೨. ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ

೭೨೫. ಸಾಮಞ್ಞೇನ ವತ್ವಾ ವಿಸೇಸೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ‘‘ತೇಸಂ ವಿಪಾಕೇ’’ತಿ ಯಥಾವುತ್ತಕುಸಲವಿಪಾಕತಾದಿಸಾಮಞ್ಞೇನ ವತ್ವಾ ಸಹೇತುಕಾಹೇತುಕಾದಿವಿಸೇಸೇನ ಅವುತ್ತತ್ತಾ, ಸರೂಪೇನ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅವಿಪಾಕತ್ತಾತಿ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತ್ತಾ. ಯದಿ ಏವನ್ತಿ ಪಚ್ಚಯಭಾವತೋ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ಧಮ್ಮಭಾವೋ ಅವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಾಯ ಕಿರಿಯಾನಂ ಯದಿ ನ ವುತ್ತೋ, ಏವಂ ಸತಿ. ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನಭಾವೇ ಅವಿಪಾಕಭಾವತೋ ಅತ್ಥಭಾವೋಪಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ವಿಪಾಕಾ ನ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥಭಾವೋ ಚ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ. ಏವಞ್ಚೇತಿ ಯದಿ ಪಚ್ಚಯುಪ್ಪನ್ನತ್ತಾ ಕಿರಿಯಾನಂ ಅತ್ಥಭಾವೋ ವುತ್ತೋ. ನಪ್ಪಟಿಸಿದ್ಧೋ ಇಚ್ಛಿತೋವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯದಿ ಏವಂ ಕಸ್ಮಾ ನ ವುತ್ತೋತಿ ಆಹ ‘‘ವಿಪಾಕಸ್ಸ ಪನಾ’’ತಿಆದಿ. ತೇಸನ್ತಿ ಕುಸಲಾಕುಸಲಾನಂ, ವಿಪಾಕಕಿರಿಯಧಮ್ಮಾನಞ್ಚ. ಅತ್ಥಧಮ್ಮತಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ಲಬ್ಭಮಾನೋಪಿ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಅತ್ಥಭಾವೋ, ಧಮ್ಮಭಾವೋ ಚ ನ ವುತ್ತೋ. ಪಚ್ಚಯಭಾವಂ ಸತ್ತಿವಿಸೇಸಂ ಸನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತನ್ತಿ ಪದತ್ತಯೇನಾಪಿ ವಿಪಾಕಧಮ್ಮತಮೇವಾಹ. ಸಾ ಹಿ ವಿಪಾಕಾನಂ ಹೇತುಭಾವತೋ ಪಚ್ಚಯಭಾವೋ, ತದುಪ್ಪಾದನಸಮತ್ಥತಾಯ ಸತ್ತಿವಿಸೇಸೋ, ತೇಹಿ ಸಗಬ್ಭಾ ವಿಯ ಹೋತೀತಿ ‘‘ಸನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬತಾ’’ತಿ ಚ ವುಚ್ಚತಿ. ತಂ ಪಸ್ಸನ್ತೀ ನಿಪ್ಫಾದಕವಿಸೇಸಾಪಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಾಪೇಕ್ಖಾ ಹೋತಿ ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾ. ತಂಸಮ್ಬನ್ಧೇನಾತಿ ನಿಪ್ಫಾದೇತಬ್ಬಸಮ್ಬನ್ಧೇನ. ಧಮ್ಮಪಟಿಸಮ್ಭಿದಂ ವದನ್ತೇನ ಅತ್ಥಪಟಿಸಮ್ಭಿದಾಪಿ ವುತ್ತಾ.

ಸಭಾವಧಮ್ಮೇ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಸಭಾವಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನ ಸತ್ತಾದಿಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ’’ತಿ. ಸಭಾವೇನ, ನಿರುತ್ತಿಯೇವ ವಾ ಸಭಾವಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಅವಿಪರೀತಪಞ್ಞತ್ತಿಯಾ ವಾ’’ತಿ.

೭೪೬. ವೋಹಾರಭೂಮಿಂ, ಅಧಿಗಮಭೂಮಿಞ್ಚ ಏಕಜ್ಝಂ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಾ, ಲೋಕುತ್ತರಾ ಚ ಭೂಮಿ ಭೂಮೀ’’ತಿ. ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ವಾ ಪವತ್ತಿಟ್ಠಾನಭಾವತೋ ಭೂಮಿ.

ಅಭಿಧಮ್ಮಭಾಜನೀಯವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.