ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾ

ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೪. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನಾತಿ ಅನುಪಸ್ಸಿತಬ್ಬಕಾಯಾದಿಆರಮ್ಮಣವಸೇನ. ಚತುಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾತಿ ಉದ್ದೇಸವಸೇನ ಚತುಧಾ ಭಿನ್ದಿತ್ವಾ. ತತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧಸತಿಪಟ್ಠಾನತೋ ಏಕೇಕಂ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಕಾಯಂ ವಿಭಜನ್ತೋತಿ ಪಾಠಸೇಸೋ.

ಕಥಞ್ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಕಥನ್ತಿ ಪಕಾರಪುಚ್ಛಾ, ತೇನ ನಿದ್ದಿಸಿಯಮಾನೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಪಕಾರೇ ಪುಚ್ಛತಿ. ಚ-ಸದ್ದೋ ಬ್ಯತಿರೇಕೋ, ತೇನ ಉದ್ದೇಸವಾರೇನ ಅಪಾಕಟಂ ನಿದ್ದೇಸವಾರೇನ ವಿಭಾವಿಯಮಾನಂ ವಿಸೇಸಂ ಜೋತೇತಿ. ಬಾಹಿರಕೇಸುಪಿ ಇತೋ ಏಕದೇಸಸ್ಸ ಸಮ್ಭವತೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಗ್ಗಹಣಂ ಕತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾನಿಬ್ಬತ್ತಕಸ್ಸಾ’’ತಿ, ತೇನ ಯೇ ಇಮೇ ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬಾದಿವಸೇನ ಆಗತಾ ಚುದ್ದಸಪ್ಪಕಾರಾ, ತದನ್ತೋಗಧಾ ಚ ಅಜ್ಝತ್ತಾದಿಅನುಪಸ್ಸನಾಪ್ಪಕಾರಾ, ತಥಾ ಕಾಯಗತಾಸತಿಸುತ್ತೇ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೫೩) ವುತ್ತಾ ಕೇಸಾದಿವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನಕಸಿಣಾರಮ್ಮಣಚತುಕ್ಕಜ್ಝಾನಪ್ಪಕಾರಾ, ಲೋಕಿಯಾದಿಪ್ಪಕಾರಾ ಚ, ತೇ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ. ಇಮೇ ಚ ಪಕಾರಾ ಇಮಸ್ಮಿಂಯೇವ ಸಾಸನೇ, ನ ಇತೋ ಬಹಿದ್ಧಾತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರ…ಪೇ… ಪಟಿಸೇಧನೋ ಚಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ತಥಾಭಾವಪಟಿಸೇಧನೋತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾನಿಬ್ಬತ್ತಕಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸಾಸನಸ್ಸ ನಿಸ್ಸಯಭಾವಪಟಿಸೇಧನೋ, ಏತೇನ ಇಧ ಭಿಕ್ಖವೇತಿ ಏತ್ಥ ಇಧ-ಸದ್ದೋ ಅನ್ತೋಗಧಏವಸದ್ದತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಸನ್ತಿ ಹಿ ಏಕಪದಾನಿಪಿ ಅವಧಾರಣಾನಿ ಯಥಾ ‘‘ವಾಯುಭಕ್ಖೋ’’ತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಇಧೇವ ಭಿಕ್ಖವೇ ಸಮಣೋ’’ತಿಆದಿ. ಪರಿಪುಣ್ಣಸಮಣಪ್ಪಕರಣಧಮ್ಮೋ ಹಿ ಸೋ ಪುಗ್ಗಲೋ, ಯೋ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾನಿಬ್ಬತ್ತಕೋ. ಪರಪ್ಪವಾದಾತಿ ಪರೇಸಂ ಅಞ್ಞತಿತ್ಥಿಯಾನಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರಾ ವಾದಾ ತಿತ್ಥಾಯತನಾನಿ.

ಅರಞ್ಞಾದಿಕಸ್ಸೇವ ಭಾವನಾನುರೂಪಸೇನಾಸನತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಇಮಸ್ಸಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ದುದ್ದಮೋ ದಮಥಂ ಅನುಪಗತೋ ಗೋಣೋ ಕೂಟಗೋಣೋ. ದೋಹನಕಾಲೇ ಯಥಾ ಥನೇಹಿ ಅನವಸೇಸತೋ ಖೀರಂ ನ ಪಗ್ಘರತಿ, ಏವಂ ದೋಹಪಟಿಬನ್ಧಿನೀ ಕೂಟಧೇನು. ರೂಪ-ಸದ್ದಾದಿಕೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಅಸ್ಸಾದೋ ರೂಪಾರಮ್ಮಣಾದಿರಸೋ. ಪುಬ್ಬೇ ಆಚಿಣ್ಣಾರಮ್ಮಣನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜ್ಜತೋ ಪುಬ್ಬೇ, ಅನಾದಿಮತಿ ವಾ ಸಂಸಾರೇ ಪರಿಚಿತಾರಮ್ಮಣಂ. ನಿಬನ್ಧೇಯ್ಯಾತಿ ಬನ್ಧೇಯ್ಯ. ಸತಿಯಾತಿ ಸಮ್ಮದೇವ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಸಲ್ಲಕ್ಖಣವಸೇನ ಪವತ್ತಾಯ ಸತಿಯಾ. ಆರಮ್ಮಣೇತಿ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾರಮ್ಮಣೇ. ದಳ್ಹನ್ತಿ ಥಿರಂ, ಯಥಾ ಸತೋಕಾರಿಸ್ಸ ಉಪಚಾರಪ್ಪನಾಭೇದೋ ಸಮಾಧಿ ಇಜ್ಝತಿ, ತಥಾ ಥಾಮಗತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಪದಟ್ಠಾನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಬುದ್ಧಾನಂ, ಏಕಚ್ಚಾನಂ ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಾನಂ, ಬುದ್ಧಸಾವಕಾನಞ್ಚ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಅಞ್ಞೇನ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನೇನ ಅಧಿಗತವಿಸೇಸಾನಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮಸುಖವಿಹಾರಸ್ಸ ಪದಟ್ಠಾನಭೂತಂ.

ವತ್ಥುವಿಜ್ಜಾಚರಿಯೋ ವಿಯ ಭಗವಾ ಯೋಗೀನಂ ಅನುರೂಪನಿವಾಸಟ್ಠಾನುಪದಿಸನತೋ. ಭಿಕ್ಖು ದೀಪಿಸದಿಸೋ ಅರಞ್ಞೇ ಏಕಕೋ ವಿಹರಿತ್ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖನಿಮ್ಮಥನವಸೇನ ಇಚ್ಛಿತತ್ಥಸಾಧನತೋ ಫಲಮುತ್ತಮನ್ತಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲಂ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಪರಕ್ಕಮಜವಯೋಗ್ಗಭೂಮಿನ್ತಿ ಭಾವನುಸ್ಸಾಹಜವಸ್ಸ ಯೋಗ್ಗಕರಣಭೂಮಿಭೂತಂ.

ಅದ್ಧಾನವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ವಸೇನ ದೀಘಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋ, ಇತ್ತರವಸೇನ ಪವತ್ತಾನಂ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ವಸೇನ ರಸ್ಸಂ ವಾ ಅಸ್ಸಸನ್ತೋತಿ ಯೋಜನಾ. ಏವಂ ಸಿಕ್ಖತೋತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ದೀಘರಸ್ಸತಾಪಜಾನನಸಬ್ಬಕಾಯಪ್ಪಟಿಸಂವೇದನಓಳಾರಿಕೋಳಾರಿಕಪಟಿಪ್ಪಸ್ಸಮ್ಭನವಸೇನ ಭಾವನಂ ಸಿಕ್ಖತೋ, ತಥಾಭೂತೋ ವಾ ಹುತ್ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ಸಿಕ್ಖಾ ಪವತ್ತಯತೋ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸನಿಮಿತ್ತೇತಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಉಪಟ್ಠಿತಪಟಿಭಾಗನಿಮಿತ್ತೇ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸೇ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ರೂಪಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೋ, ಯೋ ‘‘ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಮ್ಮಿಕೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ಝಾನಙ್ಗಾನಿ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹಾತಿ ಅರೂಪಮುಖೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ಅಭಿನಿವಿಸನ್ತೋ. ವತ್ಥು ನಾಮ ಕರಜಕಾಯೋ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ. ಅಞ್ಞೋ ಸತ್ತೋ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ನತ್ಥೀತಿ ವಿಸುದ್ಧಿದಿಟ್ಠಿ ‘‘ತಯಿದಂ ಧಮ್ಮಮತ್ತಂ, ನ ಅಹೇತುಕಂ, ನಾಪಿ ಇಸ್ಸರಾದಿವಿಸಮಹೇತುಕಂ, ಅಥ ಖೋ ಅವಿಜ್ಜಾದಿಹೇತುಕ’’ನ್ತಿ ಅದ್ಧಾತ್ತಯೇಪಿ ಕಙ್ಖಾವಿತರಣೇನ ವಿತಿಣ್ಣಕಙ್ಖೋ. ‘‘ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಭಿಕ್ಖು ರೂಪ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೧.೩೬೧; ೨.೧೧೩; ೩.೮೬, ೮೯; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೫೪) ನಯೇನ ಕಲಾಪಸಮ್ಮಸನವಸೇನ ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಆರೋಪೇತ್ವಾ. ಉದಯವಯಾನುಪಸ್ಸನಾದಿವಸೇನ ವಿಪಸ್ಸನಂ ವಡ್ಢೇನ್ತೋ. ಅನುಕ್ಕಮೇನ ಮಗ್ಗಪಟಿಪಾಟಿಯಾ.

‘‘ಪರಸ್ಸ ವಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯೇ’’ತಿ ಇದಂ ಸಮ್ಮಸನವಾರವಸೇನಾಯಂ ಪಾಳಿ ಪವತ್ತಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ಸಮಥವಸೇನ ಪನ ಪರಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯೇ ಅಪ್ಪನಾನಿಮಿತ್ತುಪ್ಪತ್ತಿ ಏವ ನತ್ಥಿ. ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾತಿ ಅನ್ತರನ್ತರಾ ನ ಠಪೇತ್ವಾ. ಅಪರಾಪರಂ ಸಞ್ಚರಣಕಾಲೋತಿ ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿರನ್ತರಂ ವಾ ಭಾವನಾಯ ಪವತ್ತನಕಾಲೋ ಕಥಿತೋ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಪನಿದಂ ಉಭಯಂ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಂ, ಬಹಿದ್ಧಾ’’ತಿ ಚ ವುತ್ತಂ ಇದಂ ಧಮ್ಮದ್ವಯಂ ಘಟಿತಂ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕತೋ ಆರಮ್ಮಣಭಾವೇನ ನ ಲಬ್ಭತಿ, ಏಕಜ್ಝಂ ಆಲಮ್ಬಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮುದೇತಿ ಏತಸ್ಮಾತಿ ಸಮುದಯೋ, ಸೋ ಏವ ಕಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಮ್ಮೋತಿ ಸಮುದಯಧಮ್ಮೋ. ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಾನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಹೇತು ಕರಜಕಾಯಾದಿ, ತಸ್ಸ ಅನುಪಸ್ಸನಸೀಲೋ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ, ತಂ ಪನ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಂ ಉಪಮಾಯ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಭಸ್ತನ್ತಿ ರುತ್ತಿಂ. ಗಗ್ಗರನಾಳಿನ್ತಿ ಉಕ್ಕಾಪನಾಳಿಂ. ತೇತಿ ಕರಜಕಾಯಾದಿಕೇ. ಯಥಾ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯೋ ಕರಜಕಾಯಾದಿಸಮ್ಬನ್ಧೀ ತಂನಿಮಿತ್ತತಾಯ, ಏವಂ ಕರಜಕಾಯಾದಯೋಪಿ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸಮ್ಬನ್ಧಿನೋ ತಂನಿಮಿತ್ತಭಾವೇನಾತಿ ‘‘ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾ ಕಾಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಲಭನ್ತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸಮುದಯ…ಪೇ… ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಪಕತಿವಾಚೀ ವಾ ಧಮ್ಮ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಜಾತಿಧಮ್ಮಾನ’’ನ್ತಿಆದೀಸು (ಮ. ನಿ. ೧.೧೩೧; ೩.೩೧೦; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೩) ವಿಯಾತಿ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಕಪಕತಿಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಾ ‘‘ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ’’ತಿ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕರಜಕಾಯಞ್ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾ ಕಾಯಸ್ಮಿನ್ತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ಸುಟ್ಠುತರಂ ಯುಜ್ಜತಿ.

ವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀತಿ ಏತ್ಥ ಅಹೇತುಕತ್ತೇಪಿ ವಿನಾಸಸ್ಸ ಯೇಸಂ ಹೇತುಧಮ್ಮಾನಂ ಅಭಾವೇ ಯಂ ನ ಹೋತಿ, ತದಭಾವೋ ತಸ್ಸ ಅಭಾವಸ್ಸ ಹೇತು ವಿಯ ವೋಹರೀಯತೀತಿ ಉಪಚಾರತೋ ಕರಜಕಾಯಾದಿಅಭಾವೋ ಅಸ್ಸಾಸಪಸ್ಸಾಸಕಾಯಸ್ಸ ವಯಕಾರಣಂ ವುತ್ತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯಥಾ ಭಸ್ತಾಯಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಯಂ ತಾವೇತ್ಥ ಪಠಮವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಅತ್ಥವಿಭಾವನಾ. ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪವಸೇನ ಉಪಚಾರೇನ ವಿನಾಯೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ಅಜ್ಝತ್ತಬಹಿದ್ಧಾನುಪಸ್ಸನಾ ವಿಯ ಭಿನ್ನವತ್ಥುವಿಸಯತಾಯ ಸಮುದಯವಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸನಾಪಿ ಏಕಕಾಲೇ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಲೇನ ಸಮುದಯಂ ಕಾಲೇನ ವಯಂ ಅನುಪಸ್ಸನ್ತೋ’’ತಿ. ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಾಯೋ’’ತಿ ಏವ-ಸದ್ದೋ ಲುತ್ತನಿದ್ದಿಟ್ಠೋತಿ ‘‘ಕಾಯೋವ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಅವಧಾರಣೇನ ನಿವತ್ತಿತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ನ ಸತ್ತೋ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತಸ್ಸತ್ಥೋ – ಯೋ ರೂಪಾದೀಸು ಸತ್ತವಿಸತ್ತತಾಯ, ಪರೇಸಞ್ಚ ಸಜ್ಜಾಪನಟ್ಠೇನ, ಸತ್ವಗುಣಯೋಗತೋ ವಾ ‘‘ಸತ್ತೋ’’ತಿ ಪರೇಹಿ ಪರಿಕಪ್ಪಿತೋ, ತಸ್ಸ ಸತ್ತನಿಕಾಯಸ್ಸ ಪೂರಣತೋ ಚ ಚವನುಪಪಜ್ಜನಧಮ್ಮತಾಯ ಗಲನತೋ ಚ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ’’ತಿ, ಥೀಯತಿ ಸಂಹಞ್ಞತಿ ಏತ್ಥ ಗಬ್ಭೋತಿ ‘‘ಇತ್ಥೀ’’ತಿ, ಪುರಿ ಪುರೇ ಭಾಗೇ ಸೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ‘‘ಪುರಿಸೋ’’ತಿ, ಆಹಿತೋ ಅಹಂ ಮಾನೋ ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಅತ್ತಾ’’ತಿ, ಅತ್ತನೋ ಸನ್ತಕಭಾವೇನ ‘‘ಅತ್ತನಿಯ’’ನ್ತಿ, ಪರೋ ನ ಹೋತೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ, ಮಮ ಸನ್ತಕನ್ತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಮಮಾ’’ತಿ, ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರವಿನಿಮುತ್ತೋ ಅಞ್ಞೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಕೋಚೀ’’ತಿ, ತಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವೇನ ‘‘ಕಸ್ಸಚೀ’’ತಿ, ವಿಕಪ್ಪೇತಬ್ಬೋ ಕೋಚಿ ನತ್ಥಿ, ಕೇವಲಂ ‘‘ಕಾಯೋ ಏವ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ. ದಸಹಿಪಿ ಪದೇಹಿ ಅತ್ತತ್ತನಿಯಸುಞ್ಞತಮೇವ ಕಾಯಸ್ಸ ವಿಭಾವೇತಿ. ಏವನ್ತಿ ‘‘ಕಾಯೋವ ಅತ್ಥೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರೇನ.

ಞಾಣಪಮಾಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ ಪರಂ ಪಮಾಣಂ ಪಾಪನತ್ಥಾಯ. ಸತಿಪಮಾಣತ್ಥಾಯಾತಿ ಕಾಯಪರಿಗ್ಗಾಹಿಕಂ ಸತಿಂ ಪವತ್ತನಸತಿಂ ಪರಂ ಪಮಾಣಂ ಪಾಪನತ್ಥಾಯ. ಇಮಸ್ಸ ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಕಾಯೋ’’ತಿ ಅಪರಾಪರುಪ್ಪತ್ತಿವಸೇನ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಿತಾ ಸತಿ ಭಿಯ್ಯೋಸೋ ಮತ್ತಾಯ ತತ್ಥ ಞಾಣಸ್ಸ, ಸತಿಯಾ ಚ ಪರಿಬ್ರೂಹನಾಯ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸತಿಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಂ ವುಡ್ಢತ್ಥಾಯಾ’’ತಿ. ಇಮಿಸ್ಸಾ ಭಾವನಾಯ ತಣ್ಹಾದಿಟ್ಠಿಗ್ಗಾಹಾನಂ ಉಜುಪಟಿಪಕ್ಖತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತಣ್ಹಾ…ಪೇ… ವಿಹರತೀ’’ತಿ. ತಥಾಭೂತೋ ಚ ಲೋಕೇ ಕಿಞ್ಚಿಪಿ ‘‘ಅಹ’’ನ್ತಿ ವಾ ‘‘ಮಮ’’ನ್ತಿ ವಾ ಗಹೇತಬ್ಬಂ ನ ಪಸ್ಸತಿ, ಕುತೋ ಗಣ್ಹೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಚ ಕಿಞ್ಚೀ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮ್ಪೀತಿ ಏತ್ಥ ಪಿ-ಸದ್ದೋ ಹೇಟ್ಠಾ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ ಅವುತ್ತಸಮುಚ್ಚಯತ್ಥೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಉಪರಿ ಅತ್ಥಂ ಉಪಾದಾಯಾ’’ತಿ ಆಹ ಯಥಾ ‘‘ಅನ್ತಮಸೋ ತಿರಚ್ಛಾನಗತಾಯಪಿ, ಅಯಮ್ಪಿ ಪಾರಾಜಿಕೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. (ಪಾರಾ. ೪೨) ಏವನ್ತಿ ಪನ ನಿದ್ದಿಟ್ಠಾಕಾರಸ್ಸ ಪಚ್ಚಾಮಸನಂ ನಿಗಮನವಸೇನ ಕತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಇಮಿನಾ ಪನ…ಪೇ… ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ.

ಪುಬ್ಬಭಾಗಸತಿಪಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಇಧ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಸತಿ ದುಕ್ಖಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ. ಸಾ ಪನ ಸತಿ ಯಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ, ತಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ತಣ್ಹಾ, ತಸ್ಸಾಪಿ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಏವ ನಾಮ ಹೋತಿ ತದಭಾವೇ ಅಭಾವತೋತಿ ಆಹ ‘‘ತಸ್ಸಾ ಸಮುಟ್ಠಾಪಿಕಾ ಪುರಿಮತಣ್ಹಾ’’ತಿ, ಯಥಾ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೧೨೬; ಉದಾ. ೧; ವಿಭ. ೪೮೪). ತಂವಿಞ್ಞಾಣಬೀಜತಂಸನ್ತತಿಸಮ್ಭೂತೋ ಸಬ್ಬೋಪಿ ಲೋಕಿಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಪ್ಪಬನ್ಧೋ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ’’ ತ್ವೇವ ವುಚ್ಚತಿ ಸುತ್ತನ್ತನಯೇನ. ಅಪ್ಪವತ್ತೀತಿ ಅಪ್ಪವತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಂ, ಉಭಿನ್ನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ನಿಮಿತ್ತಭೂತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ನ ಪವತ್ತತಿ ಏತ್ಥಾತಿ ವಾ ಅಪ್ಪವತ್ತಿ. ‘‘ದುಕ್ಖಪರಿಜಾನನೋ’’ತಿಆದಿ ಏಕನ್ತತೋ ಚತುಕಿಚ್ಚಸಾಧನವಸೇನೇವ ಅರಿಯಮಗ್ಗಸ್ಸ ಪವತ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ. ಅವುತ್ತಸಿದ್ಧೋ ಹಿ ತಸ್ಸ ಭಾವನಾಪಟಿವೇಧೋ. ಚತುಸಚ್ಚವಸೇನಾತಿ ಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನವಸೇನ. ಉಸ್ಸಕ್ಕಿತ್ವಾತಿ ವಿಸುದ್ಧಿಪರಮ್ಪರಾಯ ಆರುಹಿತ್ವಾ, ಭಾವನಂ ಉಪರಿ ನೇತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ನಿಯ್ಯಾನಮುಖನ್ತಿ ವಟ್ಟದುಕ್ಖತೋ ನಿಸ್ಸರಣೂಪಾಯೋ.

ಆನಾಪಾನಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೫. ಇರಿಯಾಪಥವಸೇನಾತಿ ಇರಿಯನಂ ಇರಿಯಾ, ಕಿರಿಯಾ, ಇಧ ಪನ ಕಾಯಿಕಪಯೋಗೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಇರಿಯಾನಂ ಪಥೋ ಪವತ್ತಿಮಗ್ಗೋತಿ ಇರಿಯಾಪಥೋ, ಗಮನಾದಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸರೀರಾವತ್ಥಾ. ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ ಹಿ ಸತ್ತೋ ಕಾಯೇನ ಕಾತಬ್ಬಕಿರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಠಿತೋ ವಾ ನಿಸಿನ್ನೋ ವಾ ನಿಪನ್ನೋ ವಾತಿ, ತೇಸಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ವಸೇನ, ಇರಿಯಾಪಥವಿಭಾಗೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುನ ಚಪರನ್ತಿ ಪುನ ಚ ಅಪರಂ, ಯಥಾವುತ್ತಆನಾಪಾನಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತೋ ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಅಞ್ಞಂ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ಕಥೇಮಿ, ಸುಣಾಥಾತಿ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ‘‘ಗಚ್ಛನ್ತೋ ವಾ’’ತಿಆದಿ ಗಮನಾದಿಮತ್ತಜಾನನಸ್ಸ, ಗಮನಾದಿಗತವಿಸೇಸಜಾನನಸ್ಸ ಚ ಸಾಧಾರಣವಚನಂ, ತತ್ಥ ಗಮನಾದಿಮತ್ತಜಾನನಂ ನ ಇಧ ನಾಧಿಪ್ಪೇತಂ, ಗಮನಾದಿಗತವಿಸೇಸಜಾನನಂ ಪನ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ತಂ ವಿಭಜಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸತ್ತೂಪಲದ್ಧಿನ್ತಿ ‘‘ಸತ್ತೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಉಪಲದ್ಧಿಂ ಸತ್ತಗ್ಗಾಹಂ. ನ ಪಜಹತಿ ನ ಪರಿಚ್ಚಜತಿ ‘‘ಅಹಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ, ಮಮ ಗಮನ’’ನ್ತಿ ಗಾಹಸಬ್ಭಾವತೋ. ತತೋ ಏವ ಅತ್ತಸಞ್ಞಂ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಅತ್ತಾ ಕಾರಕೋ ವೇದಕೋ’’ತಿ ಏವಂ ಪವತ್ತಂ ವಿಪರೀತಸಞ್ಞಂ ನ ಉಗ್ಘಾಟೇತಿ ನಾಪನೇತಿ ಅಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖಭಾವತೋ, ಅನನುಬ್ರೂಹನತೋ ವಾ. ಏವಂ ಭೂತಸ್ಸ ಚಸ್ಸ ಕುತೋ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಾದಿಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಭಾವನಾ ವಾ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಮಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ವುತ್ತವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ತಮೇವ ಹಿ ಅತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ಇದಞ್ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ಕೋ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಾಧನಂ, ಕಿರಿಯಞ್ಚ ಅವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನಕಿರಿಯಾಯ ಕತ್ತುಪುಚ್ಛಾ, ಸಾ ಕತ್ತುಭಾವವಿಸಿಟ್ಠಅತ್ತಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥಾ ಧಮ್ಮಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಮನಸಿದ್ಧಿದಸ್ಸನತೋ. ಕಸ್ಸ ಗಮನನ್ತಿ ತಮೇವತ್ಥಂ ಪರಿಯಾಯನ್ತರೇನ ವದತಿ ಸಾಧನಂ, ಕಿರಿಯಞ್ಚ ವಿನಿಬ್ಭುತ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಗಮನಕಿರಿಯಾಯ ಅಕತ್ತುಸಮ್ಬನ್ಧೀಭಾವವಿಭಾವನತೋ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥಞ್ಹಿ ಅನ್ತೋನೀತಂ ಕತ್ವಾ ಉಭಯತ್ಥಂ ಕಿಂ-ಸದ್ದೋ ಪವತ್ತೋ. ಕಿಂ ಕಾರಣಾತಿ ಪನ ಪಟಿಕ್ಖಿತ್ತಕತ್ತುಕಾಯ ಗಮನಕಿರಿಯಾಯ ಅವಿಪರೀತಕಾರಣಪುಚ್ಛಾ. ಇದಞ್ಹಿ ಗಮನಂ ನಾಮ ಅತ್ತಾ ಮನಸಾ ಸಂಯುಜ್ಜತಿ, ಮನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಹಿ, ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಿ ಅತ್ತೇಹೀತಿ ಏವಮಾದಿ ಮಿಚ್ಛಾಕಾರಣವಿನಿಮುತ್ತಅನುರೂಪಪಚ್ಚಯಹೇತುಕೋ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರವಿಸೇಸೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿಆದಿ.

ನ ಕೋಚಿ ಸತ್ತೋ ವಾ ಪುಗ್ಗಲೋ ವಾ ಗಚ್ಛತಿ ಧಮ್ಮಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಮನಸಿದ್ಧಿತೋ, ತಬ್ಬಿನಿಮುತ್ತಸ್ಸ ಚ ಕಸ್ಸಚಿ ಅಭಾವತೋ. ಇದಾನಿ ಧಮ್ಮಮತ್ತಸ್ಸೇವ ಗಮನಸಿದ್ಧಿಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಾವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಾ ಚ ಸಾ, ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ವಿಪ್ಫಾರೋ ವಿಪ್ಫನ್ದನಞ್ಚಾತಿ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಾವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೋ, ತೇನ. ಏತ್ಥ ಚ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಗ್ಗಹಣೇನ ಅನಿನ್ದ್ರಿಯಬದ್ಧವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರಂ ನಿವತ್ತೇತಿ, ವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಚೇತನಾವಚೀವಿಞ್ಞತ್ತಿಭೇದಂ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯಂ ನಿವತ್ತೇತಿ, ಉಭಯೇನ ಪನ ಕಾಯವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ‘‘ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಯಥಾ ಪವತ್ತಮಾನೇ ಕಾಯೇ ‘‘ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ ವೋಹಾರೋ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ತಸ್ಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತನ್ತಿ ಗನ್ತುಕಾಮತಾವಸೇನ ಪವತ್ತಚಿತ್ತಂ. ವಾಯಂ ಜನೇತೀತಿ ವಾಯೋಧಾತುಅಧಿಕಂ ರೂಪಕಲಾಪಂ ಉಪ್ಪಾದೇತಿ, ಅಧಿಕತಾ ಚೇತ್ಥ ಸಾಮತ್ಥಿಯತೋ, ನ ಪಮಾಣತೋ. ಗಮನಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಿತಂ ಸಹಜಾತರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಥಮ್ಭನಸನ್ಧಾರಣಚಲನಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭೂತೇನ ಆಕಾರವಿಸೇಸೇನ ಪವತ್ತಮಾನಂ ವಾಯೋಧಾತುಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ವಾಯೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಂ ಜನೇತೀ’’ತಿ. ಅಧಿಪ್ಪಾಯಸಹಭಾವೀ ಹಿ ವಿಕಾರೋ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತಅಧಿಕಭಾವೇನೇವ ಚ ವಾಯೋಗಹಣಂ, ನ ವಾಯೋಧಾತುಯಾ ಏವ ಜನಕಭಾವತೋ, ಅಞ್ಞಥಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ಉಪಾದಾಯರೂಪಭಾವೋ ದುರುಪಪಾದೋ ಸಿಯಾ. ಪುರತೋ ಅಭಿನೀಹಾರೋ ಪುರತೋಭಾಗೇನ ಕಾಯಸ್ಸ ಪವತ್ತನಂ, ಯೋ ‘‘ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ.

‘‘ಏಸೇವ ನಯೋ’’ತಿ ಅತಿದೇಸೇನ ಸಙ್ಖೇಪತೋ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತುಂ ‘‘ತತ್ರಾಪಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋಟಿತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಪಾದತಲತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಉಸ್ಸಿತಭಾವೋತಿ ಉಬ್ಬಿದ್ಧಭಾವೋ.

ಏವಂ ಪಜಾನತೋತಿ ಏವಂ ಚಿತ್ತಕಿರಿಯವಾಯೋಧಾತುವಿಪ್ಫಾರೇನೇವ ಗಮನಾದಿ ಹೋತೀತಿ ಪಜಾನತೋ. ತಸ್ಸ ಏವಂ ಪಜಾನನಾಯ ನಿಚ್ಛಯಗಮನತ್ಥಂ ‘‘ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ವಿಚಾರಣಾ ವುಚ್ಚತಿ ಲೋಕೇ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಜಾನನ್ತೇಹಿ ಮಿಚ್ಛಾಭಿನಿವೇಸವಸೇನ, ಲೋಕವೋಹಾರವಸೇನ ವಾ. ಅತ್ಥಿ ಪನಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಏವಂ ವೀಮಂಸನವಸೇನ ಪುಚ್ಛಾವಚನಂ. ನತ್ಥೀತಿ ನಿಚ್ಛಯವಸೇನ ಸತ್ತಸ್ಸ ಪಟಿಕ್ಖೇಪವಚನಂ. ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ ತಸ್ಸೇವ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಉಪಮಾಯ ವಿಭಾವನಂ, ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ನಾವಾ ಮಾಲುತವೇಗೇನಾತಿ ಯಥಾ ಅಚೇತನಾ ನಾವಾ ವಾತವೇಗೇನ ದೇಸನ್ತರಂ ಯಾತಿ, ಯಥಾ ಚ ಅಚೇತನೋ ತೇಜನಂ ಕಣ್ಡೋ ಜಿಯಾವೇಗೇನ ದೇಸನ್ತರಂ ಯಾತಿ, ತಥಾ ಅಚೇತನೋ ಕಾಯೋ ವಾತಾಹತೋ ಯಥಾವುತ್ತವಾಯುನಾ ನೀತೋ ದೇಸನ್ತರಂ ಯಾತೀತಿ ಏವಂ ಉಪಮಾಸಂಸನ್ದನಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಚೇ ಪನ ಕೋಚಿ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯಥಾ ನಾವಾತೇಜನಾನಂ ಪೇಲ್ಲಕಸ್ಸ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಸೇನ ದೇಸನ್ತರಗಮನಂ, ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸಾಪೀ’’ತಿ, ಹೋತು, ಏವಂ ಇಚ್ಛಿತೋ ವಾಯಮತ್ಥೋ ಯಥಾ ಹಿ ನಾವಾತೇಜನಾನಂ ಸಂಹತಲಕ್ಖಣಸ್ಸೇವ ಪುರಿಸಸ್ಸ ವಸೇನ ಗಮನಂ, ನ ಅಸಂಹತಲಕ್ಖಣಸ್ಸ, ಏವಂ ಕಾಯಸ್ಸಾಪೀತಿ. ಕಾ ನೋ ಹಾನಿ, ಭಿಯ್ಯೋಪಿ ಧಮ್ಮಮತ್ತತಾವ ಪತಿಟ್ಠಂ ಲಭತಿ, ನ ಪುರಿಸವಾದೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯನ್ತಸುತ್ತವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿ.

ತತ್ಥ ಪಯುತ್ತನ್ತಿ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತನಯೇನ ಗಮನಾದಿಕಿರಿಯಾವಸೇನ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಯೋಜಿತಂ. ಠಾತೀತಿ ತಿಟ್ಠತಿ. ಏತ್ಥಾತಿ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಲೋಕೇ. ವಿನಾ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇತಿ ಗನ್ತುಕಾಮತಾಚಿತ್ತತಂಸಮುಟ್ಠಾನವಾಯೋಧಾತುಆದಿಹೇತುಪಚ್ಚಯೇಹಿ ವಿನಾ. ತಿಟ್ಠೇತಿ ತಿಟ್ಠೇಯ್ಯ. ವಜೇತಿ ವಜೇಯ್ಯ ಗಚ್ಛೇಯ್ಯ ಕೋ ನಾಮಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಪಟಿಕ್ಖೇಪತ್ಥೋ ಚೇತ್ಥ ಕಿಂ-ಸದ್ದೋತಿ ಹೇತುಪಚ್ಚಯವಿರಹೇನ ಠಾನಗಮನಪಟಿಕ್ಖೇಪಮುಖೇನ ಸಬ್ಬಾಯಪಿ ಧಮ್ಮಪ್ಪವತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಾಧೀನವುತ್ತಿತಾವಿಭಾವನೇನ ಅತ್ತಸುಞ್ಞತಾ ವಿಯ ಅನಿಚ್ಚದುಕ್ಖತಾಪಿ ವಿಭಾವಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ.

ಪಣಿಹಿತೋತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಕಾರೇಹಿ ನಿಹಿತೋ ಠಪಿತೋ. ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಚನನ್ತಿ ಸಬ್ಬೇಸಮ್ಪಿ ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹನವಚನಂ, ಪುಬ್ಬೇ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ವುತ್ತತ್ತಾ ಇದಂ ನೇಸಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ವಚನನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುರಿಮನಯೋ ವಾ ಇರಿಯಾಪಥಪ್ಪಧಾನೋ ವುತ್ತೋತಿ ತತ್ಥ ಕಾಯೋ ಅಪ್ಪಧಾನೋ ಅನುನಿಪ್ಫಾದೀತಿ ಇಧ ಕಾಯಂ ಪಧಾನಂ, ಅಪಧಾನಞ್ಚ ಇರಿಯಾಪಥಂ ಅನುನಿಪ್ಫಾದಿಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ದುತಿಯನಯೋ ವುತ್ತೋತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ದ್ವಿನ್ನಂ ನಯಾನಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಠಿತೋತಿ ಪವತ್ತೋ.

ಇರಿಯಾಪಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಮ್ಪಿ ಇರಿಯಾಪಥವತೋ ಕಾಯಸ್ಸೇವ ಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನಂ ತಸ್ಸ ಅವತ್ಥಾವಿಸೇಸಭಾವತೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಇರಿಯಾಪಥಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನೇನ ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತೀ’’ತಿ. ತೇನೇವೇತ್ಥ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧವಸೇನೇವ ಸಮುದಯಾದಯೋ ಉದ್ಧಟಾ. ಏಸ ನಯೋ ಸೇಸವಾರೇಸುಪಿ. ಆದಿನಾತಿ ಏತ್ಥ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಯಥಾ ‘‘ತಣ್ಹಾಸಮುದಯಾ ಕಮ್ಮಸಮುದಯಾ ಆಹಾರಸಮುದಯಾ’’ತಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಿಲಕ್ಖಣಂ ಪಸ್ಸನ್ತೋಪಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಉದಯಂ ಪಸ್ಸತೀತಿ ಇಮೇ ಚತ್ತಾರೋ ಆಕಾರಾ ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ, ಏವಂ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾನಿರೋಧಾ’’ತಿ ಆದಯೋಪಿ ಪಞ್ಚ ಆಕಾರಾ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೬. ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞವಸೇನಾತಿ ಸಮನ್ತತೋ ಪಕಾರೇಹಿ, ಪಕಟ್ಠಂ ವಾ ಸವಿಸೇಸಂ ಜಾನಾತೀತಿ ಸಮ್ಪಜಾನೋ, ಸಮ್ಪಜಾನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ತಥಾಪವತ್ತಂ ಞಾಣಂ, ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದಿಭೇದಭಿನ್ನತ್ತಾ ಚತ್ತಾರಿ ಸಮ್ಪಜಞ್ಞಾನಿ ಸಮಾಹಟಾನಿ ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ’’ತಿಆದೀನಿ ಸಾಮಞ್ಞಫಲೇ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨೧೪; ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೨೧೪ ವಾಕ್ಯಖನ್ಧೇಪಿ) ವಣ್ಣಿತಾನಿ, ನ ಪುನ ವಣ್ಣೇತಬ್ಬಾನಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಲೀನತ್ಥಪ್ಪಕಾಸನಾಪಿ ತತ್ಥ ವಿಹಿತನಯೇನೇವ ಗಹೇತಬ್ಬಾ. ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತೇ ಪಟಿಕ್ಕನ್ತೇ ಸಮ್ಪಜಾನಕಾರೀ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ವಚನತೋ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದಿಗತಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನೇನ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸೇವೇತ್ಥ ಸಮುದಯಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸಿತಾದಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ರೂಪಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸೇವ ಸಮುದಯೋ ಚ ವಯೋ ಚ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂಯೇವ ಹಿ ಪವತ್ತಿಆಕಾರವಿಸೇಸಾ ಅಭಿಕ್ಕಮಾದಯೋತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಚತುಸಮ್ಪಜಞ್ಞಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೭. ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರವಸೇನಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತಾಯ ಪಟಿಕೂಲಮೇವ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಂ, ಯೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಸಭಾವೋ ಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರೋ, ತಸ್ಸ ಮನಸಿ ಕರಣವಸೇನ. ಅನ್ತರೇನಾಪಿ ಹಿ ಭಾವವಾಚಿನಂ ಸದ್ದಂ ಭಾವತ್ಥೋ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಯಥಾ ‘‘ಪಟಸ್ಸ ಸುಕ್ಕ’’ನ್ತಿ. ಯಸ್ಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೧೮೨) ವುತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ, ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಟೀ. ೧.೧೮೨ ಆದಯೋ) ವುತ್ತನಯೇನ ‘‘ಇಮಮೇವ ಕಾಯ’’ನ್ತಿ ಆದೀನಮತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ವತ್ಥಾದೀಹಿ ಪಸಿಬ್ಬಕಾಕಾರೇನ ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ಕತಂ ಆವಾಟನಂ ಪುತೋಳಿ. ನಾನಾಕಾರಾ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಸಮ್ಮಿಸ್ಸಾತಿ ಏತ್ತಾವತಾ ನಾನಾವಣ್ಣಾನಂ ಕೇಸಾದೀನಞ್ಚ ಉಪಮೇಯ್ಯತಾ. ವಿಭೂತಕಾಲೋತಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಕೇಸಾದೀನಂ ಅಸುಭಾಕಾರಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಿತಕಾಲೋ. ಇತಿ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಆಕಾರತ್ಥತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏವ’’ನ್ತಿ ವತ್ವಾ ತಂ ಆಕಾರಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕೇಸಾದಿಪರಿಗ್ಗಣ್ಹನೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕೇಸಾದಿಸಞ್ಞಿತಾನಞ್ಹಿ ಅಸುಚಿಭಾವಾನಂ ಪರಮದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲಾಕಾರಸ್ಸ ಸಮುದಯತೋ ಅನುಪಸ್ಸನಾ ಇಧ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾತಿ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಪಟಿಕ್ಕೂಲಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೮. ಧಾತುಮನಸಿಕಾರವಸೇನಾತಿ ಪಥವೀಧಾತುಆದಿಕಾ ಚತಸ್ಸೋ ಧಾತುಯೋ ಆರಬ್ಭ ಪವತ್ತಭಾವನಾಮನಸಿಕಾರವಸೇನ, ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನವಸೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಧಾತುಮನಸಿಕಾರೋ, ಧಾತುಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ, ಚತುಧಾತುವವತ್ಥಾನನ್ತಿ ಹಿ ಅತ್ಥತೋ ಏಕಂ. ಗೋಘಾತಕೋತಿ ಜೀವಿಕತ್ಥಾಯ ಗುನ್ನಂ ಘಾತಕೋ. ಅನ್ತೇವಾಸಿಕೋತಿ ಕಮ್ಮಕರಣವಸೇನ ತಸ್ಸ ಸಮೀಪವಾಸೀ ತಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಜೀವನಕೋ. ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾತಿ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ವಿನಿವಿಜ್ಝಿತ್ವಾ. ಮಹಾಪಥಾನಂ ವೇಮಜ್ಝಟ್ಠಾನಸಙ್ಖಾತೇತಿ ಚತುನ್ನಂ ಮಹಾಪಥಾನಂ ತಾಯ ಏವ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠಾನತಾಯ ವೇಮಜ್ಝಸಙ್ಖಾತೇ. ಯಸ್ಮಾ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಪಥಾ ಚತೂಹಿ ದಿಸಾಹಿ ಆಗನ್ತ್ವಾ ತತ್ಥ ಸಮೋಹಿತಾ ವಿಯ ಹೋನ್ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಠಾನಂ ಚತುಮಹಾಪಥಂ, ತಸ್ಮಿಂ ಚತುಮಹಾಪಥೇ. ಠಿತ-ಸದ್ದೋ ‘‘ಠಿತೋ ವಾ’’ತಿಆದೀಸು (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೬೩; ಅ. ನಿ. ೫.೨೮) ಠಾನಸಙ್ಖಾತಇರಿಯಾಪಥಸಮಙ್ಗಿತಾಯ, ಠಾ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಾ ಗತಿನಿವತ್ತಿಅತ್ಥತಾಯ ಅಞ್ಞತ್ಥ ಠಪೇತ್ವಾ ಗಮನಂ ಸೇಸಇರಿಯಾಪಥಸಮಙ್ಗಿತಾಯ ಬೋಧಕೋ, ಇಧ ಪನ ಯಥಾ ತಥಾ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಬೋಧಕೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚತುನ್ನಂ ಇರಿಯಾಪಥಾನಂ ಯೇನ ಕೇನಚಿ ಆಕಾರೇನ ಠಿತತ್ತಾ ಯಥಾ ಠಿತ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಆಕಾರೇನಾತಿ ಠಾನಾದಿನಾ ರೂಪಕಾಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಆಕಾರೇನ. ಠಾನಾದಯೋ ಹಿ ಇರಿಯಾಪಥಸಙ್ಖಾತಾಯ ಕಿರಿಯಾಯ ಪಥೋ ಪವತ್ತಿಮಗ್ಗೋತಿ ‘‘ಇರಿಯಾಪಥೋ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ವುತ್ತೋ ವಾಯಮತ್ಥೋ. ಯಥಾಠಿತನ್ತಿ ಯಥಾಪವತ್ತಂ, ಯಥಾವುತ್ತಂ ಠಾನಮೇವೇತ್ಥ ಪಣಿಧಾನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಯಥಾ ಠಿತತ್ತಾ ಚ ಯಥಾಪಣಿಹಿತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಾಯಸ್ಸ ಠಾನಸಙ್ಖಾತಇರಿಯಾಪಥಸಮಾಯೋಗಪರಿದೀಪನಂ, ‘‘ಪಣಿಹಿತ’’ನ್ತಿ ತದಞ್ಞಇರಿಯಾಪಥಸಮಾಯೋಗಪರಿದೀಪನಂ. ‘‘ಠಿತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಕಾಯಸಙ್ಖಾತಾನಂ ರೂಪಧಮ್ಮಾನಂ ತಸ್ಮಿಂ ತಸ್ಮಿಂ ಖಣೇ ಸಕಿಚ್ಚವಸೇನ ಅವಟ್ಠಾನಪರಿದೀಪನಂ, ಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತೇಹಿ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಪಕಾರತೋ ನಿಹಿತಂ ಪಣಿಹಿತನ್ತಿ ಏವಮ್ಪೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೀತಿ ಪತಿ ಪತಿ ಅವೇಕ್ಖತಿ, ಞಾಣಚಕ್ಖುನಾ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜಿತ್ವಾ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಪಸ್ಸತಿ.

ಇದಾನಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಭಾವತ್ಥವಿಭಾವನವಸೇನ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಗೋಘಾತಕಸ್ಸಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಪೋಸೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಮಂಸೂಪಚಯಪರಿಬ್ರೂಹನಾಯ ಕುಣ್ಡಕಭತ್ತಕಪ್ಪಾಸಟ್ಠಿಆದೀಹಿ ಸಂವಡ್ಢೇನ್ತಸ್ಸ. ವಧಿತಂ ಮತನ್ತಿ ಹಿಂಸಿತಂ ಹುತ್ವಾ ಮತಂ. ಮತನ್ತಿ ಚ ಮತಮತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ತಾವದೇವಾ’’ತಿ. ಗಾವೀತಿ ಸಞ್ಞಾ ನ ಅನ್ತರಧಾಯತೀತಿ ಯಾನಿ ಅಙ್ಗಪಚ್ಚಙ್ಗಾನಿ ಯಥಾಸನ್ನಿವಿಟ್ಠಾನಿ ಉಪಾದಾಯ ಗಾವೀಸಮಞ್ಞಾ ಮತಮತ್ತಾಯಪಿ ಗಾವಿಯಾ ತೇಸಂ ತಂಸನ್ನಿವೇಸಸ್ಸ ಅವಿನಟ್ಠತ್ತಾ. ವಿಲೀಯನ್ತಿ ಭಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಿಭುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಬೀಲಾ, ಭಾಗಾ ವ-ಕಾರಸ್ಸ ಬ-ಕಾರಂ, ಇಕಾರಸ್ಸ ಚ ಈಕಾರಂ ಕತ್ವಾ. ಬೀಲಸೋತಿ ಬೀಲಂ ಬೀಲಂ ಕತ್ವಾ. ವಿಭಜಿತ್ವಾತಿ ಅಟ್ಠಿಸಙ್ಘಾತತೋ ಮಂಸಂ ವಿವೇಚೇತ್ವಾ, ತತೋ ವಾ ವಿವೇಚಿತಂ ಮಂಸಂ ಭಾಗಸೋ ಕತ್ವಾ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಮಂಸಸಞ್ಞಾ ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ. ಪಬ್ಬಜಿತಸ್ಸಾಪಿ ಅಪರಿಗ್ಗಹಿತಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಸ್ಸ. ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗನ್ತಿ ಸನ್ತತಿಸಮೂಹಕಿಚ್ಚಘನಾನಂ ವಿನಿಬ್ಭುಜ್ಜನಂ ವಿವೇಚನಂ. ಧಾತುಸೋ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖತೋತಿ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಕರಣೇನ ಧಾತುಂ ಧಾತುಂ ಪಥವೀಆದಿಧಾತುಂ ವಿಸುಂ ವಿಸುಂ ಕತ್ವಾ ಪಚ್ಚವೇಕ್ಖನ್ತಸ್ಸ. ಸತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ ಅತ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿವಸೇನ ಪವತ್ತಾ ಸತ್ತಸಞ್ಞಾತಿ ವದನ್ತಿ, ವೋಹಾರವಸೇನ ಪವತ್ತಸತ್ತಸಞ್ಞಾಯಪಿ ತದಾ ಅನ್ತರಧಾನಂ ಯುತ್ತಮೇವ ಯಾಥಾವತೋ ಘನವಿನಿಬ್ಭೋಗಸ್ಸ ಸಮ್ಪಾದನತೋ. ಏವಞ್ಹಿ ಸತಿ ಯಥಾವುತ್ತಓಪಮ್ಮತ್ಥೇನ ಉಪಮೇಯ್ಯತ್ಥೋ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಂಸನ್ದತಿ ಸಮೇತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಧಾತುವಸೇನೇವ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ತಿಟ್ಠತೀ’’ತಿ. ದಕ್ಖೋತಿ ಛೇಕೋ ತಂತಂಸಮಞ್ಞಾಯ ಕುಸಲೋ ‘‘ಯಥಾಜಾತೇ ಸೂನಸ್ಮಿಂ ನಙ್ಗುಟ್ಠಖುರವಿಸಾಣಾದಿವನ್ತೇ ಅಟ್ಠಿಮಂಸಾದಿಅವಯವಸಮುದಾಯೇ ಅವಿಭತ್ತೇ ಗಾವೀಸಮಞ್ಞಾ, ನ ವಿಭತ್ತೇ. ವಿಭತ್ತೇ ಪನ ಅಟ್ಠಿಮಂಸಾದಿಅವಯವಸಮಞ್ಞಾ’’ತಿ ಜಾನನತೋ. ಚತುಮಹಾಪಥೋ ವಿಯ ಚತುಇರಿಯಾಪಥೋತಿ ಗಾವಿಯಾ ಠಿತಚತುಮಹಾಪಥೋ ವಿಯ ಕಾಯಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಮಗ್ಗಭೂತೋ ಚತುಬ್ಬಿಧೋ ಇರಿಯಾಪಥೋ ಯಸ್ಮಾ ವಿಸುದ್ಧಿಮಗ್ಗೇ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ೧.೩೦೫) ವಿತ್ಥಾರಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ತತ್ಥ, ತಂಸಂವಣ್ಣನಾಯಞ್ಚ (ವಿಸುದ್ಧಿ. ಟೀ. ೧.೩೦೬) ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸೇಸಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಧಾತುಮನಸಿಕಾರಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ನವಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ

೩೭೯. ಸಿವಥಿಕಾಯ ಅಪವಿದ್ಧಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾನಂ ಓಧಿಸೋ ಪವತ್ತಾನಂ ಕಥಾನಂ, ತದಭಿಧೇಯ್ಯಾನಞ್ಚ ಉದ್ಧುಮಾತಕಾದಿಅಸುಭಭಾಗಾನಂ ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನೀತಿ ಸಙ್ಗೀತಿಕಾರೇಹಿ ಗಹಿತಸಮಞ್ಞಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬೇಹಿ ವಿಭಜಿತು’’ನ್ತಿ. ಮರಿತ್ವಾ ಏಕಾಹಾತಿಕ್ಕನ್ತಂ ಏಕಾಹಮತಂ. ಉದ್ಧಂ ಜೀವಿತಪರಿಯಾದಾನಾತಿ ಜೀವಿತಕ್ಖಯತೋ ಉಪರಿ ಮರಣತೋ ಪರಂ. ಸಮುಗ್ಗತೇನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಿತೇನ. ಉದ್ಧುಮಾತತ್ತಾತಿ ಉದ್ಧಂ ಉದ್ಧಂ ಧುಮಾತತ್ತಾ ಸೂನತ್ತಾ. ಸೇತರತ್ತೇಹಿ ವಿಪರಿಭಿನ್ನಂ ವಿಮಿಸ್ಸಿತಂ ನೀಲಂ ವಿನೀಲಂ, ಪುರಿಮವಣ್ಣವಿಪರಿಣಾಮಭೂತಂ ವಾ ನೀಲಂ ವಿನೀಲಂ. ವಿನೀಲಮೇವ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕ-ಕಾರೇನ ಪದವಡ್ಢನಂ ಅನತ್ಥನ್ತರತೋ ಯಥಾ ‘‘ಪೀತಕಂ ಲೋಹಿತಕ’’ನ್ತಿ (ಧ. ಸ. ೬೧೬). ಪಟಿಕ್ಕೂಲತ್ತಾತಿ ಜಿಗುಚ್ಛನೀಯತ್ತಾ. ಕುಚ್ಛಿತಂ ವಿನೀಲನ್ತಿ ವಿನೀಲಕನ್ತಿ ಕುಚ್ಛನತ್ಥೋ ವಾ ಅಯಂ ಕ-ಕಾರೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ವುತ್ತಂ ಯಥಾ ‘‘ಪಾಪಕೋ ಕಿತ್ತಿಸದ್ದೋ ಅಬ್ಭುಗ್ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ೩.೩೧೬; ಅ. ನಿ. ೫.೨೧೩; ಮಹಾವ. ೨೮೫) ಪರಿಭಿನ್ನಟ್ಠಾನೇಹಿ ಕಾಕಕಙ್ಕಾದೀಹಿ. ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಪುಬ್ಬನ್ತಿ ವಿಸ್ಸವನ್ತಪುಬ್ಬಂ, ತಹಂ ತಹಂ ಪಗ್ಘರನ್ತಪುಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ತಥಾಭಾವನ್ತಿ ವಿಸ್ಸನ್ದಮಾನಪುಬ್ಬಭಾವಂ.

ಸೋ ಭಿಕ್ಖೂತಿ ಯೋ ‘‘ಪಸ್ಸೇಯ್ಯ ಸರೀರಂ ಸಿವಥಿಕಾಯ ಛಡ್ಡಿತ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ, ಸೋ ಭಿಕ್ಖು. ಉಪಸಂಹರತಿ ಸದಿಸತಂ. ‘‘ಅಯಮ್ಪಿ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ಉಪಸಂಹರಣಾಕಾರದಸ್ಸನಂ. ಆಯೂತಿ ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ, ಅರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ವಿಞ್ಞಾಣಗತಿಕಮೇವ. ಉಸ್ಮಾತಿ ಕಮ್ಮಜತೇಜೋ. ಏವಂ ಪೂತಿಕಸಭಾವೋಯೇವಾತಿ ಏವಂ ಅತಿವಿಯ ದುಗ್ಗನ್ಧಜೇಗುಚ್ಛಪಟಿಕ್ಕೂಲಪೂಭಿಕಸಭಾವೋ ಏವ, ನ ಆಯುಆದೀನಂ ಅವಿಗಮೇ ವಿಯ ಮತ್ತಸೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಏದಿಸೋ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ ಏವಂಭಾವೀತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂ ಉದ್ಧುಮಾತಾದಿಭೇದೋ ಭವಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ.

ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾ ಲುಞ್ಚಿತ್ವಾತಿ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ ಉಪ್ಪಾಟೇತ್ವಾ. ಸಾವಸೇಸಮಂಸಲೋಹಿತಯುತ್ತನ್ತಿ ಸಬ್ಬಸೋ ಅಖಾದಿತತ್ತಾ ತಹಂ ತಹಂ ಸೇಸೇನ ಅಪ್ಪಾವಸೇಸೇನ ಮಂಸಲೋಹಿತೇನ ಯುತ್ತಂ. ‘‘ಅಞ್ಞೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕ’’ನ್ತಿ ಅವಿಸೇಸೇನ ಹತ್ಥಟ್ಠಿಕಾನಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಾ ಜೋತಿತಾತಿ ಅನವಸೇಸತೋ ತೇಸಂ ವಿಪ್ಪಕಿಣ್ಣತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿಭೇದಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೀತಿ ತಿರೋವಸ್ಸಂ ಗತಾನಿ, ತಾನಿ ಪನ ಸಂವಚ್ಛರಂ ವೀತಿವತ್ತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅತಿಕ್ಕನ್ತಸಂವಚ್ಛರಾನೀ’’ತಿ. ಪುರಾಣತಾಯ ಘನಭಾವವಿಗಮೇನ ವಿಚುಣ್ಣತಾ ಇಧ ಪೂತಿಭಾವೋತಿ ಸೋ ಯಥಾ ಹೋತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಬ್ಭೋಕಾಸೇ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತೇರೋವಸ್ಸಿಕಾನೇವಾತಿ ಸಂವಚ್ಛರಮತ್ತಾತಿಕ್ಕನ್ತಾನಿ ಏವ. ಖಜ್ಜಮಾನತಾದಿವಸೇನ ದುತಿಯಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾದೀನಂ ವವತ್ಥಾಪಿತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಖಜ್ಜಮಾನತಾದೀನಂ ವಸೇನ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ’’ತಿ.

ನವಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಇಮಾನೇವ ದ್ವೇತಿ ಅವಧಾರಣೇನ ಅಪ್ಪನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ತತ್ಥ ನಿಯಮೇತಿ ಅಞ್ಞಪಬ್ಬೇಸು ತದಭಾವತೋ. ಯತೋ ಹಿ ಏವ-ಕಾರೋ, ತತೋ ಅಞ್ಞತ್ಥ ನಿಯಮೇತಿ, ತೇನ ಪಬ್ಬದ್ವಯಸ್ಸ ವಿಪಸ್ಸನಾಕಮ್ಮಟ್ಠಾನತಾಪಿ ಅಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧಾ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ ಅನಿಚ್ಚತಾದಿದಸ್ಸನತೋ. ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಆದೀನವವಿಭಾವನಾನಿ ಸಿವಥಿಕಪಬ್ಬಾನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಿವಥಿಕಾನಂ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸನಾವಸೇನ ವುತ್ತತ್ತಾ’’ತಿ. ಇರಿಯಾಪಥಪಬ್ಬಾದೀನಂ ಅಪ್ಪನಾವಹತಾ ಪಾಕಟಾ ಏವಾತಿ ‘‘ಸೇಸಾನಿ ದ್ವಾದಸಪೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಯಂ ಪನೇತ್ಥ ಅತ್ಥತೋ ಅವಿಭತ್ತಂ. ತಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸನಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.