೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೨೪೩. ತಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಂ. ಏಕೇಕಚಿತ್ತಾವರುದ್ಧನ್ತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯೇ ವಿಯ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತೇ ಅವರುದ್ಧಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಅಕತ್ವಾ. ಅಸಹಜಾತಾನಞ್ಚ ‘‘ಅಸಹಜಾತಾನಂ, ಸಹಜಾತಾನಞ್ಚಾ’’ತಿ ಏವಂ ಪಠಮಪದೇ ಏಕಸೇಸನಿದ್ದೇಸೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ‘‘ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಅಸಹಜಾತಾಯೇವ ಪಚ್ಚಯಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾ ದಸ್ಸಿತಾ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪ’’ನ್ತಿ (ವಿಭ. ೨೨೫) ಚ ಏವಮಾದೀಸು ಅಸಹಜಾತಾ, ಸಹಜಾತಾ ಚ. ‘‘ಏಕೇಕೇನ ನಯೇನಾ’’ತಿ ಪುರಾತನೋ ಪಾಠೋ, ಏತರಹಿ ಪನ ‘‘ಏಕೇಕೇನ ಚತುಕ್ಕೇನ’’ ಇಚ್ಚೇವ ಬಹೂಸು ಪೋತ್ಥಕೇಸು ಪಾಠೋ. ನಯಚತುಕ್ಕವಾರಾತಿ ನಯೇಸು ಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಾರಾ, ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಾದೀಸು ನವಸು ನಯೇಸು ಪಚ್ಚೇಕಂ ಪಚ್ಚಯಚತುಕ್ಕಾದೀನಂ ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನ’’ನ್ತಿಆದಿವಿಸೇಸಭಿನ್ನಾ ಚತ್ತಾರೋ ವಾರಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ವವತ್ಥಿತಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತವಿಸೇಸೇನ ಅಸಂಕಿಣ್ಣಾ. ಚತುಕ್ಕಾನನ್ತಿ ವಾರಚತುಕ್ಕಾನಂ ವಾರಸೋಳಸಕಸ್ಸ ನಯಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

೧. ಪಚ್ಚಯಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

ಪಚ್ಚಯಸಹಿತಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಾನಿ ಅಙ್ಗಭಾವೇನ ವುತ್ತಾನಿ, ನ ಕೇವಲಂ ಪಚ್ಚಯಾ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಛಟ್ಠಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ನ ಛಟ್ಠಾಯತನಸ್ಸ ಅಙ್ಗತಾ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ನ, ತಸ್ಸ ಅನಙ್ಗತ್ತಾ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಪಚ್ಚಯಸಹಿತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಅಙ್ಗಭಾವತೋ. ತೀಸು ಪಕಾರೇಸೂತಿ ‘‘ಪಠಮೋ ಸಬ್ಬಸಙ್ಗಾಹಿಕಟ್ಠೇನಾ’’ತಿಆದಿನಾ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೨೪೩) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತೇಸು ತೀಸುಪಿ ಪಕಾರೇಸು. ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸಾದೀತಿ ಏತ್ಥ ನಾಮಂ, ಛಟ್ಠಾಯತನಞ್ಚ ಪಚ್ಚಯವಿಸೇಸೋ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಯೋನಿವಿಸೇಸೋ, ಆಯತನಾನಂ ಅಪಾರಿಪೂರಿಪಾರಿಪೂರಿಭವವಿಸೇಸೋ ಚ ಗಹಿತೋ. ತೇ ಹಿ ದುತಿಯವಾರಾದೀನಂ ನಾನತ್ತಕರಾ. ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇನಾತಿ ಯದಿಪಿ ಅಞ್ಞತ್ಥ ‘‘ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ’’ತಿ ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯೋ ವುತ್ತೋ, ತಥಾಪಿ ಸಹಜಾತಾದಿನಾಮಸನ್ನಿಸ್ಸಯೇನ ಪವತ್ತನತೋ ನಾಮಮತ್ತಪಚ್ಚಯಾಪಿ ಸೋ ಹೋತೀತಿ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸ್ಸ ನಾನಾನಯವಿಚಿತ್ತತಾನುಮಿತಸ್ಸ ಗಮ್ಭೀರಭಾವಸ್ಸ ವಿಭಾವನಸಙ್ಖಾತೇನ, ಅನವಸೇಸನಾಮಪಚ್ಚಯದಸ್ಸನಸಙ್ಖಾತೇನ ಚ ಅತ್ಥವಿಸೇಸೇನ. ತಥಾ ಹಿ ‘‘ಯೇಹಿ, ಆನನ್ದ, ಆಕಾರೇಹಿ ಯೇಹಿ ಲಿಙ್ಗೇಹಿ ಯೇಹಿ ನಿಮಿತ್ತೇಹಿ ಯೇಹಿ ಉದ್ದೇಸೇಹಿ ನಾಮಕಾಯಸ್ಸ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಹೋತಿ, ತೇಸು ಆಕಾರೇಸು…ಪೇ… ಉದ್ದೇಸೇಸು ಅಸತಿ ಅಪಿ ನು ಖೋ ರೂಪಕಾಯೇ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಞ್ಞಾಯೇಥಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೧೧೪) ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಾಮಪಚ್ಚಯತಾವಿಭಾವನವಸೇನ ಮಹಾನಿದಾನದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾ. ತಥಾ ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋತಿ ಇಚ್ಚಸ್ಸ ವಚನೀಯ’’ನ್ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೨.೯೭) ‘‘ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ವದನ್ತೇನ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಪಿ ವುತ್ತಮೇವ ಹೋತೀತಿ.

ವಾರಚತುಕ್ಕೇ ‘‘ಸಙ್ಖಾರೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಸೋಕಾದಯೋ ನ ವುತ್ತಾ, ಪುರಿಮಸ್ಮಿಂ ವಾರದ್ವಯೇ ರೂಪಂ ನ ವುತ್ತಂ, ವಾರತ್ತಯೇ ಸಳಾಯತನಂ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

ಸಬ್ಬ…ಪೇ… ರಣತೋತಿ ಸಬ್ಬಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಸಬ್ಬಭವಸಾಧಾರಣತೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ವಾ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭೂತಸಬ್ಬಭವಸಾಧಾರಣತೋ. ಸಮಾನಂ ಫಲಂ ಸಮಾನೋ ಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಉಪಕತ್ತಬ್ಬತೋ, ಉಪಕಾರಕತೋ ಚ. ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ. ವಿಞ್ಞಾಣಾಹರಣನ್ತಿ ವಿಪಾಕವಿಞ್ಞಾಣನಿಬ್ಬತ್ತನಂ. ಅಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ.

ಗತಿಸೂಚಕೋತಿ ಹಿ-ಸದ್ದಂ ಲೋಕೇ ಗತಿಅತ್ಥಂ ವದನ್ತೀತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ‘‘ವಿಗತ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವಿ-ಸದ್ದೋ ಪಟಿಸೇಧದೀಪಕೋತಿ ದ್ವೇ ಪಟಿಸೇಧಾ ಪಕತಿಂ ಞಾಪೇನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಗತತಾನಿವಾರಣವಸೇನ ಗತಿ ಏವ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ತಿಧಾ ಚತುಧಾ ಪಞ್ಚಧಾ ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರಾದಯೋ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಿಧಾ, ಫಸ್ಸಚೇತನಾದಯೋ ತೇಸಞ್ಚೇವ ಆಹಾರಾದೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ಚತುಧಾ, ವೇದನಾವಿತಕ್ಕಾದಯೋ ತೇಸಞ್ಚೇವ ಝಾನಿನ್ದ್ರಿಯಾದೀನಞ್ಚ ವಸೇನ ಪಞ್ಚಧಾ. ಯಥಾ ಸಮಾಧಿ, ಏವಂ ವೀರಿಯಮ್ಪಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಅಧಿಪತಿನ್ದ್ರಿಯಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಛಧಾ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

‘‘ವಚನವಸೇನಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಚತುಕ್ಕೇ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯಂ ಧುರಂ ಕತ್ವಾ ದೇಸನಾ ಪವತ್ತಾತಿ ತೇಸಂ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಅತ್ಥೋತಿ ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮೋ. ಕತ್ಥಚೀತಿ ಕಿಸ್ಮಿಞ್ಚಿ ವಾರೇ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ಯಥಾಸಕೇಹಿ ಪಚ್ಚಯೋ ನ ನ ಹೋತಿ. ‘‘ಅತ್ಥತೋ’’ತಿ ಚ ಪಾಠೋ. ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’’ತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ, ವುತ್ತಞ್ಚ ತಂ. ತಸ್ಮಾ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯವಸೇನೇವ ಪಠಮಚತುಕ್ಕೋ ವುತ್ತೋತಿ ನ ಗಹೇತಬ್ಬನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ಚ ತಂ ನ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಇಮಸ್ಸ ಚ ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀತಿಆದಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬಂ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಪಚ್ಚಯವಚನಮೇವಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿಆದೀಸು ವುತ್ತಪಚ್ಚಯವಚನಮೇವ ಚ. ತೇಸನ್ತಿ ತೇಸಂ ಆಚರಿಯಾನಂ. ಅಯೋಜೇತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಕಥಂ ಪನ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಞ್ಞೇನ…ಪೇ… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸಹಜಾತಸೂಚಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ವಚನತೋ ಅಸಿದ್ಧಿಮಾಹ, ‘‘ಸಹಜಾತತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಪನ ಅತ್ಥಾಪತ್ತಿತೋ. ಅಸಮ್ಭವೇ ಹಿ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅತ್ಥತೋ ಸಿಜ್ಝೇಯ್ಯ ವಚನತೋ ವಾ ಅತ್ಥತೋ ವಾ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಸಾಧನಾತಿ.

ಅಞ್ಞತ್ಥಾತಿ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ಸುತ್ತೇ. ಅತೀತದ್ಧಂ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾನಾಗತೇಹಿ ಸದ್ಧಿಂ ಅದ್ಧತ್ತಯದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ತಂದೇಸನಾಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥನ್ತಿ ಮಹಾನಿದಾನದೇಸನಾಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥಂ. ಸೋ ಚ ಉಭಿನ್ನಂ ದೇಸನಾನಂ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಂಸನ್ದನಭಾವದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಏವಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುಬುದ್ಧಭಾಸಿತಾ ದೇಸನಾ ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಸಂಸನ್ದತೀತಿ.

ಇಮಸ್ಸಾತಿ ಇಮಸ್ಸ ತತಿಯವಾರಸ್ಸ.

ಅಪರಾಪೇಕ್ಖತಾಯ, ಅಪರಿಕಿಲಿಟ್ಠುಪಪತ್ತಿತಾಯ, ಅಸುಚಿಅಮಕ್ಖಿತತಾಯ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಂ, ಸಬ್ಬೇಸಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ತಥಾ ಉಪಪಜ್ಜನತೋ ಚ ಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿಯಾ ಪಧಾನತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಸಙ್ಗಹನಿದಸ್ಸನವಸೇನಾತಿ ಓಪಪಾತಿಕಯೋನಿಯಾ ಏವ ಸಂಸೇದಜಯೋನಿಯಾ ಸಙ್ಗಹಸ್ಸ ನಿದಸ್ಸನವಸೇನ ಉದಾಹರಣವಸೇನ. ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯಸ್ಸಾಪಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ಸತಿಪಿ ಪವತ್ತಿಹೇತುಭಾವೇ ಸೋ ಪನ ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯಭೂತಸ್ಸ ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಸ್ಸ ಛಟ್ಠಾಯತನಸ್ಸ ವಿಯ ನ ಸಾತಿಸಯೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಚೇತ್ಥ ಪವತ್ತಕೋ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಕೇಸಞ್ಚೀತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಾನಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂ. ‘‘ಪಚ್ಛಿಮ…ಪೇ… ಸದಾ ಸಮ್ಭವತೀ’’ತಿ ಇದಂ ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಾನಂ ವಿಯ ಇತರಯೋನಿಕಾನಂ ಕಮೇನ ಆಯತನುಪ್ಪತ್ತಿ ನತ್ಥೀತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಚಾಹ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಸಹುಪ್ಪತ್ತಿದೀಪನತೋ’’ತಿ.

ಪಚ್ಚಯಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಹೇತುಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೨೪೪. ಅಭಾವತೋತಿ ಭಾವಾಭಾವತೋ. ಯಞ್ಹಿ ಜಾತಿಕ್ಖಣಮತ್ತೇಯೇವ ಭವತಿ, ನ ತತೋ ಪರಂ, ತಂ ಜಾತಿಯಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಸಿಯಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯನಿಯಮಸಬ್ಭಾವತೋ. ಭವೋ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಜಾತಿಕ್ಖಣತೋ ಪರಮ್ಪಿ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ನ ಸೋ ತಸ್ಸಾ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ. ತೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತೋ ಉದ್ಧಂ ಭಾವತೋತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ಭವೇತಿ ಭವಪದೇ, ಭವೇ ವಾ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬೇ. ಏಸ ನಯೋ ಜಾತಿಆದೀಸೂತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ. ‘‘ಯಥಾ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ‘‘ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ನಿಯಮಾಭಾವತೋ ಚಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾನಂ ಹೇತೂನಂ ವುತ್ತನಯೇನ ಅಬ್ಯಾಪಿಭಾವವಿಭಾವನೇನ ಅಕಾರಣತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ಅಯಾವಭಾವಿನೋ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಚ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯಭಾವದಸ್ಸನತೋ. ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇತಿಆದಿ ಮಗ್ಗಸೋಧನವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ತಸ್ಸ ಪರಿಹಾರಂ ಸಯಮೇವ ವದತಿ. ಸೋ ಖಣೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ತಙ್ಖಣಿಕೋ, ನ ತಙ್ಖಣಿಕೋ ಅತಙ್ಖಣಿಕೋ, ತಸ್ಸ ಸಬ್ಭಾವಾ, ಅಯಾವಭಾವಿಕಸಬ್ಭಾವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯಥಾ ಪನ ಹೇತೂ ಹೋನ್ತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಏವನ್ತಿ ಏವಂ ಯಥಾವುತ್ತನಯೇ ಸತಿ, ಏವಂ ಸನ್ತೇತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ನ ಹಿ…ಪೇ… ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಜಾತಿಆದೀನಂ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವೋ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋಪಿ ನತ್ಥೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಅಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತಾ’’ತಿ.

ಕಥಂ ಪನ ಅಸಭಾವಧಮ್ಮಾನಂ ಜಾತಿಆದೀನಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತಾ, ಪಚ್ಚಯತಾ ಚಾತಿ ಆಹ ‘‘ಜಾಯಮಾನಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತಸ್ಸಾತಿ ಜಾತಿಜರಾಮರಣಸ್ಸ. ವತ್ತಬ್ಬಪದೇಸೋತಿ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬಪದೇಸೋ. ಕೋ ಪನ ಸೋತಿ? ಯಥಾವುತ್ತಂ ನಾಮಂ, ನಾಮರೂಪಞ್ಚ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೇನ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೇನ ಚ ಜರಾಮರಣಾನಂ ಸಙ್ಗಹಿತತ್ತಾ. ‘‘ಯೋ ಭವೋ ಜಾತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ಏತೇನ ಭವಸಙ್ಗಹಿತಾನಿಪಿ ಜಾತಿಆದೀನಿ ಜಾತಿಯಾ ಅಪ್ಪಚ್ಚಯತ್ತಾ ಏವ ‘‘ಠಪೇತ್ವಾ’’ತಿ ನ ವುತ್ತಾನೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ, ಪಚ್ಚಯಭಾವಾಸಙ್ಕಾ ಏವ ನೇಸಂ ತಸ್ಸಾ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ತೇನೇವ ಠಪೇತಬ್ಬಗಹೇತಬ್ಬವಿಸೇಸೇ ಸತೀತಿ ಸಾಸಙ್ಕಂ ವದತಿ.

ಹೇತುಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೪. ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ

೨೪೬. ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಾತಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವಿನೋ. ವಿಸುಂ ಠಿತಸ್ಸಾತಿ ಭವೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸ್ಸ. ಸಪ್ಪದೇಸಮೇವ ಗಹಿತಂ ಇಧ ವೇದನಾದಿಕ್ಖನ್ಧತ್ತಯಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ ನಿರುಳ್ಹತ್ತಾ ಚ. ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಭೂತಂಯೇವ ನಾಮಂ ಗಹಿತಂ, ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯನಿಯಮಾಭಾವೋ ವಿಯ ಭವೇ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯನಿಯಮಾಭಾವೋತಿ ಯೋಜನಾ. ವುತ್ತನಯೇನಾತಿ ‘‘ಸಙ್ಖತಲಕ್ಖಣಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತನಯೇನ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ವಿಯ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ ಸಿಯಾ’’ತಿ ಆಹ. ತಥಾ ಚ ವದನ್ತಿ ‘‘ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಞ್ಚೇತ್ಥ ನ ಪಟ್ಠಾನೇ ಆಗತಅಞ್ಞಮಞ್ಞವಸೇನ ಗಹೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಚಕ್ಖಾಯತನುಪಚಯಾದೀನನ್ತಿ ಉಪರೂಪರಿ ಚಿತಾನಿ ವಿಯ ಉಪ್ಪನ್ನಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಿ, ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ ವಾ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಾನಿ ಚಕ್ಖಾಯತನುಪಚಯಾದೀನಿ.

ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಚತುಕ್ಕವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸಙ್ಖಾರಾದಿಮೂಲಕನಯಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

೨೪೭. ಯದಿಪಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಗತವಿಸೇಸೋ, ತಥಾಪಿ ಸಾಮಞ್ಞಗ್ಗಹಣೇನ ನಯಗತೋ ವಿಸೇಸೋ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತೋ ಹೋತೀತಿ ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ವತ್ವಾಪಿ ನಾಮವಿಸೇಸಾನಂ ತಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ದಸ್ಸೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮವಿಸೇಸಾನಂ…ಪೇ… ವುತ್ತಾ’’ತಿ. ‘‘ಯದೇವ ಪನ ನಾಮ’’ನ್ತಿಆದಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ನಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಅಗ್ಗಹಿತೋಪಿ ಜಾತಿಆದಿ ಭವಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತೋತಿ ದಸ್ಸಿತೋವಾಯಮತ್ಥೋತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಭವಗ್ಗಹಣೇನ ಚಾ’’ತಿಆದಿ. ಇಧಾಪೀತಿ ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಇಧಾಪಿ. ನ ಸಿಯಾತಿ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ ನ ಸಿಯಾ. ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಸಾಮಞ್ಞಚೋದಿತಂ ವಿಸೇಸಚೋದಿತಮೇವ ನ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ. ಸೋತಿ ಭವೋ. ತೇನಾತಿ ಸಭಾವಾಸಭಾವಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹಣೇನ.

ಉಪಾದಾನಸ್ಸಪಿ ಭವೇಕದೇಸತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ…ಪೇ… ಅಗ್ಗಹಿತೇ’’ತಿ. ‘‘ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತೀ’’ತಿ ಇದಂ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಭವಸದ್ದೋ…ಪೇ… ವುಚ್ಚಮಾನೋ’’ತಿ. ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಅವಿಜ್ಜಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಠಪೇತ್ವಾ ಪಚ್ಚಯಸ್ಸ ಗಹಣತೋ ಅವಿಜ್ಜಾವಿನಿಮುತ್ತಾ ಏವ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾ ನಾಮಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ನಾಮಸದ್ದೋ ನಿರವಸೇಸಬೋಧಕೋ’’ತಿ. ನ ಚೇತ್ಥ ಏಕಂಸತೋ ಕಾರಣಂ ಮಗ್ಗಿತಬ್ಬಂ. ಯೇನ ಭವ-ಸದ್ದೋ ನಿರವಸೇಸಬೋಧಕೋ, ನ ನಾಮ-ಸದ್ದೋತಿ ಆಹ ‘‘ಏವಂಸಭಾವಾ ಹಿ ಏತಾ ನಿರುತ್ತಿಯೋ’’ತಿ. ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನಾತಿ ಭವಸದ್ದೋ ನಿರವಸೇಸಬೋಧಕೋ ಉಪಾದಿನ್ನಚತುಕ್ಖನ್ಧವಿಸಯತ್ತಾತಿ ಇಮಿನಾ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ. ಜಾಯಮಾನಾದಿಧಮ್ಮವಿಕಾರಭಾವತೋ ಜಾಯಮಾನಾದಿಕ್ಖನ್ಧಪಟಿಬದ್ಧಾ ಜಾತಿಆದಯೋ ವುಚ್ಚೇಯ್ಯುಂ, ನ ಪನ ಜಾತಿಆದಿಪಟಿಬದ್ಧಾ ಜಾಯಮಾನಾದಿಕ್ಖನ್ಧಾತಿ ನ ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಜಾತಿಆದೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಮಾಹ ‘‘ಜಾಯಮಾನಾನಂ ಪನಾ’’ತಿಆದಿನಾ. ನಾನಾಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ ಪನ ಜಾತಿಆದಯೋ ಅವಿಜ್ಜಾಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತೀತಿ ‘‘ಏಕಚಿತ್ತಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ವಿಸೇಸಿತಂ. ತೇನೇವಾತಿ ಅಸಮ್ಭವೇನೇವ.

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೪೮-೯. ತನ್ತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ. ಇತರಸ್ಸಾತಿ ಕಾಮುಪಾದಾನಸ್ಸ. ತಣ್ಹಾಗಹಣೇನಾತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ತಣ್ಹಾಗಹಣೇನ ಗಹಿತತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವಂ ನಾಮಗ್ಗಹಣೇನ ಗಹಿತಾ ತಣ್ಹಾ ಕಸ್ಮಾ ಪುನ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ನಾಮೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಾ’’ತಿ. ‘‘ನಾಮಪಚ್ಚಯಾ ಛಟ್ಠಾಯತನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಹಿ ಕಾಮತಣ್ಹಾಪಿ ನಾಮೇ ಸಙ್ಗಹಿತಾತಿ ನಾಮಸ್ಸ ಯಥಾರಹಂ ಛಟ್ಠಾಯತನಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥಿ ತತ್ಥ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಂ, ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಪನ ಭವಸಙ್ಗಹೋಪಿ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಏತೇನ ‘‘ಕಾಮುಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಸ ನತ್ಥೇವ ವಿಸೇಸೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಾಮೇ ವಿಯ ವಿಸೇಸಪಚ್ಚಯತ್ತಾಭಾವಾ’’ತಿ. ತಣ್ಹಾ ಏತಿಸ್ಸಾ ಪಚ್ಚಯೋತಿ ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ, ದಿಟ್ಠಿ. ಭವಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಾತಿ ದುವಿಧಸ್ಸಪಿ ಭವಸ್ಸ ಕಾರಣಭೂತಾ. ಉಭಯೇನಪಿ ಉಪಾದಾನಸ್ಸ ಭವನಿದ್ದೇಸೇ ಠಪೇತಬ್ಬತಂಯೇವ ವಿಭಾವೇತಿ. ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಏಕಮೇವಾತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನ’’ನ್ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಂ, ‘‘ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಚ ಏಕೋ ಏವತ್ಥೋ, ತಸ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯೋ ವಿಸುಂ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತೋ ಭಿನ್ನಂ ಕತ್ವಾ ನ ವಿಭತ್ತೋ.

೨೫೨. ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಸಮುಟ್ಠಾಪನಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯವಸೇನಾತಿ ಉಪತ್ಥಮ್ಭಕಸ್ಸ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನರೂಪಸ್ಸ ಸಮುಟ್ಠಾಪನವಸೇನ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯವಸೇನ ಚ.

೨೫೪. ಪಞ್ಚನ್ನನ್ತಿ ಚಕ್ಖಾಯತನಾದೀನಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ. ಸಹಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ಸಹಜಾತನಿಸ್ಸಯಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾದಿಪಚ್ಚಯೋ. ವತ್ಥುಸಙ್ಖಾತಂ ರೂಪಂ. ಪುರೇಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ಪುರೇಜಾತನಿಸ್ಸಯವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾದಿಪಚ್ಚಯೋತಿ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ. ಛಟ್ಠಸ್ಸ ಸಹಜಾತಾದೀತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾದಯೋ ಗಹಿತಾ.

೨೬೪. ಯಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಯಸ್ಸ ಚ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ವುತ್ತಂ ‘‘ಯಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪದಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಹೋತೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

೨೮೦. ತಸ್ಸಾತಿ ‘‘ಬಲವಕಿಲೇಸಭೂತಾಯ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯಾ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೨೮೦) ಪದಸ್ಸ. ತೇನಾತಿ ‘‘ತಣ್ಹಾಟ್ಠಾನೇ’’ತಿ ಪದೇನ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಕಣ್ಡಾದೀಸೂತಿ ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದವಿಭಙ್ಗೇ ಸುತ್ತನ್ತಭಾಜನೀಯಾದಿಂ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಅಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೦೬. ಸಬ್ಯಾಪಾರಾನೀತಿ ಸಉಸ್ಸಾಹಾನಿ, ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಾನೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪರಿಹೀನಂ ಅವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಂ ಏತೇಸನ್ತಿ ಪರಿಹೀನಾವಿಜ್ಜಾಟ್ಠಾನಾ.

ಸನ್ಧಾಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯಂ ವಿಭಾವೇನ್ತೋ ವಿಯ ವದತಿ, ಸರೂಪೇನೇವ ಪನ ‘‘ನ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಾದೀನಿ ರೂಪಂ ಸಮುಟ್ಠಾಪೇನ್ತೀ’’ತಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೩೦೬) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ನಾಮರೂಪಂ ನ ನ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಕುಸಲಾಬ್ಯಾಕತನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೩೪. ಕುಸಲಫಲೇತಿ ಕುಸಲವಿಪಾಕಪಟಿಸನ್ಧಿವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಗಹಿತತ್ತಾ ತಸ್ಸ ಸಾದುರಸವಿಸರುಕ್ಖಬೀಜಸದಿಸತಾ ವುತ್ತಾ.

ಯದಿಪಿ ‘‘ಸಙ್ಖಾರಹೇತುಕ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜನಾ ಲಬ್ಭತಿ, ಅವಿಗತಚತುಕ್ಕಾದೀನಿ ಪನ ನ ಲಬ್ಭನ್ತಿ ಯಥಾಲಾಭಯೋಜನಾಯ ದಸ್ಸಿತತ್ತಾ.

ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಕುಸಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಕುಸಲಮೂಲಕವಿಪಾಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೩೪೩. ಕಮ್ಮಂ ವಿಯ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ ವಿಪಾಕಭಾವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋನ್ತಂ ಸಾತಿಸಯಂ ಹೋತೀತಿ ತಸ್ಸ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯತಾ, ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾನಂ ಪರಿಯಾಯತಾ ಸಿಯಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ‘‘ಪರಿಯಾಯೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋತಿ ವುತ್ತಾನೀ’’ತಿ ಆಹ. ‘‘ಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೨೩), ಅಕುಸಲೋ ಧಮ್ಮೋ ಅಬ್ಯಾಕತಸ್ಸ ಧಮ್ಮಸ್ಸ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೧.೪೨೩), ವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮೋ ನೇವವಿಪಾಕನವಿಪಾಕಧಮ್ಮಧಮ್ಮಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೇನ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ (ಪಟ್ಠಾ. ೧.೩.೧೦೩) ಪನ ವಚನತೋ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮತ್ಥೋ ದಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಕುಸಲಮೂಲಂ ಅಕುಸಲಮೂಲ’’ನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಅನ್ವಾದೇಸೋಪಿ ಪಚ್ಚಯಸದ್ದಾಪೇಕ್ಖಾಯ ‘‘ಏಸಾ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಏಸಾತಿ…ಪೇ… ಯೋಜೇತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

‘‘ಮನಸಿಕಾರೋಪೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಪ್ಪಹೀನಾವಿಜ್ಜಾನಮ್ಪಿ ಕಿರಿಯಾಯ ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲಾನಿ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕಮ್ಮವಟ್ಟವಿಪಾಕವಟ್ಟಭೂತಾನಿಯೇವ ಸಙ್ಖಾರವಿಞ್ಞಾಣಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾನೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಕಿರಿಯಾನಿ ಪನ…ಪೇ… ಗಚ್ಛನ್ತೀ’’ತಿ. ತೇಸಂ ಪಚ್ಚಯಾನಂ ವಸೇನ ಅನೇಕಪ್ಪಕಾರತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋತಿ ಯೋಜನಾ.

ನವಾದಿಭೇದಾನನ್ತಿ ನವಅಟ್ಠಸತ್ತಛಾತಿ ಏವಂಪಭೇದಾನಂ. ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನನ್ತಿ ಪುರಿಮನಯೇ ಪಚ್ಛಿಮನಯೇ ಚ ಆಗತಾನಂ ಯಥಾಲಾಭಂ ಚತುನ್ನಂ ಚತುನ್ನಂ ಚತುಕ್ಕಾನಂ. ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ ಪನ ವಿಪಾಕೇ ಚಾ’’ತಿ ಚ-ಸದ್ದೇನ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇ ಚಾತಿ ಸಮುಚ್ಚೇತಬ್ಬೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಸಲ…ಪೇ… ವತ್ತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ಮೂಲಪದೇಕಪಚ್ಚಯತಾವಸೇನಾತಿ ಮೂಲಪದಸ್ಸ ಏಕಪಚ್ಚಯಭಾವವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯತಾವಸೇನ. ಏಕಸ್ಸೇವ ನಯಸ್ಸಾತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲೇಸು ಅವಿಜ್ಜಾಮೂಲಕಸ್ಸ, ವಿಪಾಕೇಸು ಕುಸಲಾಕುಸಲಮೂಲಕಸ್ಸಾತಿ ಏವಂ ಏಕಸ್ಸೇವ ನಯಸ್ಸ ವಸೇನ. ಧಮ್ಮಪಚ್ಚಯಭೇದೇತಿ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯಭೂತಸ್ಸ, ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಭೇದೇತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಾದೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಂ ವತ್ವಾ ಪುನ ತಮೇವ ‘‘ತಂತಂಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಪಕಾರನ್ತರೇನ ವಿಭಾವೇತಿ.

ಕುಸಲಮೂಲಕವಿಪಾಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.