೪. ದೇವತಾವಗ್ಗೋ

೧-೪. ಸೇಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೧-೩೪. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಸೇಖಾನಂ ಪಟಿಲದ್ಧಗುಣಸ್ಸ ಪರಿಹಾನಿ ನಾಮ ನತ್ಥೀತಿ ಆಹ ‘‘ಉಪರೂಪರಿಗುಣಪರಿಹಾನಾಯಾ’’ತಿ, ಉಪರೂಪರಿಲದ್ಧಬ್ಬಾನಂ ಮಗ್ಗಫಲಾನಂ ಪರಿಹಾನಾಯ ಅನುಪ್ಪಾದಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ತತಿಯಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ.

ಸೇಖಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫. ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೫. ಪಞ್ಚಮೇ ಸಮ್ಪಯೋಗವಸೇನ ವಿಜ್ಜಂ ಭಜನ್ತಿ, ಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತಾದಿಪಚ್ಚಯವಸೇನ ತಾಯ ಸಹ ಏಕೀಭಾವಂ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಅಥ ವಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗೇ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸೇ ವತ್ತನ್ತಿ ವಿಜ್ಜಾಸಭಾಗತಾಯ ತದೇಕದೇಸೇ ವಿಜ್ಜಾಕೋಟ್ಠಾಸೇ ಪವತ್ತನ್ತೀತಿ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ತತ್ಥ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಂ, ಮನೋಮಯಿದ್ಧಿ, ಛ ಅಭಿಞ್ಞಾತಿ ಅಟ್ಠ ವಿಜ್ಜಾ. ಪುರಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ ತಾಹಿ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಪಚ್ಛಿಮೇನ ಅತ್ಥೇನ ತಾಸು ಯಾ ಕಾಚಿ ಏಕಾವ ವಿಜ್ಜಾ ವಿಜ್ಜಾ, ಸೇಸಾ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ. ಏವಂ ವಿಜ್ಜಾಪಿ ವಿಜ್ಜಾಯ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ‘‘ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾ’’ತ್ವೇವ ವೇದಿತಬ್ಬಾ. ಇಧ ಪನ ವಿಪಸ್ಸನಾಞಾಣಸಮ್ಪಯುತ್ತಾ ಸಞ್ಞಾವ ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಾತಿ ಆಗತಾ, ಸಞ್ಞಾಸೀಸೇನ ಸೇಸಸಮ್ಪಯುತ್ತಧಮ್ಮಾಪಿ ವುತ್ತಾ ಏವಾತಿ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇತಿ ಅನಿಚ್ಚಾನುಪಸ್ಸನಾಞಾಣೇ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯಭೂತೇ ಉಪ್ಪನ್ನಸಞ್ಞಾ, ತೇನ ಸಹಗತಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೇಸೇಸುಪಿ ಏಸೇವ ನಯೋ.

ವಿಜ್ಜಾಭಾಗಿಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೬. ವಿವಾದಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೬. ಛಟ್ಠೇ ಕೋಧನೋತಿ ಕುಜ್ಝನಸೀಲೋ. ಯಸ್ಮಾ ಸೋ ಅಪ್ಪಹೀನಕೋಧತಾಯ ಅಧಿಗತಕೋಧೋ ನಾಮ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಕೋಧೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ ಆಹ. ಉಪನಾಹೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಉಪನಾಹೀ, ಉಪನಯ್ಹನಸೀಲೋತಿ ವಾ ಉಪನಾಹೀ. ವಿವಾದೋ ನಾಮ ಉಪ್ಪಜ್ಜಮಾನೋ ಯೇಭುಯ್ಯೇನ ಪಠಮಂ ದ್ವಿನ್ನಂ ವಸೇನ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀತಿ ವುತ್ತಂ ‘‘ದ್ವಿನ್ನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ವಿವಾದೋ’’ತಿ. ಸೋ ಪನ ಯಥಾ ಬಹೂನಂ ಅನತ್ಥಾವಹೋ ಹೋತಿ, ತಂ ನಿದಸ್ಸನಮುಖೇನ ನಿದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಕಥ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ. ಅಬ್ಭನ್ತರಪರಿಸಾಯಾತಿ ಪರಿಸಬ್ಭನ್ತರೇ.

ಗುಣಮಕ್ಖನಾಯ ಪವತ್ತೋಪಿ ಅತ್ತನೋ ಕಾರಕಂ ಗೂಥೇನ ಪಹರನ್ತಿಂ ಗೂಥೋ ವಿಯ ಪಠಮತರಂ ಮಕ್ಖೇತೀತಿ ಮಕ್ಖೋ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಕ್ಖೀ. ಪಳಾಸತೀತಿ ಪಳಾಸೋ, ಪರಸ್ಸ ಗುಣೇ ಡಂಸಿತ್ವಾ ವಿಯ ಅಪನೇತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಪಳಾಸೀ. ಪಳಾಸೀ ಪುಗ್ಗಲೋ ಹಿ ದುತಿಯಸ್ಸ ಧುರಂ ನ ದೇತಿ, ಸಮಂ ಹರಿತ್ವಾ ಅತಿವದತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಯುಗಗ್ಗಾಹಲಕ್ಖಣೇನ ಪಳಾಸೇನ ಸಮನ್ನಾಗತೋ’’ತಿ. ಇಸ್ಸತೀತಿ ಇಸ್ಸುಕೀ. ಮಚ್ಛರಾಯತೀತಿ ಮಚ್ಛರಂ, ತಂ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಮಚ್ಛರೀ. ಸಠಯತಿ ನ ಸಮ್ಮಾ ಭಾಸತೀತಿ ಸಠೋ ಅಞ್ಞಥಾ ಸನ್ತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಅಞ್ಞಥಾ ಪವೇದನತೋ. ಮಾಯಾ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀ ಮಾಯಾವೀ. ಮಿಚ್ಛಾ ಪಾಪಿಕಾ ವಿಞ್ಞುಗರಹಿತಾ ಏತಸ್ಸ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಮಿಚ್ಛಾದಿಟ್ಠಿ, ಕಮ್ಮಪಥಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ‘‘ನತ್ಥಿ ದಿನ್ನ’’ನ್ತಿಆದಿವತ್ಥುಕಾಯ ಮಿಚ್ಛತ್ತಪರಿಯಾಪನ್ನಾಯ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾಯ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಸಮನ್ನಾಗತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ನತ್ಥಿಕವಾದೀ’’ತಿಆದಿ.

ಸಂ ಅತ್ತನೋ ದಿಟ್ಠಿಂ, ಸಯಂ ವಾ ಅತ್ತನಾ ಯಥಾಗಹಿತಂ ಪರಾಮಸತಿ, ಸಭಾವಂ ಅತಿಕ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪರತೋ ಆಮಸತೀತಿ ಸನ್ದಿಟ್ಠೀಪರಾಮಾಸೀ. ಆಧಾನಂ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಾತೀತಿ ಆಧಾನಗ್ಗಾಹೀ, ದಳ್ಹಗ್ಗಾಹೀ, ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ಥಿರಗ್ಗಾಹೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಯುತ್ತಂ ಕಾರಣಂ ದಿಸ್ವಾವ ಲದ್ಧಿಂ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತೀತಿ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ, ದುಕ್ಖೇನ ಕಿಚ್ಛೇನ ಕಸಿರೇನ ಬಹುಮ್ಪಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ನ ಸಕ್ಕಾ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗಂ ಕಾತುನ್ತಿ ದುಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೀ. ಯೋ ಅತ್ತನೋ ಉಪ್ಪನ್ನದಿಟ್ಠಿಂ ‘‘ಇದಮೇವ ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿ ದಳ್ಹಂ ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಅಪಿ ಬುದ್ಧಾದೀಹಿ ಕಾರಣಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ವುಚ್ಚಮಾನೋ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸೇತಂ ಅಧಿವಚನಂ. ತಾದಿಸೋ ಹಿ ಪುಗ್ಗಲೋ ಯಂ ಯದೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಾ ಅಧಮ್ಮಂ ವಾ ಸುಣಾತಿ, ತಂ ಸಬ್ಬಂ ‘‘ಏವಂ ಅಮ್ಹಾಕಂ ಆಚರಿಯೇಹಿ ಕಥಿತಂ, ಏವಂ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಸುತ’’ನ್ತಿ ಕುಮ್ಮೋವ ಅಙ್ಗಾನಿ ಸಕೇ ಕಪಾಲೇ ಅನ್ತೋಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ. ಯಥಾ ಹಿ ಕಚ್ಛಪೋ ಅತ್ತನೋ ಹತ್ಥಪಾದಾದಿಕೇ ಅಙ್ಗೇ ಕೇನಚಿ ಘಟಿತೇ ಸಬ್ಬಾನಿ ಅಙ್ಗಾನಿ ಅತ್ತನೋ ಕಪಾಲೇಯೇವ ಸಮೋದಹತಿ, ನ ಬಹಿ ನೀಹರತಿ, ಏವಮಯಮ್ಪಿ ‘‘ನ ಸುನ್ದರೋ ತವ ಗಾಹೋ, ಛಡ್ಡೇಹಿ ನ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತೋ ತಂ ನ ವಿಸ್ಸಜ್ಜತಿ, ಅನ್ತೋಯೇವ ಅತ್ತನೋ ಹದಯೇ ಏವ ಠಪೇತ್ವಾ ವಿಚರತಿ, ಕುಮ್ಭೀಲಗ್ಗಾಹಂ ಗಣ್ಹಾತಿ. ಯಥಾ ಸುಸುಮಾರಾ ಗಹಿತಂ ನ ಪಟಿನಿಸ್ಸಜ್ಜನ್ತಿ, ಏವಂ ಗಣ್ಹಾತಿ.

ವಿವಾದಮೂಲಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೭. ಛಳಙ್ಗದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೭. ಸತ್ತಮೇ ದಕ್ಖನ್ತಿ ವಡ್ಢನ್ತಿ ಏತಾಯಾತಿ ದಕ್ಖಿಣಾ, ಪರಿಚ್ಚಾಗಮಯಂ ಪುಞ್ಞಂ, ತಸ್ಸೂಪಕರಣಭೂತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಚ. ಇಧ ಪನ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮೋ ಅಧಿಪ್ಪೇತೋ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ದಕ್ಖಿಣಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತೀ’’ತಿ. ಇತೋ ಉಟ್ಠಿತೇನಾತಿ ಇತೋ ಖೇತ್ತತೋ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ. ರಾಗೋ ವಿನಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ರಾಗವಿನಯೋ, ರಾಗಸ್ಸ ಸಮುಚ್ಛೇದಿಕಾ ಪಟಿಪದಾ. ತೇನಾಹ ‘‘ರಾಗವಿನಯಪಟಿಪದಂ ಪಟಿಪನ್ನಾ’’ತಿ.

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ’’ತಿಆದಿಗಾಥಾಯ ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಮುಞ್ಚಚೇತನಾಯ ಪುಬ್ಬೇ ದಾನೂಪಕರಣಸಮ್ಭರಣತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಸುಮನೋ ‘‘ಸಮ್ಪತ್ತೀನಂ ನಿದಾನಂ ಅನುಗಾಮಿಕದಾನಂ ದಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಸೋಮನಸ್ಸಿತೋ ಭವೇಯ್ಯ. ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇತಿ ದದನ್ತೋ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಹತ್ಥೇ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇನ್ತೋ ‘‘ಅಸಾರತೋ ಧನತೋ ಸಾರಾದಾನಂ ಕರೋಮೀ’’ತಿ ಅತ್ತನೋ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದೇಯ್ಯ. ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತೀತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ದೇಯ್ಯಧಮ್ಮಂ ಪರಿಚ್ಚಜಿತ್ವಾ ‘‘ಪಣ್ಡಿತಪಞ್ಞತ್ತಂ ನಾಮ ಮಯಾ ಅನುಟ್ಠಿತಂ, ಅಹೋ ಸಾಧು ಸುಟ್ಠೂ’’ತಿ ಅತ್ತಮನೋ ಪಮುದಿತೋ ಪೀತಿಸೋಮನಸ್ಸಜಾತೋ ಹೋತಿ. ಏಸಾತಿ ಯಾ ಅಯಂ ಪುಬ್ಬಚೇತನಾ ಮುಞ್ಚಚೇತನಾ ಅಪರಚೇತನಾತಿ ಇಮಾಸಂ ಕಮ್ಮಫಲಾನಂ ಸದ್ಧಾನುಗತಾನಂ ಸೋಮನಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾನಂ ತಿವಿಧಾನಂ ಚೇತನಾನಂ ಪಾರಿಪೂರೀ, ಏಸಾ.

ಸೀಲಸಞ್ಞಮೇನಾತಿ ಕಾಯಿಕವಾಚಸಿಕಸಂವರೇನ. ಹತ್ಥಪಾದೇತಿ ದಕ್ಖಿಣೇಯ್ಯಾನಂ ಹತ್ಥಪಾದೇ. ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾತಿ ತೇಸಂಯೇವ ಮುಖಂ ವಿಕ್ಖಾಲೇತ್ವಾ, ಅತ್ತನಾವ ಮುಖೋದಕಂ ದತ್ವಾತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ.

ಛಳಙ್ಗದಾನಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೮-೧೧. ಅತ್ತಕಾರೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩೮-೪೧. ಅಟ್ಠಮೇ ಕುಸಲಕಿರಿಯಾಯ ಆದಿಆರಮ್ಭಭಾವೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯಂ ಠಿತಸಭಾವತಾಯ ಸಭಾವಧಾರಣಟ್ಠೇನ ಧಾತೂತಿ ವುತ್ತನ್ತಿ ಆಹ – ‘‘ಆರಮ್ಭಧಾತೂತಿ ಆರಭನವಸೇನ ಪವತ್ತವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ. ಲದ್ಧಾಸೇವನಂ ವೀರಿಯಂ ಬಲಪ್ಪತ್ತಂ ಹುತ್ವಾ ಪಟಿಪಕ್ಖೇ ವಿಧಮತೀತಿ ಆಹ ‘‘ನಿಕ್ಕಮಧಾತೂತಿ ಕೋಸಜ್ಜತೋ ನಿಕ್ಖಮನಸಭಾವಂ ವೀರಿಯ’’ನ್ತಿ. ಪರಕ್ಕಮನಸಭಾವೋತಿ ಅಧಿಮತ್ತತರಾನಂ ಪಟಿಪಕ್ಖಧಮ್ಮಾನಂ ವಿಧಮನಸಮತ್ಥತಾಯ ಪಟುಪಟುತರಭಾವೇನ ಪರಂ ಪರಂ ಠಾನಂ ಅಕ್ಕಮನಸಭಾವೋ. ನವಮಾದೀಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅತ್ತಕಾರೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೧೨. ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೪೨. ದ್ವಾದಸಮೇ ಮಾಹಂ ನಾಗಿತ ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮನ್ತಿ ಮಾ ಅಹಂ ಯಸೇನ ಸಮಾಗಮನಂ ಪತ್ಥೇಮಿ. ಮಾ ಚ ಮಯಾ ಯಸೋತಿ ಯಸೋ ಚ ಮಯಾ ಮಾ ಸಮಾಗಚ್ಛತೂತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇಮಿನಾ ಅತ್ತನೋ ಲಾಭಸಕ್ಕಾರೇನ ಅನತ್ಥಿಕತಂ ವಿಭಾವೇತಿ. ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹೀತಿ ತದಙ್ಗವಿಮುತ್ತಿಆದೀಹಿ ಪಞ್ಚಹಿ ವಿಮುತ್ತೀಹಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ನಾಗಿತಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ದೇವತಾವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.