೩. ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೧೭. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿಪಿ ವತ್ಥುತೋ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ನಾಮಂ ಫಸ್ಸತೋ ಚ ಸಞ್ಞಾಯ, ವತ್ಥುವಿಸಿಟ್ಠಫಸ್ಸೇನ ಪನ ವಿಸಿಟ್ಠಸಞ್ಞಾ ವತ್ಥುನಾ ಚ ವಿಸಿಟ್ಠಾ ಹೋತಿ ಫಸ್ಸಸ್ಸ ವಿಯ ತಸ್ಸಾಪಿ ತಬ್ಬತ್ಥುಕತ್ತಾತಿ ‘‘ವತ್ಥುತೋ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಸಞ್ಞಾತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಯಥಾ ಫಸ್ಸೋ ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣಪಟಿಘಟ್ಟನೇನ ಉಪ್ಪನ್ನೋ, ತಥಾ ತತೋ ಜಾತಸಞ್ಞಾಪೀತಿ ‘‘ವತ್ಥಾರಮ್ಮಣತೋ ನಾಮ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏತ್ಥ ಚ ಪಟಿಘಜೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಪಟಿಘವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ವಾ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸೋತಿ ಉತ್ತರಪದಲೋಪಂ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಭಾವೇ ವಚನಂ ಅಧಿಕಿಚ್ಚ ಪವತ್ತಾ, ವಚನಾಧೀನಾ ವಾ ಅರೂಪಕ್ಖನ್ಧಾ, ಅಧಿವಚನಂ ವಾ ಏತೇಸಂ ಪಕಾಸನಂ ಅತ್ಥೀತಿ ‘‘ಅಧಿವಚನಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ತತೋಜೋ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಸಮ್ಫಸ್ಸೋಯೇವ ವಾ ಯಥಾವುತ್ತೇಹಿ ಅತ್ಥೇಹಿ ಅಧಿವಚನೋ ಚ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಚಾತಿ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ಅಧಿವಚನವಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ವಾ ಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸೋ, ತತೋ ತಸ್ಮಿಂ ವಾ ಜಾತಾ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ಯಥಾವುತ್ತೋ ಅತ್ಥೋ ಸಮ್ಭವತೀತಿ ತೇನ ಪರಿಯಾಯೇನ ತತೋಜಾಪಿ ಸಞ್ಞಾ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ವುತ್ತಾ. ಯಥಾ ಪನ ಅಞ್ಞಪ್ಪಕಾರಾಸಮ್ಭವತೋ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ನಿಪ್ಪರಿಯಾಯೇನ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ನ ಏವಂ ಅಯಂ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ ಆವೇಣಿಕಪ್ಪಕಾರನ್ತರಸಮ್ಭವತೋತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಯದಿ ಏವಂ ಚತ್ತಾರೋ ಖನ್ಧಾಪಿ ಯಥಾವುತ್ತಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ಜಾತತ್ತಾ ‘‘ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತಾ, ಸಞ್ಞಾವ ಕಸ್ಮಾ ಏವಂ ವುತ್ತಾತಿ? ತಿಣ್ಣಂ ಖನ್ಧಾನಂ ಅತ್ಥವಸೇನ ಅತ್ತನೋ ಪತ್ತಮ್ಪಿ ನಾಮಂ ಯತ್ಥ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜ-ಸದ್ದೋ ನಿರುಳ್ಹತಾಯ ಧಮ್ಮಾಭಿಲಾಪೋ ಹೋತಿ, ತಸ್ಸಾ ಸಞ್ಞಾಯ ಏವ ಆರೋಪೇತ್ವಾ ಸಯಂ ನಿವತ್ತನಂ ಹೋತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ತಯೋ ಹಿ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿ. ಅಥ ವಾ ಸಞ್ಞಾಯ ಪಟಿಘಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾತಿ ಅಞ್ಞಮ್ಪಿ ವಿಸಿಟ್ಠಂ ನಾಮಂ ಅತ್ಥೀತಿ ಅಧಿವಚನಸಮ್ಫಸ್ಸಜಾನಾಮಂ ತಿಣ್ಣಂಯೇವ ಖನ್ಧಾನಂ ಭವಿತುಂ ಅರಹತಿ. ತೇ ಪನ ಅತ್ತನೋ ನಾಮಂ ಸಞ್ಞಾಯ ದತ್ವಾ ನಿವತ್ತಾತಿ ಇಮಮತ್ಥಂ ಸನ್ಧಾಯಾಹ ‘‘ತಯೋ ಹಿ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ’’ತಿಆದಿ. ಪಞ್ಚದ್ವಾರಿಕಸಞ್ಞಾ ಓಲೋಕೇತ್ವಾಪಿ ಜಾನಿತುಂ ಸಕ್ಕಾತಿ ಇದಂ ತೇನ ತೇನಾಧಿಪ್ಪಾಯೇನ ಹತ್ಥವಿಕಾರಾದಿಕರಣೇ ತದಧಿಪ್ಪಾಯವಿಜಾನನನಿಮಿತ್ತಭೂತಾ ವಿಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಯ ರಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಾದೀಸು ರತ್ತತಾದಿವಿಜಾನನನಿಮಿತ್ತಂ ಓಲೋಕನಂ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಸಯಸಮಾಗಮೇ ಪಾಕಟಂ ಹೋತೀತಿ ತಂಸಮ್ಪಯುತ್ತಾಯ ಸಞ್ಞಾಯಪಿ ತಥಾಪಾಕಟಭಾವಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ.

ರಜ್ಜಿತ್ವಾ ಓಲೋಕನಾದಿವಸೇನ ಪಾಕಟಾ ಜವನಪ್ಪವತ್ತಾ ಭವಿತುಂ ಅರಹತೀತಿ ಏತಿಸ್ಸಾ ಆಸಙ್ಕಾಯ ನಿವತ್ತನತ್ಥಂ ‘‘ಪಸಾದವತ್ಥುಕಾ ಏವಾ’’ತಿ ಆಹ. ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಪುಬ್ಬೇ ತೇನ ಚಿನ್ತಿತಂ ಞಾತಂ, ತತೋ ಅಞ್ಞಂ ಚಿನ್ತೇನ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಞ್ಞಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.