೪. ಕಾರಣಪಾಲೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೯೪. ಚತುತ್ಥೇ ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಞ್ಞೇತಿ ಏತ್ಥ ಮಞ್ಞೇತಿ ಇದಂ ‘‘ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥಂ ನಿಪಾತಪದಂ. ತಸ್ಸ ಇತಿ-ಸದ್ದಂ ಆನೇತ್ವಾ ಅತ್ಥಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಮಞ್ಞತೀ’’ತಿ ಆಹ. ಅನುಮತಿಪುಚ್ಛಾವಸೇನ ಚೇತಂ ವುತ್ತಂ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ. ‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞತಿ ಭವಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯ’’ನ್ತಿ ವುತ್ತಮೇವತ್ಥಂ ಪುನ ಗಣ್ಹನ್ತೋ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಮಞ್ಞೇ’’ತಿ ಆಹ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಭವಂ ಪಿಙ್ಗಿಯಾನೀ ಸಮಣಂ ಗೋತಮಂ ಪಣ್ಡಿತೋತಿ ಮಞ್ಞತಿ ಉದಾಹು ನೋ’’ತಿ, ಯಥಾ ತೇ ಖಮೇಯ್ಯ, ತಥಾ ನಂ ಕಥೇಹೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಅಹಂ ಕೋ ನಾಮ, ಮಮ ಅವಿಸಯೋ ಏಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ಕೋ ಚಾತಿ ಹೇತುನಿಸ್ಸಕ್ಕೇ ಪಚ್ಚತ್ತವಚನನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಕುತೋ ಚಾ’’ತಿ. ತಥಾ ಚಾಹ ‘‘ಕೇನ ಕಾರಣೇನ ಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ, ಯೇನ ಕಾರಣೇನ ಸಮಣಸ್ಸ ಗೋತಮಸ್ಸ ಪಞ್ಞಾವೇಯ್ಯತ್ತಿಯಂ ಜಾನೇಯ್ಯಂ, ತಂ ಕಾರಣಂ ಮಯಿ ನತ್ಥೀತಿ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಬುದ್ಧೋಯೇವ ಭವೇಯ್ಯ ಅಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸಬ್ಬಥಾ ಬುದ್ಧಞಾಣಾನುಭಾವಂ ಜಾನಿತುಂ ಅಸಕ್ಕುಣೇಯ್ಯತ್ತಾತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ – ‘‘ಅಪ್ಪಮತ್ತಕಂ ಪನೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಓರಮತ್ತಕಂ ಸೀಲಮತ್ತಕಂ, ಯೇನ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ತಥಾಗತಸ್ಸ ವಣ್ಣಂ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯ (ದೀ. ನಿ. ೧.೭). ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞೇವ ಧಮ್ಮಾ ಗಮ್ಭೀರಾ ದುದ್ದಸಾ ದುರನುಬೋಧಾ…ಪೇ… ಯೇಹಿ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಯಥಾಭೂತಂ ವಣ್ಣಂ ಸಮ್ಮಾ ವದಮಾನೋ ವದೇಯ್ಯಾ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೨೮) ಚ. ಏತ್ಥಾತಿ ‘‘ಸೋಪಿ ನೂನಸ್ಸ ತಾದಿಸೋ’’ತಿ ಏತಸ್ಮಿಂ ಪದೇ.

ಪಸತ್ಥಪ್ಪಸತ್ಥೋತಿ ಪಸತ್ಥೇಹಿ ಪಾಸಂಸೇಹಿ ಅತ್ತನೋ ಗುಣೇಹೇವ ಸೋ ಪಸತ್ಥೋ, ನ ತಸ್ಸ ಕಿತ್ತಿನಾ, ಪಸಂಸಾಸಭಾವೇನೇವ ಪಾಸಂಸೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಸಬ್ಬಗುಣಾನ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಮಣಿರತನನ್ತಿ ಚಕ್ಕವತ್ತಿನೋ ಮಣಿರತನಂ.

ಸದೇವಕೇ ಪಾಸಂಸಾನಮ್ಪಿ ಪಾಸಂಸೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಸತ್ಥೇಹಿ ವಾ’’ತಿ ದುತಿಯವಿಕಪ್ಪೋ ಗಹಿತೋ. ಅರಣೀಯತೋ ಅತ್ಥೋ, ಸೋ ಏವ ವಸತೀತಿ ವಸೋತಿ ಅತ್ಥವಸೋ. ತಸ್ಸ ತಸ್ಸ ಪಯೋಗಸ್ಸ ಆನಿಸಂಸಭೂತಂ ಫಲನ್ತಿ ಆಹ ‘‘ಅತ್ಥವಸನ್ತಿ ಅತ್ಥಾನಿಸಂಸ’’ನ್ತಿ. ಅತ್ಥೋ ವಾ ಫಲಂ ತದಧೀನವುತ್ತಿತಾಯ ವಸೋ ಏತಸ್ಸಾತಿ ಅತ್ಥವಸೋ, ಕಾರಣಂ.

ಖುದ್ದಕಮಧೂತಿ ಖುದ್ದಕಮಕ್ಖಿಕಾಹಿ ಕತದಣ್ಡಕಮಧು. ಅನೇಳಕನ್ತಿ ನಿದ್ದೋಸಂ ಅಪಗತಮಕ್ಖಿಕಣ್ಡಕಂ.

ಉದಾಹರೀಯತಿ ಉಬ್ಬೇಗಪೀತಿವಸೇನಾತಿ ಉದಾನಂ, ತಥಾ ವಾ ಉದಾಹರಣಂ ಉದಾನಂ. ತೇನಾಹ ‘‘ಉದಾಹಾರಂ ಉದಾಹರೀ’’ತಿ. ಯಥಾ ಪನ ತಂ ವಚನಂ ಉದಾನನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಥಾ ಹೀ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಕಾರಣಪಾಲೀಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.