೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೨೦೬-೨೧೪. ಅರಿಯಸಚ್ಚ-ಸದ್ದೋ ಸಮುದಯೇ ವತ್ತಮಾನೋ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವರಹಿತೇ ಏಕನ್ತಪಹಾತಬ್ಬೇ ತಣ್ಹಾಸಙ್ಖಾತೇ ಸಮುದಯೇ ಪವತ್ತತಿ, ನ ಪಹಾತಬ್ಬಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇಸು ಅವಸೇಸಕಿಲೇಸಾವಸೇಸಾಕುಸಲೇಸು ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬೇಸು ಚ ಸಾಸವಕುಸಲಮೂಲಾವಸೇಸಸಾಸವಕುಸಲೇಸೂತಿ ಸಪ್ಪದೇಸೋ ತತ್ಥ ಸಮುದಯೋ ಹೋತಿ, ಕೇವಲಂ ಸಚ್ಚಸದ್ದೇ ನಿಪ್ಪದೇಸೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ಸಮುದಯಂ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ. ದುಕ್ಖನಿರೋಧಾ ಪನ ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾಯಂ ಧಮ್ಮತೋ ನಿಪ್ಪದೇಸಾ ಏವ. ನ ಹಿ ತತೋ ಅಞ್ಞೋ ಧಮ್ಮೋ ಅತ್ಥಿ, ಯೋ ಸಚ್ಚದೇಸನಾಯಂ ದುಕ್ಖಂ ನಿರೋಧೋತಿ ಚ ವತ್ತಬ್ಬೋ ಸಿಯಾ, ಮಗ್ಗೋಪಿ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರೇಸು ಅಪುಬ್ಬೋ ನತ್ಥಿ, ತಸ್ಮಾ ಸಮುದಯಮೇವ ‘‘ನಿಪ್ಪದೇಸತೋ ದಸ್ಸೇತು’’ನ್ತಿ ವದತಿ ತಸ್ಸ ಸಬ್ಬತ್ಥ ತೀಸುಪಿ ವಾರೇಸು ಅಪುಬ್ಬಸ್ಸ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ. ಅಪುಬ್ಬಸಮುದಯದಸ್ಸನತ್ಥಾಯಪಿ ಹಿ ಸಚ್ಚದೇಸನಾಯಂ ‘‘ತತ್ಥ ಕತಮೋ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ? ತಣ್ಹಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಕೇವಲಾಯ ತಣ್ಹಾಯ ಸಚ್ಚ-ಸದ್ದಸ್ಸ ಪವತ್ತಿದಸ್ಸನತ್ಥನ್ತಿ. ದೇಸನಾವಸೇನ ಪನ ತಂ ತಂ ಸಮುದಯಂ ಠಪೇತ್ವಾ ದುಕ್ಖಂ ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಹಾನವಸೇನ ನಿರೋಧೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಸಬ್ಬಲೋಕುತ್ತರಕುಸಲವಸೇನ ಮಗ್ಗೋ ಚ ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನಾಯಂ ನ ವುತ್ತೋತಿ ದುಕ್ಖಾದೀನಿ ಚ ತತ್ಥ ಸಪ್ಪದೇಸಾನಿ ದಸ್ಸಿತಾನಿ ಹೋನ್ತೀತಿ ತಾನಿ ಚ ನಿಪ್ಪದೇಸಾನಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಚ್ಚದೇಸನಾ ವುತ್ತಾತಿ ವತ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ. ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಖಾತನ್ತಿ ಕಮ್ಮಕಿಲೇಸವಸೇನ ಜಾತಿಆದಿದುಕ್ಖಸ್ಸ ಮೂಲಭೂತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ನಿರೋಧಸಚ್ಚಂ…ಪೇ… ಪಞ್ಚಹಾಕಾರೇಹಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠನ್ತಿ ಅರಿಯಸಚ್ಚದೇಸನತೋ ಸಚ್ಚದೇಸನಾಯ ವಿಸೇಸಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ‘‘ತಿಣ್ಣನ್ನಞ್ಚ ಕುಸಲಮೂಲಾನಂ ಅವಸೇಸಾನಞ್ಚ ಸಾಸವಕುಸಲಾನಂ ಪಹಾನ’’ನ್ತಿ ಇದಂ ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾಉಪಾದಾನಾನಂ ಪಹಾನವಸೇನ, ಅವಿಜ್ಜಾದೀಸು ವಾ ಪಹೀನೇಸು ತೇಸಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿವಸೇನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ಕುಸಲಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾತಿ. ಪಹಾನನ್ತಿ ಚ ಮಗ್ಗಕಿಚ್ಚವಸೇನ ತದಧಿಗಮನೀಯಂ ನಿರೋಧಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ನಿರೋಧಸ್ಸೇವ ವಾ ತಣ್ಹಾದೀನಂ ಅಪ್ಪವತ್ತಿಭಾವೋ ಪಹಾನನ್ತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

ಯದಿಪಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸ ಕಾಯಕಮ್ಮಂ ವಚೀಕಮ್ಮಂ ಆಜೀವೋ ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತಿ, ಏವಮಸ್ಸಾಯಂ ಅರಿಯೋ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧) ಲೋಕುತ್ತರಮಗ್ಗಕ್ಖಣೇ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗಪಾರಿಪೂರಿಯಾ ಉಪನಿಸ್ಸಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ ಇದಂ ವುತ್ತಂ, ತಥಾಪಿ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಾ’’ತಿ ವಚನಂ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಸುದ್ಧಿಯಾ ದೂರತರುಪನಿಸ್ಸಯತಂ, ಚಕ್ಖಾದೀಸು ಅಸಾರಜ್ಜನ್ತಸ್ಸ ಅಸಂಯುತ್ತಸ್ಸ ಅಸಮ್ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ಆದೀನವಾನುಪಸ್ಸಿನೋ ವಿಹರತೋ ತಾಯೇವ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿಯಾ ವಿಪಸ್ಸನಾಯ ಆಯತಿಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇಸು ಅಪಚಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತೇಸು ಸಬ್ಬಸಙ್ಖಾರೇಸು ವಿವಟ್ಟನವಸೇನ, ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕತಣ್ಹಾಯ ಪಹೀಯಮಾನಾಯ ಕಿಲೇಸದೂರೀಭಾವೇನ, ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದರಥಸನ್ತಾಪಪರಿಳಾಹೇಸು ಪಹೀಯಮಾನೇಸು ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಚಿತ್ತವಸೇನ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಸುಖೇ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯಮಾನೇ ‘‘ಯಾ ತಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠಿ, ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠೀ’’ತಿಆದಿನಾ (ಮ. ನಿ. ೩.೪೩೧) ವುತ್ತಾನಂ ವುಟ್ಠಾನಗಾಮಿನಿವಿಪಸ್ಸನಾಕ್ಖಣೇ ಪವತ್ತಾನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಾದೀನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಆಸನ್ನತರುಪನಿಸ್ಸಯತಞ್ಚ ದಸ್ಸೇತೀತಿ ಆಸನ್ನತರುಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಂ ಮಗ್ಗಂ ಸುಖಂ ಬುಜ್ಝನ್ತಾನಂ ಪುಗ್ಗಲಾನಂ ಅಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕಮಗ್ಗದೇಸನಾಯ ಪವತ್ತತಂ ದೀಪೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ…ಪೇ… ಸುಪರಿಸುದ್ಧೋ ಹೋತೀತಿ ವಚನತೋ’’ತಿಆದಿ. ಏವಮಿದಂ ವಚನತೋತಿ ನಿಸ್ಸಕ್ಕವಚನಂ ದೇಸನುಪಾಯಸ್ಸ ಞಾಪಕನಿದಸ್ಸನಂ ಹೋತಿ, ವಚನತೋತಿ ವಾ ಅತ್ತನೋ ವಚನಾನುರೂಪಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋಪಿ ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಪದಾ ಏವಾತಿ ಭಗವತಾ ದೇಸಿತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಕತ್ಥಾತಿ? ದೇವಪುರೇ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ದೇಸಿತನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರೋಪಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಾಹಕೇಹಿ. ಅಥ ವಾ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನಸ್ಸಾ’’ತಿ ವಚನೇನೇವ ಅಜ್ಝಾಸಯವಿಸೇಸಕಾರಣನಿದಸ್ಸಕೇನ ಪುಗ್ಗಲಜ್ಝಾಸಯವಸೇನ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋಪಿ ಪಟಿಪದಾ ಏವಾತಿ ದೇಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ಖೋ ಪನ…ಪೇ… ವಚನತೋ ಪನ…ಪೇ… ದೇಸಿತೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಂ ಸುತ್ತನ್ತೇ ದೇಸಿತನಯಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಪಞ್ಚಙ್ಗಿಕವಾರೋಪಿ ನಿದ್ದಿಟ್ಠೋ ಭಗವತಾ ದೇವಪುರೇತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಝಾನೇಹಿ ದೇಸನಾಪವೇಸೋ, ಭಾವನಾಪವೇಸೋ ವಾ ಝಾನಾಭಿನಿವೇಸೋ. ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಚತುನ್ನಂ ಚತುನ್ನಂ ನಯಸಹಸ್ಸಾನಂ ದಸ್ಸನಂ ಗಣನಾಸುಖತ್ಥನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ಪಾಳಿ ಠಿತಾ, ತಥಾ ಏಕೇಕಿಸ್ಸಾ ಪಟಿಪದಾಯ ಸುಞ್ಞತಾದೀಸು ಚ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಯೋಜೇತ್ವಾ ಪಾಳಿಗಮನಂ ಕತನ್ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ. ತತ್ಥ ಅಟ್ಠಙ್ಗಿಕವಾರೇ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದೀಸು ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಸತ್ತಙ್ಗಿಕೋ ಮಗ್ಗೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ, ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕವಾರೇ ಚ ಯಥಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಧಮ್ಮವಸೇನಾತಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.