೫. ಬಾಹಿರಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ

೫. ಏವಂ ಧಾತುಕಥಾಯ ಮಾತಿಕತೋ ಬಹಿ ಠಪಿತತ್ತಾತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಾಪಿ…ಪೇ… ಮಾತಿಕಾ’’ತಿ ಏತೇನ ಠಪನಾಕಾರೇನ ಬಹಿ ಪಿಟ್ಠಿತೋ ಠಪಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಏತೇನ ವಾ ಠಪನಾಕಾರೇನ ಕುಸಲಾದೀನಂ ಅರಣನ್ತಾನಂ ಇಧ ಅಟ್ಠಪೇತ್ವಾ ಧಾತುಕಥಾಯ ಮಾತಿಕತೋ ಬಹಿ ಪಕರಣನ್ತರಮಾತಿಕಾಯ ಇಮಸ್ಸ ಪಕರಣಸ್ಸ ಮಾತಿಕಾಭಾವೇನ ಠಪಿತತ್ತಾ ತಥಾ ಪಕಾಸಿತತ್ತಾತಿ ಅತ್ಥೋ.

ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋತಿಆದೀಸು ಸಙ್ಗಹೋ ಏಕವಿಧೋವ, ಸೋ ಕಸ್ಮಾ ‘‘ಚತುಬ್ಬಿಧೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ? ಸಙ್ಗಹೋತಿ ಅತ್ಥಂ ಅವತ್ವಾ ಅನಿದ್ಧಾರಿತತ್ಥಸ್ಸ ಸದ್ದಸ್ಸೇವ ವುತ್ತತ್ತಾ. ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋತಿಆದೀಸು ಸದ್ದೇಸು ಸಙ್ಗಹಸದ್ದೋ ತಾವ ಅತ್ತನೋ ಅತ್ಥವಸೇನ ಚತುಬ್ಬಿಧೋತಿ ಅಯಞ್ಹೇತ್ಥತ್ಥೋ. ಅತ್ಥೋಪಿ ವಾ ಅನಿದ್ಧಾರಿತವಿಸೇಸೋ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಗಹೇತಬ್ಬತಂ ಪತ್ತೋ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿಆದೀಸು ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೋತಿ ನ ಕೋಚಿ ದೋಸೋ. ನಿದ್ಧಾರಿತೇ ಹಿ ವಿಸೇಸೇ ತಸ್ಸ ಏಕವಿಧತಾ ಸಿಯಾ, ನ ತತೋ ಪುಬ್ಬೇತಿ. ಜಾತಿಸದ್ದಸ್ಸ ಸಾಪೇಕ್ಖಸದ್ದತ್ತಾ ‘‘ಜಾತಿಯಾ ಸಙ್ಗಹೋ’’ತಿ ವುತ್ತೇ ‘‘ಅತ್ತನೋ ಜಾತಿಯಾ’’ತಿ ವಿಞ್ಞಾಯತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಾರಹಸ್ಸ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ಅವುತ್ತತ್ತಾತಿ ಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋತಿ ರೂಪಕಣ್ಡೇ ವುತ್ತೋ ಸಜಾತಿಸಙ್ಗಹೋ ವುತ್ತೋ ಹೋತಿ.

ಏತ್ಥ ನಯಮಾತಿಕಾಯ ‘‘ಸಙ್ಗಹೋ ಅಸಙ್ಗಹೋ, ಸಮ್ಪಯೋಗೋ ವಿಪ್ಪಯೋಗೋ’’ತಿ ಇಮೇ ದ್ವೇ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಸೇಸಂ ಅನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ ಸಾಮಞ್ಞೇನ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯಉದ್ದೇಸಾ, ಅವಸೇಸಾ ನಿದ್ಧಾರೇತ್ವಾ. ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ಹಿ ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತೇನ ಅಸಙ್ಗಹಿತಂ ಅಸಙ್ಗಹಿತ’’ನ್ತಿ ವತ್ತಬ್ಬೇ ಏಕಸ್ಸ ಅಸಙ್ಗಹಿತಸದ್ದಸ್ಸ ಲೋಪೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ತೇನ ಸಙ್ಗಹಿತವಿಸೇಸವಿಸಿಟ್ಠೋ ಯೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತೋ ಧಮ್ಮವಿಸೇಸೋ, ತನ್ನಿಸ್ಸಿತೋ ಅಸಙ್ಗಹಿತತಾಸಙ್ಖಾತೋ ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯೋ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ ಹೋತಿ, ‘‘ಸಙ್ಗಹಿತೇನಾ’’ತಿ ಚ ವಿಸೇಸನೇ ಕರಣವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏಸ ನಯೋ ತತಿಯಾದೀಸು ದಸಮಾವಸಾನೇಸು ನಯುದ್ದೇಸೇಸು ಛಟ್ಠವಜ್ಜೇಸು. ತೇಸುಪಿ ಹಿ ವುತ್ತನಯೇನ ದ್ವೀಹಿ ದ್ವೀಹಿ ಪದೇಹಿ ಪುಚ್ಛಿತಬ್ಬವಿಸ್ಸಜ್ಜಿತಬ್ಬಧಮ್ಮವಿಸೇಸನಿದ್ಧಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಅನ್ತಿಮಪದಸದಿಸೇನ ತತಿಯಪದೇನ ಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ. ತತ್ಥ ಚತುತ್ಥಪಞ್ಚಮೇಸು ಕತ್ತುಅತ್ಥೇ ಕರಣನಿದ್ದೇಸೋ, ಸತ್ತಮಾದೀಸು ಚ ಚತೂಸು ಸಹಯೋಗೇ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ, ನ ದುತಿಯತತಿಯೇಸು ವಿಯ ಸಮಾನಾಧಿಕರಣೇ ವಿಸೇಸನೇ. ತತ್ಥ ಹಿ ಸಭಾವನ್ತರೇನ ಸಭಾವನ್ತರಸ್ಸ ವಿಸೇಸನಂ ಕತಂ, ಏತೇಸು ಧಮ್ಮನ್ತರೇನ ಧಮ್ಮನ್ತರಸ್ಸಾತಿ. ಏಕಾದಸಮಾದೀಸು ಪನ ಚತೂಸು ಆದಿಪದೇನೇವ ಧಮ್ಮವಿಸೇಸನಿದ್ಧಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ಇತರೇಹಿ ಪುಚ್ಛನವಿಸ್ಸಜ್ಜನನಯಾ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾ. ವಿಸೇಸನೇ ಏವ ಚೇತ್ಥ ಕರಣವಚನಂ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಪುಚ್ಛಾವಿಸ್ಸಜ್ಜನಾನಞ್ಹಿ ನಿಸ್ಸಯಭೂತಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಙ್ಗಹಿತತಾದಿವಿಸೇಸೇನ ಕರಣಭೂತೇನ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಿಪ್ಪಯುತ್ತಾದಿಭಾವಂ ಅತ್ತನೋ ವಿಸೇಸೇನ್ತೀತಿ.

ವಿಕಪ್ಪತೋತಿ ವಿವಿಧಕಪ್ಪನತೋ, ವಿಭಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನಾತಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಾ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಚ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಸಬ್ಬಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾ, ತೇಸಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನಾತಿ ಏವಮೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಹಿ ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಾನಂ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಂ ಸಾಧಾರಣವಸೇನ ವುತ್ತೋ, ಇತರೇ ಸಬ್ಬೇಸನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಸಾಧಾರಣಾ ಪಸಟಾ ಪಾಕಟಾ ಚಾತಿ ಆದಿತೋ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾ, ತಸ್ಮಾ ತೇಸಂ ಸಙ್ಗಹಾದಿಪರಿಗ್ಗಹತ್ಥಂ ಉದ್ದೇಸೋ ಕತೋ, ಅಸಾಧಾರಣಾಪಿ ಪನ ಪರಿಗ್ಗಹೇತಬ್ಬಾವಾತಿ ತೇಸು ಮಹಾವಿಸಯೇನ ಅಞ್ಞೇಸಮ್ಪಿ ಸಙ್ಗಹಾದಿಪರಿಗ್ಗಹಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಉದ್ದಿಟ್ಠೋ. ‘‘ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ವುತ್ತಾ’’ತಿ ಚ ಧಮ್ಮಸಙ್ಗಹವಣ್ಣನಾಯಂ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದವಿಭಙ್ಗೇ ಚ ವಚನಂ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸನ್ನಿಟ್ಠಾನವಸೇನ ಯೇ ವುತ್ತಾ, ತೇಸಂ ಸಬ್ಬೇಸಂ ಸಾಧಾರಣತೋತಿ ಪನ ಅತ್ಥೇ ಸತಿ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣೇಸು ವತ್ತಬ್ಬೇಸು ಯೋ ಅಸಾಧಾರಣೇಸು ಮಹಾವಿಸಯೋ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ, ತಸ್ಸ ವಸೇನ ವುತ್ತಸಬ್ಬಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಸಾಧಾರಣತೋ ಫಸ್ಸಾದಯೋ ಸಬ್ಬಸಾಧಾರಣಾತಿ ಅಧಿಮೋಕ್ಖೋ ಚ ಅಸಾಧಾರಣೇಸು ಮಹಾವಿಸಯೋತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತೋ ಅಞ್ಞಸ್ಸ ತಾದಿಸಸ್ಸ ಅಭಾವಾತಿ ಅಯಮಧಿಪ್ಪಾಯೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ.

ಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪನೇತ್ಥ ರೂಪಮಿಸ್ಸಕತ್ತಾ ನ ವುತ್ತನ್ತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ, ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಪನ ಅಸಮಾಧಿಸಭಾವಾ ಸಾಮಞ್ಞಸದ್ದೇನೇವ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸಸದ್ದೇಹಿ ಚ ಸಮಾಧಿಸಭಾವಾ ವಿಸೇಸಸದ್ದವಚನೀಯಂ ಅಞ್ಞಂ ಬ್ಯಾಪೇತಬ್ಬಂ ನಿವತ್ತೇತಬ್ಬಞ್ಚ ನತ್ಥೀತಿ ಅನಞ್ಞಬ್ಯಾಪಕನಿವತ್ತಕಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸದೀಪನತೋ ತಸ್ಸೇವ ಧಮ್ಮಸ್ಸ ಭೇದದೀಪಕೇಹಿ ವತ್ತಬ್ಬಾ, ನ ಸುಖಾದಿಸಭಾವಾ ವೇದನಾ ವಿಯ ವುತ್ತಲಕ್ಖಣವಿಪರೀತೇಹಿ ಸಾಮಞ್ಞವಿಸೇಸಸದ್ದೇಹೇವ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ’’ತಿ ಅಯಂ ಸಾಮಞ್ಞಸದ್ದೋ ಸಮಾಧಿಸಭಾವೇ ವಿಸೇಸಸದ್ದನಿರಪೇಕ್ಖೋ ಪವತ್ತಮಾನೋ ಸಯಮೇವ ವಿಸೇಸಸದ್ದಮಾಪಜ್ಜಿತ್ವಾ ಅಸಮಾಧಿಸಭಾವಮೇವ ಪಕಾಸೇಯ್ಯ, ಇತರೋ ಚ ಸಮಾಧಿಸಭಾವಮೇವಾತಿ ದ್ವಿಧಾ ಭಿನ್ನಾ ಚಿತ್ತೇಕಗ್ಗತಾ ಅಸಾಧಾರಣಾ ಚೇವ ಅಪ್ಪವಿಸಯಾ ಚಾತಿ ಇಧ ಉದ್ದೇಸಂ ನ ಅರಹತಿ. ಅಭಿನ್ನಾಪಿ ವಾ ಫಸ್ಸಾದೀನಂ ವಿಯ ಪಾಕಟತ್ತಾಭಾವತೋ ಅಞ್ಞಧಮ್ಮನಿಸ್ಸಯೇನ ವತ್ತಬ್ಬತೋ ಚ ಸಾ ಜೀವಿತಞ್ಚ ನ ಅರಹತೀತಿ ನ ಉದ್ದಿಟ್ಠಾತಿ.

ಮಾತಿಕಾವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.