೩. ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೩೩. ತತಿಯೇ ಸೀಹೋತಿ ಪರಿಸ್ಸಯಸಹನತೋ ಪಟಿಪಕ್ಖಹನನತೋ ಚ ‘‘ಸೀಹೋ’’ತಿ ಲದ್ಧನಾಮೋ ಮಿಗಾಧಿಪತಿ. ಚತ್ತಾರೋತಿ ಸಮಾನೇಪಿ ಸೀಹಜಾತಿಭಾವೇ ವಣ್ಣವಿಸೇಸಾದಿಸಿದ್ಧೇನ ವಿಸೇಸೇನ ಚತ್ತಾರೋ ಸೀಹಾ. ತೇ ಇದಾನಿ ನಾಮತೋ ವಣ್ಣತೋ ಆಹಾರತೋ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇಧಾಧಿಪ್ಪೇತಸೀಹಂ ನಾನಪ್ಪಕಾರತೋ ವಿಭಾವೇತುಂ ‘‘ತಿಣಸೀಹೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ತಿಣಭಕ್ಖೋ ಸೀಹೋ ತಿಣಸೀಹೋ ಪುರಿಮಪದೇ ಉತ್ತರಪದಲೋಪೇನ ಯಥಾ ‘‘ಸಾಕಪತ್ಥಿವೋ’’ತಿ (ಪಾಣಿನಿ ೨.೧.೬೦). ಕಾಳವಣ್ಣತಾಯ ಕಾಳಸೀಹೋ. ತಥಾ ಪಣ್ಡುಸೀಹೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಾಳಗಾವಿಸದಿಸೋ, ಪಣ್ಡುಪಲಾಸವಣ್ಣಗಾವಿಸದಿಸೋ’’ತಿ ಚ. ರತ್ತಕಮ್ಬಲಸ್ಸ ವಿಯ ಕೇಸರೋ ಕೇಸರಕಲೋಮೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕೇಸರೀ. ಲಾಖಾಪರಿಕಮ್ಮಕತೇಹಿ ವಿಯ ಪಾದಪರಿಯನ್ತೇಹೀತಿ ಚ ಯೋಜನಾ.

ಕಮ್ಮಾನುಭಾವಸಿದ್ಧಅಧಿಪಚ್ಚಮಹೇಸಕ್ಖತಾಹಿ ಸಬ್ಬಮಿಗಗಣಸ್ಸ ರಾಜಾ. ಸುವಣ್ಣಗುಹತೋ ವಾತಿಆದಿ ‘‘ಸೀಹಸ್ಸ ವಿಹಾರೋ ಕಿರಿಯಾ ಏವಂ ಹೋತೀ’’ತಿ ಕತ್ವಾ ವುತ್ತಂ.

ಸಮಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾತಿ ಸಬ್ಬಭಾಗೇಹಿ ಸಮಮೇವ ಭೂಮಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಪೇತ್ವಾ. ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾತಿ ಪುರತೋ ಆಕಡ್ಢಿತ್ವಾ. ಅಭಿಹರಿತ್ವಾತಿ ಅಭಿಮುಖಂ ಹರಿತ್ವಾ. ಸಙ್ಘಾತನ್ತಿ ವಿನಾಸಂ. ವೀಸತಿಯಟ್ಠಿಕಂ ಠಾನಂ ಉಸಭಂ.

ಸಮಸೀಹೋತಿ ಸಮಜಾತಿಕೋ ಸಮಪ್ಪಭಾವೋ ಚ ಸೀಹೋ. ಸಮಾನೋಸ್ಮೀತಿ ದೇಸನಾಮತ್ತಂ, ಸಮಪ್ಪಭಾವತಾಯ ಏವ ನ ಭಾಯತಿ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಬಲವತಾಯಾತಿ ‘‘ಕೇ ಅಞ್ಞೇ ಅಮ್ಹೇಹಿ ಉತ್ತರಿತರಾ, ಅಥ ಖೋ ಮಯಮೇವ ಮಹಾಬಲಾ’’ತಿ ಏವಂ ಬಲಾತಿಮಾನನಿಮಿತ್ತಾಯ ಅಹಂಕಾರಹೇತುಭೂತಾಯ ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಬಲವಭಾವೇನ. ಸಕ್ಕಾಯದಿಟ್ಠಿಯಾ ಪಹೀನತ್ತಾತಿ ನಿರಹಂಕಾರತ್ತಾ ಅತ್ತಸಿನೇಹಸ್ಸ ಸುಟ್ಠು ಸಮುಗ್ಘಾತತ್ತಾ ನ ಭಾಯತಿ.

ತಥಾ ತಥಾತಿ ಸೀಹಸದಿಸತಾದಿನಾ ತೇನ ತೇನ ಪಕಾರೇನ ಅತ್ತಾನಂ ಕಥೇಸೀತಿ ವತ್ವಾ ತಮತ್ಥಂ ವಿವರಿತ್ವಾ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಸೀಹೋತಿ ಖೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ.

ಕತಮಹಾಭಿನೀಹಾರಸ್ಸ ಲೋಕನಾಥಸ್ಸ ಬೋಧಿಯಾ ನಿಯತಭಾವಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಏಕನ್ತಭಾವೀ ಬುದ್ಧಭಾವೋತಿ ಕತ್ವಾ ‘‘ತೀಸು ಪಾಸಾದೇಸು ನಿವಾಸಕಾಲೋ, ಮಗಧರಞ್ಞೋ ಪಟಿಞ್ಞಾದಾನಕಾಲೋ, ಪಾಯಾಸಸ್ಸ ಪರಿಭುತ್ತಕಾಲೋ’’ತಿಆದಿನಾ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪುರಿಮಾವತ್ಥಾಪಿ ಸೀಹಸದಿಸಾ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸಿತಾ. ಭಾವಿನಿ ಭೂತೂಪಚಾರೋಪಿ ಹಿ ಲೋಕವೋಹಾರೋ. ವಿಜ್ಜಾಭಾವಸಾಮಞ್ಞತೋ ದ್ವಿವಿಜ್ಜಂ ಇತರವಿಜ್ಜಮ್ಪಿ ಏಕಜ್ಝಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದಸಮ್ಮಸನತೋ ತಂ ಪುರೇತರಸಿದ್ಧಂ ವಿಯ ಕತ್ವಾ ಆಹ ‘‘ತಿಸ್ಸೋ ವಿಜ್ಜಾ ಸೋಧೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಅನುಲೋಮಪಟಿಲೋಮತೋ ಪವತ್ತಞಾಣಸ್ಸ ವಸೇನ ‘‘ಯಮಕಞಾಣಮನ್ಥನೇನಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ.

ತತ್ಥ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಅಜಪಾಲನಿಗ್ರೋಧಮೂಲೇ ವಿಹರನ್ತಸ್ಸ. ಏಕಾದಸಮೇ ದಿವಸೇತಿ ಸತ್ತಸತ್ತಾಹತೋ ಪರಂ ಏಕಾದಸಮೇ ದಿವಸೇ. ಅಚಲಪಲ್ಲಙ್ಕೇತಿ ಇಸಿಪತನೇ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ನಿಸಿನ್ನಪಲ್ಲಙ್ಕೇ. ತಮ್ಪಿ ಹಿ ಕೇನಚಿ ಅಪ್ಪಟಿವತ್ತಿಯಂ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಪ್ಪವತ್ತನತ್ಥಂ ನಿಸಜ್ಜಾತಿ ಕತ್ವಾ ವಜಿರಾಸನಂ ವಿಯ ಅಚಲಪಲ್ಲಙ್ಕಂ ವುಚ್ಚತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ಪದೇತಿ ‘‘ದ್ವೇಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನ್ತಾ’’ತಿಆದಿನಯಪ್ಪವತ್ತೇ ಚ ಇಮಸ್ಮಿಂ ಸದ್ಧಮ್ಮಕೋಟ್ಠಾಸೇ. ಧಮ್ಮಘೋಸೋ…ಪೇ… ದಸಸಹಸ್ಸಿಲೋಕಧಾತುಂ ಪಟಿಚ್ಛಾದೇಸಿ ‘‘ಸಬ್ಬತ್ಥ ಠಿತಾ ಸುಣನ್ತೂ’’ತಿ ಅಧಿಟ್ಠಾನೇನ. ಸೋಳಸಹಾಕಾರೇಹೀತಿ ದುಕ್ಖಪರಿಞ್ಞಾ, ಸಮುದಯಪ್ಪಹಾನಂ, ನಿರೋಧಸಚ್ಛಿಕಿರಿಯಾ, ಮಗ್ಗಭಾವನಾತಿ ಏಕೇಕಸ್ಮಿಂ ಮಗ್ಗೇ ಚತ್ತಾರಿ ಚತ್ತಾರಿ ಕತ್ವಾ ಸೋಳಸಹಿ ಆಕಾರೇಹಿ.

ಪಠಮೇನ ನಯೇನ ಅಭಿಸಮ್ಬೋಧಿತೋ ಪುರಿಮತರಾವತ್ಥಾಪಿ ಅವಸ್ಸಂಭಾವಿತಾಯ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೀಹಸದಿಸತಂ ದಸ್ಸೇತ್ವಾ ಇದಾನಿ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಾವತ್ಥಾಸು ಏವ ಸೀಹಸದಿಸತಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಅಪರೋ ನಯೋ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಅಟ್ಠಹಿ ಕಾರಣೇಹೀತಿ ‘‘ತಥಾ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾ ಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಲಕ್ಖಣಂ ಆಗತೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥಧಮ್ಮೇ ಯಾಥಾವತೋ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ತಥಾಗತೋ, ತಥದಸ್ಸಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ, ತಥವಾದಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ, ತಥಾಕಾರಿತಾಯ ತಥಾಗತೋ, ಅಭಿಭವನಟ್ಠೇನ ತಥಾಗತೋ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೭; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೨; ಸಂ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೩.೭೮; ಅ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೭೦; ಉದಾ. ಅಟ್ಠ. ೧೮; ಇತಿವು. ಅಟ್ಠ. ೩೮; ಥೇರಗಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೩; ಬು. ವಂ. ಅಟ್ಠ. ೧.೨ ನಿದಾನಕಥಾ; ಮಹಾನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧೪; ಪಟಿ. ಮ. ೧.೩೭) ಏವಂ ವುತ್ತೇಹಿ ಅಟ್ಠಹಿ ತಥಾಗತಸಾಧಕೇಹಿ ಕಾರಣೇಹಿ. ಯದಿಪಿ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕೇ ನಿಸಿನ್ನಮತ್ತೇವ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ನ ಜಾತೋ, ತಥಾಪಿ ತಾಯ ನಿಸಜ್ಜಾಯ ನಿಸಿನ್ನೋವ ಪನುಜ್ಜ ಸಬ್ಬಂ ಪರಿಸ್ಸಯಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ ಜಾತೋ. ತಥಾ ಹಿ ತಂ ‘‘ಅಪರಾಜಿತಪಲ್ಲಙ್ಕ’’ನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಯಾವ ಬೋಧಿಪಲ್ಲಙ್ಕಾ ವಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ತೇನ ಅಪರಿತುಸ್ಸನ್ತೋ ‘‘ಯಾವ ಅರಹತ್ತಮಗ್ಗಞಾಣಾ ವಾ’’ತಿ ಆಹ.

ಇತಿ ಸಕ್ಕಾಯೋತಿ ಏತ್ಥ ಇತಿಸದ್ದೋ ನಿದಸ್ಸನತ್ಥೋ. ತೇನ ಸಕ್ಕಾಯೋ ಸರೂಪತೋ ಪರಿಮಾಣತೋ ಪರಿಚ್ಛೇದತೋ ಚ ದಸ್ಸಿತೋತಿ ಆಹ ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯೋ’’ತಿಆದಿ. ‘‘ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ‘‘ಏತ್ತಕೋ ಸಕ್ಕಾಯೋ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ತೇ ಪರಿಮಾಣತೋ ದಸ್ಸಿತಾ. ತಸ್ಸ ಚ ಪರಿಮಾಣಸ್ಸ ಏಕನ್ತಿಕಭಾವಂ ದಸ್ಸೇನ್ತೇನ ‘‘ನ ಇತೋ ಭಿಯ್ಯೋ ಸಕ್ಕಾಯೋ ಅತ್ಥೀ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಭಾವತೋತಿ ಸಲಕ್ಖಣತೋ. ಸರಸತೋತಿ ಸಕಿಚ್ಚತೋ. ಪರಿಯನ್ತತೋತಿ ಪರಿಮಾಣಪರಿಯನ್ತತೋ. ಪರಿಚ್ಛೇದತೋತಿ ಯತ್ತಕೇ ಠಾನೇ ತಸ್ಸ ಪವತ್ತಿತಸ್ಸ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದನತೋ. ಪರಿವಟುಮತೋತಿ ಪರಿಯೋಸಾನಪ್ಪವತ್ತಿತೋ. ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ದಸ್ಸಿತಾ ಹೋನ್ತಿ ಯಥಾವುತ್ತೇನ ವಿಭಾಗೇನ. ಅಯಂ ಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ನಾಮಾತಿ ಅಯಂ ಆಹಾರಾದಿಸಕ್ಕಾಯಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ನಾಮ. ತೇನಾಹ ‘‘ಏತ್ತಾವತಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋತಿ ನಿರೋಧೋ. ‘‘ಆಹಾರಸಮುದಯಾ ಆಹಾರನಿರೋಧಾ’’ತಿ ಚ ಅಸಾಧಾರಣಮೇವ ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಸೇಸೇಸು ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಾತಿ.

ಪಣ್ಣಾಸಲಕ್ಖಣಪಟಿಮಣ್ಡಿತನ್ತಿ ಪಣ್ಣಾಸಉದಯವಯಲಕ್ಖಣವಿಭೂಸಿತಂ ಸಮುದಯತ್ಥಙ್ಗಮಗ್ಗಹಣತೋ. ಖೀಣಾಸವತ್ತಾತಿ ಅನವಸೇಸಂ ಸಾವಸೇಸಞ್ಚ ಆಸವಾನಂ ಪರಿಕ್ಖೀಣತ್ತಾ. ಅನಾಗಾಮೀನಮ್ಪಿ ಹಿ ಭಯಂ ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸಞ್ಚ ನ ಹೋತೀತಿ. ಞಾಣಸಂವೇಗೋ ಭಯತುಪಟ್ಠಾನಪಞ್ಞಾ. ಇತರಾಸಂ ಪನ ದೇವತಾನನ್ತಿ ಅಖೀಣಾಸವದೇವೇ ಸನ್ಧಾಯ ವದತಿ. ಭೋತಿ ಧಮ್ಮಾಲಪನಮತ್ತನ್ತಿ ಸಭಾವಕಥನಮತ್ತಂ.

ಚಕ್ಕನ್ತಿ ಸತ್ಥು ಆಣಾಚಕ್ಕಂ. ತಂ ಪನ ಧಮ್ಮತೋ ಆಗತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ತತ್ಥ ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ಪಟಿವೇಧಧಮ್ಮತೋ ಆಗತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ಇತರೇಸಂ ದೇಸನಾಧಮ್ಮತೋ ಆಗತನ್ತಿ ಧಮ್ಮಚಕ್ಕಂ. ದುವಿಧೇಪಿ ಞಾಣಂ ಪಧಾನನ್ತಿ ಞಾಣಸೀಸೇನ ವುತ್ತಂ ‘‘ಪಟಿವೇಧಞಾಣಮ್ಪಿ ದೇಸನಾಞಾಣಮ್ಪೀ’’ತಿ. ಇದಾನಿ ತಂ ಞಾಣಂ ಸರೂಪತೋ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಪಟಿವೇಧಞಾಣಂ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಯಸ್ಮಾ ತಸ್ಸ ಞಾಣಸ್ಸ ಪಟಿವಿದ್ಧತ್ತಾ ಭಗವಾ ತಾನಿ ಸಟ್ಠಿ ನಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ವೇನೇಯ್ಯಾನಂ ದಸ್ಸೇತುಂ ಸಮತ್ಥೋ ಅಹೋಸಿ, ತಸ್ಮಾ ತಾನಿ ಸಟ್ಠಿ ನಯಸಹಸ್ಸಾನಿ ತೇನ ಞಾಣೇನ ಸದ್ಧಿಂಯೇವ ಸಿದ್ಧಾನೀತಿ ಕತ್ವಾ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಸಟ್ಠಿಯಾ ಚ ನಯಸಹಸ್ಸೇಹಿ ಪಟಿವಿಜ್ಝೀ’’ತಿ ಆಹ. ತಿಪರಿವಟ್ಟನ್ತಿ ‘‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯ’’ನ್ತಿ ಚ ‘‘ಪರಿಞ್ಞಾತ’’ನ್ತಿ ಚ ಏವಂ ತಿಪರಿವಟ್ಟಂ, ತಂಯೇವ ದ್ವಾದಸಾಕಾರಂ. ತನ್ತಿ ದೇಸನಾಞಾಣಂ. ಏಸ ಭಗವಾ. ಅಪ್ಪಟಿಪುಗ್ಗಲೋತಿ ಪಟಿನಿಧಿಭೂತಪುಗ್ಗಲರಹಿತೋ. ಏಕಸದಿಸಸ್ಸಾತಿ ನಿಬ್ಬಿಕಾರಸ್ಸ.

ಸೀಹಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.