೪. ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೭೯೩. ಪರಿತಸ್ಸನಂ ಪರಿತ್ತಾಸೋ, ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ ಚಾತಿ ‘‘ನ ಪರಿತಸ್ಸತೀ’’ತಿ ಪದಸ್ಸ ‘‘ನ ಪತ್ಥೇತಿ ನ ಉತ್ತಸತೀ’’ತಿ ಅತ್ಥಮಾಹ.

೭೯೬. ಅರಿಯಸಚ್ಚೇಸು ಧಮ್ಮಸದ್ದೋ ‘‘ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ಅರಿಯಮಗ್ಗೋ, ತಸ್ಸ ಚ ಫಲಂ ಧಮ್ಮೋ ಯಥಾನುಸಿಟ್ಠಂ ಪಟಿಪನ್ನೇ ಅಪಾಯೇಸು ಅಪತಮಾನೇ ಧಾರೇತೀತಿ. ತತ್ಥ ಪಞ್ಞಾತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಅರಿಯಮಗ್ಗಫಲೇ ನಿಸ್ಸಯಭೂತೇ ಪಞ್ಞಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಂಸಹಗತಾ’’ತಿ. ಅವಿದಿತಂ ವಿದಿತಂ ವಿಯ ನೇತಿ ಞಾಪೇತೀತಿ ನಯೋ, ಅನುಮಾನಂ, ತಸ್ಸ ನಯನಂ ಪವತ್ತನಂ, ತಂ ಪನ ವಿಸುಂಯೇವೇಕಂ ಞಾಣುಪ್ಪಾದನನ್ತಿ ಆಸಙ್ಕಾಯ ನಿವತ್ತನತ್ಥಮಾಹ ‘‘ನ ಅಞ್ಞ…ಪೇ… ವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಅತ್ತನೋ ಹಿ ಅಧಿಗಮಾನುಸಾರೇನ ಪರಾಧಿಗತಾನಂ ಕಾಲತ್ತಯೇ ಮಗ್ಗಾದೀನಂ ಪವತ್ತಿಆಕಾರಾನುಮಾನಂ ನಯನಯನಂ. ಅನುಮಿನನಾಕಾರಮೇವ ಹಿಸ್ಸ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ಞಾಣಸ್ಸೇವ ಪವತ್ತಿವಿಸೇಸೋ’’ತಿ. ಕಾರಣಞ್ಚ ನಯನಯನಸ್ಸ ಸಚ್ಚೇಸು ಪಚ್ಚಕ್ಖಪವತ್ತನತೋ. ‘‘ತಥಾ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ಮಗ್ಗಞಾಣತೋ ಅಞ್ಞಾಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಂ, ತಥಾ ಪಕಾರನ್ತರೇನಪಿ ‘‘ಇಮಿನಾ ಧಮ್ಮೇನ ಞಾಣೇನಾ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ಯುಜ್ಜತೀತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಉಪಸಂಹರತಿ. ತೇನಾತಿ ತಸ್ಮಾ ಞಾಣೇನ ಞಾತತೋ ಸಮ್ಪಯೋಗೇಹಿ ನಯನಯನತೋ. ಞಾಣವಿಸಯಭಾವೇನಾತಿ ಪಟಿವೇಧಞಾಣಸ್ಸ ವಿಸಯಭಾವೇನ. ಞಾತೇನ ಪಟಿವಿದ್ಧೇನ ಚತುಸಚ್ಚಧಮ್ಮೇನ, ಞಾಣಸಮ್ಪಯೋಗೇನ ವಾ ಞಾತೇನ ಜಾನಿತ್ವಾ ಠಿತೇನ ಮಗ್ಗಫಲಧಮ್ಮೇನ.

ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬನ್ತಿ ಸಬ್ಬಪ್ಪಕಾರೇನ ಸಬ್ಬಂ, ಅನವಸೇಸನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅದ್ಧತ್ತಯಪರಿಯಾಪನ್ನಞ್ಹಿ ಸಬ್ಬಂ ತೇಭೂಮಕಸಙ್ಖಾರಗತಂ ಸಮ್ಮಸೀಯತಿ. ನಯನತೋತಿ ನಯಗ್ಗಾಹತೋ. ಅನುರೂಪತ್ಥವಾಚಕೋ ವಾ ಕಾರಣಸದ್ದೋ ‘‘ಕಾರಣಂ ವದತೀ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ.

ಅನ್ವಯಞಾಣಸ್ಸಪಿ ಪರಿಯೋಗಾಹೇತ್ವಾ ಪವತ್ತನತೋ ಸವಿಸೇಸೋ ವಿಸಯಾವಬೋಧೋತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ಧಮ್ಮೇ ಞಾಣ…ಪೇ… ಅಭಾವಾ’’ತಿ. ವಿಸಯೋಭಾಸನಮತ್ತಜಾನನಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅಸತಿಪಿ ಅಭಿಸಮೇಚ್ಚ ಗಹಣೇ ವಿಸಯವಿಭಾವನಸಙ್ಖಾತಅವಬೋಧಸಾಮಞ್ಞಮತ್ತೇನ. ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ಸಮ್ಮತೇಸೂತಿ ‘‘ಞಾಣ’’ನ್ತಿ ವೋಹರಿತೇಸು ಲದ್ಧಞಾಣವೋಹಾರೇಸು. ಸಮ್ಮುತಿವಸೇನಾತಿ ಧಮ್ಮಞಾಣಾದಿ ವಿಯ ಸಮುಖೇನ ವಿಸಯೇ ಅಪ್ಪವತ್ತಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿಮುಖೇನ ಪವತ್ತಂ. ಅವಸೇಸನ್ತಿ ಸಮ್ಮುತಿಞಾಣಮೇವಾಹ. ಇತರಞಾಣತ್ತಯವಿಸಭಾಗನ್ತಿ ಧಮ್ಮಞಾಣಾದಿಞಾಣತ್ತಯವಿಧುರಂ.

೭೯೭. ಕಾಮಭವಧಮ್ಮೇತಿ ಕಾಮಭವಸಙ್ಖಾತೇ ಧಮ್ಮೇ.

೭೯೮. ಸಾತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಪಞ್ಞಾ. ವೀತರಾಗಭಾವನಾವತ್ಥಸ್ಸಾತಿ ‘‘ವೀತರಾಗೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಏವಂ ವುತ್ತಸ್ಸ. ತನ್ತಿ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಂ. ಮಗ್ಗಞಾಣಞ್ಹಿ ಕಿಚ್ಚತೋ ಮಗ್ಗಸಚ್ಚಮ್ಪಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ. ಇತರಾತಿ ಹೇಟ್ಠಿಮಮಗ್ಗಪಞ್ಞಾ. ತದುಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾತಿ ತಸ್ಸಾ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಾಯ, ತಸ್ಸ ವಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝನಸ್ಸ ಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತಾ ಪಟಿವಿಜ್ಝತಿ ನಾಮ. ಯಥಾನುರೂಪನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಾಸವಾದೀನಂ ಯಥಾನುರೂಪಂ. ಆಸವಕ್ಖಯೇತಿ ಆಸವಕ್ಖಯಪರಿಯಾಯೇ ಕಾರಣೂಪಚಾರೇನ. ತಂನಿಬ್ಬತ್ತನತೋತಿ ತಸ್ಸ ಆಸವಕ್ಖಯಸಙ್ಖಾತಸ್ಸ ಫಲಸ್ಸ ನಿಬ್ಬತ್ತನತೋ. ಇದಞ್ಚ ‘‘ಆಸವಾನಂ ಖಯೇ ಞಾಣಂ ಛಟ್ಠಾಭಿಞ್ಞಾ’’ತಿ ಸುತ್ತೇ ಆಗತತ್ತಾ ವುತ್ತಂ.

೮೦೧. ಅಭಿವಿಸಿಟ್ಠೇನ ವಾ ಞಾಣೇನ ಪಾಕಟಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಗಮವಸೇನ ಪಕಾಸಂ ವಿಭೂತಂ ಕರೋನ್ತಸ್ಸ.

೮೦೨. ವಸಿತಾಪಞ್ಚಕರಹಿತಂ ವಸಿಭಾವಂ ಅಪಾಪಿತಂ ಪಟಿಲದ್ಧಮತ್ತಂ. ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣಸಹಗತಾ ಪಞ್ಞಾ ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣಸಮ್ಬನ್ಧಿನೀತಿ ಆಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಪದಾರಮ್ಮಣುದ್ದೇಸೇನಾ’’ತಿ.

ಚತುಕ್ಕನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.