೧೦. ದಸಕನಿದ್ದೇಸೋ

ಪಠಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೦೯. ನ ಠಾನನ್ತಿ ಅಟ್ಠಾನಂ, ಅನುಪಲಬ್ಭನತ್ಥೋ ಅಯಮಕಾರೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಠಾನಂ ಅಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಅಭಾವತ್ಥೋ ವಾ, ನ ಅಞ್ಞಪಟಿಪಕ್ಖಾದಿಅತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ನತ್ಥಿ ಠಾನನ್ತಿ ವಾ ಅಟ್ಠಾನ’’ನ್ತಿ. ಕೋ ಪನೇತಸ್ಸ ಅತ್ಥದ್ವಯಸ್ಸ ವಿಸೇಸೋತಿ? ಪಠಮೋ ಹೇತುಪಚ್ಚಯೇಹಿ ಅನುಪಲಬ್ಭಮಾನತಂ ವದತಿ, ದುತಿಯೋ ಸಬ್ಬೇನ ಸಬ್ಬಂ ಅಭಾವನ್ತಿ ಅಯಮೇತೇಸಂ ವಿಸೇಸೋ. ತಣ್ಹುಪಾದಾನಾದೀನಮ್ಪಿ ಸುಖತೋ ಉಪಗಮನಸ್ಸ ಹೇತುಭಾವೇ ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸಸ್ಸ ಸೋ ಸಾತಿಸಯೋ ಅಸುಖೇಪಿ ದಳ್ಹಂ ಪವತ್ತಾಪನತೋತಿ ಆಹ ‘‘ದಿಟ್ಠಿವಿಪಲ್ಲಾಸೋವ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪೇತ’’ನ್ತಿ. ‘‘ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾ’’ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವಿಸೇಸೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ, ನನು ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಸಬ್ಬಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಯೋ ನತ್ಥೀತಿ? ಸಚ್ಚಂ ನತ್ಥಿ, ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿಸನ್ನಿಸ್ಸಯಾ ಪನ ಸಬ್ಬದಿಟ್ಠಿಯೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅತ್ತದಿಟ್ಠಿವಸೇನಾತಿ ಪಧಾನದಿಟ್ಠಿಮಾಹಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಭೇದಾನುರೂಪಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ. ಭೇದಾನುರೂಪೇನ ‘‘ಅಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೇನ.

ಸೋ ಏವಾತಿ ಯೋ ಲಿಙ್ಗೇ ಅಪರಿವತ್ತೇ ತಸ್ಮಿಂ ಅತ್ತಭಾವೇ ಭವಙ್ಗಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಪ್ಪಬನ್ಧೋ, ಸೋ ಏವ. ತಞ್ಹಿ ಉಪಾದಾಯ ಏಕಜಾತಿಸಮಞ್ಞಾ, ನ ಚೇತ್ಥ ಭಾವಕಲಾಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ವಸೇನ ಚೋದನಾ ಕಾತಬ್ಬಾ ತದಞ್ಞಸ್ಸೇವ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ತಞ್ಹಿ ತತ್ಥ ಅವಿಚ್ಛೇದವುತ್ತಿಯಾ ಪಬನ್ಧವೋಹಾರಂ ಲಭತಿ, ಇತರಮ್ಪಿ ವಾ ಭಾವಾನುಪಾಲನತಾಸಾಮಞ್ಞೇನಾತಿ ಅನೋಕಾಸಾವ ಚೋದನಾ.

ಸಪತ್ತವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬನ್ತಿ ‘‘ಸಪತ್ತಂ ಮಾರೇಮೀತಿ ಅಭಿಸನ್ಧಿನಾ ಸಪತ್ತೇನ ನಿಪನ್ನಟ್ಠಾನೇ ನಿಪನ್ನಂ ಮನುಸ್ಸಭೂತೋ ಮನುಸ್ಸಭೂತಂ ಮಾತರಂ ಪಿತರಂ ವಾ ಮಾರೇನ್ತೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ. ಸಬ್ಬತ್ಥಾತಿ ಚತೂಸುಪಿ ವಿಕಪ್ಪೇಸು. ಪುರಿಮಂ ಅಭಿಸನ್ಧಿಚಿತ್ತನ್ತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಿಯೋ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ತೇನ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿಯಾ ಅಭಾವತೋ. ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸೇವ ತಂ ದಿನ್ನಂ ಹೋತೀತಿ ಏತ್ಥ ಯಥಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ಪರಿಭುತ್ತಮ್ಪಿ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ದಿನ್ನಂ ಪುಥುಜ್ಜನದಾನಮೇವ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಮರಣಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಪುಥುಜ್ಜನಕಾಲೇ ಪಹಾರೇ ದಿನ್ನೇ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನೇವ ಪಹಾರೇನ ಮತೇ ಕಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಘಾತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುಥುಜ್ಜನಘಾತೋತಿ? ವಿಸೇಸಸಮ್ಭವತೋ. ಯಥಾ ಹಿ ದಾನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಚಾಗಮತ್ತೇನ ಹೋತಿ, ನ ಏವಂ ವಧೋ. ಸೋ ಹಿ ಪಾಣೋ, ಪಾಣಸಞ್ಞಿತಾ, ವಧಕಚೇತನಾ, ಉಪಕ್ಕಮೋ, ತೇನ ಮರಣನ್ತಿ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಅಙ್ಗಾನಂ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾವ ಹೋತಿ, ನ ಅಪಾರಿಪೂರಿಯಾ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಸ್ಸೇವ ಮರಣನ್ತಿ ಅರಹನ್ತಘಾತೋಯೇವ ಹೋತಿ, ನ ಪುಥುಜ್ಜನಘಾತೋ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ‘‘ಇಮಂ ಮಾರೇಮೀ’’ತಿ ಯಂ ಸನ್ತಾನಂ ಆರಬ್ಭ ಮಾರಣಿಚ್ಛಾ, ತಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಖೀಣಾಸವಭಾವೇನ ಪಯೋಗಮರಣಕ್ಖಣಾನಂ ವಸೇನ ಸತಿಪಿ ಸನ್ತಾನಭೇದೇ ಅಭೇದೋಯೇವ. ಯದಾ ಚ ಅತ್ಥಸಿದ್ಧಿ, ತದಾ ಖೀಣಾಸವಭಾವೋ. ತಸ್ಮಾ ಅರಹನ್ತಘಾತೋವ ಹೋತೀತಿ ನಿಚ್ಛಿತಂ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ವಧಕಚೇತನಾ ವತ್ತಮಾನವಿಸಯಾ ಸಿಯಾತಿ ಆಹ ‘‘ವಧಕಚಿತ್ತಂ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾರಮ್ಮಣಮ್ಪಿ…ಪೇ… ಪವತ್ತತೀ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದವಸೇನಾತಿ ಯೇನ ಪಬನ್ಧೋ ವಿಚ್ಛಿಜ್ಜತಿ, ತಾದಿಸಂ ಪಯೋಗಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನ ಯದಾ ಪಬನ್ಧವಿಚ್ಛೇದೋ, ತದಾ ಅರಹಾತಿ ಯಥಾವುತ್ತಂ ಅರಹನ್ತಘಾತಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತಿ. ನ ಏವನ್ತಿ ಯಥಾ ಕಾಲನ್ತರಾಪೇಕ್ಖಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಂ ವಧಕಚಿತ್ತಂ, ನ ಏವಂ ಚಾಗಚೇತನಾ. ‘‘ಸಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಚಾಗಚೇತನಾಯ ಕಾಲನ್ತರಾನಪೇಕ್ಖಕಿಚ್ಚಸಿದ್ಧಿತಂಯೇವ ವಿಭಾವೇತಿ. ಅಞ್ಞಸಕಕರಣನ್ತಿ ಅತ್ತತೋ ವಿನಿಮೋಚೇತ್ವಾ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಸ್ಸ ಸನ್ತಕಭಾವಕರಣಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಚಜಿತಬ್ಬಸ್ಸ ವತ್ಥುನೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಯಸ್ಸ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ. ತಸ್ಸೇವ ತಂ ದಿನ್ನಂ ಹೋತಿ, ಸಚೇಪಿ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ವಾ ತೇನ ಪರಿಭುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

‘‘ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇ’’ತಿ ಇದಂ ‘‘ಸಣ್ಠಹನ್ತೇ ಕಪ್ಪೇ’’ತಿ ವುತ್ತತ್ತಾ ಮಹಾಕಪ್ಪವಿನಾಸಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯ ನ ಸಮೇತೀ’’ತಿ ಏತ್ಥ ಆಯುಕಪ್ಪಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಆಯುಕಪ್ಪೋ ಚೇತ್ಥ ಅವೀಚಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತಸತ್ತಾನಂ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಪರಿಮಾಣಂ ಪರಮಾಯು ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ತಞ್ಹಿ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಏಕಂ ಕಪ್ಪಂ ಅಸೀತಿಭಾಗೇ ಕತ್ವಾ ತತೋ ಏಕಭಾಗಮತ್ತಂ ಕಾಲ’’ನ್ತಿ (ಕಥಾ. ಅಟ್ಠ. ೬೫೪-೬೫೭) ವುತ್ತಂ. ತಯಿದಂ ‘‘ಏಕಂ ಕಪ್ಪ’’ನ್ತಿ ಯದಿ ಏಕಂ ಮಹಾಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ತಥಾ ಸತಿ ವೀಸತಿಅನ್ತರಕಪ್ಪಪರಿಮಾಣೋ ಏಕೋ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪೋತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಅಥ ಏಕಂ ಅಸಙ್ಖ್ಯೇಯ್ಯಕಪ್ಪನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ, ಸಬ್ಬಥಾಪಿ ‘‘ಚತುಸಟ್ಠಿ ಅನ್ತರಕಪ್ಪಾ’’ತಿ ವಚನೇನ ವಿರುಜ್ಝತೀತಿ ವೀಮಂಸಿತಬ್ಬಂ. ಯಥಾ ಪನ ಕಪ್ಪಟ್ಠಕಥಾಯ ಅಯಂ ಅಟ್ಠಕಥಾ ಸಮೇತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಕಪ್ಪವಿನಾಸೇಯೇವಾತಿ ಪನಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ.

ಪಕತತ್ತೋ ವಾ ಅಪಾರಾಜಿಕೋ. ಸಮಾನಸಂವಾಸಕೋ ಕಮ್ಮಲದ್ಧೀನಂ ವಸೇನ ಅನಾನಾಸಂವಾಸಕೋತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನಿಯತಸ್ಸ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ವಿಜ್ಜಮಾನತಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ಯೋಜನಾ. ತತ್ಥ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾತಿ ‘‘ಪುಗ್ಗಲೋ ಪನ ನಿಯತೋ ನಾಮ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಏವಂ ಪಟಿಸೇಧೇತ್ವಾ. ತತ್ಥ ಕಾರಣಮಾಹ ‘‘ಮಿಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಯ ಸಭಾವತೋ’’ತಿ. ಪಞ್ಞತ್ತಿಮತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಮಿಚ್ಛತ್ತಸಮ್ಮತ್ತನಿಯತಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಯಂ, ಯದಿದಂ ನಿಯತೋ ಪುಗ್ಗಲೋತಿ. ಯಥಾಪುಚ್ಛಿತನ್ತಿ ‘‘ಕಿಂ ಪುಬ್ಬಹೇತು ನಿಯಮೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಪುಚ್ಛಿತಪ್ಪಕಾರಂ ನಿಯಾಮಕಹೇತುಂ. ಯೇನಾತಿ ಯೇನ ಉಪರಿಮಗ್ಗತ್ತಯವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇನ. ನಿಯತಾನಿಯತಭೇದನ್ತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಾದಿನಿಯತಭೇದಂ, ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿಅನಿಯತಭೇದಞ್ಚ. ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಏವ ಹಿ ಏಕೋ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ಏಕೋ ಕೋಲಂಕೋಲೋ ನಾಮ, ಏಕೋ ಏಕಬೀಜೀ ನಾಮಾತಿ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಯತಭಾವೋ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸೋತಾಪನ್ನೋ ಚ ನಿಯತೋ’’ತಿ. ಬ್ಯತಿರೇಕತ್ಥೋ ಹಿ ಅಯಂ ಚ-ಸದ್ದೋ. ತತೋ ಪುಬ್ಬೇತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗತೋ ಪುಬ್ಬೇ. ‘‘ಪುಬ್ಬಹೇತುಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ ಇದಂ ಸೋತಾಪನ್ನಸ್ಸ ನಿಯತತಾಯ ವುತ್ತತ್ತಾ ವಕ್ಖಮಾನಞ್ಚ ದೋಸಂ ಹದಯೇ ಠಪೇತ್ವಾ ವುತ್ತಂ. ಉಪರಿಮಗ್ಗಾನಂ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯತ್ತೇ ಪಠಮಮಗ್ಗಸ್ಸಾಪಿ ಸಉಪನಿಸ್ಸಯತಾ ಸಿದ್ಧಾ ಏವಾತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯದಿ ಹೀ’’ತಿಆದಿ. ತಞ್ಚ ನಿಯತತ್ತಂ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗಸ್ಸ.

ತೇನೇವ ಖೀಣಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನೇವ ಖೀಣಾ. ಕಾರಣುಪಚ್ಛೇದೇನ ಹಿ ಫಲುಪಚ್ಛೇದೋ ಸಿಯಾ. ತತೋತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿತೋ. ಸಾತಿ ಸತ್ತಕ್ಖತ್ತುಪರಮಾದಿತಾ. ಪವತ್ತಿತೋತಿ ವಿಪಾಕಪ್ಪಬನ್ಧತೋ. ತೇನಾತಿ ಸೋತಾಪತ್ತಿಮಗ್ಗೇನ. ವುಟ್ಠಾನೇತಿ ವುಟ್ಠಾನೇ ಸತಿ. ಕಾರಣೇನ ವಿನಾ ಫಲಂ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಕ್ಕಾಯ…ಪೇ… ಭವಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ. ‘‘ನಾಮಕರಣನಿಮಿತ್ತತೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ನಾಮಕರಣಹೇತುತಾಯ ನಿಯಾಮಕತಂ ವಿಭಾವೇತಿ ಏಕಬೀಜಿಆದಿಸಮಞ್ಞಾನಂ ಅನ್ವತ್ಥಸಞ್ಞಾಭಾವತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಸ್ಸನಾ…ಪೇ… ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ.

ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಏಕೋಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ, ಸೀತೀಭೂತೋಸ್ಮಿ ನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿಆದೀನಿ (ಮಹಾವ. ೧೧; ಕಥಾ. ೪೦೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫) ಸಙ್ಗಯ್ಹನ್ತಿ. ಏತ್ಥ ಚ ‘‘ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತಿ, ಏಕೋಮ್ಹಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ (ಮಹಾವ. ೧೧; ಕಥಾ. ೪೦೫; ಮ. ನಿ. ೧.೨೮೫). ‘ಅತ್ಥೇತರಹಿ ಅಞ್ಞೇ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಭಗವತಾ ಸಮಸಮಾ ಸಮ್ಬೋಧಿಯ’ನ್ತಿ ಏವಂ ಪುಟ್ಠೋ ಅಹಂ, ಭನ್ತೇ, ‘ನೋ’ತಿ ವದೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿಆದಿ (ದೀ. ನಿ. ೩.೧೬೧) ವಚನೇಹಿ ಇಮಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ವಿಯ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಅಞ್ಞಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ಉಪ್ಪಾದೋ ನಿವಾರಿತೋತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ನ ಹಿ ವಿಜ್ಜಮಾನೇ ‘‘ಸದಿಸೋ ಮೇ ನ ವಿಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ ಸಕ್ಕಾ ವತ್ತುಂ. ಯಂ ಪನ ವದನ್ತಿ ‘‘ಲೋಕಧಾತುವಿಸೇಸಾಪೇಕ್ಖಾಯ ವುತ್ತ’’ನ್ತಿ, ತಮ್ಪಿ ನತ್ಥಿ ತಥಾ ವಿಸೇಸನಸ್ಸ ಅಭಾವತೋ, ಬುದ್ಧಾನುಭಾವಸ್ಸ ಚ ಅಸಮತ್ಥಭಾವವಿಭಾವನತೋ. ಆಣಾಖೇತ್ತಕಿತ್ತನಞ್ಚೇತ್ಥ ಧಮ್ಮತಾದಸ್ಸನತ್ಥಂ. ಸಕ್ಕೋತಿ ಹಿ ಭಗವಾ ಯತ್ಥ ಯತ್ಥ ಇಚ್ಛತಿ, ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಆಣಂ ವತ್ತೇತುಂ. ‘‘ಏಕಿಸ್ಸಾ ಲೋಕಧಾತುಯಾ’’ತಿ ಚ ಇದಂ ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಭೂತಾಯ ಲೋಕಧಾತುಯಾ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥಾಯಮತ್ಥೋ – ಬುದ್ಧಖೇತ್ತಭೂತಾ ಏಕಾವಾಯಂ ಲೋಕಧಾತು. ತತ್ಥ ಏಕಸ್ಮಿಂ ಕಾಲೇ ಏಕೋ ಏವ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಬುದ್ಧಖೇತ್ತ…ಪೇ… ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ’’ತಿ.

ತಸ್ಮಾತಿ ಯಸ್ಮಾ ಉಪಸಮ್ಪದಾಧೀನಂ ಪಾತಿಮೋಕ್ಖಂ, ಉಪಸಮ್ಪದಾ ಚ ಪಬ್ಬಜ್ಜಾಧೀನಾ, ತಸ್ಮಾ. ಪಾತಿಮೋಕ್ಖೇ ಸಿದ್ಧೇ, ಸಿದ್ಧಾಸು ತಾಸು ಪಬ್ಬಜ್ಜೂಪಸಮ್ಪದಾಸು. ತತೋ ಪರಂ ವಿನಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಪಚ್ಛಿಮಪಟಿವೇಧತೋ ಪರಂ ಪಟಿವೇಧಸಾಸನಂ, ಪಚ್ಛಿಮಸೀಲಭೇದತೋ ಚ ಪರಂ ಪಟಿಪತ್ತಿಸಾಸನಂ ವಿನಟ್ಠಂ ನಾಮ ಹೋತೀತಿ ಸಾಸನಭಾವಸಾಮಞ್ಞೇನ ಪನ ಉಭಯಂ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಚ್ಛಿಮ…ಪೇ… ಏಕತೋ ಕತ್ವಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಪರಿದೇವನಕಾರುಞ್ಞನ್ತಿ ಪರಿದೇವನೇನ ಕರುಣಾಯಿತಬ್ಬತಾ ಕರುಣಾಯನಾ.

ಧಮ್ಮಾನಂ ಸಭಾವವಿಸೇಸೋ ನ ಸಕ್ಕಾ ಧಾರೇತುಂ, ಯತೋ ಪಾರಮೀಪವಿಚಯಾದೀಸು ಉದಕಪರಿಯನ್ತಂ ಕತ್ವಾ ಮಹಾಪಥವೀಕಮ್ಪೋ ಅಹೋಸಿ, ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿದಿವಸೇ ಚ ಠಪೇತ್ವಾ ಪುಬ್ಬುತ್ತರದಿಸಾಭಾಗೇ ಬೋಧಿರುಕ್ಖಮೂಲೇ ಭೂಮಿಭಾಗೋ ಮಹಾಪುರಿಸಂ ಧಾರೇತುಂ ನಾಸಕ್ಖಿ, ಅಞ್ಞದತ್ಥು ಏಕಪಸ್ಸೇ ಪಕ್ಖಿತ್ತಅತಿಭಾರಭರಿತನಾವಾ ವಿಯ ಚಕ್ಕವಾಳಗಬ್ಭೋ ವಿಪರಿವತ್ತೋ. ‘‘ಸಮುಪ್ಪಾದಿಕಾ’’ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಸ-ಕಾರೇ ಅ-ಕಾರಸ್ಸ ಆ-ಕಾರೋ, ಏಕಸ್ಸ ಚ ಪ-ಕಾರಸ್ಸ ಲೋಪೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ಆಹ ‘‘ಸಮಂ ಉದ್ಧಂ ಪಜ್ಜತೀತಿ ಸಾಮುಪಾದಿಕಾ’’ತಿ. ಸಮಂ ಉಪಾದಿಯತೀತಿ ವಾ ಸಮುಪಾದಾ, ಸಮುಪಾದಾ ಏವ ಸಾಮುಪಾದಿಕಾ, ಸಮುಪಾಹಿನೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸನ್ತತಿಖಣವಸೇನಾತಿ ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಆಯೂಹನಸಮಙ್ಗಿತಾ, ಸಪುಬ್ಬಪಚ್ಛಾಭಾಗಸ್ಸ ಗಹಣವಸೇನ ಚೇತನಾಕ್ಖಣವಸೇನ ಚೇತನಾಸಮಙ್ಗಿತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಏಕಸ್ಮಿಂ ಉಪಟ್ಠಿತೇ ಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತದಞ್ಞಸ್ಸ ಉಪಟ್ಠಾನಂ ಪರಿವತ್ತನಂ.

ಪಠಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದುತಿಯಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೧೦. ಭೋಗೇ ಭುಞ್ಜಿತುಂ ನ ಜಾನಾತಿ, ವಿನಾಸೇತೀತಿ ಯೋಜನಾ.

ಲಹುಪರಿವತ್ತಿತಾಯ ಜೀವಿತಸ್ಸಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ನ ಅದಾಸಿ ಪಯುತ್ತವಾಚಾಯ ಉಪ್ಪನ್ನನ್ತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇನ.

ಸಮ್ಮಾಪಯೋಗೇನಾತಿ ಸಮ್ಮಾಪಟಿಪತ್ತಿಯಾ.

ದುತಿಯಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಪಞ್ಚಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೧೩. ಧಾತುಸಭಾವೋತಿ ಭೂತಾದಿಸಙ್ಖಾತಧಾತೂನಂ ಸಭಾವೋ. ಸಭಾಗವಸೇನ ಫಲಭೂತೇನ. ಅಜ್ಝಾಸಯಧಾತುಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನತೋತಿ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಭಾವಸ್ಸ ‘‘ಹೀನಂ, ಪಣೀತ’’ನ್ತಿ ವಾ ಪರಿಚ್ಛಿಜ್ಜ ಜಾನನತೋ, ವುಟ್ಠಿನಿಮಿತ್ತೇನ ವಿಯ ಮಹೋಘೇನ ಉಪರಿಮೇಘವುಟ್ಠಿಯಾ.

ಪಞ್ಚಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಛಟ್ಠಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

ಸದ್ದತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತಿ ಸಮಾಸನ್ತೇನೇವ ತಥಾ ಸದ್ದಸಿದ್ಧಿತೋ. ತೇಸನ್ತಿ ಪರೋಪರಾನಂ ವಿಸದಾವಿಸದಾನಂ ಸದ್ಧಾದಿಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ. ಏವಞ್ಚ ಕತ್ವಾತಿ ಆಸಯಾದಿತೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಸ್ಸ, ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತತೋ ಚ ಅಧಿಮುತ್ತಿಭೇದಸ್ಸ ವಿಸಿಟ್ಠಸಭಾವತ್ತಾ ಏವ.

೮೧೫. ‘‘ಕೇ ಪನ ತೇ ಅರಿಯಾವಾಸಾ’’ತಿ ಪುಚ್ಛಿತ್ವಾ ತೇ ಸುತ್ತೇನೇವ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿಂ ಆಹರಿತ್ವಾ ‘‘ಏವಂ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ನಿಗಮೇತ್ವಾ ಪುನ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವ ತೇಸಂ ಅಧಿಗಮಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಏತೇಸೂ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ಇತರೇತಿ ಛಳಙ್ಗಸಮನ್ನಾಗಮಏಕಾರಕ್ಖಾಸಙ್ಖಾಯಪಟಿಸೇವನಾದಯೋ.

೮೧೬. ಆರಮ್ಮಣಸನ್ತಾನಾನುಸಯನೇಸೂತಿ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯನಂ, ಸನ್ತಾನಾನುಸಯನನ್ತಿ ದ್ವೀಸು ಅನುಸಯನೇಸು. ಯಥಾ ಹಿ ಮಗ್ಗೇನ ಅಸಮುಚ್ಛಿನ್ನೋ ರಾಗೋ ಕಾರಣಲಾಭೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನಾರಹೋ ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಾನೇ ಅನುಸೇತೀತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ಏವಂ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇಪೀತಿ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಾನುಸಯನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ಅನುಸಯನಂ ಉಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ‘‘ಯಥಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೧೬) ವುತ್ತಂ. ‘‘ಆಚಿಣ್ಣಸಮಾಚಿಣ್ಣಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಇಟ್ಠಾರಮ್ಮಣೇ ರಾಗಸ್ಸ ಚಿರಪರಿಭಾವನಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಯಸ್ಮಾ ಪನ ಏವಂ ಚಿರಪರಿಭಾವಿತಂ ಪರಿವೇಠೇತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತಂ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಸಮನ್ತತೋ ವೇಠೇತ್ವಾ ವಿಯ ಠಿತಭಾವೇನ ಅನುಸಯಿತತಂ ದಸ್ಸೇತೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ತಥಾ ಹಿ ಉದಕೇ ನಿಮುಗ್ಗಸದಿಸೋ ಉದಾಹಟೋ. ‘‘ಸಬ್ಬೇಪಿ ತೇಭೂಮಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಕಾಮನೀಯಟ್ಠೇನ ಕಾಮಾ’’ತಿಆದಿಪಾಳಿವಸೇನ ಭವರಾಗಸ್ಸಾಪಿ ವತ್ಥುಕಾಮತಾ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ರಾಗವಸೇನಾತಿ ಆರಮ್ಮಣರಜ್ಜನವಸೇನ.

೮೧೮. ಇನ್ದ್ರಿಯವಿಸೇಸೋ ವಿನೇಯ್ಯಾನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಪರೋಪರಿಯತ್ತಂ.

೮೧೯. ಪಹಾತಬ್ಬೇನ ಉಪದ್ದುತನಿರೋಧನತ್ಥಂ ಪಹಾಯಕಂ ಪರಿಯೇಸತೀತಿ ಪಠಮಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಪಚ್ಛಾ ಪಹಾಯಕನ್ತಿ ಅಯಂ ಪಹಾತಬ್ಬಪಜಹನಕ್ಕಮೋ ಪಹಾನಕ್ಕಮಪದೇನ ವುತ್ತೋ. ಯಸ್ಸಾತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಸ್ಸ. ತನ್ತಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತೀತಿ ಪಹಾನವಿಚಾರಣಾನಂ ಪಠಮಂ ವುಚ್ಚತಿ. ತತೋ ಪಚ್ಛಾ ಅಪ್ಪಹಾತಬ್ಬಂ ಯಥಾ ತಂ ದಸ್ಸನತ್ತಿಕಾದೀಸು.

೮೨೬. ತನ್ತಿ ಭವಙ್ಗಂ. ತಸ್ಸಾತಿ ಲೋಕುತ್ತರಸ್ಸ. ಪಾದಕನ್ತಿ ಅನ್ತಿಮಭವಿಕಸ್ಸ ಭವಙ್ಗಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ.

ಛಟ್ಠಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಸತ್ತಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೨೮. ಸಮಾಪನ್ನೋಮ್ಹೀತಿ ಮಞ್ಞತೀತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಮಾಧಿ ವಾ ತಸ್ಸ ಆರಮ್ಮಣಭೂತಂ ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಂ ವಾ ಚಿತ್ತಮಞ್ಜೂಸಾತಿ ಯೋಜನಾ. ಠಪೇತುನ್ತಿ ಯಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಕಾಲಂ ಸಮಾಪತ್ತಿಚಿತ್ತಂ ಪವತ್ತೇತುಂ.

ತೇಹೀತಿ ಸಞ್ಞಾಮನಸಿಕಾರೇಹಿ. ತಂಸಭಾವತಾತಿ ಕಾಮಾದಿದುತಿಯಜ್ಝಾನಾದಿಅನುಪಕ್ಖನ್ದನಸಭಾವತಾ. ಪಗುಣವೋದಾನಂ ಪಗುಣಭಾವಸಿದ್ಧಾ ಝಾನಸ್ಸ ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ವಿಸುದ್ಧಿ.

ಸತ್ತಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದಸಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮೩೧. ಪಞ್ಞಾವ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ರಾಗಾದೀಹಿ ವಿಮುತ್ತಿಭೂತಾ ಪಞ್ಞಾವ ವಿಮುತ್ತೀತಿ ಯೋಜನಾ. ಕಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸ ವಿಪಾಕನ್ತರಮೇವಾತಿ ಅತ್ಥೋ ವಿಪಾಕನ್ತರಜಾನನಸ್ಸೇವ ದುತಿಯಬಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ, ಕಮ್ಮನ್ತರಜಾನನಸ್ಸ ಚ ತತಿಯಬಲಕಿಚ್ಚತ್ತಾ. ಬಲಸದಿಸತನ್ತಿ ಏಕಚ್ಚಬಲಸದಿಸತಂ. ಕಸ್ಮಾ ಪನೇತ್ಥ ಬಲಞಾಣಕಿಚ್ಚೇ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಝಾನಾದಿಅಬಲಞಾಣಂ ಉದಾಹಟನ್ತಿ ಚೋದನಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ಯದಿಪೀ’’ತಿಆದಿ. ತದನ್ತೋಗಧನ್ತಿ ತಸ್ಮಿಂ ಝಾನಾದಿಪಚ್ಚವೇಕ್ಖಣಾಸಭಾವೇ ಸತ್ತಮಬಲಞಾಣೇ ಅನ್ತೋಗಧಂ. ಏವನ್ತಿ ಝಾನಾದಿಞಾಣಂ ವಿಯ. ಅಪ್ಪೇತುಂ, ವಿಕುಬ್ಬಿತುಞ್ಚಾತಿ ಅತ್ತನಾ ವುತ್ತಾಕಾರಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ. ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಾದಿಏಕಚ್ಚಞಾಣಕಿಚ್ಚಮ್ಪಿ ಅಕರೋನ್ತಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಕಥಮಪ್ಪನಾದಿಕಂ ಝಾನಾದಿಕಿಚ್ಚಂ ಕರೇಯ್ಯ, ಬಲಞಾಣೇಹಿ ಪನ ಜಾನಿತಬ್ಬಂ, ತತೋ ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ಜಾನನ್ತಮ್ಪಿ ಯಸ್ಮಾ ಏಕಚ್ಚಬಲಕಿಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ಅಞ್ಞಾನೇವ ಬಲಞಾಣಾನಿ, ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣನ್ತಿ ದಸ್ಸನತ್ಥಂ ‘‘ಏತೇಸಂ ಪನ ಕಿಚ್ಚಂ ನ ಸಬ್ಬಂ ಕರೋತೀ’’ತಿಆದಿ (ವಿಭ. ಅಟ್ಠ. ೮೩೧) ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯಥಾ ಸಬ್ಬಞ್ಞುತಞ್ಞಾಣಂ ಅಬಲಕಿಚ್ಚಂ ಏಕಚ್ಚಂ ನ ಕರೋತಿ, ಏವಂ ಬಲಕಿಚ್ಚಮ್ಪೀತಿ ಉದಾಹರಣದಸ್ಸನವಸೇನ ‘‘ತಞ್ಹಿ ಝಾನಂ ಹುತ್ವಾ ಅಪ್ಪೇತು’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಥ ವಾ…ಪೇ… ದಟ್ಠಬ್ಬ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ.

ದಸಮಬಲನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಞಾಣವಿಭಙ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.