೧-೬. ಪಾಣಾತಿಪಾತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೮೧-೮೬. ಚತುತ್ಥಸ್ಸ ಪಠಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನೇವ. ಪಞ್ಚಮೇ (ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧.೧೩೨) ‘‘ನೀಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಅಪ್ಪಕಾಸಭಾವೇನ ತಮತೀತಿ ತಮೋ, ತೇನ ತಮೇನ ಯುತ್ತೋತಿ ತಮೋ ಪುಗ್ಗಲೋ ವುಚ್ಚತಿ. ತಥಾ ಹಿ ತಂಯೋಗತೋ ಪುಗ್ಗಲಸ್ಸ ತಬ್ಬೋಹಾರೋ ಯಥಾ ‘‘ಮಚ್ಛೇರಯೋಗತೋ ಮಚ್ಛರೋ’’ತಿ, ತಸ್ಮಾ ತಮೋತಿ ಅಪ್ಪಕಾಸಭಾವೇನ ತಮೋ ತಮಭೂತೋ ಅನ್ಧಕಾರಂ ವಿಯ ಜಾತೋ, ಅನ್ಧಕಾರತ್ತಂ ವಾ ಪತ್ತೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ವುತ್ತಲಕ್ಖಣಂ ತಮಮೇವ ಪರಮ್ಪರತೋ ಅಯನಂ ಗತಿ ನಿಟ್ಠಾ ಏತಸ್ಸಾತಿ ತಮಪರಾಯಣೋ. ಉಭಯೇನಪಿ ತಮಗ್ಗಹಣೇನ ಖನ್ಧತಮೋ ಕಥಿತೋ, ನ ಅನ್ಧಕಾರತಮೋ. ಖನ್ಧತಮೋತಿ ಚ ಸಮ್ಪತ್ತಿರಹಿತಾ ಖನ್ಧಪವತ್ತಿಯೇವ ದಟ್ಠಬ್ಬಾ. ‘‘ಉಚ್ಚೇ ಕುಲೇ ಪಚ್ಚಾಜಾತೋ’’ತಿಆದಿಕೇನ ಪಕಾಸಭಾವೇನ ಜೋತೇತೀತಿ ಜೋತಿ, ತೇನ ಜೋತಿನಾಯುತ್ತೋತಿಆದಿ ಸಬ್ಬಂ ವುತ್ತನಯೇನ ವೇದಿತಬ್ಬಂ. ಇತರೇ ದ್ವೇತಿ ಜೋತಿತಮಪರಾಯಣೋ, ಜೋತಿಜೋತಿಪರಾಯಣೋತಿ ಇತರೇ ದ್ವೇ ಪುಗ್ಗಲೇ.

ವೇಣುವೇತ್ತಾದಿವಿಲೀವೇಹಿ ಪೇಳಭಾಜನಾದಿಕಾರಕಾ ವಿಲೀವಕಾರಕಾ. ಮಿಗಮಚ್ಛಾದೀನಂ ನಿಸಾದನತೋ ನೇಸಾದಾ, ಮಾಗವಿಕಮಚ್ಛಬನ್ಧಾದಯೋ. ರಥೇಸು ಚಮ್ಮೇನ ನಹಣಕರಣತೋ ರಥಕಾರಾ, ಚಮ್ಮಕಾರಾ. ಪುಇತಿ ಕರೀಸಸ್ಸ ನಾಮಂ, ತಂ ಕುಸೇನ್ತಿ ಅಪನೇನ್ತೀತಿ ಪುಕ್ಕುಸಾ, ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡಕಾ. ದುಬ್ಬಣ್ಣೋತಿ ವಿರೂಪೋ. ಓಕೋಟಿಮಕೋತಿ ಆರೋಹಾಭಾವೇನ ಹೇಟ್ಠಿಮಕೋ, ರಸ್ಸಕಾಯೋತಿ ಅತ್ಥೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಲಕುಣ್ಡಕೋ’’ತಿ. ಲಕು ವಿಯ ಘಟಿಕಾ ವಿಯ ಡೇತಿ ಪವತ್ತತೀತಿ ಲಕುಣ್ಡಕೋ, ರಸ್ಸೋ. ಕಣತಿ ನಿಮೀಲತೀತಿ ಕಾಣೋ. ತಂ ಪನಸ್ಸ ನಿಮೀಲನಂ ಏಕೇನ ಅಕ್ಖಿನಾ ದ್ವೀಹಿಪಿ ವಾತಿ ಆಹ ‘‘ಏಕಚ್ಛಿಕಾಣೋ ವಾ ಉಭಯಚ್ಛಿಕಾಣೋ ವಾ’’ತಿ. ಕುಣನಂ ಕುಣೋ, ಹತ್ಥವೇಕಲ್ಲಂ, ಸೋ ಏತಸ್ಸ ಅತ್ಥೀತಿ ಕುಣೀ. ಖಞ್ಜೋ ವುಚ್ಚತಿ ಪಾದವಿಕಲೋ. ಹೇಟ್ಠಿಮಕಾಯಸಙ್ಖಾತೋ ಸರೀರಸ್ಸ ಪಕ್ಖೋ ಪದೇಸೋ ಹತೋ ಅಸ್ಸಾತಿ ಪಕ್ಖಹತೋ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪೀಠಸಪ್ಪೀ’’ತಿ. ಪದೀಪೇ ಪದೀಪನೇ ಏತಬ್ಬಂ ನೇತಬ್ಬನ್ತಿ ಪದೀಪೇಯ್ಯಂ, ತೇಲಕಪಾಲಾದಿಉಪಕರಣಂ. ವುತ್ತನ್ತಿ ಅಟ್ಠಕಥಾಯಂ ವುತ್ತಂ.

ಆಗಮನವಿಪತ್ತೀತಿ ಆಗಮನಟ್ಠಾನವಸೇನ ವಿಪತ್ತಿ ‘‘ಆಗಮೋ ಏತ್ಥಾ’’ತಿ ಕತ್ವಾ. ಪುಬ್ಬುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯವಸೇನ ವಿಪರಾವತ್ತಿ. ಚಣ್ಡಾಲಾದಿಸಭಾವಾ ಹಿಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಪಠಮುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯೋ. ಪವತ್ತಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಪವತ್ತೇ ಸುಖಪಚ್ಚಯವಿಪತ್ತಿ. ತಾದಿಸೇ ನಿಹೀನಕುಲೇ ಉಪ್ಪನ್ನೋಪಿ ಕೋಚಿ ವಿಭವಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸಿಯಾ, ಅಯಂ ಪನ ದುಗ್ಗತೋ ದುರೂಪೋ. ಆಜೀವುಪಾಯವಿಪತ್ತೀತಿ ಆಜೀವನುಪಾಯವಸೇನ ವಿಪತ್ತಿ. ಸುಖೇನ ಹಿ ಜೀವಿಕಂ ಪವತ್ತೇತುಂ ಉಪಾಯಭೂತಾ ಹತ್ಥಿಸಿಪ್ಪಾದಯೋ ಇಮಸ್ಸ ನತ್ಥಿ, ಪುಪ್ಫಛಡ್ಡನಸಿಲಾಕೋಟ್ಟನಾದಿಕಮ್ಮಂ ಪನ ಕತ್ವಾ ಜೀವಿಕಂ ಪವತ್ತೇತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಕಸಿರವುತ್ತಿಕೇ’’ತಿ. ಅತ್ತಭಾವವಿಪತ್ತೀತಿ ಉಪಧಿವಿಪತ್ತಿ. ದುಕ್ಖಕಾರಣಸಮಾಯೋಗೋತಿ ಕಾಯಿಕಚೇತಸಿಕದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಪಚ್ಚಯಸಮೋಧಾನಂ. ಸುಖಕಾರಣವಿಪತ್ತೀತಿ ಸುಖಪಚ್ಚಯಪರಿಹಾನಿ. ಉಪಭೋಗವಿಪತ್ತೀತಿ ಉಪಭೋಗಸುಖಸ್ಸ ವಿನಾಸೋ ಅನುಪಲದ್ಧಿ. ಜೋತಿ ಚೇವ ಜೋತಿಪರಾಯಣಭಾವೋ ಚ ಸುಕ್ಕಪಕ್ಖೋ. ಛಟ್ಠಂ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಪಾಣಾತಿಪಾತಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.