೨. ಹೇತುಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೨೪೪. ಅಭಾವತೋತಿ ಭಾವಾಭಾವತೋ. ಯಞ್ಹಿ ಜಾತಿಕ್ಖಣಮತ್ತೇಯೇವ ಭವತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಂ ಜಾತಿಯಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಸಿಯಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯನಿಯಮಸಬ್ಭಾವತೋ. ಭವೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಜಾತಿಕ್ಖಣತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಭವೇತಿ ಭವಪದೇ, ಭವೇ ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ. ಏಸ ನಯೋ ಜಾತಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ನಿಯಮಾಭಾವತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಹೇತೂನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಬ್ಯಾಪಿಭಾವವಿಭಾವನೇನ ಅಕಾರಣತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅಯಾವಭಾವಿನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಭಾವದಸ್ಸನತೋ. ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇತಿಆದಿ ಮಗ್ಗಸೋಧನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಂ ಸಯಮೇವ ವದತಿ. ಸೋ ಖಣೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಙ್ಖಣಿಕೋ, ನ ತಙ್ಖಣಿಕೋ ಅತಙ್ಖಣಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಾ, ಅಯಾವಭಾವಿಕಸಬ್ಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಪನ ಹೇತೂ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇ ಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಹಿ…ಪೇ… ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಆದೀನಂ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಪನ ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾತಿಆದೀನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾ, ಪಚ್ಚಯತಾ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾಯಮಾನಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸ್ಸ. ವತ್ತಬ್ಬಪದೇಸೋತಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಪದೇಸೋ. ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಾಮಂ, ನಾಮರೂಪಞ್ಚ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಚ ಜರಾಮರಣಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ‘‘ಯೋ ಭವೋ ಜಾತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಭವಸಙ್ಗಹಿತಾನಿಪಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಜಾತಿಯಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಏವ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಚ್ಚಯಭಾವಾಸಙ್ಕಾ ಏವ ನೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಗಹೇತಬ್ಬವಿಸೇಸೇ ಸತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವದತಿ.

ಹೇತುಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.