೧. ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸೋ

ಜಾತಿನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೦. ‘‘ಜಾತಿಆದಿನಿದ್ದೇಸೇ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ‘‘ತತ್ಥಾ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ಅತ್ಥಂ ವದತಿ. ದುಕ್ಖಮಾತಿಕಾತಿ ದುಕ್ಖದುಕ್ಖಾದೀನಂ ದುಕ್ಖವಿಸೇಸಾನಂ ಉದ್ದೇಸೋ. ಪದದ್ವಯೇತಿ ‘‘ಪರಿಯಾಯದುಕ್ಖಂ, ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದದ್ವಯೇ.

ದುಕ್ಖತ್ತಾಯೇವಾತಿ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯದುಕ್ಖತಂ ವದತಿ. ಸಭಾವೇನ ನಾಮಂ ವಿಸೇಸೇತೀತಿ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞತಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ಪುರಿಮೇನ ಸಭಾವದುಕ್ಖವಾಚಕೇನ ದುಕ್ಖಸದ್ದೇನ. ಸೋ ಹಿ ವಿಸೇಸನಂ ಅವಚ್ಛೇದಕಭಾವತೋ ಪಚ್ಛಿಮಂ ಸಙ್ಖಾರದುಕ್ಖಟ್ಠಂ ವಿಸೇಸೇತಿ. ಸೋ ಹಿ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಗಹೇತಬ್ಬಸಾಧಾರಣತ್ತಾ ಅವಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬೋ. ತೇನಾತಿ ವಿಪರಿಣಾಮಅಧಿಟ್ಠಾನಾದಿಪಕಾರವಿಸೇಸೇನ.

ದೇಸೇತಬ್ಬಸ್ಸ ಅತ್ಥಸ್ಸ ಸಙ್ಖಿಪನಂ ಇಧ ಸಙ್ಖೇಪೋ, ಸೋ ಚ ತಬ್ಬಿಭಾಗಾನಂ ಸಾಧಾರಣಭಾವೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸಙ್ಖೇಪೋ ಸಾಮಞ್ಞ’’ನ್ತಿ. ಅನ್ತೋಕರಿತ್ವಾತಿ ಅನ್ತೋಗಧೇ ಕತ್ವಾ, ಸಙ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಾ. ಉಭಯಥಾಪೀತಿ ಸಙ್ಖೇಪತೋಪಿ ವಿತ್ಥಾರತೋಪಿ. ಸಾಧಾರಣಭಾಗಾನಂ ವಿಭಜನಂ ವಿಭಾಗೋ, ವಿತ್ಥಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿತ್ಥಾರೋ ಪನ ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ವಿಸೇಸನ್ತರನಿವತ್ತಕೋತಿ ವಿಭಾಗನ್ತರಾಸಙ್ಗಾಹಕೋ.

೧೯೧. ಅಪರತ್ಥಾತಿ ಭುಮ್ಮವಚನಂ ಸಾಮಿಅತ್ಥೇ ಯಥಾ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಪಾದಕ’’ನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಸಾಮಿಅತ್ಥೇಪಿ ಹಿ ಅಪರತ್ಥಸದ್ದೋ ಸಿಜ್ಝತೀ’’ತಿ. ಸಿದ್ಧಿ ಪನ ‘‘ಇತರಾಹಿಪಿ ದಿಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಏವಂ ಸದ್ದೋ ಸಮ್ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾ ಪಾಳಿಯಂ ಸಾಮಿವಸೇನ ವುತ್ತಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ಭುಮ್ಮವಸೇನ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ದೀಪೇನ್ತೋ ‘‘ತೇಸಂ ತೇಸನ್ತಿ ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಪರಸ್ಸಾತಿ ಅಪರಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ. ಮನುಸ್ಸಾದಿಭೇದೋ ಉಪಪತ್ತಿಭವೋ ಗತಿ, ತಬ್ಬಿಸೇಸಭೂತಾ ಖತ್ತಿಯಾದಿಸಾಮಞ್ಞಾಧಿಟ್ಠಾನಾ ಖನ್ಧಾ ಜಾತೀತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಞ್ಚಗತಿವಸೇನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ತಿಣಾಕಾರೋತಿ ತಿಣವಿಕಪ್ಪೋ, ತಿಣವಿಸೇಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏವನ್ತಿ ನಿದಸ್ಸನೇ. ತೇನ ವುತ್ತಪ್ಪಕಾರಂ ಪಠಮಂ ವಿಞ್ಞಾಣಪಾತುಭಾವಂ ಪಚ್ಚಾಮಸತಿ. ತದುಪಾದಾಯಾತಿ ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ. ಅರಿಯಭಾವಕರಣತ್ತಾತಿ ಅರಿಯಭಾವಕಾರಣತ್ತಾ. ಕರೋತೀತಿ ಹಿ ಕರಣಂ. ಅರಿಯಸದಿಸತ್ತಾ ವಾ ಅರಿಯಸೀಲಂ. ಪುಥುಜ್ಜನಕಲ್ಯಾಣಕಾನಮ್ಪಿ ಹಿ ಚತುಪಾರಿಸುದ್ಧಿಸೀಲಂ ಅರಿಯಸೀಲಸದಿಸಂ. ಆಕಾರವಿಕಾರಾತಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾದಿಆಕಾರವಿಕತಿಯೋ. ಸಹುಪ್ಪಾದಕಾತಿ ಉಪ್ಪಾದಸಹಿತಾ ಉಪ್ಪಾದಾವತ್ಥಾ ಖನ್ಧಾ. ಆಯತನವಸೇನಾತಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನವಸೇನ. ಯೋನಿವಸೇನಾತಿ ಅಣ್ಡಜಾದಿಯೋನಿವಸೇನ. ಏಕೇಕೇನೇವ ಪದೇನಾತಿ ಯಥಾ ದುತಿಯನಯೇ ಜಾತಿಆದಿಪದೇಸು ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪರಿಪುಣ್ಣಾಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಯೋನಿವಿಭಾಗೇನ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ ಜಾತಿ ದಸ್ಸಿತಾ, ನ ಏವಮಿಧ. ಇಧ ಪನೇತೇಸು ಏಕೇಕೇನೇವ ಪದೇನ ಅವಿಭಾಗತೋ ಸಬ್ಬಸತ್ತೇ ಪರಿಯಾದಿಯಿತ್ವಾ. ಉಭಯತ್ಥಾತಿ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮನಯೇಸು ಭಾವನಿದ್ದೇಸೋವ ಯುತ್ತೋ. ಅನಭಿಹಿತೇ ವಿಭತ್ತಿವಿಧಾನಂ, ನಾಭಿಹಿತೇತಿ. ಪಾಕಟಾ ನಿಬ್ಬತ್ತೀತಿ ಅಭಿಬ್ಯತ್ತಾ ನಿಬ್ಬತ್ತಿ.

ದ್ವಿನ್ನಂ ದ್ವಿನ್ನನ್ತಿ ಏಕವೋಕಾರಭವೇ ರೂಪಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ, ಚತುವೋಕಾರಭವೇ ಮನಾಯತನಧಮ್ಮಾಯತನವಸೇನ ದ್ವಿನ್ನಂ. ಸೇಸೇತಿ ಪಞ್ಚವೋಕಾರಭವೇ. ಪಞ್ಚನ್ನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಮನೋರೂಪಧಮ್ಮಾಯತನವಸೇನ ಪಞ್ಚನ್ನಂ. ತಾನಿ ಹಿ ರೂಪಭವೇ ಪಞ್ಚವೋಕಾರೇ ಉಪಪತ್ತಿಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ. ಕಾಮಧಾತುಯಂ ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾನನ್ತಿ ಯೋಜನಾ. ವಿಕಲಾವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯಾನನ್ತಿ ಅಪರಿಪುಣ್ಣಪರಿಪುಣ್ಣಾಯತನಾನಂ ಸತ್ತಾನಂ. ಇನ್ದ್ರಿಯವಸೇನೇವ ಹಿ ಆಯತನಾನಂ ವೇಕಲ್ಲಂ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಂ. ತತ್ಥ ವಿಕಲಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸತ್ತನ್ನಂ ನವನ್ನಂ ದಸನ್ನಂ ಪುನಪಿ ದಸನ್ನಂ, ಇತರಸ್ಸ ಏಕಾದಸನ್ನಂ ಆಯತನಾನಂ ವಸೇನ ಸಙ್ಗಹೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಸತ್ತನ್ನನ್ತಿ ಕಾಯಮನೋರೂಪಗನ್ಧರಸಫೋಟ್ಠಬ್ಬಧಮ್ಮಾಯತನವಸೇನ ಸತ್ತನ್ನಂ. ಗಬ್ಭಸೇಯ್ಯಕಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯೇತಂ ವುತ್ತಂ. ನವನ್ನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸೋತಸದ್ದಾಯತನವಜ್ಜಾನಂ ನವನ್ನಂ. ಅನ್ಧಬಧಿರವಸೇನ ಹಿದಂ ವುತ್ತಂ. ದಸನ್ನನ್ತಿ ಚಕ್ಖುಸದ್ದವಜ್ಜಾನಂ. ಪುನ ದಸನ್ನನ್ತಿ ಸೋತಸದ್ದವಜ್ಜಾನಂ. ಅನ್ಧವಸೇನ, ಬಧಿರವಸೇನ ಚೇತಂ ದ್ವಯಂ ವುತ್ತಂ. ಏಕಾದಸನ್ನನ್ತಿ ಸದ್ದವಜ್ಜಾನಂ.

ತಂದುಕ್ಖಭಾವೋತಿ ಪರಿಯಾಯದುಕ್ಖಭಾವೋ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಿನಿವಾರಣೇನಾತಿ ಉಪ್ಪಲಪದುಮಾದೀಸು ಉಪ್ಪತ್ತಿಪಟಿಕ್ಖೇಪೇನ ಅಭಾವಕಥನೇನ. ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಕಾರಣೇತಿ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಹೇತುಭೂತೇ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಟ್ಠಾನೇ.

ಮರಣನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೩. ಖನ್ಧಭೇದಸ್ಸಾತಿ ಖನ್ಧವಿನಾಸಸ್ಸ. ಸೋತಿ ಖನ್ಧಭೇದೋ. ಪಬನ್ಧಸಮುಚ್ಛೇದೋತಿ ಪಬನ್ಧಸ್ಸ ಅಚ್ಚನ್ತಸಮುಚ್ಛೇದೋ. ತಬ್ಭಾವತೋತಿ ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಭಾವತೋ. ತದೇಕದೇಸಭಾವತೋತಿ ತದವಯವಭಾವತೋ. ತಸ್ಸೇವ ನಾಮನ್ತಿ ಅಸಮ್ಮೋಹತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ ಸಬ್ಬಸ್ಸಾಪಿ ಏಕಕಮ್ಮನಿಬ್ಬತ್ತಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದಭಾವತೋ. ಸಮ್ಮುತಿಮರಣಮೇವ ಹಿ ಜಾತಿಕ್ಖಯಮರಣಂ, ತಂ ಪನ ಜಾತಿಕ್ಖಯಮರಣಂ ಉಪಕ್ಕಮಮರಣಂ, ಸರಸಮರಣನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ತತ್ಥ ಸರಸಮರಣಮ್ಪಿ ಆಯುಕ್ಖಯಮರಣಂ, ಪುಞ್ಞಕ್ಖಯಮರಣನ್ತಿ ದುವಿಧಂ. ಏವಮೇತೇಸಂ ತದೇಕದೇಸತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಯಞ್ಚೇತ್ಥ ಉಪಕ್ಕಮಮರಣಂ, ತಂ ಅಕಾಲಮರಣಂ. ಸರಸಮರಣಂ ಕಾಲಮರಣಂ. ಮರಣೇನ ಸತ್ತಾ ಯಥಾಲದ್ಧಅತ್ತಭಾವೇನ ವಿಯುಜ್ಜನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತಿಭವಕ್ಖನ್ಧೇಹಿ ವಿಯೋಜೇತೀ’’ತಿ.

ಕಾರಣತ್ಥೋತಿ ಮೂಲತ್ಥೋ. ಮೂಲಞ್ಹಿ ‘‘ಆದೀ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ ‘‘ಕೋ ಚಾದಿ ಕುಸಲಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ? ಸೀಲಞ್ಚ ಸುವಿಸುದ್ಧಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಚ ಉಜುಕಾ’’ತಿಆದೀಸು (ಸಂ. ನಿ. ೫.೩೬೯). ತೇನಾಹ ‘‘ಸನ್ಧಿಬನ್ಧನಚ್ಛೇದಮೂಲಕನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ.

ಫಲಕಿರಿಯಾಗಬ್ಭಾ ಈದಿಸೀ ಹೇತುಕಿರಿಯಾತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನ್ತೋಗಧಾ’’ತಿ. ಬ್ಯಸನಸ್ಸ ಹಿ ಆಪಾದಕೇಹಿ ಆಪಾದನಂ ಆಪಾದೇತಬ್ಬಆಪತ್ತಿಯಾ ಸಹೇವ ಸಿಜ್ಝತೀತಿ.

ಸೋಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೪. ಸುಖಂ ಹಿನೋತಿ ಪವತ್ತತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸುಖಕಾರಣಂ ಹಿತಂ. ಭೋಗಬ್ಯಸನಾದಿಪದತ್ಥವಿಸೇಸನ್ತಿ ಭೋಗಬ್ಯಸನಂ, ಸೀಲಬ್ಯಸನನ್ತಿ ಏವಂ ಭೋಗಸೀಲಪದಾನಂ ವಸೇನ ಅತ್ಥವಿಸೇಸಂ. ಸಮಾಸವಿಸೇಸನ್ತಿ ‘‘ರೋಗೋಯೇವ ಬ್ಯಸನಂ, ದಿಟ್ಠಿ ಏವ ಬ್ಯಸನ’’ನ್ತಿ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣವಸೇನ ಸಮಾಸವಿಸೇಸಂ. ಅನ್ನಪಾನವತ್ಥಯಾನಾದಿ ಪರಿಭುಞ್ಜಿತಬ್ಬತೋ ಭೋಗೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ, ಸೋ ಚ ಧಮ್ಮಸಮೂಹಭಾವೇನ. ತಬ್ಬಿನಾಸಾತಿ ಞಾತಿಭೋಗಬ್ಯಸನಾನಿ ವುತ್ತಾನೀತಿ ತೇ ವಿಕಾರಭಾವೇನ ಪಞ್ಞಾಪೇತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿಮತ್ತಾ. ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಂ ನಾಮ ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಂ. ಅತಂಸಭಾವತ್ತಾ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಾ, ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾ ಚ ಹೋತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನತಂ ಸನ್ಧಾಯ ಅನಿಪ್ಫನ್ನಾನೀತಿ ಆಹಾ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಪಣ್ಣತ್ತಿ ಕೇನಚಿ ನಿಪ್ಫಾದೀಯತಿ. ಅಞ್ಞತ್ಥಾಪಿ ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನೇ ಅನಿಪ್ಫನ್ನವೋಹಾರೋ ಆಗತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನತಂಯೇವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ಕಾಮಞ್ಚೇತ್ಥ ಅಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಂ ‘‘ಅನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ, ‘‘ನಿಪ್ಫನ್ನ’’ನ್ತಿ ಪನ ನ ಪರಿನಿಪ್ಫನ್ನಮೇವ ವುಚ್ಚತಿ, ನಾಪಿ ಸಬ್ಬೋ ಸಭಾವಧಮ್ಮೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಖನ್ಧವಿಭಙ್ಗೇ ಚಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ನಿಪ್ಫನ್ನತಾ ವುತ್ತಾತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ. ಅನಿಪ್ಫನ್ನತಾ ಸಭಾವಧಮ್ಮತ್ತೇಪಿ ಕೇನಚಿ ನ ನಿಪ್ಫಾದೀಯತೀತಿ ಕತ್ವಾ.

ಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಚಿನ್ತನನ್ತಿ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಪಟಿಪಕ್ಖತೋ, ದೋಸಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಚ ಆರಮ್ಮಣೇ ಅನಭಿರತಿಪ್ಪವತ್ತಿಮಾಹ. ಅನ್ತೋ ಅತ್ತನೋ ನಿಸ್ಸಯಸ್ಸ ನಿದ್ದಹನವಸೇನ ವಾ ಝಾನಂ ಚಿನ್ತನಂ ಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಂ. ಸತಿಪಿ ಅನುಸೋಚನಭಾವೇ ಅತ್ತನೋ ಕತಾಕತಕುಸಲಾಕುಸಲವಿಸಯೋ ಮನೋವಿಲೇಖಭೂತೋ ವಿಪ್ಪಟಿಸಾರೋ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ, ಯಥಾವುತ್ತಅನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಂ ಸೋಕೋತಿ ಉಭಿನ್ನಂ ವಿಸೇಸೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

‘‘ಮನೋದ್ವಾರಜವನಕ್ಖಣೇ’’ತಿ ಪರಿಬ್ಯತ್ತಮನ್ತೋನಿಜ್ಝಾನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ, ಇತರಂ ಪನ ಪಞ್ಚದ್ವಾರಜವನೇಸುಪಿ ಲಬ್ಭತೇವ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಾದೀ’’ತಿಆದಿ. ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸಾತಿ ಅಸೋಚನಾಕಾರಸ್ಸ ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ, ಸೋಚನಾಕಾರಸ್ಸಾಪಿ ವಾ ನಾನಾವೀಥಿಕಸ್ಸ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ದುಕ್ಖಮೇವಾತಿ. ಅಞ್ಞಥಾತಿ ಮನೋದ್ವಾರಜವನೇ ಏವ ಗಹಿತೇ. ತತ್ಥಾತಿ ಕಾಯವತ್ಥುಕಮನೋದ್ವಾರಿಕೇಸು.

ಪರಿದೇವನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೫. ಆದೇವನಸದ್ದಂ ಕತ್ವಾತಿ ಆದೇವಿತ್ವಾ, ವಿಲಪಿತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಮ್ಭಮಭಾವೋತಿ ಯಸ್ಸ ಸತ್ತಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ತಸ್ಸ ಅನವಟ್ಠಾನಭಾವೋ. ಸಮ್ಭಮಂ ವಾ ಅಬ್ಭನ್ತರಗತಂ ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾಪೇತಿ ಪಾಕಟಭಾವಕರಣೇನಾತಿ ಸಮ್ಭಮಪಚ್ಚುಪಟ್ಠಾನೋ.

ಮುಟ್ಠೀಹಿ ಪೋಥನಾದೀನಿ ಮುಟ್ಠಿಪೋಥನಾದೀನಿ.

ಯೇನ ದೋಮನಸ್ಸೇನ. ಪುಬ್ಬೇ ವುತ್ತದುಕ್ಖತೋತಿ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಖನ್ಧಂ ಮುಟ್ಠೀಹಿ ಪೋಥೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತದುಕ್ಖತೋ. ತಂನಿದಾನನ್ತಿ ಪರಿದೇವನಿದಾನಂ.

ದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೬-೭. ಕಾಯದುಕ್ಖಾಭಿಭೂತಸ್ಸ ಪತಿಕಾರಾಭಿಲಾಸಾಯ ತಾದಿಸದುಕ್ಖಾವಹಪಯೋಗಕಾಲಾದೀಸು ಕಾಯಿಕದುಕ್ಖಸ್ಸ ತದುಪನಿಸ್ಸಯತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಏತೇನ ದುಕ್ಖೇನಾತಿ ಅನಾಥತಾಹತ್ಥಪಾದಚ್ಛೇದನಾದಿದುಕ್ಖೇನ.

ಉಪಾಯಾಸನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೮. ದುಕ್ಖಟ್ಠಾನನಿಸಜ್ಜಾದೀನಿ ದುಕ್ಖಟ್ಠಾನಾದೀನಿ. ದೋಮನಸ್ಸಸ್ಸ ವತ್ಥು ಹೋತಿ ಉಪಾಯಾಸೋತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧೋ.

ಅಪ್ಪಿಯಸಮ್ಪಯೋಗನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೯೯. ಅಞ್ಞಸಾಪೇಕ್ಖಸದ್ದೋ ಅಸಮತ್ಥಸಮಾಸೋತಿ ತಂ ದಸ್ಸೇತಿ ‘‘ಯೇನ ಸಮಾಸೋ, ನ ತಸ್ಸಾಯಂ ಪಟಿಸೇಧಕೋ ಅ-ಕಾರೋ’’ತಿ.

ಪಚ್ಛಿಮದ್ವಯನ್ತಿ ‘‘ಸಮೋಧಾನಂ ಮಿಸ್ಸೀಭಾವೋ’’ತಿ ಇದಂ ಪದದ್ವಯಂ. ತದತ್ಥವಸೇನಾತಿ ಸಮೋಧಾನತ್ಥಸ್ಸ, ಮಿಸ್ಸೀಭಾವತ್ಥಸ್ಸ ಚ ವಸೇನ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಲಬ್ಭತಿ. ಆಗತೇಹಿ ಚ ತೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ಸಂಯೋಗೋ ಹೋತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ತಂಗಹಣಮತ್ತನ್ತಿ ಆಪಾಥಗತಾರಮ್ಮಣಗ್ಗಹಣಮತ್ತಂ.

ಇಚ್ಛಾನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೦೧. ತಂ ಕಾಲನ್ತಿ ಚುತಿಚಿತ್ತನಿರೋಧತೋ ಉದ್ಧಂ ಕಾಲಂ. ‘‘ಯಮ್ಪೀ’’ತಿ ಯಂ-ಸದ್ದೋ ಕರಣತ್ಥೇ ಪಚ್ಚತ್ತನ್ತಿ ಯೇನಪೀತಿ ಅತ್ಥೋ ವುತ್ತೋ. ‘‘ಯಂ ಇಚ್ಛ’’ನ್ತಿ ಯಂ-ಸದ್ದೋ ಯದಾ ಇಚ್ಛಾಪೇಕ್ಖೋ, ತದಾ ‘‘ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅಲಾಭಪಧಾನಾಭಾವತೋ ಇಚ್ಛಾ ವಿಸೇಸೀಯತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಅಲಾಭವಿಸಿಟ್ಠಾ ಇಚ್ಛಾ ವುತ್ತಾ ಹೋತೀ’’ತಿ. ‘‘ಇಚ್ಛಂ ನ ಲಭತಿ ಯ’’ನ್ತಿ ಏವಂ ಕಿರಿಯಾಪರಾಮಸನಭೂತೋ ಯಂ-ಸದ್ದೋ ಯದಾ ‘‘ನ ಲಭತೀ’’ತಿ ಏತಂ ಅಪೇಕ್ಖತಿ, ತತ್ಥ ಗುಣಭೂತಾ ಇಚ್ಛಾ, ಪಧಾನಭೂತೋ ಅಲಾಭೋತಿ ಆಹ ‘‘ತದಾ ಇಚ್ಛಾವಿಸಿಟ್ಠೋ ಅಲಾಭೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತೀ’’ತಿ.

ಹಿರೋತ್ತಪ್ಪರಹಿತಾ ಛಿನ್ನಿಕಾ, ಧುತ್ತಿಕಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಛಿನ್ನಭಿನ್ನಗಣೇನಾತಿ ನಿಲ್ಲಜ್ಜೇನ ಧುತ್ತಗಣೇನಾ’’ತಿ. ಕಪ್ಪಟಿಕಾ ಸಿಬ್ಬಿತಪಿಲೋತಿಕಧಾರಿನೋ.

ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯಇಚ್ಛನ್ತಿ ಅಲಬ್ಭನೇಯ್ಯವತ್ಥುಸ್ಮಿಂ ಇಚ್ಛಂ.

ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೦೨. ತಾದಿಸಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ ಸಬ್ಭಾವಾತಿ ಸಾಮಞ್ಞತೋ ಅನವಸೇಸಗ್ಗಹಣಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಅತಿಪಾಕಟೇನ ಅತಿ ವಿಯ ಪಕಾಸೇನ ದುಕ್ಖೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ದುಕ್ಖಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.