೨. ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ

೮. ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಪಸಾದಾ ಓಳಾರಿಕಮನೋಮಯತ್ತಭಾವಪರಿಯಾಪನ್ನಾ ಕಾಯವೋಹಾರಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ತಬ್ಬತ್ಥುಕಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ‘‘ಕಾಯಿಕಾ’’ತಿ ಪರಿಯಾಯೇನ ವುತ್ತಾ, ನ ಕಾಯಪಸಾದವತ್ಥುಕತ್ತಾ. ನ ಹಿ ಚಕ್ಖಾದಯೋ ಕಾಯಪಸಾದಾ ಹೋನ್ತೀತಿ. ಸನ್ತತಿವಸೇನ ಖಣಾದಿವಸೇನ ಚಾತಿ ಏತ್ಥ ಅದ್ಧಾಸಮಯವಸೇನ ಅತೀತಾದಿಭಾವಸ್ಸ ಅವಚನಂ ಸುಖಾದಿವಸೇನ ಭಿನ್ನಾಯ ಅತೀತಾದಿಭಾವವಚನತೋ. ನ ಹಿ ಸುಖಾಯೇವ ಅದ್ಧಾವಸೇನ ಸಮಯವಸೇನ ಚ ಅತೀತಾದಿಕಾ ಹೋತಿ, ತಥಾ ದುಕ್ಖಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಚ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕಾದಿಭಾವೇನ ಭಿನ್ನಾ. ತೇನ ವೇದನಾಸಮುದಯೋ ಅದ್ಧಾಸಮಯವಸೇನ ಅತೀತಾದಿಭಾವೇನ ವತ್ತಬ್ಬತಂ ಅರಹತಿ ಸಮುದಾಯಸ್ಸ ತೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬತ್ತಾ, ವೇದನೇಕದೇಸಾ ಪನ ಏತ್ಥ ಗಹಿತಾತಿ ತೇ ಸನ್ತತಿಖಣೇಹಿ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅರಹನ್ತಿ ತತ್ಥ ತಥಾಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಾನಂ ಗಹಿತತ್ತಾತಿ. ಏಕಸನ್ತತಿಯಂ ಪನ ಸುಖಾದಿಅನೇಕಭೇದಸಬ್ಭಾವೇನ ತೇಸು ಯೋ ಭೇದೋ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಿತಬ್ಬಭಾವೇನ ಗಹಿತೋ, ತಸ್ಸ ಏಕಪ್ಪಕಾರಸ್ಸ ಪಾಕಟಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛೇದಿಕಾ ತಂಸಹಿತದ್ವಾರಾಲಮ್ಬನಪ್ಪವತ್ತಾ, ಅವಿಚ್ಛೇದೇನ ತದುಪ್ಪಾದಕೇಕವಿಧವಿಸಯಸಮಾಯೋಗಪ್ಪವತ್ತಾ ಚ ಸನ್ತತಿ ಭವಿತುಂ ಅರಹತೀತಿ ತಸ್ಸ ಭೇದನ್ತರಂ ಅನಾಮಸಿತ್ವಾ ಪರಿಚ್ಛೇದಕಭಾವೇನ ಗಹಣಂ ಕತಂ. ಲಹುಪರಿವತ್ತಿನೋ ವಾ ಧಮ್ಮಾ ಪರಿವತ್ತನೇನೇವ ಪರಿಚ್ಛೇದಂ ಅರಹನ್ತೀತಿ ಸನ್ತತಿಖಣವಸೇನ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ವುತ್ತೋ. ಪುಬ್ಬನ್ತಾಪರನ್ತಮಜ್ಝಗತಾತಿ ಏತೇನ ಹೇತುಪಚ್ಚಯಕಿಚ್ಚವಸೇನ ವುತ್ತನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

೧೧. ಕಿಲೇಸಗ್ಗಿಸಮ್ಪಯೋಗತೋ ಸದರಥಾ. ಏತೇನ ಸಭಾವತೋ ಓಳಾರಿಕತಂ ದಸ್ಸೇತಿ, ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಟ್ಠೇನಾತಿ ಏತೇನ ಓಳಾರಿಕವಿಪಾಕನಿಪ್ಫಾದನೇನ ಕಿಚ್ಚತೋ. ಕಮ್ಮವೇಗಕ್ಖಿತ್ತಾ ಕಮ್ಮಪಟಿಬದ್ಧಭೂತಾ ಚ ಕಾಯಕಮ್ಮಾದಿಬ್ಯಾಪಾರವಿರಹತೋ ನಿರುಸ್ಸಾಹಾ ವಿಪಾಕಾ, ಸಉಸ್ಸಾಹಾ ಚ ಕಿರಿಯಾ ಅವಿಪಾಕಾ. ಸವಿಪಾಕಾ ಚ ಸಗಬ್ಭಾ ವಿಯ ಓಳಾರಿಕಾತಿ ತಬ್ಬಿಪಕ್ಖತೋ ಅವಿಪಾಕಾ ಸುಖುಮಾತಿ ವುತ್ತಾ.

ಅಸಾತಟ್ಠೇನಾತಿ ಅಮಧುರಟ್ಠೇನ. ತೇನ ಸಾತಪಟಿಪಕ್ಖಂ ಅನಿಟ್ಠಸಭಾವಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ದುಕ್ಖಟ್ಠೇನಾತಿ ದುಕ್ಖಮಟ್ಠೇನ. ತೇನ ದುಕ್ಖಾನಂ ಸನ್ತಾಪನಕಿಚ್ಚಂ ದಸ್ಸೇತಿ. ‘‘ಯಾಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ವೇದನಾ, ಸನ್ತಸ್ಮಿಂ ಏಸಾ ಪಣೀತೇ ಸುಖೇ ವುತ್ತಾ ಭಗವತಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೨.೮೮; ಸಂ. ನಿ. ೪.೨೬೭) ವಚನತೋ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಾ ಫರಣಸಭಾವವಿರಹತೋ ಅಸನ್ತಾನಂ ಕಾಮರಾಗಪಟಿಘಾನುಸಯಾನಂ ಅನುಸಯನಸ್ಸ ಅಟ್ಠಾನತ್ತಾ ಸನ್ತಾ, ಸುಖೇ ನಿಕನ್ತಿಂ ಪರಿಯಾದಾಯ ಅಧಿಗನ್ತಬ್ಬತ್ತಾ ಪಧಾನಭಾವಂ ನೀತಾತಿ ಪಣೀತಾತಿ. ತಥಾ ಅನಧಿಗನ್ತಬ್ಬಾ ಚ ಕಾಮಾವಚರಜಾತಿಆದಿಸಙ್ಕರಂ ಅಕತ್ವಾ ಸಮಾನಜಾತಿಯಂ ಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾದಿಕೇ ಸಮಾನಭೇದೇ ಸುಖತೋ ಪಣೀತಾತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾ. ಉಪಬ್ರೂಹಿತಾನಂ ಧಾತೂನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ಸುಖಾ ಖೋಭೇತಿ ವಿಬಾಧಿತಾನಂ ಪಚ್ಚಯಭಾವೇನ ದುಕ್ಖಾ ಚ. ಉಭಯಮ್ಪಿ ಕಾಯಂ ಬ್ಯಾಪೇನ್ತಂ ವಿಯ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ಫರತಿ. ಮದಯಮಾನನ್ತಿ ಮದಂ ಕರೋನ್ತಂ. ಛಾದಯಮಾನನ್ತಿ ಇಚ್ಛಂ ಉಪ್ಪಾದೇನ್ತಂ, ಅವತ್ಥರಮಾನಂ ವಾ. ಘಮ್ಮಾಭಿತತ್ತಸ್ಸ ಸೀತೋದಕಘಟೇನ ಆಸಿತ್ತಸ್ಸ ಯಥಾ ಕಾಯೋ ಉಪಬ್ರೂಹಿತೋ ಹೋತಿ, ಏವಂ ಸುಖಸಮಙ್ಗಿನೋಪೀತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ಆಸಿಞ್ಚಮಾನಂ ವಿಯಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಏಕತ್ತನಿಮಿತ್ತೇಯೇವಾತಿ ಪಥವೀಕಸಿಣಾದಿಕೇ ಏಕಸಭಾವೇ ಏವ ನಿಮಿತ್ತೇ. ಚರತೀತಿ ನಾನಾವಜ್ಜನೇ ಜವನೇ ವೇದನಾ ವಿಯ ವಿಪ್ಫನ್ದನರಹಿತತ್ತಾ ಸುಖುಮಾ.

ಅಧಿಪ್ಪಾಯೇ ಅಕುಸಲತಾಯ ಅಕೋವಿದೋ. ಕುಸಲತ್ತಿಕೇ…ಪೇ… ಆಗತತ್ತಾತಿ ‘‘ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ವೇದನಾ ಓಳಾರಿಕಾ, ಅಬ್ಯಾಕತಾ ವೇದನಾ ಸುಖುಮಾ’’ತಿ ಏವಂ ಆಗತತ್ತಾ. ಭೂಮನ್ತರಭೇದೇ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಮ್ಪೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಇಮಿನಾ ನೀಹಾರೇನಾತಿ ಏತೇನ ‘‘ಕಾಮಾವಚರಸುಖತೋ ಕಾಮಾವಚರುಪೇಕ್ಖಾ ಸುಖುಮಾ’’ತಿಆದಿನಾ ಸಭಾವಾದಿಭೇದೇನ ಚ ಓಳಾರಿಕಸುಖುಮಭಾವಂ ತತ್ರ ತತ್ರೇವ ಕಥೇನ್ತೋ ನ ಭಿನ್ದತೀತಿ ನಯಂ ದಸ್ಸೇತಿ.

ಲೋಕಿಯಲೋಕುತ್ತರಮಿಸ್ಸಕಾ ಕಥಿತಾ, ತಸ್ಮಾ ಏಕನ್ತಪಣೀತೇ ಹೀನಪಣೀತಾನಂ ಉದ್ಧಟತ್ತಾ ಏವಮೇವ ಏಕನ್ತಹೀನೇ ಚ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಹೀನಪಣೀತತಾ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾತಿ ಅನುಞ್ಞಾತಂ ಹೋತೀತಿ ಉಭಯತ್ಥ ತದುದ್ಧರಣೇ ನ ಕುಕ್ಕುಚ್ಚಾಯಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಅಕುಸಲಾನಂ ಕುಸಲಾದೀಹಿ ಸುಖುಮತ್ತಾಭಾವತೋ ಪಾಳಿಯಾ ಆಗತಸ್ಸ ಅಪರಿವತ್ತನೀಯಭಾವೇನ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮನಯೋ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವದನ್ತಿ, ತಂತಂವಾಪನವಸೇನ ಕಥನೇಪಿ ಪರಿವತ್ತನಂ ನತ್ಥೀತಿ ನ ಪರಿವತ್ತನಂ ಸನ್ಧಾಯ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮನಯೋ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತಂ, ಹೇಟ್ಠಿಮನಯಸ್ಸ ಪನ ವುತ್ತತ್ತಾ ಅವುತ್ತನಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ‘‘ತಂ ತಂ ವಾ ಪನಾ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ಯುತ್ತನ್ತಿ ‘‘ಹೇಟ್ಠಿಮನಯೋ ನ ಓಲೋಕೇತಬ್ಬೋ’’ತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬೋ. ಬಹುವಿಪಾಕಾ ಅಕುಸಲಾ ದೋಸುಸ್ಸನ್ನತಾಯ ಓಳಾರಿಕಾ, ತಥಾ ಅಪ್ಪವಿಪಾಕಾ ಕುಸಲಾ. ಮನ್ದದೋಸತ್ತಾ ಅಪ್ಪವಿಪಾಕಾ ಅಕುಸಲಾ ಸುಖುಮಾ, ತಥಾ ಬಹುವಿಪಾಕಾ ಕುಸಲಾ ಚ. ಓಳಾರಿಕಸುಖುಮನಿಕನ್ತಿವತ್ಥುಭಾವತೋ ಕಾಮಾವಚರಾದೀನಂ ಓಳಾರಿಕಸುಖುಮತಾ. ಸಾಪೀತಿ ಭಾವನಾಮಯಾಯ ಭೇದನೇನ ದಾನಮಯಸೀಲಮಯಾನಞ್ಚ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಭೇದನಂ ನಯತೋ ದಸ್ಸಿತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಾಪೀತಿ ವಾ ತಿವಿಧಾಪೀತಿ ಯೋಜೇತಬ್ಬಂ.

೧೩. ಜಾತಿಆದಿವಸೇನ ಅಸಮಾನಕೋಟ್ಠಾಸತಾ ವಿಸಭಾಗಟ್ಠೋ. ದುಕ್ಖವಿಪಾಕತಾದಿವಸೇನ ಅಸದಿಸಕಿಚ್ಚತಾ, ಅಸದಿಸಸಭಾವತಾ ವಾ ವಿಸಂಸಟ್ಠೋ, ನ ಅಸಮ್ಪಯೋಗೋ. ಯದಿ ಸಿಯಾ, ದೂರವಿಪರಿಯಾಯೇನ ಸನ್ತಿಕಂ ಹೋತೀತಿ ಸಂಸಟ್ಠಟ್ಠೇನ ಸನ್ತಿಕತಾ ಆಪಜ್ಜತಿ, ನ ಚ ವೇದನಾಯ ವೇದನಾಸಮ್ಪಯೋಗೋ ಅತ್ಥಿ. ಸನ್ತಿಕಪದವಣ್ಣನಾಯ ಚ ‘‘ಸಭಾಗಟ್ಠೇನ ಸರಿಕ್ಖಟ್ಠೇನ ಚಾ’’ತಿ ವಕ್ಖತೀತಿ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

ನ ದೂರತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬನ್ತಿ ಕಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ, ಕಿಂ ಯಥಾ ಸನ್ತಿಕತೋ ಅಕುಸಲತೋ ಅಕುಸಲಾ ದೂರೇತಿ ಉದ್ಧರೀಯತಿ, ತಥಾ ತತೋ ದೂರತೋ ಕುಸಲತೋ ಕುಸಲಾ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಉದ್ಧರಿತುಂ ನ ಸಕ್ಕಾತಿ? ನ ಸಕ್ಕಾ. ತಥಾ ಹಿ ಸತಿ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಾಯ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಕತ್ವಾ ಸನ್ತಿಕತೋ ಸನ್ತಿಕತಾ ಏವ ಉದ್ಧರಿತಾ ಸಿಯಾ, ತಥಾ ಚ ಸತಿ ಸನ್ತಿಕಸನ್ತಿಕತರತಾವಚನಮೇವ ಆಪಜ್ಜತಿ, ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ದೂರಸನ್ತಿಕತಾವ ಇಧ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ದೂರತೋ ದೂರುದ್ಧರಣಂ ವಿಯ ಸನ್ತಿಕತೋ ಸನ್ತಿಕುದ್ಧರಣಞ್ಚ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ ದೂರದೂರತರತಾಯ ವಿಯ ಸನ್ತಿಕಸನ್ತಿಕತರತಾಯ ಚ ಅನಧಿಪ್ಪೇತತ್ತಾ. ಅಥ ಪನ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ನ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಾಯ ಏವ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ, ಅಥ ಖೋ ಯತೋ ಸಾ ದೂರೇ, ತಸ್ಸಾ ಅಕುಸಲಾಯಾ’’ತಿ, ತಞ್ಚ ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಅಕುಸಲಾಯ ಕುಸಲಾ ಕದಾಚಿ ಸನ್ತಿಕೇ ಅತ್ಥೀತಿ. ಅಥಾಪಿ ವದೇಯ್ಯ ‘‘ಯಾ ಅಕುಸಲಾ ಕುಸಲಾಯ ಸನ್ತಿಕೇ, ಸಾ ತತೋ ದೂರತೋ ಕುಸಲತೋ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬಾ’’ತಿ, ತದಪಿ ನತ್ಥಿ. ನ ಹಿ ಕುಸಲೇ ಅಕುಸಲಾ ಅತ್ಥಿ, ಯಾ ತತೋ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಉದ್ಧರಿಯೇಯ್ಯ, ತಸ್ಮಾ ಇಧ ವುತ್ತಸ್ಸ ದೂರಸ್ಸ ದೂರತೋ ಅಚ್ಚನ್ತವಿಸಭಾಗತ್ತಾ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕಂ ನತ್ಥೀತಿ ನ ಸಕ್ಕಾ ದೂರತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉದ್ಧರಿತುಂ, ಸನ್ತಿಕೇ ಪನಿಧ ವುತ್ತೇ ಭಿನ್ನೇ ತತ್ಥೇವ ದೂರಂ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸನ್ತಿಕತೋ ಪನ ದೂರಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿ.

ಉಪಾದಾಯುಪಾದಾಯ ದೂರತೋ ಚ ಸನ್ತಿಕಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಉದ್ಧರಿತುಂ. ಲೋಭಸಹಗತಾಯ ದೋಸಸಹಗತಾ ದೂರೇ ಲೋಭಸಹಗತಾ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಹಿ ವುಚ್ಚಮಾನೇ ಸನ್ತಿಕತೋವ ಸನ್ತಿಕಂ ಉದ್ಧರಿತಂ ಹೋತಿ. ತಥಾ ದೋಸಸಹಗತಾಯ ಲೋಭಸಹಗತಾ ದೂರೇ ದೋಸಸಹಗತಾ ಸನ್ತಿಕೇತಿ ಏತ್ಥಾಪಿ ಸಭಾಗತೋ ಸಭಾಗನ್ತರಸ್ಸ ಉದ್ಧಟತ್ತಾ, ನ ಚ ಸಕ್ಕಾ ‘‘ಲೋಭಸಹಗತಾಯ ದೋಸಸಹಗತಾ ದೂರೇ ಸಾ ಏವ ಚ ಸನ್ತಿಕೇ’’ತಿ ವತ್ತುಂ ದೋಸಸಹಗತಾಯ ಸನ್ತಿಕಭಾವಸ್ಸ ಅಕಾರಣತ್ತಾ, ತಸ್ಮಾ ವಿಸಭಾಗತಾ ಭೇದಂ ಅಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ನ ಪವತ್ತತೀತಿ ಸಭಾಗಾಬ್ಯಾಪಕತ್ತಾ ದೂರತಾಯ ದೂರತೋ ಸನ್ತಿಕುದ್ಧರಣಂ ನ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ. ನ ಹಿ ದೋಸಸಹಗತಾ ಅಕುಸಲಸಭಾಗಂ ಸಬ್ಬಂ ಬ್ಯಾಪೇತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ. ಸಭಾಗತಾ ಪನ ಭೇದಂ ಅನ್ತೋಗಧಂ ಕತ್ವಾ ಪವತ್ತತೀತಿ ವಿಸಭಾಗಬ್ಯಾಪಕತ್ತಾ ಸನ್ತಿಕತಾಯ ಸನ್ತಿಕತೋ ದೂರುದ್ಧರಣಂ ಸಕ್ಕಾ ಕಾತುಂ. ಅಕುಸಲತಾ ಹಿ ಲೋಭಸಹಗತಾದಿಸಬ್ಬವಿಸಭಾಗಬ್ಯಾಪಿಕಾತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ನ ದೂರತೋ ಸನ್ತಿಕಂ ಉದ್ಧರಿತಬ್ಬ’’ನ್ತಿಆದಿ.

ವೇದನಾಕ್ಖನ್ಧನಿದ್ದೇಸವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.