ತಿ. ಅಭಿಆಚಿಕ್ಖನ್ತೀತಿ ಅಭಿಭವಿತ್ವಾ ಘಟ್ಟೇನ್ತಾ ಕಥೇನ್ತಿ, ಅಕ್ಕೋಸನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪರೀತಸಞ್ಞೋತಿ ಅಯಾಥಾವಸಞ್ಞೋ. ಸುಭಂ ವಿಮೋಕ್ಖನ್ತಿ ‘‘ಸುಭ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತವಿಮೋಕ್ಖಂ. ವಣ್ಣಕಸಿಣನ್ತಿ ಸುನೀಲಕಸುಪೀತಕಾದಿವಣ್ಣಕಸಿಣಂ. ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಯಂ ಸುಭಂ, ಅಸುಭಞ್ಚ ವಣ್ಣಕಸಿಣಂ, ತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಂ. ನ ಅಸುಭನ್ತಿ ಅಸುಭಮ್ಪಿ ‘‘ಅಸುಭ’’ನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ನ ಸಞ್ಜಾನಾತಿ, ಅಥ ಖೋ ‘‘ಸುಭಂ’’ ತ್ವೇವ ಸಞ್ಜಾನಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ವಿಪರೀತಾ ಅಯಾಥಾವಗಾಹಿತಾಯ, ಅಯಾಥಾವವಾದಿತಾಯ ಚ.

೪೮. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಅವಿಸ್ಸಟ್ಠಮಿಚ್ಛಾಗಾಹಿತಾಯ ಸಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಪಜ್ಜಿತುಕಾಮೋ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪನ್ನಂ ವಿಯ ಮಂ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ, ಭಿಕ್ಖವೋ ಚ ಸಞ್ಜಾನನ್ತೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ತಥಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತು’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಯಾ ಏತಸ್ಸ…ಪೇ… ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ಮಮ್ಮನ್ತಿ ಮಮ್ಮಪ್ಪದೇಸಂ ಪೀಳಾಜನನಟ್ಠಾನಂ. ಸುಟ್ಠೂತಿ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ. ಯಥಾ ನ ವಿನಸ್ಸತಿ, ಏವಂ ಅನುರಕ್ಖ.

ವಾಸನಾಯಾತಿ ಕಿಲೇಸಕ್ಖಯಾವಹಾಯ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ವಾಸನಾಯ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಪಾಥಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ.

೨. ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ನಿಗ್ರೋಧಪರಿಬ್ಬಾಜಕವತ್ಥುವಣ್ಣನಾ

೪೯. ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೇ ಸಾಮಿವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಕೇ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾರಾಮೇ’’ತಿ. ‘‘ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಥಾ ಸತಿ ಅಧಿಕರಣೇ ಏತಂ ಭುಮ್ಮಂ. ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ರಞ್ಞೋ ದೇವಿಯಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ಆರಾಮೋ ಉದುಮ್ಬರಿಕಾ, ತಸ್ಸಂ ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದುಮ್ಬರಿಕಾಯ ದೇವಿಯಾ ಸನ್ತಕೇ’’ತಿ. ತಾಯ ಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿತೋ ತಸ್ಸಾ ಸನ್ತಕೋ. ವರಣಾದಿಪಾಠವಸೇನ ಚೇತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತತ್ಥಬೋಧಕಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ. ಸನ್ಧಾನೋತಿ ಭಿನ್ನಾನಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಸನ್ಧಾಪನೇನ ‘‘ಸನ್ಧಾನೋ’’ತಿ ಏವಂ ಲದ್ಧನಾಮೋ. ಸಂವಣ್ಣಿತೋತಿ ಪಸಂಸಿತೋ. ಇರಿಯತೀತಿ ಪವತ್ತತಿ. ಅರಿಯೇನ ಞಾಣೇನಾತಿ ಕಿಲೇಸೇಹಿ ಆರಕತ್ತಾ ಅರಿಯೇನ ಲೋಕುತ್ತರೇನ ಞಾಣೇನ. ಅರಿಯಾಯ ವಿಮುತ್ತಿಯಾತಿ ಸುವಿಸುದ್ಧಾಯ ಲೋಕುತ್ತರಫಲವಿಮುತ್ತಿಯಾ.

ದಿವಾ-ಸದ್ದೋ ದಿನ-ಸದ್ದೋ ವಿಯ ದಿವಸಪರಿಯಾಯೋ, ತಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಭಾವೇನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ದಿವಾ-ಸದ್ದೋ ಸವಿಸೇಸಂ ದಿವಸಭಾಗಂ ದೀಪೇತೀತಿ ಆಹ ‘‘ದಿವಸಸ್ಸ ದಿವಾ’’ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ಸಮಾಪನ್ನಸ್ಸ ಚಿತ್ತಂ ನಾನಾರಮ್ಮಣತೋ ಪಟಿಸಂಹತಂ ಹೋತಿ, ಝಾನಸಮಙ್ಗೀ ಚ ಪವಿವೇಕೂಪಗಮನೇನ ಸಙ್ಗಣಿಕಾಭಾವತೋ ಏಕಾಕಿಯಾಯ ನಿಲೀನೋ ವಿಯ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತೋ ತತೋ…ಪೇ… ಗತೋ’’ತಿ. ಮನೋ ಭವನ್ತಿ ಮನಸೋ ವಿವಟ್ಟನಿಸ್ಸಿತಂ ವಡ್ಢಿಂ ಆವಹನ್ತೀತಿ ಮನೋಭಾವನಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮನವಡ್ಢಕಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಉನ್ನಮತಿ ನ ಸಙ್ಕುಚತಿ, ಅಲೀನಞ್ಚ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೫೧. ಯಾವತಾತಿ ಯಾವನ್ತೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ಯತ್ತಕಾ’’ತಿ. ತೇಸನ್ತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಸಾಮಿವಚನಂ. ನಿದ್ಧಾರಣಞ್ಚ ಕೇನಚಿ ವಿಸೇಸೇನ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ಯೇಹಿ ಚ ಗುಣವಿಸೇಸೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತಾ ಭಗವತೋ ಸಾವಕಾ ಉಪಾಸಕಾ ರಾಜಗಹೇ ಪಟಿವಸನ್ತಿ, ಅಯಞ್ಚ ತೇಹಿ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಇಮಂ ವಿಸೇಸಂ ದೀಪೇತುಂ ‘‘ತೇಸಂ ಅಬ್ಭನ್ತರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಭಗವತೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ.

೫೨. ತೇಸನ್ತಿ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ. ಕಥಾಯಾತಿ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾಯ. ದಸ್ಸನೇನಾತಿ ದಿಟ್ಠಿದಸ್ಸನೇನ. ಆಕಪ್ಪೇನಾತಿ ವೇಸೇನ. ಕುತ್ತೇನಾತಿ ಕಿರಿಯಾಯ. ಆಚಾರೇನಾತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಆಚರಿತಬ್ಬಆಚಾರೇನ. ವಿಹಾರೇನಾತಿ ರತ್ತಿನ್ದಿವಂ ವಿಹರಿತಬ್ಬವಿಹರಣೇನ. ಇರಿಯಾಪಥೇನಾತಿ ಠಾನಾದಿಇರಿಯಾಪಥೇನ. ಅಞ್ಞಾಕಾರತಾಯ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥೇ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾ. ಸಙ್ಗನ್ತ್ವಾ ಸಮಾಗನ್ತ್ವಾ ರಾಸೀ ಹುತ್ವಾ ಪರೇಹಿ ನಿಸಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ. ಅರಞ್ಞಾನಿ ಚ ತಾನಿ ವನಪತ್ಥಾನಿ ಚಾತಿ ಅರಞ್ಞವನಪತ್ಥಾನಿ. ತತ್ಥ ಯಂ ಅರಞ್ಞಕಙ್ಗನಿಪ್ಫಾದಕಂ ಆರಞ್ಞಕಾನಂ, ತಂ ‘‘ಅರಞ್ಞ’’ನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಗಾಮನ್ತಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಅನುಪಚಾರಟ್ಠಾನಂ, ಯತ್ಥ ನ ಕಸೀಯತಿ ನ ವಪ್ಪೀಯತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ದೂರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ ‘‘ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ವನಸಣ್ಡಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಭೀಸನಕಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಸಲೋಮಹಂಸಾನಮೇತಂ, ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಮೇತಂ ವನಪತ್ಥನ್ತಿ ನ ಮನುಸ್ಸೂಪಚಾರಾನಮೇತಂ ಸೇನಾಸನಾನಂ ಅಧಿವಚನ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೫೩೧). ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಗಾಮೂಪಚಾರತೋ ಮುತ್ತಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ಪನ್ತಾನೀತಿ ಪರಿಯನ್ತಾನಿ ಅತಿದೂರಾನಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ದೂರತರಾನೀ’’ತಿಆದಿ. ವಿಹಾರೂಪಚಾರೇನಾತಿ ವಿಹಾರಸ್ಸ ಉಪಚಾರಪ್ಪದೇಸೇನ. ಅದ್ಧಿಕಜನಸ್ಸಾತಿ ಮಗ್ಗಗಾಮಿನೋ ಜನಸ್ಸ. ಮನ್ದಸದ್ದಾನೀತಿ ಉಚ್ಚಾಸದ್ದಮಹಾಸದ್ದಾಭಾವತೋ ತನುಸದ್ದಾನಿ. ಮನುಸ್ಸೇಹಿ ಸಮಾಗಮ್ಮ ಏಕಜ್ಝಂ ಪವತ್ತಿತಸದ್ದೋ ನಿಗ್ಘೋಸೋ, ತಸ್ಸ ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ಥೋ ದುಬ್ಬಿಭಾವಿತೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅವಿಭಾವಿತತ್ಥೇನ ನಿಗ್ಘೋಸೇನಾ’’ತಿ. ವಿಗತವಾತಾನೀತಿ ವಿಗತಸದ್ದಾನಿ. ‘‘ರಹಸ್ಸ ಕರಣಸ್ಸ ಯುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾಪಿ ತೇಸಂ ಠಾನಾನಂ ಅರಞ್ಞಲಕ್ಖಣಯುತ್ತತಂ, ಜನವಿವಿತ್ತತಂ, ವನವಿವಿತ್ತಮೇವ ಚ ವಿಭಾವೇತಿ, ತಥಾ ‘‘ಏಕೀಭಾವಸ್ಸ ಅನುರೂಪಾನೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ.

೫೩. ಕೇನಾತಿ ಹೇತುಮ್ಹಿ, ಸಹಯೋಗೇ ಚ ಕರಣವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಕೇನ ಪುಗ್ಗಲೇನ ಸದ್ಧಿ’’ನ್ತಿ. ಏಕೋಪಿ ಹಿ ವಿಭತ್ತಿನಿದ್ದೇಸೋ ಅನೇಕತ್ಥವಿಭಾವನೋ ಹೋತಿ, ತಥಾ ತದ್ಧಿತತ್ಥಪದಸಮಾಹಾರೇತಿ.

ಸಂಸನ್ದನನ್ತಿ ಆಲಾಪಸಲ್ಲಾಪವಸೇನ ಕಥಾಸಂಸನ್ದನಂ. ಞಾಣಬ್ಯತ್ತಭಾವನ್ತಿ ಬ್ಯತ್ತಞಾಣಭಾವಂ, ಸೋ ಪನ ಪರಸ್ಸ ವಚನೇ ಉತ್ತರದಾನವಸೇನ, ಪರೇನ ವಾ ವುತ್ತಉತ್ತರೇ ಪಚ್ಚುತ್ತರದಾನವಸೇನ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತರಪಚ್ಚುತ್ತರನಯೇನಾ’’ತಿ. ಯೋ ಹಿ ಪರಸ್ಸ ವಚನಂ ತಿಪುಕ್ಖಲೇನ ನಯೇನ ರೂಪೇತಿ, ತಥಾ ಪರಸ್ಸ ರೂಪನವಚನಂ ಜಾತಿಭಾವಂ ಆಪಾದೇತಿ, ತಸ್ಸ ತಾದಿಸಂ ವಚನಸಭಾವಂ ಞಾಣವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ವಿಭಾವೇತಿ ಪಾಕಟಂ ಕರೋತೀತಿ. ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇಸು ನಟ್ಠಾತಿ ಸುಞ್ಞಾಗಾರೇಸು ನಿವಾಸೇಸು ನಟ್ಠಾ ವಿನಟ್ಠಾ ಅಭಾವಂ ಗತಾ. ನಾಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾ ನಸ್ಸೇಯ್ಯ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಕತಪುಚ್ಛನಪಟಿಪುಚ್ಛನನಿಮಿತ್ತಂ ನಾನಾಪಟಿಭಾನುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ವಿಸಾರಮಾಪನ್ನಂ ಪುಚ್ಛಿತಂ ಪಞ್ಹಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತುಂ ಅಸಮತ್ಥತಾಯ. ಓರೋಧೇಯ್ಯಾಮಾತಿ ನಿರುಸ್ಸಾಹಂ ವಿಯ ಕರೋನ್ತಾ ಅವರೋಧೇಯ್ಯಾಮ, ತಂ ಪರಸ್ಸ ಓರೋಧನಂ ವಾದಜಾಲೇನ ವಿನನ್ಧನಂ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿನನ್ಧೇಯ್ಯಾಮಾ’’ತಿ. ತದತ್ಥಂ ತೇನ ತುಚ್ಛಕುಮ್ಭಿನಿದಸ್ಸನಂ ಕತಂ, ತಂ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪೂರಿತಘಟೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಬಲಂ ದೀಪೇನ್ತೋತಿ ಅಭೂತಮೇವ ಅತ್ತನೋ ಞಾಣಬಲಂ ಪಕಾಸೇನ್ತೋ. ಅಸಮ್ಭಿನ್ನನ್ತಿ ಜಾತಿಸಮ್ಭೇದಾಭಾವೇನ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಂ. ಅಞ್ಞಜಾತಿಸಮ್ಭೇದೇ ಸತಿ ಅಸ್ಸತರಸ್ಸ ಅಸ್ಸಸ್ಸ ಜಾತಭಾವೋ ವಿಯ ಸೀಹಸ್ಸಪಿ ಸೀಹಥಾಮಾಭಾವೋ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಕೇಸರಸೀಹ’’ನ್ತಿ. ಠಾನಸೋ ವಾತಿ ತಙ್ಖಣೇ ಏವ.

೫೪. ‘‘ಸುಮಾಗಧಾ ನಾಮ ನದೀ’’ತಿ ಕೇಚಿ, ತಂ ಮಿಚ್ಛಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸುಮಾಗಧಾ ನಾಮ ಪೋಕ್ಖರಣೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತಸ್ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಭಾವಸ್ಸ ಸುತ್ತನ್ತರೇ ಆಗತತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ ತೀರೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಮೋರಾನಂ ನಿವಾಪೋ ಏತ್ಥಾತಿ ಮೋರನಿವಾಪೋ. ಬ್ಯಧಿಕರಣಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಪದಾನಂ ಬಾಹಿರತ್ಥಸಮಾಸೋ ಹೋತಿಯೇವ ಯಥಾ ‘‘ಉರಸಿಲೋಮೋ’’ತಿ. ಅಥ ವಾ ನಿವುತ್ಥಂ ಏತ್ಥಾತಿ ನಿವಾಪೋ, ಮೋರಾನಂ ನಿವಾಪೋ ಮೋರನಿವಾಪೋ, ಮೋರಾನಂ ನಿವಾಪದಿನ್ನಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯತ್ಥ ಮೋರಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯಸ್ಮಾ ನಿಗ್ರೋಧೋ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛವಾದೋ, ಸಾಸನೇ ಚ ಭಿಕ್ಖೂ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಂ ವಜ್ಜೇತ್ವಾ ಭಾವನಾನುಯೋಗೇನ ಪರಮಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತೇ ವಿಹರನ್ತೇ ಪಸ್ಸತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕಥಂ ನು ಖೋ ಸಮಣೋ ಗೋತಮೋ ಕಾಯಕಿಲಮಥೇನ ವಿನಾವ ಸಾವಕೇ ವಿನೇತೀ’’ತಿ ಸಞ್ಜಾತಸನ್ದೇಹೋ ‘‘ಕೋ ನಾಮ ಸೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಭಗವನ್ತಂ ಪುಚ್ಛಿ. ಅಸ್ಸಸತಿ ಅನುಸಙ್ಕಿತಪರಿಸಙ್ಕಿತೋ ಹೋತಿ ಏತೇನಾತಿ ಅಸ್ಸಾಸೋ, ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತುಟ್ಠಿಪ್ಪತ್ತಾ ಸೋಮನಸ್ಸಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ. ಅಧಿಕೋ ಸೇಟ್ಠೋ ಆಸಯೋ ನಿಸ್ಸಯೋ ಅಜ್ಝಾಸಯೋತಿ ಆಹ ‘‘ಉತ್ತಮನಿಸ್ಸಯಭೂತ’’ನ್ತಿ. ಆದಿಭೂತಂ ಪುರಾತನಂ ಸೇಟ್ಠಚರಿಯಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾ ಹೇಸ ಸಬ್ಬಬುದ್ಧಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಸಾವಕೇಹಿ ತೇನೇವ ಆಕಾರೇನ ಅಧಿಗತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಾಣ…ಪೇ… ಅರಿಯಮಗ್ಗ’’ನ್ತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ಭಗವಾ ‘‘ಅದ್ದಸ ಪುರಾಣಂ ಮಗ್ಗಂ ಪುರಾಣಮಞ್ಜಸ’’ನ್ತಿ ಅವೋಚ. ಪೂರೇತ್ವಾ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿವಸೇನ. ‘‘ಪೂರೇತ್ವಾ’’ತಿ ವಾ ಇದಂ ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪಾಠಸೇಸೋತಿ ವದನ್ತಿ. ‘‘ಅಜ್ಝಾಸಯಂ ಆದಿಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪಟಿಜಾನನ್ತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪ್ಪತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಾ ಏತ್ಥ ಯೋಜನಾ.

ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾವಾದವಣ್ಣನಾ

೫೫. ಪಕತಾ ಹುತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಾ ವಿಪ್ಪಕತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅನಿಟ್ಠಿತಾವ ಹುತ್ವಾ ಠಿತಾ’’ತಿ.

೫೬. ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನವಾದೋತಿ ಲೂಖಪಟಿಪತ್ತಿಸಾಧನೇನ ವೀರಿಯೇನ ಅತ್ತತಣ್ಹಾವಿನೋದನವಸೇನ ಪಾಪಕಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛನವಾದೋ. ಜಿಗುಚ್ಛತೀತಿ ಜಿಗುಚ್ಛೋ, ತಬ್ಭಾವೋ ಜೇಗುಚ್ಛಂ, ಅಧಿಕಂ ಜೇಗುಚ್ಛಂ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛಂ, ಅತಿವಿಯ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛನಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಅಧಿಜೇಗುಚ್ಛೇ. ಕಾಯದಳ್ಹೀಬಹುಲಂ ತಪತೀತಿ ತಪೋ, ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗವಸೇನ ಪವತ್ತಂ ವೀರಿಯಂ, ತೇನ ಕಾಯದಳ್ಹೀಬಹುಲತಾನಿಮಿತ್ತಸ್ಸ ಪಾಪಸ್ಸ ಜಿಗುಚ್ಛನಂ, ವಿರಜ್ಜನಮ್ಪಿ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾತಿ ಆಹ ‘‘ವೀರಿಯೇನ ಪಾಪಜಿಗುಚ್ಛಾ’’ತಿ. ಘಾಸಚ್ಛಾದನಸೇನಾಸನತಣ್ಹಾವಿನೋದನಮುಖೇನ ಅತ್ತಸ್ನೇಹವಿರಜ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಪರಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇಸು ನಾನಾಕಾರೇಸು ಅಚೇಲಕಾದಿವತೇಸು ಏಕಜ್ಝಂ ಸಮಾದಿನ್ನಾನಂ ಪರಿಸೋಧನಮೇವೇತ್ಥ ಪಾರಿಪೂರಣಂ, ನ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಮಾದಾನಂ ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಭವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪರಿಪುಣ್ಣಾತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಾ’’ತಿ. ಪರಿಸೋಧನಞ್ಚ ನೇಸಂ ಸಕಸಮಯಸಿದ್ಧೇನ ನಯೇನ ಪಟಿಪಜ್ಜನಮೇವ. ವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅಪರಿಸುದ್ಧತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೫೭. ‘‘ಏಕಂ ಪಞ್ಹಮ್ಪಿ ನ ಕಥೇತೀ’’ತಿ ಪಠಮಂ ಅತ್ತನಾ ಪುಚ್ಛಿತಪಞ್ಹಸ್ಸ ಅಕಥಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

ತಪನಿಸ್ಸಿತಕೋತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥಾನುಯೋಗಸಙ್ಖಾತಂ ತಪಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನಕೋ. ಸೀಹನಾದೇತಿ ಸೀಹನಾದಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯಂ. ಯಸ್ಮಾ ತತ್ಥ ವಿತ್ಥಾರಿತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತಸ್ಸಾ ಅತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾಯ ವುತ್ತನಯೇನಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸವಣ್ಣನಾ

೫೮. ‘‘ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸಮ್ಮಾ ಆದಿಯನಞ್ಚಸ್ಸ ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೋ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀ’’ತಿ. ‘‘ಸಾಸನಾವಚರೇನಾಪಿ ದೀಪೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಏಕಚ್ಚೋ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ತೇನ ಧುತಙ್ಗಧರತಾಮತ್ತೇನ ಅತ್ತಮನತಾ, ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪತಾ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸೋತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನ ಯಥಾವುತ್ತತಪಸಮಾದಾನಧುತಙ್ಗಧರತಾನಂ ಸತಿಪಿ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತೇ ಸದಿಸತನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ದುವಿಧಸ್ಸಾಪೀತಿ ‘ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಸಙ್ಕಪ್ಪೋ’ತಿ ಚ ಏವಂ ಉಪಕ್ಕಿಲೇಸಭೇದೇನ ವುತ್ತಸ್ಸ ದುವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ತಪಸ್ಸಿನೋ’’ತಿ ಕೇಚಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಸಾಸನಿಕವಸೇನಾಪಿ ಅತ್ಥೋ ದೀಪಿತೋ, ತಸ್ಮಾ ಬಾಹಿರಕಸ್ಸ, ಸಾಸನಿಕಸ್ಸ ಚಾತಿ ಏವಂ ದುವಿಧಸ್ಸಾಪಿ ತಪಸ್ಸಿನೋತಿ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಥಾ ಚೇವ ಹಿ ಉಪರಿಪಿ ಅತ್ಥವಣ್ಣನಂ ವಕ್ಖತೀತಿ. ಏತ್ತಾವತಾತಿ ಯದಿದಂ ‘‘ಕೋ ಅಞ್ಞೋ ಮಯಾ ಸದಿಸೋ’’ತಿ ಏವಂ ಅತಿಮಾನಸ್ಸ, ಅನಿಟ್ಠಿತಕಿಚ್ಚಸ್ಸೇವ ಚ ‘‘ಅಲಮೇತ್ತಾವತಾ’’ತಿ ಏವಂ ಅತಿಮಾನಸ್ಸ ಚ ಉಪ್ಪಾದನಂ, ಏತ್ತಾವತಾ.

ಉಕ್ಕಂಸತೀತಿ ಉಕ್ಕಟ್ಠಂ ಕರೋತಿ. ಉಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಞ್ಞೇಸಂ ಉಪರಿ ಖಿಪತಿ, ಪಗ್ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಂ ಸಂಹಾರೇತೀತಿ ಪರಂ ಸಂಹರಂ ನಿಹೀನಂ ಕರೋತಿ. ಅವಕ್ಖಿಪತೀತಿ ಅಧೋ ಖಿಪತಿ, ಅವಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಮಾನಮದಕರಣೇನಾತಿ ಮಾನಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಮದಸ್ಸ ಕರಣೇನ ಉಪ್ಪಾದನೇನ. ಮುಚ್ಛಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಮುಚ್ಛಾಪನ್ನೋ ಹೋತಿ, ಸಾ ಪನ ಮುಚ್ಛಾಪತ್ತಿ ಅಭಿಜ್ಝಾಸೀಲಬ್ಬತಪರಾಮಾಸಕಾಯಗನ್ಥೇಹಿ ಗಧಿತಚಿತ್ತತಾ, ತತ್ಥ ಚ ಅತಿಲಗ್ಗಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಗಧಿತೋ ಅಜ್ಝೋಸನ್ನೋ’’ತಿ. ಪಮಜ್ಜನಞ್ಚೇತ್ಥ ಪಮಜ್ಜನಮೇವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಮಾದಮಾಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ಕೇವಲಂ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕೋ ಹುತ್ವಾ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಅನನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ತಾಯ ಏವ ಧುತಙ್ಗಸುದ್ಧಿಕತಾಯ ಅತ್ತುಕ್ಕಂಸನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತೇಯ್ಯಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಾಸನೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಧುತಙ್ಗಮೇವ…ಪೇ… ಪಚ್ಚೇತೀ’’ತಿ.

೫೯. ತೇಯೇವ ಪಚ್ಚಯಾ. ಸುಟ್ಠು ಕತ್ವಾ ಪಟಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ಲದ್ಧಾತಿ ಆದರಗಾರವಯೋಗೇನ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಅಭಿಸಙ್ಖರಿತ್ವಾ ದಾನವಸೇನ ಉಪನಯವಸೇನ ಲದ್ಧಾ. ವಣ್ಣಭಣನನ್ತಿ ಗುಣಕಿತ್ತನಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ತಪಸ್ಸಿನೋ.

೬೦. ವೋದಾಸನ್ತಿ ಬ್ಯಾಸನಂ, ವಿಭಜ್ಜನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಭಜ್ಜನಂ ದ್ವಿಧಾ ಇಚ್ಛಿತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದ್ವೇಭಾಗಂ ಆಪಜ್ಜತೀ’’ತಿ. ದ್ವೇ ಭಾಗೇ ಕರೋತಿ ರುಚ್ಚನಾರುಚ್ಚನವಸೇನ. ಗೇಧಜಾತೋತಿ ಸಞ್ಜಾತಗೇಧೋ. ಮುಚ್ಛನಂ ನಾಮ ಸತಿವಿಪ್ಪವಾಸೇನೇವ ಹೋತಿ, ನ ಸತಿಯಾ ಸತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮುಟ್ಠಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಆದೀನವಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಗಧಿತಾದಿಭಾವೇನ ಪರಿಭೋಗೇ ಆದೀನವಮತ್ತಮ್ಪಿ ನ ಪಸ್ಸತಿ. ಮತ್ತಞ್ಞುತಾತಿ ಪರಿಭೋಗೇ ಮತ್ತಞ್ಞುತಾ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಪರಿಭೋಗಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಮತ್ತೇನ ಪರಿಭೋಗಮ್ಪಿ ಏಕವಾರಂ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಿತ್ವಾಪಿ ಪರಿಭುಞ್ಜನಮ್ಪಿ ನ ಕರೋತಿ.

೬೧. ವಿಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಾತಿ ವಿಪುಲತಮಚಕ್ಕಸಣ್ಠಾನಾ. ಸಬ್ಬಸ್ಸ ಭುಞ್ಜನತೋ ಅಯೋಕೂಟಸದಿಸಾ ದನ್ತಾ ಏವ ದನ್ತಕೂಟಂ.ಅಪಸಾದೇತೀತಿ ಪಸಾದೇತಿ. ಅಚೇಲಕಾದಿವಸೇನಾತಿ ಅಚೇಲಕವತಾದಿವಸೇನ. ಲೂಖಾಜೀವಿನ್ತಿ ಸಲ್ಲೇಖಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಲೂಖಜೀವಿಕಂ.

೬೨. ತಪಂ ಕರೋತೀತಿ ಭಾವನಾಮನಸಿಕಾರಲಕ್ಖಣಂ ತಪಂ ಚರತಿ ಚರನ್ತೋ ವಿಯ ಹೋತಿ. ಚಙ್ಕಮಂ ಓತರತಿ ಭಾವನಂ ಅನುಯುಞ್ಜನ್ತೋ ವಿಯ. ವಿಹಾರಙ್ಗಣಂ ಸಮ್ಮಜ್ಜತಿ ವತ್ತಪಟಿಪತ್ತಿಂ ಪೂರೇನ್ತೋ ವಿಯ.

‘‘ಆದಸ್ಸಯಮಾನೋ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ.

ಕಿಞ್ಚಿ ವಜ್ಜನ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾಯಿಕಂ ವಾ ವಾಚಸಿಕಂ ವಾ ದೋಸಂ. ದಿಟ್ಠಿಗತನ್ತಿ ವಿಪರೀತದಸ್ಸನಂ. ಅರುಚ್ಚಮಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಸಿದ್ಧನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಭಾವೇನ ಅರುಚ್ಚಮಾನಂ. ರುಚ್ಚತಿ ಮೇತಿ ‘‘ಕಪ್ಪತಿ ಮೇ’’ತಿ ವದತಿ. ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬನ್ತಿ ತಚ್ಛಾವಿಪರೀತಭೂತಭಾವೇನ ‘‘ಏವಮೇತ’’ನ್ತಿ ಅನುಜಾನಿತಬ್ಬಂ. ಸವನಮನೋಹಾರಿತಾಯ ‘‘ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಅನುಮೋದಿತಬ್ಬಂ.

೬೩. ಕುಜ್ಝನಸೀಲತಾಯ ಕೋಧನೋ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣೋ ಉಪನಾಹೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪನಾಹೀ. ಏವಂಭೂತೋ ಚ ತಂಸಮಙ್ಗೀ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸಮನ್ನಾಗತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಸ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ.

ಅಯಂ ಪನ ವಿಸೇಸೋ – ಇಸ್ಸತಿ ಉಸೂಯತೀತಿ ಉಸ್ಸುಕೀ. ಸಠನಂ ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನಂ ಸಠೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಸಠೋ. ಸನ್ತದೋಸಪಟಿಚ್ಛಾದನಸಭಾವಾ ಮಾಯಾ, ಮಾಯಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಾಯಾವೀ. ಗರುಟ್ಠಾನಿಯಾನಮ್ಪಿ ಪಣಿಪಾತಾಕರಣಲಕ್ಖಣಂ ಥಮ್ಭನಂ ಥದ್ಧಂ, ತಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೀತಿ ಥದ್ಧೋ. ಗುಣೇಹಿ ಸಮಾನಂ, ಅಧಿಕಞ್ಚ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ನಿಹೀನಂ ಕತ್ವಾ ಮಞ್ಞನಸೀಲತಾಯ ಅತಿಮಾನೀ. ಅಸನ್ತಗುಣಸಮ್ಭಾವನತ್ಥಿಕತಾಸಙ್ಖಾತಾ ಪಾಪಾ ಲಾಮಕಾ ಇಚ್ಛಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಪಾಪಿಚ್ಛೋ. ಮಿಚ್ಛಾ ವಿಪರೀತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿಕೋ. ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚಂ, ಮೋಘಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧೮೭, ೨೦೨, ೪೨೭; ೩.೨೭, ೨೯; ಉದಾ. ೫೫; ಮಹಾನಿ. ೨೦; ನೇತ್ತಿ. ೫೮) ಏವಂ ಅತ್ತನಾ ಅತ್ತಾಭಿನಿವಿಟ್ಠತಾಯ ಸತಾ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿ, ತಮೇವ ಪರಾಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೀ. ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಪನ ‘‘ಸಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೀ’’ತಿ ವತ್ಥುವಸೇನ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ಆ ಬಾಳ್ಹಂ ವಿಯ ಧೀಯತೀತಿ ಆಧಾನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ದಳ್ಹಂ ಸುಟ್ಠು ಠಪಿತ’’ನ್ತಿ. ಯಥಾಗಹಿತಂ ಗಾಹಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನಸೀಲೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ. ಪಟಿಸೇಧತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ದು-ಸದ್ದೋ ಯಥಾ ‘‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ, (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೯) ದುಸ್ಸೀಲೋ’’ತಿ (ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ೧೦.೭೫; ಪಾರಾ. ೧೯೫; ಧ. ಪ. ೩೦೮) ಚ.

ಪರಿಸುದ್ಧಪಪಟಿಕಪ್ಪತ್ತಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೬೪. ಇಧ ನಿಗ್ರೋಧ ತಪಸ್ಸೀತಿ ಯಥಾನುಕ್ಕನ್ತಂ ಪುರಿಮಪಾಳಿಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ಏಕದೇಸೇನ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏವಂ ಭಗವಾ’’ತಿಆದಿ. ಗಹಿತಲದ್ಧಿನ್ತಿ ‘‘ಅಚೇಲಕಾದಿಭಾವೋ ಸೇಯ್ಯೋ, ತೇನ ಚ ಸಂಸಾರಸುದ್ಧಿ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಗಹಿತಲದ್ಧಿಂ. ರಕ್ಖಿತಂ ತಪನ್ತಿ ತಾಯ ಲದ್ಧಿಯಾ ಸಮಾದಿಯಿತ್ವಾ ರಕ್ಖಿತಂ ಅಚೇಲಕವತಾದಿತಪಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಮೇವ ಸಂಕಿಲಿಟ್ಠ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಂ ವಕ್ಖತಿ ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿವಣ್ಣನಾಯಂ ‘‘ಲೂಖತಪಸ್ಸಿನೋ ಚೇವ ಧುತಙ್ಗಧರಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಯೋಜನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೩.೬೪), ತಸ್ಸ ಪರಿಕಪ್ಪಿತರೂಪಸ್ಸ ಲೂಖಸ್ಸ ತಪಸ್ಸಿನೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿದಸ್ಸನತ್ಥ’’ನ್ತಿ ಚ ಇಮಿನಾ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಸೇನ ಪಾಳಿ ಯೇವೇತ್ಥ ಲಬ್ಭತಿ, ನ ಪನ ತದತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ವುತ್ತವಿಪಕ್ಖವಸೇನಾತಿ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖವಸೇನ, ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇತಿ ಹೇತುಅತ್ಥೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ತಸ್ಸ ಹೇತುಅತ್ಥೇನ ಕರಣವಚನೇನ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವಂ ಸೋ ತೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಉತ್ತರಿ ವಾಯಮಮಾನೋತಿ ಯಥಾಸಮಾದಿನ್ನೇಹಿ ಧುತಧಮ್ಮೇಹಿ ಅಪರಿತುಟ್ಠೋ, ಅಪರಿಯೋಸಿತಸಙ್ಕಪ್ಪೋ ಚ ಹುತ್ವಾ ಉಪರಿ ಭಾವನಾನುಯೋಗವಸೇನ ಸಮ್ಮಾವಾಯಾಮಂ ಕರೋನ್ತೋ.

೬೯. ಇತೋ ಪರನ್ತಿ ಇತೋ ಯಥಾವುತ್ತನಯತೋ ಪರಂ. ಅಗ್ಗಭಾವಂ ವಾ ಸಾರಭಾವಂ ವಾತಿ ತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಯ ಅಗ್ಗಭಾವಂ ವಾ ಸಾರಭಾವಂ ವಾ ಅಜಾನನ್ತೋ. ‘‘ಅಯಮೇವಸ್ಸ ಅಗ್ಗಭಾವೋ ಸಾರಭಾವೋ’’ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ‘‘ಅಗ್ಗಪ್ಪತ್ತಾ, ಸಾರಪ್ಪತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಪರಿಸುದ್ಧತಚಪ್ಪತ್ತಾದಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೭೦. ಯಮನಂ ಸಂಯಮನಂ ಯಾಮೋ, ಹಿಂಸಾದೀನಂ ಅಕರಣವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಯಾಮೋವ ಚಾತುಯಾಮೋ, ಸೋ ಏವ ಸಂವರೋ, ತೇನ ಸಂವುತೋ ಗುತ್ತಸಬ್ಬದ್ವಾರೋ ಚಾತುಯಾಮಸಂವರಸಂವುತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧೇನ ಸಂವರೇನ ಪಿಹಿತೋ’’ತಿ. ಅತಿಪಾತನಂ ಹಿಂಸನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಪಾಣಂ ನ ಹನತೀ’’ತಿ. ಲೋಭಚಿತ್ತೇನ ಭಾವಿತಂ ಸಮ್ಭಾವಿತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ಭಾವಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚ ಕಾಮಗುಣಾ. ಅಯಞ್ಚ ತೇಸು ತೇಸಂಯೇವ ಸಮುದಾಚಾರೋ ಮಗ್ಗೋಟ್ಠಾಪಕಂ ವಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ತೇಸಂ ಸಞ್ಞಾಯಾ’’ತಿ.

ಏತನ್ತಿ ಅಭಿಹರಣಂ, ಹೀನಾಯ ಅನಾವತ್ತನಞ್ಚ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸೋ ಅಭಿಹರತೀತಿ ಆದಿಲಕ್ಖಣ’’ನ್ತಿ. ಅಭಿಹರತೀತಿ ಅಭಿಬುದ್ಧಿಂ ನೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉಪರೂಪರಿ ವಡ್ಢೇತೀ’’ತಿ. ಚಕ್ಕವತ್ತಿನಾಪಿ ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸ ಅಭಿವಾದನಾದಿ ಕರೀಯತೇವಾತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾ ಸೇಟ್ಠಾ ಗುಣವಿಸೇಸಯೋಗತೋ, ದೋಸವಿರಹಿತತೋ ಚ, ಯತೋ ಸಾ ಪಣ್ಡಿತಪಞ್ಞತ್ತಾ ವುತ್ತಾ. ಗಿಹಿಭಾವೋ ಪನ ನಿಹೀನೋ ತದುಭಯಾಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಹೀನಾಯ ಗಿಹಿಭಾವತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ.

೭೧. ತಚಪ್ಪತ್ತಾತಿ ತಚಂ ಪತ್ತಾ, ತಚಸದಿಸಾ ಹೋತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

೭೪. ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ವಸೇನಾತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ಸಮಯವಸೇನ. ನೇಸನ್ತಿ ತಿತ್ಥಿಯಾನಂ. ತನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಚಕ್ಖುಂ. ಸೀಲಸಮ್ಪದಾತಿ ಸಬ್ಬಾಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಂ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ. ತಚಸಾರಸಮ್ಪತ್ತಿತೋತಿ ತಚತಪೋಜಿಗುಚ್ಛಾಯಾಸಾರಸಮ್ಪತ್ತಿತೋ. ವಿಸೇಸಭಾವನ್ತಿ ವಿಸೇಸಸಭಾವಂ.

ಅಚೇಲಕಪಾಳಿಮತ್ತಮ್ಪೀತಿ ಅಚೇಲಕಪಾಳಿಆಗತತ್ಥಮತ್ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಮಯಂ ಅನಸ್ಸಾಮ ವಿನಟ್ಠಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅ-ಕಾರೋ ವಾ ನಿಪಾತಮತ್ತಂ, ನಸ್ಸಾಮಾತಿ ವಿನಸ್ಸಾಮ. ಕುತೋ ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳೀತಿ ಕುತೋ ಏವ ಅಮ್ಹೇಸು ಪರಿಸುದ್ಧಪಾಳಿಆಗತಪಟಿಪತ್ತಿ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸೇಸುಪಿ. ಸುತಿವಸೇನಾಪೀತಿ ಸೋತಪಥಾಗಮನಮತ್ತೇನಾಪಿ ನ ಜಾನಾಮ.

ನಿಗ್ರೋಧಸ್ಸಪಜ್ಝಾಯನವಣ್ಣನಾ

೭೫. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸನ್ಧಾನಸ್ಸ ಗಹಪತಿಸ್ಸ. ಕಕ್ಖಳನ್ತಿ ಫರುಸಂ. ದುರಾಸದವಚನನ್ತಿ ಅವತ್ತಬ್ಬವಚನಂ. ಯಸ್ಮಾ ಫರುಸವಚನಂ ಯಂ ಉದ್ದಿಸ್ಸ ಪಯುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಖಮಾಪಿತೇ ಖಮಾಪಕಸ್ಸ ಪಟಿಪಾಕತಿಕಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಅಯಂ ಮಯೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

೭೬. ಬೋಧತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನ ಅತ್ತನೋ ಬುದ್ಧಭಾವಘೋಸನತ್ಥಾಯ. ವಾದತ್ಥಾಯಾತಿ ಪರವಾದಭಞ್ಜನವಾದತ್ಥಾಯ. ರಾಗಾದಿಸಮನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ, ನ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕಮ್ಯತಾಯ. ಓಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಚತುರೋಘನಿತ್ಥರಣತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಓರಪಾರಾತಿಣ್ಣಮಾವಹತ್ತಾ ದೇಸನಾಯ. ಸಬ್ಬಕಿಲೇಸಪರಿನಿಬ್ಬಾನತ್ಥಾಯ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇತಿ ಕಿಲೇಸಾನಂ ಲೇಸೇನಪಿ ದೇಸನಾಯ ಅಪರಾಮಟ್ಠಭಾವತೋ.

ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಪರಿಯೋಸಾನಾದಿವಣ್ಣನಾ

೭೭. ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪೀತಿ ಸತ್ತವಸ್ಸತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ‘‘ಸತ್ತಾಹ’’ನ್ತಿ ಪದಂ, ಇದಂ ಸಬ್ಬಮ್ಪಿ ವಚನಂ. ಅಸಠೋ ಪನ ಅಮಾಯಾವೀ ಉಜುಜಾತಿಕೋ ತಿಕ್ಖಪಞ್ಞೋ ಉಗ್ಘಟಿತಞ್ಞೂತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಸೋ ಹಿ ತಂಮುಹುತ್ತೇನೇವ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತುಂ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸತೀತಿ. ವಙ್ಕವಙ್ಕೋತಿ ಕಾಯವಙ್ಕಾದೀಹಿಪಿ ವಙ್ಕೇಹಿ ವಙ್ಕೋ ಜಿಮ್ಹೋ ಕುಟಿಲೋ. ‘‘ಸಠಂ ಪನಾಹಂ ಅನುಸಾಸಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋಮೀ’’ತಿ ನ ಇದಂ ಭಗವಾ ಕಿಲಾಸುಭಾವೇನೇವ ವದತಿ, ಅಥ ಖೋ ತಸ್ಸ ಅಭಾಜನಭಾವೇನೇವ.

೭೮. ಪಕತಿಯಾ ಆಚರಿಯೋತಿ ಯೋ ಏವ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಇತೋ ಪುಬ್ಬೇ ಪಕತಿಯಾ ಆಚರಿಯೋ ಅಹೋಸಿ, ಸೋ ಏವ ಇದಾನಿಪಿ ಪುಬ್ಬಾಚಿಣ್ಣವಸೇನ ಆಚರಿಯೋ ಹೋತು, ನ ಮಯಂ ತುಮ್ಹೇ ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೇ ಕಾತುಕಾಮಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ನ ಮಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಉದ್ದೇಸೇನ ಅತ್ಥಿಕಾ, ಧಮ್ಮತನ್ತಿ ಮೇವ ಪನ ತುಮ್ಹೇ ಞಾಪೇತುಕಾಮಮ್ಹಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಜೀವತೋತಿ ಜೀವಿಕಾಯ ವುತ್ತಿತೋ. ಅಕುಸಲಾತಿ ಕೋಟ್ಠಾಸಂ ಪತ್ತಾತಿ ಅಕುಸಲಾತಿ ತಂ ತಂ ಕೋಟ್ಠಾಸತಂಯೇವ ಉಪಗತಾ. ಕಿಲೇಸದರಥಸಮ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಕಿಲೇಸದರಥಸಹಿತಾ ತಂಸಮ್ಬನ್ಧನತೋ. ಜಾತಿಜರಾಮರಣಾನಂ ಹಿತಾತಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಿಯಾ. ಸಂಕಿಲೇಸೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥಿ, ಸಂಕಿಲೇಸೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಾತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಿಕಾ. ವೋದಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಸುದ್ಧಿ, ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತತ್ತಾ ವೋದಾನಿಯಾ. ತಥಾಭೂತಾ ಚೇತೇ ವೋದಾಪೇನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸತ್ತೇ ವೋದಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ. ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಾ ಪಞ್ಞಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿವೇಪುಲ್ಲತಾ ಮಗ್ಗಫಲವಸೇನೇವ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ…ಪೇ… ವೇಪುಲ್ಲತ’’ನ್ತಿ. ಉಭೋಪಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಪಾರಿಪೂರಿವೇಪುಲ್ಲಾನಿ. ಯಾ ಹಿ ತಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀ, ಸಾ ಏವ ವೇಪುಲ್ಲತಾತಿ. ತತೋತಿ ಸಂಕಿಲೇಸಧಮ್ಮಪ್ಪಹಾನವೋದಾನಧಮ್ಮಾಭಿಬುದ್ಧಿಹೇತು.

೭೯. ‘‘ಯಥಾ ಮಾರೇನಾ’’ತಿ ನಯಿದಂ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ವುತ್ತಂ, ಅಥ ಖೋ ತಥಾಭಾವಕಥನಮೇವಾತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾರೋ ಕಿರಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅಥಾತಿ ಮಾರೇನ ತೇಸಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಪ್ಪತ್ತಿತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಸ್ಮಾ ಪನ ಭಗವಾ ಪಗೇವ ನ ಅಞ್ಞಾಸೀತಿ? ಅನಾವಜ್ಜಿತತ್ತಾ. ಮಾರಂ ಪಟಿಬಾಹಿತ್ವಾತಿ ಮಾರೇನ ತೇಸು ಕತಂ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನಂ ವಿಧಮೇತ್ವಾ, ನ ತೇಸಂ ಸತಿ ಪಯೋಜನೇ ಬುದ್ಧಾನಂ ದುಕ್ಕರಂ. ಸೋತಿ ಮಗ್ಗಫಲುಪ್ಪತ್ತಿಹೇತು. ತೇಸಂ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕಾನಂ.

ಫುಟ್ಠಾತಿ ಪರಿಯುಟ್ಠಾನವಸೇನ ಫುಟ್ಠಾ. ಯತ್ರಾತಿ ನಿದ್ಧಾರಣೇ ಭುಮ್ಮನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯೇಸೂ’’ತಿ. ಅಞ್ಞಾಣತ್ಥನ್ತಿ ಆಜಾನನತ್ಥಂ, ಉಪಸಗ್ಗಮತ್ತಞ್ಚೇತ್ಥ ಆ-ಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾನನತ್ಥ’’ನ್ತಿ, ವೀಮಂಸನತ್ಥನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ‘‘ಜಾನಾಮ ತಾವಸ್ಸ ಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ ಆಜಾನನತ್ಥಂ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಚರಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ದಿವಸೇ ಏಕವಾರಮ್ಪಿ ತೇಸಂ ಚಿತ್ತಂ ನುಪ್ಪನ್ನಂ. ಸತ್ತಾಹೋ ಪನ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ಏತೇಸಂ ಕಿಂ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಸತ್ತಾಹಂ ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಸತ್ತಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ ಪೂರೇತುಂ, ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯವಸೇನ ವಾ ಸತ್ತಾಹಂ ಪೂರೇತುನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರವಾದಭಿನ್ದನನ್ತಿ ಪರವಾದಮದ್ದನಂ. ಸಕವಾದಸಮುಸ್ಸಾಪನನ್ತಿ ಸಕವಾದಪಗ್ಗಣ್ಹನಂ. ವಾಸನಾಯಾತಿ ಸಚ್ಚಸಮ್ಪಟಿವೇಧವಾಸನಾಯ. ನೇಸನ್ತಿ ಚ ಪಕರಣವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತದಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಹಿ ಭಗವತೋ ಸಮ್ಮುಖಾ, ಪರಮ್ಪರಾಯ ಚ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಂ ಸುಣನ್ತಾನಂ ವಾಸನಾಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಏವಾತಿ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ನ ವಿಭತ್ತಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವಾತಿ.

ಉದುಮ್ಬರಿಕಸುತ್ತವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾ.

೩. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

ಅತ್ತದೀಪಸರಣತಾವಣ್ಣನಾ

೮೦. ಉತ್ತಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾಕಟಂ, ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅನುತ್ತಾನಂ ಅಪಾಕಟಂ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ, ಅಪಚುರಂ, ದುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಞ್ಚ. ಅನುತ್ತಾನಾನಂ ಪದಾನಂ ವಣ್ಣನಾ ಅನುತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾ. ಉತ್ತಾನಪದವಣ್ಣನಾಯ ಪಯೋಜನಾಭಾವತೋ ಅನುತ್ತಾನಗ್ಗಹಣಂ. ‘‘ಮಾತುಲಾ’’ತಿ ಇತ್ಥಿಲಿಙ್ಗವಸೇನ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಏಕೋ ರುಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸಾ ಆಸನ್ನಪ್ಪದೇಸೇ ಮಾಪಿತತ್ತಾ ನಗರಮ್ಪಿ ‘‘ಮಾತುಲಾ’’ ತ್ವೇವ ಪಞ್ಞಾಯಿತ್ಥ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಮಾತುಲಾಯನ್ತಿ ಏವಂ ನಾಮಕೇ ನಗರೇ’’ತಿ. ಅವಿದೂರೇತಿ ತಸ್ಸ ನಗರಸ್ಸ ಅವಿದೂರೇ.

ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಸುತ್ತೇ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಜಾ ದಳ್ಹನೇಮಿ ನಾಮ ಅಹೋಸೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅತೀತವಂಸದೀಪಿಕಾ ಕಥಾ ಆದಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಆಗತಾ, ‘‘ಅಡ್ಢತೇಯ್ಯವಸ್ಸಸತಾಯುಕಾನಂ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ವಸ್ಸಸತಾಯುಕಾ ಪುತ್ತಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಸವಿಸೇಸಂ ಅನಾಗತತ್ಥಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ ಕಥಾ ಆಗತಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನಾಗತವಂಸದೀಪಿಕಾಯ ಸುತ್ತನ್ತಕಥಾಯಾ’’ತಿ. ಅನಾಗತತ್ಥದೀಪನಞ್ಹಿ ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ತತ್ಥಾಪಿ ಅನಾಗತಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪಟಿಪತ್ತಿಕಿತ್ತನಂ ಅಚ್ಛರಿಯತಮಂ. ಸಮಾಗಮೇನಾತಿ ಸನ್ನಿಪಾತೇನ.

‘‘ಭತ್ತಗ್ಗಂ ಅಮನಾಪ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕೇವಲಂ ತೇಸಂ ಪರಿವಿತಕ್ಕಮತ್ತಂ. ಅಮನಾಪನ್ತಿ ಅಮನುಞ್ಞಂ. ಬುದ್ಧೇಸು ಕತೋ ಅಪ್ಪಕೋಪಿ ಅಪರಾಧೋ ಅಪ್ಪಕೋ ಕಾರೋ ವಿಯ ಗರುತರವಿಪಾಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಬುದ್ಧೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ…ಪೇ… ಸದಿಸಂ ಹೋತೀ’’ತಿ. ತತ್ರಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಮಾತುಲನಗರಸ್ಸ ಸಮೀಪೇ, ತಸ್ಸಂ ವಾ ಪರಿಸಾಯಂ.

ಅತ್ತದೀಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಾಮಂ ಯೋ ಪರೋ ನ ಹೋತಿ, ಸೋ ಅತ್ತಾತಿ ಸಸನ್ತಾನೋ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಹಿತಸುಖೇಸಿಭಾವೇನ ಪನ ಅತ್ತನಿಬ್ಬಿಸೇಸತ್ತಾ ಧಮ್ಮೋ ಇಧ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತಾ ನಾಮ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ದ್ವಿಧಾ ಆಪೋ ಗತೋ ಏತ್ಥಾತಿ ದೀಪೋ, ಓಘೇನ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥತೋ ಭೂಮಿಭಾಗೋ. ಇಧ ಪನ ಕಾಮೋಘಾದೀಹಿ ಅನಜ್ಝೋತ್ಥರಣೀಯತ್ತಾ ದೀಪೋ ವಿಯಾತಿ ದೀಪೋ, ಅತ್ತಾ ದೀಪೋ ಪತಿಟ್ಠಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಅತ್ತದೀಪಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅತ್ತಾನಂ ದೀಪ’’ನ್ತಿಆದಿ. ದೀಪಭಾವೋ ಚೇತ್ಥ ಪಟಿಸರಣತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಇದಂ ತಸ್ಸೇವ ವೇವಚನ’’ನ್ತಿ. ಅಞ್ಞಸರಣಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನನ್ತಿ ಅಞ್ಞಸರಣಭಾವಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ಇದಞ್ಹಿ ನ ಅಞ್ಞಂ ಸರಣಂ ಕತ್ವಾ ವಿಹರಣಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ, ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಸರಣಸಭಾವಸ್ಸೇವ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ ತಪ್ಪಟಿಕ್ಖೇಪೇ ಚ ತೇನ ಇತರಸ್ಸಾಪಿ ಪಟಿಕ್ಖೇಪಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ಇದಾನಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಸುತ್ತನ್ತರೇನ ಸಾಧೇತುಂ ‘‘ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಯದಿ ಏತ್ಥ ಪಾಕತಿಕೋ ಅತ್ತಾ ಇಚ್ಛಿತೋ, ಕಥಂ ತಸ್ಸ ದೀಪಸರಣಭಾವೋ, ತಸ್ಮಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಿಕೋ ಏತ್ಥ ಅತ್ತಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಪುಚ್ಛತಿ ‘‘ಕೋ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ತಾ ನಾಮಾ’’ತಿ. ಇತರೋ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಂ ಅತ್ತಾನಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರೋ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ದುತಿಯವಾರೋಪಿ ಪಠಮವಾರಸ್ಸೇವ ಪರಿಯಾಯಭಾವೇನ ದೇಸಿತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತೇನಾಹಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಗೋಚರೇತಿ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗೋಚರಟ್ಠಾನಭೂತೇ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚರಿತುಂ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ. ಸಕೇತಿ ಕಥಂ ಪನಾಯಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇ’’ತಿ. ಪಿತಿತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧತೋ ಆಗತತ್ತಾ ‘‘ಅಯಂ ತುಮ್ಹಾಕಂ ಗೋಚರೋ’’ತಿ ತೇನ ಉದ್ದಿಟ್ಠತ್ತಾ ಪೇತ್ತಿಕೇ ವಿಸಯೇತಿ. ಚರನ್ತನ್ತಿ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಉಪಯೋಗವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಮೇವತ್ಥೋ’’ತಿ, ಚರನ್ತಾನನ್ತಿ ಚ ಅತ್ಥೋ, ತೇನಾಯಂ ವಿಭತ್ತಿವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಪಿ ವಚನವಿಪಲ್ಲಾಸೇನಪೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಿಲೇಸಮಾರಸ್ಸ ಓತಾರಾಲಾಭೇನೇವ ಇತರಮಾರಾನಮ್ಪಿ ಓತಾರಾಲಾಭೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಅಯಂ ಪನತ್ಥೋತಿ ಗೋಚರೇ ಚರಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ವತ್ಥು ಪನ ಬ್ಯತಿರೇಕಮುಖೇನ ಆಗತಂ.

ಸಕುಣೇ ಹನ್ತೀತಿ ಸಕುಣಗ್ಘಿ, ಮಹಾಸೇನಸಕುಣೋ. ಅಜ್ಝಪ್ಪತ್ತಾತಿ ಅಭಿಭವನವಸೇನ ಪತ್ತಾ ಉಪಗತಾ. ನ ಮ್ಯಾಯನ್ತಿ ಮೇ ಅಯಂ ಸಕುಣಗ್ಘಿ ನಾಲಂ ಅಭವಿಸ್ಸ. ನಙ್ಗಲಕಟ್ಠಕರಣನ್ತಿ ನಙ್ಗಲೇನ ಕಸಿತಪ್ಪದೇಸೋ. ಲೇಡ್ಡುಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಲೇಡ್ಡೂನಂ ಉಟ್ಠಪಿತಟ್ಠಾನಂ. ಸಕೇ ಬಲೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಬಲಹೇತು. ಅಪತ್ಥದ್ಧಾತಿ ಅವಗಾಳ್ಹತ್ಥಮ್ಭಾ ಸಞ್ಜಾತತ್ಥಮ್ಭಾ. ಅಸ್ಸರಮಾನಾತಿ ಅವ್ಹಾಯನ್ತೀ.

ಮಹನ್ತಂ ಲೇಡ್ಡುನ್ತಿ ನಙ್ಗಲೇನ ಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇ ಸುಕ್ಖತಾಯ ತಿಖಿಣಸಿಙ್ಗಅಯೋಘನಸದಿಸಂ ಮಹನ್ತಂ ಲೇಡ್ಡುಂ. ಅಭಿರುಹಿತ್ವಾತಿ ತಸ್ಸ ಅಧೋಭಾಗೇನ ಅತ್ತನಾ ಪವಿಸಿತ್ವಾ ನಿಲೀನಯೋಗ್ಗಪ್ಪದೇಸಂ ಸಲ್ಲಕ್ಖೇತ್ವಾ ತಸ್ಸುಪರಿ ಚಙ್ಕಮನ್ತೋ ಅಸ್ಸರಮಾನೋ ಅಟ್ಠಾಸಿ. ‘‘ಏಹಿ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸ ಅಸ್ಸರಮಾನಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಸನ್ನಯ್ಹಾತಿ ವಾತಗ್ಗಹಣವಸೇನ ಉಭೋ ಪಕ್ಖೇ ಸಮಂ ಠಪೇತ್ವಾ. ಪಚ್ಚುಪಾದೀತಿ ಪಾವಿಸಿ. ತತ್ಥೇವಾತಿ ಯತ್ಥ ಪುಬ್ಬೇ ಲಾಪೋ ಠಿತೋ, ತತ್ಥೇವ ಲೇಡ್ಡುಮ್ಹಿ. ಉರನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಉರಪ್ಪದೇಸಂ. ಪಚ್ಚತಾಳೇಸೀತಿ ಪತಿ ಅತಾಳೇಸಿ ಸಾರಮ್ಭವಸೇನ ವೇಗೇನ ಗನ್ತ್ವಾ ಪಹರಣತೋ ವಿಧಾರೇನ್ತೀ ಪತಾಳೇಸಿ. ಆರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಂ. ‘‘ಅವಸರ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ.

‘‘ಕುಸಲಾನ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಾಯ ದೇಸನಾಯ ಕೋ ಅನುಸನ್ಧಿ? ಯಥಾಅನುಸನ್ಧಿ ಏವ. ಆದಿತೋ ಹಿ ‘‘ಅತ್ತದೀಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೮೦) ಯೇವ ಅತ್ತಧಮ್ಮಪರಿಯಾಯೇನ ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಧಮ್ಮಾ ಗಹಿತಾ, ತೇ ಯೇವೇತ್ಥ ಕುಸಲಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾತಿ. ಅನವಜ್ಜಲಕ್ಖಣಾನನ್ತಿ ಅವಜ್ಜಪಟಿಪಕ್ಖಸಭಾವಾನಂ. ‘‘ಅವಜ್ಜರಹಿತಸಭಾವಾನ’’ನ್ತಿ ಕೇಚಿ. ತತ್ಥ ಪುರಿಮೇ ಅತ್ಥವಿಕಪ್ಪೇ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಾ ಏವ ಗಹಿತಾ, ದುತಿಯೇ ಪನ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾಪಿ. ಯದಿ ಏವಂ, ಕಥಂ ತೇಸಂ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತನನ್ತಿ? ನ ಖೋ ಪನೇತಂ ಏವಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ ‘‘ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾ ಸೀಲಾದಿ ವಿಯ ಸಮಾದಾಯ ವತ್ತಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ. ಸಮಾದಾನನ್ತಿ ಪನ ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಾನೇ ಸಮ್ಮಾ ಆದಾನಂ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪವತ್ತಿ ಯೇವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾ ಹಿ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೇಹಿ ಸತ್ತಸನ್ತಾನೇ ಸಮ್ಮದೇವ ಆಹಿತಾ ಆಯುಆದಿಸಮ್ಪತ್ತಿವಿಸೇಸಭೂತಾ ಉಪರೂಪರಿಕುಸಲವಿಸೇಸುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ. ಪುಞ್ಞಂ ಪವಡ್ಢತೀತಿ ಏತ್ಥ ಪುಞ್ಞನ್ತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನಾಯಂ ನಿದ್ದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಞ್ಞಫಲಂ ವಡ್ಢತೀ’’ತಿ. ಪುಞ್ಞಫಲನ್ತಿ ಚ ಏಕದೇಸಸರೂಪೇಕಸೇಸೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪುಞ್ಞಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಫಲಞ್ಚ ಪುಞ್ಞಫಲ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರೂಪರಿ ಪುಞ್ಞಮ್ಪಿ ಪುಞ್ಞವಿಪಾಕೋಪಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ.

‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನ’’ನ್ತಿಆದಿ ನಿದಸ್ಸನಮತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ಏವರೂಪಂ ಹೇತೂಪನಿಸ್ಸಯಂ ಕುಸಲಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಸಿನೇಹವಸೇನಾತಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಸ್ಸ ಸಿನೇಹಸ್ಸ ವಸೇನ, ನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಸ್ಸ. ನ ಹಿ ಸಿನೇಹಸಮ್ಪಯುತ್ತಂ ನಾಮ ಕುಸಲಂ ಅತ್ಥಿ. ಮುದುಮದ್ದವಚಿತ್ತನ್ತಿ ಮೇತ್ತಾವಸೇನ ಅತಿವಿಯ ಮದ್ದವನ್ತಂ ಚಿತ್ತಂ. ಯಥಾ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಂ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಮಾತಾಪಿತೂನಂ …ಪೇ… ಮುದುಮದ್ದವಚಿತ್ತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ಏವಂ ಮತ್ಥಕಪ್ಪತ್ತಮೇವ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿ…ಪೇ… ಬೋಧಿಪಕ್ಖಿಯಧಮ್ಮಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತದಞ್ಞೇಪಿ ಪನ ದಾನಸೀಲಾದಿಧಮ್ಮಾ ವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಂ ವಿವಟ್ಟಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಫಲವಿಸೇಸಾವಹತಾಯ ಫಲದಾಯ ಕೋಟಿ ಸಿಖಾಪ್ಪತ್ತಿ, ದೇವಲೋಕೇ ಚ ಪವತ್ತಿಸಿರಿವಿಭವೋತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಂ ‘‘ಮನುಸ್ಸಲೋಕೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತಂ, ಮನುಸ್ಸಲೋಕವಸೇನೇವ ಚಾಯಂ ದೇಸನಾ ಆಗತಾತಿ. ಮಗ್ಗಫಲನಿಬ್ಬಾನಸಮ್ಪತ್ತಿ ಪರಿಯೋಸಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಸ್ಸ ವಿಪಾಕಂ ಸುತ್ತಪರಿಯೋಸಾನೇ ದಸ್ಸಿಸ್ಸತಿ ‘‘ಅಥ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖೋ ನಾಮ ರಾಜಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೦೮).

ದಳ್ಹನೇಮಿಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೮೧. ಇಧಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ‘‘ಕುಸಲಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೧೦) ಸುತ್ತದೇಸನಾಯ ಆರದ್ಧಟ್ಠಾನೇ ವಟ್ಟವಿವಟ್ಟಗಾಮಿಭಾವೇನ ಸಾಧಾರಣೇ ಕುಸಲಗ್ಗಹಣೇ. ತತ್ಥ ವಟ್ಟಗಾಮಿಕುಸಲಾನುಸನ್ಧಿವಸೇನ ‘‘ಭೂತಪುಬ್ಬಂ ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿ ದೇಸನಂ ಆರಭಿ, ಆರಭನ್ತೋ ಚ ದೇಸಿಯಮಾನಮತ್ತಂ. ಧಮ್ಮಪಟಿಗ್ಗಾಹಕಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ಏವಂ ದೀಪೇತ್ವಾ ಆರಭೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ, ಪಠಮಂ ತಥಾ ಅದೀಪೇನ್ತೋಪಿ ಭಗವಾ ಅತ್ಥತೋ ದೀಪೇತಿ ವಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೮೨. ಈಸಕಮ್ಪೀತಿ ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಮ್ಪಿ. ಅವಸಕ್ಕಿತನ್ತಿ ಓಗತಭಟ್ಠಂ. ನೇಮಿಅಭಿಮುಖನ್ತಿ ನೇಮಿಪ್ಪದೇಸಸ್ಸ ಸಮ್ಮುಖಾ. ಬನ್ಧಿಂಸು ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಓಸಕ್ಕಿತಾನೋಸಕ್ಕಿತಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ. ತದೇತನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಟ್ಠಾನಾ ಚವನಂ. ಅತಿಬಲವದೋಸೇತಿ ರಞ್ಞೋ ಬಲವತಿ ಅನತ್ಥೇ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಸತಿ.

ಅಪ್ಪಮತ್ತೋತಿ ರಞ್ಞೋ ಆಣಾಯ ಪಮಾದಂ ಅಕರೋನ್ತೋ.

ಏಕಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತಮೇವಾತಿ ಜಮ್ಬುದೀಪಮೇವ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಸೋ ಉತ್ತರತೋ ಅಸ್ಸಕಣ್ಣಪಬ್ಬತೇನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಹುತ್ವಾ ಅತ್ತಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಠಿತಏಕಸಮುದ್ದಪರಿಯನ್ತೋ. ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿವಸೇನಾತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವಾವಹಾಯ ಪುಞ್ಞಿದ್ಧಿಯಾ ವಸೇನ.

೮೩. ಏವಂ ಕತ್ವಾತಿ ಕಾಸಾಯಾನಿ ವತ್ಥಾನಿ ಅಚ್ಛಾದೇತ್ವಾ. ಸುಕತಂ ಕಮ್ಮನ್ತಿ ದಸಕುಸಲಕಮ್ಮಪಥಮೇವ ವದತಿ.

‘‘ದಸವಿಧಂ, ದ್ವಾದಸವಿಧ’’ನ್ತಿ ಚ ವುತ್ತವಿಭಾಗೋ ಪರತೋ ಆಗಮಿಸ್ಸತಿ. ಪೂರೇನ್ತೇನೇವಾತಿ ಪೂರೇತ್ವಾ ಠಿತೇನೇವ. ನಿದ್ದೋಸೇತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾನಂ ದೋಸಾನಂ ಅಪಗಮನೇ ನಿದ್ದೋಸೇ. ಚಕ್ಕವತ್ತೀನಂ ವತ್ತೇತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿರಾಜೂಹಿ ವತ್ತಿತಬ್ಬವತ್ತೇ. ಭಾವಿನಿ ಭೂತೇ ವಿಯ ಹಿ ಉಪಚಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಅಗಮಾ ರಾಜಗಹಂ ಬುದ್ಧೋ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೪೧೦). ಅಧಿಗತಚಕ್ಕವತ್ತಿಭಾವಾಪಿ ಹಿ ತೇ ತತ್ಥ ವತ್ತನ್ತೇವಾತಿ ತಥಾ ವುತ್ತಂ.

ಚಕ್ಕವತ್ತಿಅರಿಯವತ್ತವಣ್ಣನಾ

೮೪. ಅಞ್ಞಥಾ ವತ್ತಿತುಂ ಅದೇನ್ತೋ ಸೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಟ್ಠಾನಂ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತದಧಿಟ್ಠಾನಂ, ತೇನ ತದಧಿಟ್ಠಾನೇನ ಚೇತಸಾ. ಸಕ್ಕರೋನ್ತೋತಿ ಆದರಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಕರೋನ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ’’ತಿಆದಿ. ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋತಿ ಪಾಸಾಣಚ್ಛತ್ತಂ ವಿಯ ಗರುಕರಣವಸೇನ ಗರುಂ ಕರೋನ್ತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಸ್ಮಿಂ ಗಾರವುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಮಾನೇನ್ತೋತಿ ಸಮ್ಭಾವನಾವಸೇನ ಮನೇನ ಪಿಯಾಯನ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಮೇವಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಂ ಪೂಜಯತೋ ಅಪಚಾಯತೋ ಏವಞ್ಚ ಯಥಾವುತ್ತಸಕ್ಕಾರಾದಿಸಮ್ಭವೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಂ ಅಪದಿಸಿತ್ವಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ‘‘ಧಮ್ಮಾಧಿಪತಿಭೂತೋ ಆಗತಭಾವೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮಸ್ಸ ಜೇಟ್ಠಕಭಾವೇನ ಪುರಿಮಪುರಿಮತರಅತ್ತಭಾವೇಸು ಸಕ್ಕಚ್ಚ ಸಮುಪಚಿತಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಧಮ್ಮವಸೇನೇವ ಸಬ್ಬಕಿರಿಯಾನಂ ಕರಣೇನಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀಸು ಯಥಾವುತ್ತಧಮ್ಮನಿನ್ನಪೋಣಪಬ್ಭಾರಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅಸ್ಸಾತಿ ರಕ್ಖಾವರಣಗುತ್ತಿಯಾ. ಪರಂ ರಕ್ಖನ್ತೋ ಅಞ್ಞಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಿಕಾದಿಅನತ್ಥತೋ ರಕ್ಖನ್ತೋ ತೇನೇವ ಪರತ್ಥಸಾಧನೇನ ಖನ್ತಿಆದಿಗುಣೇನ ಅತ್ತಾನಂ ತತೋ ಏವ ರಕ್ಖತಿ. ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾತಿ ಮೇತ್ತಚಿತ್ತತಾಯ. ನಿವಾಸನಪಾರುಪನಗೇಹಾದೀನಂ ಸೀತುಣ್ಹಾದಿಪಟಿಬಾಹನೇನ ಆವರಣಂ. ಅನ್ತೋ ಜನಸ್ಮಿನ್ತಿ ಅಬ್ಭನ್ತರಭೂತೇ ಪುತ್ತದಾರಾದಿಜನೇ.

‘‘ಸೀಲಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ರಕ್ಖಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ‘‘ವತ್ಥಗನ್ಧಮಾಲಾದೀನಿ ದೇಹೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಆವರಣಂ, ಇತರೇನ ಗುತ್ತಿಂ. ಭತ್ತವೇತನಸಮ್ಪದಾನೇನಪೀತಿ ಪಿ-ಸದ್ದೇನ ಸೀಲಸಂವರೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪನಾದೀನಿ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡೇತಿ. ಏಸೇವ ನಯೋ ಇತೋ ಪರೇಸುಪಿ ಪಿ-ಸದ್ದಗ್ಗಹಣೇಸು. ನಿಗಮೋ ನಿವಾಸೋ ಏತೇಸನ್ತಿ ನೇಗಮಾ, ಏವಂ ಜಾನಪದಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಗಮವಾಸಿನೋ’’ತಿಆದಿ.

ನವವಿಧಾ ಮಾನಮದಾತಿ ‘‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’’ತಿಆದಿ (ಸಂ. ನಿ. ೪.೧೦೮; ಧ. ಸ. ೧೧೨೧; ವಿಭ. ೮೬೬; ಮಹಾನಿ. ೨೧, ೧೭೮) ನಯಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ನವವಿಧಾ ಮಾನಸಙ್ಖಾತಾ ಮದಾ. ಮಾನೋ ಏವ ಹೇತ್ಥ ಪಮಜ್ಜನಾಕಾರೇನ ಪವತ್ತಿಯಾ ಮಾನಮದೋ. ಸೋಭನೇ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಕಮ್ಮೇ ರತೋತಿ ಸೂರತೋ ಉ-ಕಾರಸ್ಸ ದೀಘಂ ಕತ್ವಾ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋರಚ್ಚಂ, ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕೋ ಅವೀತಿಕ್ಕಮೋ, ಸಬ್ಬಂ ವಾ ಕಾಯವಚೀಸುಚರಿತಂ. ಸುಟ್ಠು ಓರತೋತಿ ಸೋರತೋ, ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸೋರಚ್ಚಂ, ಯಥಾವುತ್ತಮೇವ ಸುಚರಿತಂ. ರಾಗಾದೀನನ್ತಿ ರಾಗದೋಸಮೋಹಮಾನಾದೀನಂ. ದಮನಾದೀಹೀತಿ ದಮನಸಮನಪರಿನಿಬ್ಬಾಪನೇಹಿ. ಏಕಮತ್ತಾನನ್ತಿ ಏಕಂ ಚಿತ್ತಂ, ಏಕಚ್ಚಂ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ರಾಗಾದೀನಞ್ಹಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯಂ ದಮನಾದಿಪಚ್ಚೇಕಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ, ನ ಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ವಿಯ ಏಕಜ್ಝಂ ಪಟಿಸಙ್ಖಾನಮುಖೇನ ಪಜಹನತೋ. ಏಕಮತ್ತಾನನ್ತಿ ವಾ ವಿವೇಕವಸೇನ ಏಕಂ ಏಕಾಕಿನಂ ಅತ್ತಾನಂ. ಕಾಲೇ ಕಾಲೇತಿ ತೇಸಂ ಸನ್ತಿಕಂ ಉಪಸಙ್ಕಮಿತಬ್ಬೇ ಕಾಲೇ ಕಾಲೇ.

ಇಧ ಠತ್ವಾತಿ ‘‘ಇದಂ ಖೋ, ತಾತ, ತ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ವುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ಠತ್ವಾ. ವತ್ತನ್ತಿ ಅರಿಯಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತಂ. ಸಮಾನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ದಸವಿಧಂ, ದ್ವಾದಸವಿಧ’’ನ್ತಿ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಗಣನಾಯ ಚ ಸಮಾನಂ ಕಾತಬ್ಬಂ ಅನೂನಂ ಅನಧಿಕಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬಂ. ಅಧಮ್ಮರಾಗಸ್ಸಾತಿ ಅಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇ ರಾಗಸ್ಸ. ವಿಸಮಲೋಭಸ್ಸಾತಿ ಯುತ್ತಟ್ಠಾನೇಪಿ ಅತಿವಿಯ ಬಲವಭಾವೇನ ಪವತ್ತಲೋಭಸ್ಸ.

ಚಕ್ಕರತನಪಾತುಭಾವವಣ್ಣನಾ

೮೫. ವತ್ತಮಾನಸ್ಸಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣೇ ಚಕ್ಕವತ್ತಿವತ್ತೇ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸ, ನೋ ಅಪರಿಪುಣ್ಣೇತಿ ಆಹ ‘‘ಪೂರೇತ್ವಾ ವತ್ತಮಾನಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ಪನಸ್ಸ ಪಾರಿಪೂರೀ ಹೋತೀತಿ? ತತ್ಥ ‘‘ಕತಾಧಿಕಾರಸ್ಸ ತಾವ ಹೇಟ್ಠಿಮಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ದ್ವಾದಸಹಿಪಿ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ ಪೂರತಿ, ಪಞ್ಚವೀಸತಿಯಾ, ಪಞ್ಞಾಸಾಯ ವಾ ಸಂವಚ್ಛರೇಹಿ. ಅಯಞ್ಚ ಭೇದೋ ಧಮ್ಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸಪಿ ತಿಕ್ಖಮಜ್ಝಮುದುತಾವಸೇನ, ಇತರಸ್ಸ ತತೋ ಭಿಯ್ಯೋಪೀ’’ತಿ ವದನ್ತಿ.

ದುತಿಯಾದಿಚಕ್ಕವತ್ತಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೦. ಅತ್ತನೋ ಮತಿಯಾತಿ ಪರಮ್ಪರಾಗತಂ ಪುರಾಣಂ ತನ್ತಿಂ ಪವೇಣಿಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾ ಅತ್ತನೋ ಇಚ್ಛಿತಾಕಾರೇನ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪೋರಾಣಕ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ನ ಪಬ್ಬನ್ತೀತಿ ಸಮಿದ್ಧಿಯಾ ನ ಪೂರೇನ್ತಿ, ಫೀತಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ವಡ್ಢನ್ತೀ’’ತಿ. ತಥಾ ಚಾಹ ‘‘ಕತ್ಥಚಿ ಸುಞ್ಞಾ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಾಜಕಿಚ್ಚೇ ರಞ್ಞಾ ಅಮಾ ಸಹ ವತ್ತನ್ತೀತಿ ಅಮಚ್ಚಾ, ಯೇಹಿ ವಿನಾ ರಾಜಕಿಚ್ಚಂ ನಪ್ಪವತ್ತತಿ. ಪರಮ್ಪರಾಗತಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಪರಿಸಾಯ ಭವಾತಿ ಪಾರಿಸಜ್ಜಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪರಿಸಾವಚರಾ’’ತಿ. ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನನ್ತರೇ ಠಪಿತಾ ಹುತ್ವಾ ರಞ್ಞೋ ಆಯಂ, ವಯಞ್ಚ ಯಾಥಾವತೋ ಗಣೇನ್ತೀತಿ ಗಣಕಾ. ಜಾತಿಕುಲಸುತಾಚಾರಾದಿವಸೇನ ಪುಥುತ್ತಂ ಗತತ್ತಾ ಮಹತೀ ಮತ್ತಾ ಏತೇಸನ್ತಿ ಮಹಾಮತ್ತಾ, ತೇ ಪನ ಮಹಾನುಭಾವಾ ಅಮಚ್ಚಾ ಏವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಮಹಾಅಮಚ್ಚಾ’’ತಿ. ಯೇ ರಞ್ಞೋ ಹತ್ಥಾನೀಕಾದೀಸು ಅವಟ್ಠಿತಾ, ತೇ ಅನೀಕಟ್ಠಾತಿ ಆಹ ‘‘ಹತ್ಥಿಆಚರಿಯಾದಯೋ’’ತಿ. ಮನ್ತಂ ಪಞ್ಞಂ ಅಸಿತಾ ಹುತ್ವಾ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಮನ್ತಸ್ಸಾಜೀವಿನೋ, ಮತಿಸಜೀವಾತಿ ಅತ್ಥೋ, ಯೇ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ರಾಜಕಿಚ್ಚೇ ಉಪದೇಸದಾಯಿನೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮನ್ತಾ ವುಚ್ಚತಿ ಪಞ್ಞಾ’’ತಿಆದಿ.

ಆಯುವಣ್ಣಾದಿಪರಿಹಾನಿಕಥಾವಣ್ಣನಾ

೯೧. ಬಲವಲೋಭತ್ತಾತಿ ‘‘ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ ಇದಾನಿ ದಲಿದ್ದಮನುಸ್ಸಾ ನಾಮ ಬಹೂ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಧನೇ ಅನುಪ್ಪದಿಯಮಾನೇ ಮಯ್ಹಂ ಕೋಸಸ್ಸ ಪರಿಕ್ಖಯೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ಉಪ್ಪನ್ನಬಲವಲೋಭತ್ತಾ. ಉಪರೂಪರಿಭೂಮೀಸೂತಿ ಛಕಾಮಸಗ್ಗಸಙ್ಖಾತಾಸು ಉಪರೂಪರಿಕಾಮಭೂಮೀಸು. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಫಲಂ ಅಗ್ಗಂ ನಾಮ, ತಂ ಪನೇತ್ಥ ಉದ್ಧಗಾಮೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉದ್ಧಂ ಅಗ್ಗಂ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ. ಸಗ್ಗೇ ನಿಯುತ್ತಾ, ಸಗ್ಗಪ್ಪಯೋಜನಾತಿ ವಾ ಸೋವಗ್ಗಿಕಾ. ದಸನ್ನಂ ವಿಸೇಸಾನನ್ತಿ ದಿಬ್ಬಆಯುವಣ್ಣಯಸಸುಖಆಧಿಪತೇಯ್ಯಾನಞ್ಚೇವ ದಿಬ್ಬರೂಪಾದೀನಞ್ಚ ಫಲವಿಸೇಸಾನಂ. ವಣ್ಣಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತ್ಥ ಸಕೋ ಅತ್ತಭಾವವಣ್ಣೋ ಗಹಿತೋ, ರೂಪಗ್ಗಹಣೇನ ಬಹಿದ್ಧಾ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಂ.

೯೨. ಸುಟ್ಠು ನಿಸಿದ್ಧನ್ತಿ ಯಥಾಯಂ ಇಮಿನಾ ಅತ್ತಭಾವೇನ ಅದಿನ್ನಂ ಆದಾತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ಏವಂ ಸಮ್ಮದೇವ ತತೋ ನಿಸೇಧಿತಂ ಕತ್ವಾ. ಮೂಲಹತನ್ತಿ ಜೀವಿತಾ ವೋರೋಪನೇನ ಮೂಲೇ ಏವ ಹತಂ.

೯೬. ರಾಗವಸೇನ ಚರಣಂ ಚರಿತ್ತಂ, ಚರಿತ್ತಮೇವ ಚಾರಿತ್ತಂ, ಮೇಥುನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ, ತಂ ಪನ ‘‘ಪರೇಸಂ ದಾರೇಸೂ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ‘‘ಮಿಚ್ಛಾಚಾರ’’ನ್ತಿ ಆಹ.

೧೦೦. ಪಚ್ಚನೀಕದಿಟ್ಠೀತಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿಕಾಯ (ಮ. ನಿ. ೧.೪೪೧; ೨.೯೪; ವಿಭ. ೭೯೩) ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಟಿಪಕ್ಖಭೂತಾ ದಿಟ್ಠಿ.

೧೦೧. ಮಾತುಚ್ಛಾದಿಕಾ ಉಪರಿ ಸಯಮೇವ ವಕ್ಖತಿ. ಅತಿಬಲವಲೋಭೋತಿ ಅತಿವಿಯ ಬಲವಾ ಬಹಲಕಿಲೇಸೋ, ಯೇನ ಅಕಾಲೇ, ಅದೇಸೇ ಚ ಪವತ್ತತಿ. ಮಿಚ್ಛಾಧಮ್ಮೋತಿ ಮಿಚ್ಛಾ ವಿಪರೀತೋ ಅವಿಸಭಾಗವತ್ಥುಕೋ ಲೋಭಧಮ್ಮೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುರಿಸಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ತಸ್ಸ ಭಾವೋತಿ ಯೇನ ಮೇತ್ತಾಕರುಣಾಪುಬ್ಬಙ್ಗಮೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಪುಗ್ಗಲೋ ‘‘ಮತ್ತೇಯ್ಯೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಸೋ ತಸ್ಸ ಯಥಾವುತ್ತಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದೋ, ತಂಸಮುಟ್ಠಾನಾ ಚ ಕಿರಿಯಾ ಮತ್ತೇಯ್ಯತಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಮಾತರಿ ಸಮ್ಮಾ ಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ ಏತಂ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ಯಾ ಸಮ್ಮಾ ಪಜ್ಜಿತಬ್ಬೇ ಸಮ್ಮಾ ಅಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿ, ಸೋಪಿ ದೋಸೋ ಅಗಾರವಕಿರಿಯಾದಿಭಾವತೋ. ವಿಪ್ಪಟಿಪತ್ತಿಯಂ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬಮೇವ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಅಭಾವೋ ಚೇವ ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತಾ ಚ ಅಮತ್ತೇಯ್ಯತಾ’’ತಿ. ಕುಲೇ ಜೇಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಅತ್ತನೋ ಕುಲೇ ವುದ್ಧಾನಂ ಮಹಾಪಿತುಚೂಳಪಿತುಜೇಟ್ಠಕಭಾತಿಕಾದೀನಂ.

ದಸವಸ್ಸಾಯುಕಸಮಯವಣ್ಣನಾ

೧೦೩. ‘‘ಯ’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಯೋ ಆಮಟ್ಠೋ, ಭುಮ್ಮತ್ಥೇ ಚೇತಂ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ’’ತಿ. ಅಲಂ ಪತಿನೋತಿ ಅಲಂಪತೇಯ್ಯಾ. ತಸ್ಸಾ ಪರಿಯತ್ತತಾ ಭರಿಯಾಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ದಾತುಂ ಯುತ್ತಾ’’ತಿ. ಅಗ್ಗರಸಾನೀತಿ ಮಧುರಭಾವೇನ, ಭೇಸಜ್ಜಭಾವೇನ ಚ ಅಗ್ಗಭೂತರಸಾನಿ.

ದಿಪ್ಪಿಸ್ಸನ್ತೀತಿ ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವೇನ ಸಮುಜ್ಜಲಿಸ್ಸನ್ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕುಸಲನ್ತಿಪಿ ನ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ. ಅಹೋ ಪುರಿಸೋತಿ ಮಾತಾದೀಸುಪಿ ಈದಿಸೋ, ಅಞ್ಞೇಸಂ ಕೇಸಂ ಕಿಂ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸ್ಸತಿ, ಅಹೋ ತೇಜವಪುರಿಸೋತಿ.

ಗೇಹೇ ಮಾತುಗಾಮಂ ವಿಯಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಗೇಹೇ ದಾಸಿಭರಿಯಾಭೂತಮಾತುಗಾಮಂ ವಿಯ. ಮಿಸ್ಸೀಭಾವನ್ತಿ ಮಾತಾದೀಸು ಭರಿಯಾಯ ವಿಯ ಚಾರಿತ್ತಸಙ್ಕರಂ.

ಬಲವಕೋಪೋತಿ ಹನ್ತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಬಲವಕೋಪೋ. ಆಘಾತೇತೀತಿ ಆಹನತಿ, ಅತ್ತನೋ ಕಕ್ಖಳಫರುಸಭಾವೇನ ಚಿತ್ತಂ ವಿಬಾಧತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಸ್ಸಯದಹನರಸೋ ಹಿ ದೋಸೋ. ಬ್ಯಾಪಾದೇತೀತಿ ವಿನಾಸೇತಿ, ಮನೋಪದೂಸನತೋ ಮನಸ್ಸ ಪಕೋಪನತೋ. ತಿಬ್ಬನ್ತಿ ತಿಕ್ಖಂ, ಸಾ ಪನಸ್ಸ ತಿಕ್ಖತಾ ಸರೀರೇ ಅವಹನ್ತೇಪಿ ಸಿನೇಹವತ್ಥುಂ ಲಙ್ಘಿತ್ವಾಪಿ ಪವತ್ತಿಯಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾತಿ ಆಹ ‘‘ಪಿಯಮಾನಸ್ಸಪೀ’’ತಿಆದಿ.

೧೦೪. ಕಪ್ಪವಿನಾಸೋ ಕಪ್ಪೋ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ, ಅನ್ತರಾವ ಕಪ್ಪೋ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ. ತಣ್ಹಾದಿಭೇದೋ ಕಪ್ಪೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕಪ್ಪೋ, ಸತ್ತಲೋಕೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅನ್ತರಾವ ಲೋಕವಿನಾಸೋ’’ತಿ. ಸ್ವಾಯಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಕತಿವಿಧೋ, ಕಥಞ್ಚಸ್ಸ ಸಮ್ಭವೋ, ಕಿಂ ಗತಿಕೋತಿ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಅನ್ತರಕಪ್ಪೋ ಚ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಲೋಭುಸ್ಸದಾಯಾತಿ ಲೋಭಾಧಿಕಾಯ ಪಜಾಯ ವತ್ತಮಾನಾಯ.