೩. ಪಠಮನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧೨೩. ತತಿಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಬ್ರಹ್ಮಾನಂ ಕಾಯೋ ಸಮೂಹೋತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯೋ, ತಪ್ಪರಿಯಾಪನ್ನತಾಯ ತತ್ಥ ಗತಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾ. ಏತಾಯ ಚ ಸಬ್ಬಸ್ಸಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಸ್ಸ ಸಮಞ್ಞಾಯ ಭವಿತಬ್ಬಂ. ಆಭಸ್ಸರಾನಂ ದೇವಾನನ್ತಿಆದಿನಾ ಪನ ದುತಿಯಜ್ಝಾನಭೂಮಿಕಾದೀನಂ ಉಪರಿ ಗಹಿತತ್ತಾ ಗೋಬಲೀಬದ್ದಞ್ಞಾಯೇನ ತದವಸಿಟ್ಠಾನಂ ಅಯಂ ಸಮಞ್ಞಾ, ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬ್ರಹ್ಮಕಾಯಿಕಾನಂ ದೇವಾನ’’ನ್ತಿ ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಕಾನಂಯೇವ ಗಹಣಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಸಹ ಬ್ಯಯತಿ ಗಚ್ಛತೀತಿ ಸಹಬ್ಯೋ, ಸಹವತ್ತನಕೋ. ತಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಹಬ್ಯತಾ, ಸಹಪವತ್ತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಸಹಭಾವಂ ಉಪಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಕಪ್ಪೋ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಯದಿಪಿ ಬ್ರಹ್ಮಪಾರಿಸಜ್ಜಾದೀನಂ ಆಯುನೋ ಅನ್ತರಂ ಅತ್ಥಿ, ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಪನೇತಂ ವುತ್ತನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಪಠಮಜ್ಝಾನಂ ಅತ್ಥಿ ಹೀನ’’ನ್ತಿಆದಿಮಾಹ.

ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣನ್ತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಹೀನಜ್ಝಾನೇನ ನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ವಸೇನ ಅಯಂ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ ಕತೋತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ದುತಿಯಜ್ಝಾನಂ ವುತ್ತನಯೇನೇವ ತಿವಿಧಂ ಹೋತೀ’’ತಿಆದಿ ಆರದ್ಧಂ. ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ಏತ್ಥ ಪನ ಉಕ್ಕಟ್ಠಪರಿಚ್ಛೇದೇನ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾ ವತ್ತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಯಂ ಹೇಟ್ಠಾ ವುತ್ತಂ ‘ಕಪ್ಪೋ ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ’ತಿ, ಕಮ್ಪಿ ಆಹರಿತ್ವಾ ಅತ್ಥೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಆಹ. ಕಥಂ ಪನೇತ್ಥ ಅಯಮತ್ಥೋ ಲಬ್ಭತೀತಿ ಆಹ ‘‘ಕಪ್ಪೋತಿ ಚ ಗುಣಸ್ಸಪಿ ನಾಮ’’ನ್ತಿ. ತತ್ಥ ಪಠಮಂ ವುತ್ತೋ ಕಪ್ಪೋ, ತತೋ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ, ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಗಣನಾಯಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ದ್ವೇ ಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಏಕವಾರಗಣನಾಯ ಕಪ್ಪಸ್ಸ ದ್ವಿಗುಣಿತತ್ತಾ ದ್ವೇ ಮಹಾಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ದುತಿಯೇನಾತಿ ದುತಿಯವಾರಗಣನಾಯ. ಚತ್ತಾರೋತಿ ದುತಿಯವಾರಗಣನಾಯ ದ್ವೀಸು ಕಪ್ಪೇಸು ದ್ವಿಗುಣಿತೇಸು ಚತ್ತಾರೋ ಮಹಾಕಪ್ಪಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪುನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾತಿ ವುತ್ತನಯೇನ ದ್ವೇ ವಾರೇ ಗುಣೇತ್ವಾ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ಪುನ ತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ಚತುಗ್ಗುಣಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಇದಂ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ – ದ್ವೇ ವಾರೇ ಗುಣೇತ್ವಾ ಯೇ ಚತ್ತಾರೋ ಕಪ್ಪಾ ದಸ್ಸಿತಾ, ತೇಸು ಚತುಕ್ಖತ್ತುಂ ಗುಣಿತೇಸು ಚತುಸಟ್ಠಿ ಕಪ್ಪಾ ಸಮ್ಪಜ್ಜನ್ತೀತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಚತ್ತಾರೋ ಏಕಸ್ಮಿಂ ವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ಅಟ್ಠ ದುತಿಯವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಸೋಳಸ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ಸೋಳಸ ತತಿಯವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಹೋನ್ತಿ, ಪುನ ತೇ ದ್ವತ್ತಿಂಸ ಚತುತ್ಥವಾರೇ ಗುಣಿತಾ ಚತುಸಟ್ಠಿ ಹೋನ್ತಿ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಇಮೇಹಿ ಚತೂಹಿ ಗುಣೇಹಿ ಗುಣಿತಾ ಏಕೇನ ಗುಣೇನ ಅಟ್ಠ ಹೋನ್ತೀ’’ತಿಆದಿ. ಏತ್ಥ ಚ ಹೇಟ್ಠಾ ಉಪೋಸಥಸುತ್ತೇ (ಅ. ನಿ. ೩.೭೧) –

‘‘ಯಾನಿ ಮಾನುಸಕಾನಿ ಪಞ್ಞಾಸ ವಸ್ಸಾನಿ, ಚಾತುಮಹಾರಾಜಿಕಾನಂ ದೇವಾನಂ ಏಸೋ ಏಕೋ ರತ್ತಿನ್ದಿವೋ’’ತಿ –

ಆದಿನಾ ಕಾಮಾವಚರದೇವಾನಮೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ಹೇಟ್ಠಾಯೇವ –

‘‘ತಯೋಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಗ್ಗಲಾ ಸನ್ತೋ ಸಂವಿಜ್ಜಮಾನಾ ಲೋಕಸ್ಮಿಂ. ಕತಮೇ ತಯೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏಕಚ್ಚೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ಸಬ್ಬಸೋ ರೂಪಸಞ್ಞಾನಂ ಸಮತಿಕ್ಕಮಾ…ಪೇ… ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ ದೇವಾನಂ ಸಹಬ್ಯತಂ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಆಕಾಸಾನಞ್ಚಾಯತನೂಪಗಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇವಾನಂ ವೀಸತಿ ಕಪ್ಪಸಹಸ್ಸಾನಿ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣ’’ನ್ತಿ (ಅ. ನಿ. ೩.೧೧೭) –

ಆದಿನಾ ಅರೂಪಾವಚರಾನಂಯೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ವುತ್ತಂ. ಇಧ ಪನ ರೂಪಾವಚರಾನಮೇವ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ. ವಿಭಙ್ಗಪಾಳಿಯಂ (ವಿಭ. ೧೦೨೨) ಪನ ‘‘ಮನುಸ್ಸಾನಂ ಕಿತ್ತಕಂ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ, ವಸ್ಸಸತಂ ಅಪ್ಪಂ ವಾ ಭಿಯ್ಯೋ’’ತಿಆದಿನಾ ದೇವಮನುಸ್ಸಾನಞ್ಚೇವ ರೂಪಾರೂಪಾವಚರಸತ್ತಾನಞ್ಚ ಆಯುಪ್ಪಮಾಣಂ ದಸ್ಸಿತಂ.

ತತ್ಥ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧೇನ ಮನುಸ್ಸಾನಂ ದೇವಾನಞ್ಚ ಆಯುಂ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ದಮಾನೇನ ಚತೂಸು ಅಪಾಯೇಸು ಭುಮ್ಮದೇವೇಸು ಚ ಆಯು ನ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ. ತಂ ಕಸ್ಮಾತಿ? ನಿರಯೇ ತಾವ ಕಮ್ಮಮೇವ ಪಮಾಣಂ. ಯಾವ ಕಮ್ಮಂ ನ ಖೀಯತಿ, ತಾವ ಪಚ್ಚನ್ತಿ. ತಥಾ ಸೇಸಅಪಾಯೇಸು. ಭುಮ್ಮದೇವಾನಮ್ಪಿ ಕಮ್ಮಮೇವ ಪಮಾಣಂ. ತತ್ಥ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಹಿ ಕೇಚಿ ಸತ್ತಾಹಮತ್ತಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಕೇಚಿ ಅಡ್ಢಮಾಸಂ, ಕಪ್ಪಂ ತಿಟ್ಠಮಾನಾಪಿ ಅತ್ಥಿಯೇವ. ತತ್ಥ ಮನುಸ್ಸೇಸು ಗಿಹಿಭಾವೇ ಠಿತಾಯೇವ ಸೋತಾಪನ್ನಾಪಿ ಹೋನ್ತಿ, ಸಕದಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅನಾಗಾಮಿಫಲಂ ಅರಹತ್ತಮ್ಪಿ ಪಾಪುಣನ್ತಿ, ತೇಸು ಸೋತಾಪನ್ನಾದಯೋ ಯಾವಜೀವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಖೀಣಾಸವಾ ಪನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ ವಾ ಪಬ್ಬಜನ್ತಿ ವಾ. ಕಸ್ಮಾ? ಅರಹತ್ತಂ ನಾಮ ಸೇಟ್ಠಗುಣಂ, ಗಿಹಿಲಿಙ್ಗಂ ಹೀನಂ, ತಂ ಹೀನತಾಯ ಉತ್ತಮಂ ಗುಣಂ ಧಾರೇತುಂ ನ ಸಕ್ಕೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ತೇ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಕಾಮಾ ವಾ ಹೋನ್ತಿ ಪಬ್ಬಜಿತುಕಾಮಾ ವಾ. ಭುಮ್ಮದೇವಾ ಪನ ಅರಹತ್ತಂ ಪತ್ತಾಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಛಸು ಕಾಮಾವಚರೇಸು ದೇವೇಸು ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ಯಾವಜೀವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಾಗಾಮಿನಾ ರೂಪಭವಂ ಗನ್ತುಂ ವಟ್ಟತಿ ಖೀಣಾಸವೇನ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತುಂ. ಕಸ್ಮಾ? ನಿಲೀಯನೋಕಾಸಸ್ಸ ಅಭಾವಾ. ರೂಪಾವಚರಾರೂಪಾವಚರೇಸು ಸಬ್ಬೇಪಿ ಯಾವಜೀವಂ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ತತ್ಥ ರೂಪಾವಚರೇ ನಿಬ್ಬತ್ತಾ ಸೋತಾಪನ್ನಸಕದಾಗಾಮಿನೋ ನ ಪುನ ಇಧಾಗಚ್ಛನ್ತಿ, ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತಿ. ಏತೇ ಹಿ ಝಾನಅನಾಗಾಮಿನೋ ನಾಮ.

ಅಟ್ಠಸಮಾಪತ್ತಿಲಾಭೀನಂ ಪನ ಕಿಂ ನಿಯಮೇತಿ? ಪಗುಣಜ್ಝಾನಂ. ಯದೇವಸ್ಸ ಪಗುಣಂ ಹೋತಿ, ತೇನ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ಸಬ್ಬೇಸು ಪಗುಣೇಸು ಕಿಂ ನಿಯಮೇತಿ? ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನಸಮಾಪತ್ತಿ. ಏಕಂಸೇನೇವ ಹಿ ಸೋ ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನೇ ಉಪಪಜ್ಜತಿ. ನವಸು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ, ನ ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿ. ಪುಥುಜ್ಜನಾನಂ ಪನ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ, ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ, ಹೇಟ್ಠೂಪಪತ್ತಿಪಿ. ಪಞ್ಚಸು ಸುದ್ಧಾವಾಸೇಸು ಚತೂಸು ಚ ಅರೂಪೇಸು ಅರಿಯಸಾವಕಾನಂ ತತ್ರೂಪಪತ್ತಿಪಿ ಹೋತಿ ಉಪರೂಪಪತ್ತಿಪಿ. ಪಠಮಜ್ಝಾನಭೂಮಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಅನಾಗಾಮೀ ನವ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇ ಸೋಧೇತ್ವಾ ಮತ್ಥಕೇ ಠಿತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬಾತಿ. ವೇಹಪ್ಫಲಂ, ಅಕನಿಟ್ಠಂ, ನೇವಸಞ್ಞಾನಾಸಞ್ಞಾಯತನನ್ತಿ ಇಮೇ ತಯೋ ದೇವಲೋಕಾ ಸೇಟ್ಠಭವಾ ನಾಮ. ಇಮೇಸು ತೀಸು ಠಾನೇಸು ನಿಬ್ಬತ್ತಅನಾಗಾಮಿನೋ ನೇವ ಉದ್ಧಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ, ನ ಅಧೋ, ತತ್ಥ ತತ್ಥೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯನ್ತೀತಿ ಇದಂ ಪಕಿಣ್ಣಕಂ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮನಾನಾಕರಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.