೨. ಸಮುದಯಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೨೦೩. ಮನೋ ವಿಯಾತಿ ಮನೋ-ಸದ್ದಸ್ಸ ವಿಯ. ಇಕ-ಸದ್ದೇನಾತಿ ‘‘ಪೋನೋಭವಿಕಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಇಕ-ಸದ್ದೇನ. ಗಮಿಯತ್ಥತ್ತಾತಿ ಞಾಪಿತತ್ಥತ್ತಾ. ಕರಣಸೀಲತಾ ಹಿ ಇಧ ಸೀಲತ್ಥೋ, ಸೋ ಚ ಇಕ-ಸದ್ದೇನ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಕಿರಿಯಾವಾಚಕಸ್ಸ ಕರಣಸದ್ದಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಂ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ. ವುತ್ತತ್ಥಾನಞ್ಹಿ ಅಪ್ಪಯೋಗೋ. ಸತಿ ಪಚ್ಚಯನ್ತರಸಮವಾಯೇ ಪುನಬ್ಭವಸ್ಸ ದಾಯಿಕಾ, ತದಭಾವೇ ಅದಾಯಿಕಾತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅದಾಯಿಕಾಪಿ ಪುನಬ್ಭವಂ ದೇತಿಚ್ಚೇವಾ’’ತಿ ತಂಸಭಾವಾನತಿವತ್ತನತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸಮಾನಸಭಾವತ್ತಾ, ತದಾನುಭಾವತ್ತಾ ಚಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಸಭಾವೋ ತಣ್ಹಾಯನಂ. ಆನುಭಾವೋ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಫಲನಿಪ್ಫಾದನಸಮತ್ಥತಾ. ಇತರೇಸೂತಿ ಅವಸಿಟ್ಠಕಿಲೇಸಾದೀಸು. ಪವತ್ತಿವಿಪಾಕದಾಯಿನೋ ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಸಹಾಯಭೂತಾ ತಣ್ಹಾ ‘‘ಉಪಧಿವೇಪಕ್ಕಾ’’ತಿ ಅಧಿಪ್ಪೇತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪಧಿಮ್ಹಿ ಯಥಾನಿಬ್ಬತ್ತೇ’’ತಿಆದಿ. ಯಥಾನಿಬ್ಬತ್ತೇತಿ ಅತ್ತನೋ ಪಚ್ಚಯೇಹಿ ನಿಬ್ಬತ್ತಪ್ಪಕಾರೇ. ನನ್ದನಂ ಸಂಉಪ್ಪಿಲಾವನಂ ಅಭಿತಸ್ಸನಂ. ರಞ್ಜನಂ ವತ್ಥಸ್ಸ ವಿಯ ರಙ್ಗಜಾತೇನ ಚಿತ್ತಸ್ಸ ವಿಪರಿಣಾಮನಂ, ರಮಾಪನಂ ವಾ. ರಾಗಸಮ್ಬನ್ಧೇನಾತಿ ರಾಗಪದಸಮ್ಬನ್ಧೇನ ‘‘ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸಾ’’ತಿ ಪುಲ್ಲಿಙ್ಗವಸೇನ ವುತ್ತಂ. ರೂಪಾರೂಪಭವರಾಗೋ ವಿಸುಂ ವಕ್ಖತೀತಿ ಏತ್ಥ ವಕ್ಖತಿ-ಕಿರಿಯಾಪದಂ ಕಮ್ಮತ್ಥೇ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

‘‘ಸವತ್ಥುಕಂ ಚಕ್ಖು’’ನ್ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಕಲಂ ಚಕ್ಖುದಸಕಮಾಹ, ದುತಿಯೇನ ಸಸಮ್ಭಾರಚಕ್ಖುಂ. ಛಿದ್ದನ್ತಿ ಕಣ್ಣಸ್ಸ ಛಿದ್ದಪದೇಸಂ. ಕಣ್ಣಬದ್ಧನ್ತಿ ಕಣ್ಣಪಾಳಿ. ವಣ್ಣಸಣ್ಠಾನತೋ ರತ್ತಕಮ್ಬಲಪಟಲಂ ವಿಯ, ಕಿಚ್ಚತೋ ಮುದುಸಿನಿದ್ಧಮಧುರರಸದಂ ಮಞ್ಞನ್ತಿ. ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಗಹಿತಾತಿ ವಿಸಯೇನ ಅವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ಗಹಿತಾ. ವಿಸಯವಿಸಿಟ್ಠಾತಿ ಚಕ್ಖಾದಿವಿಸಯವಿಸಿಟ್ಠಾ. ಏತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಮುದಾಯಾವಯವೇಹಿ ವಿಯ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸೇಹಿ ನ ನಾನತ್ತವೋಹಾರೋ ನ ಹೋತಿ ಯಥಾ ‘‘ರುಕ್ಖೋ ಸಿಂಸಪಾ’’ತಿ. ನ ಹಿ ಸಬ್ಬೋ ರುಕ್ಖೋ ಸಿಂಸಪಾ. ತಸ್ಮಾ ಕಿರಿಯಾಭೇದಸಬ್ಭಾವತೋ ‘‘ಸಯಾನಾ ಭುಞ್ಜನ್ತಿ ಸಧನಾ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಕಿರಿಯಾಯ ಲಕ್ಖಣತಾ, ಇತರತ್ಥ ಲಕ್ಖಿತಬ್ಬತಾ ಚ ವುತ್ತಾ. ಯದಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ ಹೋತೀತಿ ಅನಿಚ್ಛಿತತ್ತಾ ಸಾಸಙ್ಕಂ ಉಪ್ಪಾದಕಿರಿಯಾಯ ಅತ್ಥಿಭಾವಮಾಹ. ತೇನ ಉಪ್ಪಾದೇ ಸತೀತಿ ಅಯಮೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥೋತಿ ‘‘ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಉಪ್ಪಾದೋ ಹೇತುಭಾವೇನ ವುತ್ತೋ, ಇತರೋ ಚ ತಸ್ಸ ಫಲಭಾವೇನಾತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋ ಹಿ ತೇನ ಉಪಯೋಜಿತೋ ವಿಯ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನಾತಿ ವಾ ತಣ್ಹಾಯ ತತ್ಥ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸೀಲತಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸಭಾವೋ, ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸಮತ್ಥತಾ ವಾ ವುತ್ತಾ. ತತ್ಥೇವ ಚಸ್ಸಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಸೀಲತಾ ಸಕ್ಕಾಯತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಮಿಂ ವಿಸಯೇ ಪವತ್ತಿಯಾ ಅಭಾವತೋ, ಸಮತ್ಥತಾ ಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇನ, ಅಞ್ಞಥಾ ಅಸಮತ್ಥತಾ, ಯತೋ ಕದಾಚಿ ನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ನಿವಿಸಮಾನಾ ನಿವಿಸತೀತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಇಮಿನಾ ನಯೇನ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋತಿ.

ಸಮುದಯಸಚ್ಚನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.