೧. ಬಾಲವಗ್ಗೋ

೧. ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೧. ತಿಕನಿಪಾತಸ್ಸ ಪಠಮೇ ಭಯನ್ತಿ ಭೀತಿ ಚೇತಸೋ ಬ್ಯಧೋತಿ ಆಹ ‘‘ಚಿತ್ತುತ್ರಾಸೋ’’ತಿ. ಉಪದ್ದವೋತಿ ಅನ್ತರಾಯೋ. ತಸ್ಸ ಪನ ವಿಕ್ಖೇಪಕಾರಣತ್ತಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ಅನೇಕಗ್ಗತಾಕಾರೋ’’ತಿ. ಉಪಸಗ್ಗೋತಿ ಉಪಸಜ್ಜನಂ, ದೇವತೋಪಪೀಳಾದಿನಾ ಅಪ್ಪಟಿಕಾರವಿಘಾತಾಪತ್ತಿ. ಸಾ ಪನ ಯಸ್ಮಾ ಪಟಿಕಾರಾಭಾವೇನ ವಿಹಞ್ಞಮಾನಸ್ಸ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾತುಂ ಅಸಮತ್ಥಸ್ಸ ಓಸೀದನಕಾರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ ‘‘ತತ್ಥ ತತ್ಥ ಲಗ್ಗನಾಕಾರೋ’’ತಿ. ಯಥಾವುತ್ತೇ ದಿವಸೇ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸೂತಿ ವಞ್ಚೇತ್ವಾ ಆಗನ್ತುಂ ನಿಯಮಿತದಿವಸೇ ಅನಾಗಚ್ಛನ್ತೇಸು. ದ್ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾತಿ ಬಹಿ ಅನಿಕ್ಖಮನತ್ಥಾಯ ದ್ವಾರೇ ಅಗ್ಗಿಂ ದತ್ವಾ.

ನಳೇಹಿ ಛನ್ನಪಟಿಚ್ಛನ್ನಾತಿ ನಳೇಹಿ ತಿಣಚ್ಛದನಸಙ್ಖೇಪೇನ ಉಪರಿ ಛಾದೇತ್ವಾ ತೇಹಿಯೇವ ದಾರುಕುಟಿಕನಿಯಾಮೇನ ಪರಿತೋಪಿ ಛಾದಿತಾ. ಏಸೇವ ನಯೋತಿ ಇಮಿನಾ ತಿಣೇಹಿ ಛನ್ನತಂ ಸೇಸಸಮ್ಭಾರಾನಂ ರುಕ್ಖಮಯತಞ್ಚ ಅತಿದಿಸತಿ.

ವಿಧವಪುತ್ತೇತಿ ಅನ್ತಭಾವೋಪಲಕ್ಖಣಂ. ತೇ ಹಿ ನಿಪ್ಪಿತಿಕಾ ಅವಿನೀತಾ ಅಸಂಯತಾ ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ಕಾರಿನೋ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಭಯಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೨. ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ

೨. ದುತಿಯೇ ಲಕ್ಖೀಯತಿ ಬಾಲೋ ಅಯನ್ತಿ ಞಾಯತಿ ಏತೇನಾತಿ ಲಕ್ಖಣಂ, ಕಮ್ಮಂ ಲಕ್ಖಣಮೇತಸ್ಸಾತಿ ಕಮ್ಮಲಕ್ಖಣೋತಿ ಆಹ ‘‘ಕಾಯದ್ವಾರಾದಿಪವತ್ತಂ ಕಮ್ಮ’’ನ್ತಿಆದಿ. ಅಪದೀಯನ್ತಿ ದೋಸಾ ಏತೇನ ರಕ್ಖೀಯನ್ತಿ, ಲೂಯನ್ತಿ ಛಿಜ್ಜನ್ತಿ ವಾತಿ ಅಪದಾನಂ, ಸತ್ತಾನಂ ಸಮ್ಮಾ, ಮಿಚ್ಛಾ ವಾ ಪವತ್ತಪ್ಪಯೋಗೋ. ತೇನ ಸೋಭತೀತಿ ಅಪದಾನಸೋಭನೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಪಞ್ಞಾ ನಾಮಾ’’ತಿಆದಿ. ಅತ್ತನೋ ಚರಿತೇನೇವಾತಿ ಅತ್ತನೋ ಚರಿಯಾಯ ಏವ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಉತ್ತಾನಮೇವ.

ಲಕ್ಖಣಸುತ್ತವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೩-೪. ಚಿನ್ತೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೩-೪. ತತಿಯೇ ಏತೇಹೀತಿ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾದೀಹಿ. ಏತೇನ ಲಕ್ಖಣಸದ್ದಸ್ಸ ಸರಣತ್ಥತಮಾಹ. ತಾನೇವಾತಿ ಲಕ್ಖಣಾನಿ ಏವ. ಅಸ್ಸಾತಿ ಬಾಲಸ್ಸ. ಬಾಲೋ ಅಯನ್ತಿ ನಿಮೀಯತಿ ಸಞ್ಜಾನೀಯತಿ ಏತೇಹೀತಿ ಬಾಲನಿಮಿತ್ತಾನಿ. ಅಪದಾನಂ ವುಚ್ಚತಿ, ವಿಖ್ಯಾತಂ ಕಮ್ಮಂ, ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತಿತಾದೀನಿ ಚ ಬಾಲೇ ವಿಖ್ಯಾತಾನಿ ಅಸಾಧಾರಣಭಾವೇನ. ತಸ್ಮಾ ‘‘ಬಾಲಸ್ಸ ಅಪದಾನಾನೀ’’ತಿ. ಅಭಿಜ್ಝಾದೀಹಿ ದುಟ್ಠಂ ದೂಸಿತಂ ಚಿನ್ತಿತಂ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಂ, ತಂ ಚಿನ್ತೇತೀತಿ ದುಚ್ಚಿನ್ತಿತಚಿನ್ತೀ. ಲೋಭಾದೀಹಿ ದುಟ್ಠಂ ಭಾಸಿತಂ ಮುಸಾವಾದಾದಿಂ ಭಾಸತೀತಿ ದುಬ್ಭಾಸಿತಭಾಸೀ. ತೇಸಂಯೇವ ವಸೇನ ಕತ್ತಬ್ಬತೋ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಂ ಪಾಣಾತಿಪಾತಾದಿಂ ಕರೋತೀತಿ ದುಕ್ಕಟಕಮ್ಮಕಾರೀ. ತೇನಾಹ ‘‘ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ’’ತಿಆದಿ. ವುತ್ತಾನುಸಾರೇನಾತಿ ‘‘ಬಾಲೋ ಅಯ’’ನ್ತಿಆದಿನಾ ವುತ್ತಸ್ಸ ಅತ್ಥವಚನಸ್ಸ ‘‘ಪಣ್ಡಿತೋ ಅಯನ್ತಿ ಏತೇಹಿ ಲಕ್ಖೀಯತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಅನುಸ್ಸರಣೇನ. ಮನೋಸುಚರಿತಾದೀನಂ ವಸೇನಾತಿ ‘‘ಚಿನ್ತಯನ್ತೋ ಅನಭಿಜ್ಝಾಬ್ಯಾಪಾದಸಮ್ಮಾದಸ್ಸನವಸೇನ ಸುಚಿನ್ತಿತಮೇವ ಚಿನ್ತೇತೀ’’ತಿಆದಿನಾ ಮನೋಸುಚರಿತಾದೀನಂ ತಿಣ್ಣಂ ಸುಚರಿತಾನಂ ವಸೇನ ಯೋಜೇತಬ್ಬಾನಿ. ಚತುತ್ಥಂ ವುತ್ತನಯತ್ತಾ ಉತ್ತಾನತ್ಥಮೇವ.

ಚಿನ್ತೀಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೫-೧೦. ಅಯೋನಿಸೋಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೫-೧೦. ಪಞ್ಚಮೇ ಕತಿ ನು ಖೋ ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀತಿಆದಿ ಛಕ್ಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತೀತಿ. ಏವಂ ಚಿನ್ತಿತನ್ತಿ ಅಯೋನಿಸೋ ಚಿನ್ತಿತಂ. ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹನ್ತಿ ಕಥೇಸೀತಿ ಅಪಞ್ಹಮೇವ ಪಞ್ಹೋ ಅಯನ್ತಿ ಮಞ್ಞಮಾನೋ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಸಿ. ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾತಿ –

‘‘ಸಿಥಿಲಂ ಧನಿತಞ್ಚ ದೀಘರಸ್ಸಂ, ಗರುಕಂ ಲಹುಕಞ್ಚ ನಿಗ್ಗಹೀತಂ;

ಸಮ್ಬನ್ಧಂ ವವತ್ಥಿತಂ ವಿಮುತ್ತಂ, ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋ’’ತಿ. (ದೀ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧೯೦; ಮ. ನಿ. ಅಟ್ಠ. ೨.೨೯೧; ಪರಿ. ಅಟ್ಠ. ೪೮೫; ವಿ. ಸಙ್ಗ. ಅಟ್ಠ. ೨೫೨) –

ಏವಂ ವುತ್ತಂ ದಸವಿಧಂ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಂ ಅಪರಿಹಾಪೇತ್ವಾ.

ತತ್ಥ ಠಾನಕರಣಾನಿ ಸಿಥಿಲಾನಿ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರೇತಬ್ಬಂ ಅಕ್ಖರಂ ಸಿಥಿಲಂ, ತಾನಿಯೇವ ಧನಿತಾನಿ ಅಸಿಥಿಲಾನಿ ಕತ್ವಾ ಉಚ್ಚಾರೇತಬ್ಬಂ ಅಕ್ಖರಂ ಧನಿತಂ. ದ್ವಿಮತ್ತಕಾಲಂ ದೀಘಂ, ಏಕಮತ್ತಕಾಲಂ ರಸ್ಸಂ. ಗರುಕನ್ತಿ ದೀಘಮೇವ, ಯಂ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತತ್ಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ, ಲಹುಕನ್ತಿ ರಸ್ಸಮೇವ, ಯಂ ವಾ ‘‘ಆಯಸ್ಮತೋ ಬುದ್ಧರಕ್ಖಿತಥೇರಸ್ಸಾ’’ತಿ ಏವಂ ವಿಸಂಯೋಗಪರಂ ಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ. ನಿಗ್ಗಹೀತನ್ತಿ ಯಂ ಕರಣಾನಿ ನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ಅವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ಅವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಕತ್ವಾ ವತ್ತಬ್ಬಂ. ಸಮ್ಬನ್ಧನ್ತಿ ಯಂ ಪರಪದೇನ ಸಮ್ಬನ್ಧಿತ್ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವವತ್ಥಿತನ್ತಿ ಯಂ ಪರಪದೇನ ಅಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕತ್ವಾ ವಿಚ್ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ‘‘ತುಣ್ಹೀ ಅಸ್ಸಾ’’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ಯಂ ಕರಣಾನಿ ಅನಿಗ್ಗಹೇತ್ವಾ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇತ್ವಾ ವಿವಟೇನ ಮುಖೇನ ಸಾನುನಾಸಿಕಂ ಅಕತ್ವಾ ವುಚ್ಚತಿ. ದಸಧಾ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಪಭೇದೋತಿ ಏವಂ ಸಿಥಿಲಾದಿವಸೇನ ಬ್ಯಞ್ಜನಬುದ್ಧಿಯಾ ಅಕ್ಖರುಪ್ಪಾದಕಚಿತ್ತಸ್ಸ ದಸಪ್ಪಕಾರೇನ ಪಭೇದೋ. ಸಬ್ಬಾನಿ ಹಿ ಅಕ್ಖರಾನಿ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಿ ಯಥಾಧಿಪ್ಪೇತತ್ಥಬ್ಯಞ್ಜನತೋ ಬ್ಯಞ್ಜನಾನಿ ಚ.

‘‘ಅಟ್ಠಾನಂ ಖೋ ಏತಂ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ಪಞ್ಚಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ‘‘ಕತಿ ನು ಖೋ, ಆನನ್ದ, ಅನುಸ್ಸತಿಟ್ಠಾನಾನೀ’’ತಿಆದಿ ಪನ ಛಕ್ಕೇ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಛಟ್ಠಾದೀಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಅಯೋನಿಸೋಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಬಾಲವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.