(೭) ೨. ಯಮಕವಗ್ಗೋ

೧-೭. ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೬೧-೬೭. ದುತಿಯಸ್ಸ ಪಠಮಾದೀನಿ ಉತ್ತಾನತ್ಥಾನಿ. ಸತ್ತಮೇ ನಳಕಪಾನಕೇತಿ ಏವಂನಾಮಕೇ ನಿಗಮೇ. ಪುಬ್ಬೇ ಕಿರ (ಜಾ. ಅಟ್ಠ. ೧.೧.೧೯ ಆದಯೋ) ಅಮ್ಹಾಕಂ ಬೋಧಿಸತ್ತೋ ಕಪಿಯೋನಿಯಂ ನಿಬ್ಬತ್ತೋ ಮಹಾಕಾಯೋ ಕಪಿರಾಜಾ ಹುತ್ವಾ ಅನೇಕಸತವಾನರಸಹಸ್ಸಪರಿವುತೋ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಿಚರಿ, ಪಞ್ಞವಾ ಖೋ ಪನ ಹೋತಿ ಮಹಾಪಞ್ಞೋ. ಸೋ ಪರಿಸಂ ಏವಂ ಓವದತಿ, ‘‘ತಾತಾ, ಇಮಸ್ಮಿಂ ಪಬ್ಬತಪಾದೇ ವಿಸಫಲಾನಿ ಹೋನ್ತಿ, ಅಮನುಸ್ಸಪರಿಗ್ಗಹಿತಾ ಪೋಕ್ಖರಣಿಕಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ, ತುಮ್ಹೇ ಪುಬ್ಬೇ ಖಾದಿತಪುಬ್ಬಾನೇವ ಫಲಾನಿ ಖಾದಥ, ಪೀತಪುಬ್ಬಾನೇವ ಪಾನೀಯಾನಿ ಪಿವಥ, ಏತ್ಥ ವೋ ಪಟಿಪುಚ್ಛಿತಕಿಚ್ಚಂ ನತ್ಥೀ’’ತಿ. ತೇ ಅಪೀತಪುಬ್ಬಂ ದಿಸ್ವಾ ಸಹಸಾವ ಅಪಿವಿತ್ವಾ ಸಮನ್ತಾ ಪರಿಧಾವಿತ್ವಾ ಮಹಾಸತ್ತಸ್ಸ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕಯಮಾನಾ ನಿಸೀದಿಂಸು. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಗನ್ತ್ವಾ ‘‘ಕಿಂ, ತಾತಾ, ಪಾನೀಯಂ ನ ಪಿವಥಾ’’ತಿ ಆಹ. ತುಮ್ಹಾಕಂ ಆಗಮನಂ ಓಲೋಕೇಮಾತಿ. ‘‘ಸಾಧು, ತಾತಾ’’ತಿ ಸಮನ್ತಾ ಪದಂ ಪರಿಯೇಸಮಾನೋ ಓತಿಣ್ಣಪದಂಯೇವ ಅದ್ದಸ, ನ ಉತ್ತಿಣ್ಣಪದಂ. ಅದಿಸ್ವಾ ‘‘ಸಪರಿಸ್ಸಯಾ’’ತಿ ಅಞ್ಞಾಸಿ. ತಾವದೇವ ಚ ತತ್ಥ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಅಮನುಸ್ಸೋ ಉದಕಂ ದ್ವೇಧಾ ಕತ್ವಾ ಉಟ್ಠಾಸಿ – ಸೇತಮುಖೋ, ನೀಲಕುಚ್ಛಿ, ರತ್ತಹತ್ಥಪಾದೋ, ಮಹಾದಾಠಿಕೋ, ವನ್ತದಾಠೋ, ವಿರೂಪೋ, ಬೀಭಚ್ಛೋ, ಉದಕರಕ್ಖಸೋ. ಸೋ ಏವಮಾಹ – ‘‘ಕಸ್ಮಾ ಪಾನೀಯಂ ನ ಪಿವಥ, ಮಧುರಂ ಉದಕಂ ಪಿವಥ, ಕಿಂ ತುಮ್ಹೇ ಏತಸ್ಸ ವಚನಂ ಸುಣಾಥಾ’’ತಿ. ಮಹಾಸತ್ತೋ ಆಹ ‘‘ತ್ವಂ ಅಧಿವತ್ಥೋ ಅಮನುಸ್ಸೋ’’ತಿ? ಆಮಾಹನ್ತಿ. ‘‘ತ್ವಂ ಇಧ ಓತಿಣ್ಣೇ ಲಭಸೀ’’ತಿ ಆಹ. ಆಮ, ತುಮ್ಹೇ ಪನ ಸಬ್ಬೇ ಖಾದಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ನ ಸಕ್ಖಿಸ್ಸಸಿ ಯಕ್ಖಾತಿ. ಪಾನೀಯಂ ಪನ ಪಿವಿಸ್ಸಥಾತಿ. ಆಮ, ಪಿವಿಸ್ಸಾಮಾತಿ. ಏವಂ ಸನ್ತೇ ಏಕಮ್ಪಿ ವಾನರಂ ನ ಮುಞ್ಚಿಸ್ಸನ್ತಿ. ‘‘ಪಾನೀಯಞ್ಚ ಪಿವಿಸ್ಸಾಮ, ನ ಚ ತೇ ವಸಂ ಗಮಿಸ್ಸಾಮಾ’’ತಿ ನಳಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಕೋಟಿಯಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಧಮಿ. ಸಬ್ಬೋ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದೋ ಅಹೋಸಿ. ತೀರೇ ನಿಸೀದಿತ್ವಾವ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿ. ಸೇಸವಾನರಾನಮ್ಪಿ ಪಾಟಿಯೇಕ್ಕಂ ನಳಂ ಆಹರಾಪೇತ್ವಾ ಧಮಿತ್ವಾ ಅದಾಸಿ. ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಸ್ಸನ್ತಸ್ಸೇವ ಪಾನೀಯಂ ಪಿವಿಂಸು. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ –

‘‘ದಿಸ್ವಾ ಪದಮನುತ್ತಿಣ್ಣಂ, ದಿಸ್ವಾನೋತರಿತಂ ಪದಂ;

ನಳೇನ ವಾರಿಂ ಪಿಸ್ಸಾಮ, ನೇವ ಮಂ ತ್ವಂ ವಧಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. (ಜಾ. ೧.೧.೨೦);

ತತೋ ಪಟ್ಠಾಯ ಯಾವ ಅಜ್ಜದಿವಸಾ ತಸ್ಮಿಂ ಠಾನೇ ನಳಾ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಾವ ಹೋನ್ತಿ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಹಿ ಕಪ್ಪೇ ಕಪ್ಪಟ್ಠಿಯಪಾಟಿಹಾರಿಯಾನಿ ನಾಮ ಚನ್ದೇ ಸಸಲಕ್ಖಣಂ (ಜಾ. ೧.೪.೬೧ ಆದಯೋ), ವಟ್ಟಜಾತಕೇ (ಜಾ. ೧.೧.೩೫) ಸಚ್ಚಕಿರಿಯಟ್ಠಾನೇ ಅಗ್ಗಿಜಾಲಸ್ಸ ಆಗಮನುಪಚ್ಛೇದೋ, ಘಟೀಕಾರಸ್ಸ ಮಾತಾಪಿತೂನಂ ವಸನಟ್ಠಾನೇ ಅನೋವಸ್ಸನಂ (ಮ. ನಿ. ೨.೨೯೧), ಪೋಕ್ಖರಣಿಯಾ ತೀರೇ ನಳಾನಂ ಏಕಚ್ಛಿದ್ದಭಾವೋತಿ. ಇತಿ ಸಾ ಪೋಕ್ಖರಣೀ ನಳೇನ ಪಾನೀಯಸ್ಸ ಪಿವಿತತ್ತಾ ‘‘ನಳಕಪಾನಕಾ’’ತಿ ನಾಮಂ ಲಭಿ. ಅಪರಭಾಗೇ ತಂ ಪೋಕ್ಖರಣಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಿಗಮೋ ಪತಿಟ್ಠಾಸಿ, ತಸ್ಸಪಿ ‘‘ನಳಕಪಾನ’’ನ್ತ್ವೇವ ನಾಮಂ ಜಾತಂ. ತಂ ಪನ ಸನ್ಧಾಯ ವುತ್ತಂ ‘‘ನಳಕಪಾನೇ’’ತಿ. ಪಲಾಸವನೇತಿ ಕಿಂಸುಕವನೇ.

ತುಣ್ಹೀಭೂತಂ ತುಣ್ಹೀಭೂತನ್ತಿ ಬ್ಯಾಪನಿಚ್ಛಾಯಂ ಇದಂ ಆಮೇಡಿತವಚನನ್ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಯಂ ಯಂ ದಿಸ’’ನ್ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಅನುವಿಲೋಕೇತ್ವಾತಿ ಏತ್ಥ ಅನು-ಸದ್ದೋ ‘‘ಪರೀ’’ತಿ ಇಮಿನಾ ಸಮಾನತ್ಥೋತಿ ಆಹ ‘‘ತತೋ ತತೋ ವಿಲೋಕೇತ್ವಾ’’ತಿ. ಕಸ್ಮಾ ಆಗಿಲಾಯತಿ ಕೋಟಿಸಹಸ್ಸಹತ್ಥಿನಾಗಾನಂ ಬಲಂ ಧಾರೇನ್ತಸ್ಸಾತಿ ಚೋದಕಸ್ಸ ಅಧಿಪ್ಪಾಯೋ. ಆಚರಿಯೋ ಪನಸ್ಸ ‘‘ಏಸ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಸಭಾವೋ, ಯದಿದಂ ಅನಿಚ್ಚತಾ. ಯೇ ಪನ ಅನಿಚ್ಚಾ, ತೇ ಏಕನ್ತೇನೇವ ಉದಯವಯಪ್ಪಟಿಪೀಳಿತತಾಯ ದುಕ್ಖಾ ಏವ. ದುಕ್ಖಸಭಾವೇಸು ತೇಸು ಸತ್ಥುಕಾಯೇ ದುಕ್ಖುಪ್ಪತ್ತಿಯಾ ಅಯಂ ಪಚ್ಚಯೋ’’ತಿ ದಸ್ಸೇತುಂ ‘‘ಭಗವತೋ’’ತಿಆದಿ ವುತ್ತಂ. ಪಿಟ್ಠಿವಾತೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜಿ, ಸೋ ಚ ಖೋ ಪುಬ್ಬೇಕತಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯಾ. ಏತ್ಥಾಹ ‘‘ಕಿಂ ಪನ ತಂ ಕಮ್ಮಂ, ಯೇನ ಅಪರಿಮಾಣಕಾಲಂ ಸಕ್ಕಚ್ಚಂ ಉಪಚಿತವಿಪುಲಪುಞ್ಞಸಮ್ಭಾರೋ ಸತ್ಥಾ ಏವರೂಪಂ ದುಕ್ಖವಿಪಾಕಮನುಭವತೀ’’ತಿ? ವುಚ್ಚತೇ – ಅಯಮೇವ ಭಗವಾ ಬೋಧಿಸತ್ತಭೂತೋ ಅತೀತಜಾತಿಯಂ ಮಲ್ಲಪುತ್ತೋ ಹುತ್ವಾ ಪಾಪಜನಸೇವೀ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೋ ಚರತಿ. ಸೋ ಏಕದಿವಸಂ ನಿಬ್ಬುದ್ಧೇ ವತ್ತಮಾನೇ ಏಕಂ ಮಲ್ಲಪುತ್ತಂ ಗಹೇತ್ವಾ ಗಾಳ್ಹತರಂ ನಿಪ್ಪೀಳೇಸಿ. ತೇನ ಕಮ್ಮೇನ ಇದಾನಿ ಬುದ್ಧೋ ಹುತ್ವಾಪಿ ದುಕ್ಖಮನುಭವಿ. ಯಥಾ ಚೇತಂ, ಏವಂ ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾದೀನಮಿತ್ಥೀನಂ ಯಾನಿ ಭಗವತೋ ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಾದೀನಿ ದುಕ್ಖಾನಿ, ಸಬ್ಬಾನಿ ಪುಬ್ಬೇಕತಸ್ಸ ವಿಪಾಕಾವಸೇಸಾನಿ, ಯಾನಿ ಕಮ್ಮಪಿಲೋತಿಕಾನೀತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ಅಪದಾನೇ (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೬೪-೯೬) –

‘‘ಅನೋತತ್ತಸರಾಸನ್ನೇ, ರಮಣೀಯೇ ಸಿಲಾತಲೇ;

ನಾನಾರತನಪಜ್ಜೋತೇ, ನಾನಾಗನ್ಧವನನ್ತರೇ.

‘‘ಮಹತಾ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘೇನ, ಪರೇತೋ ಲೋಕನಾಯಕೋ;

ಆಸೀನೋ ಬ್ಯಾಕರೀ ತತ್ಥ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮಾನಿ ಅತ್ತನೋ.

‘‘ಸುಣಾಥ ಭಿಕ್ಖವೋ ಮಯ್ಹಂ, ಯಂ ಕಮ್ಮಂ ಪಕತಂ ಮಯಾ;

ಪಿಲೋತಿಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸ, ಬುದ್ಧತ್ತೇಪಿ ವಿಪಚ್ಚತಿ.

೧. ‘‘ಮುನಾಳಿ ನಾಮಹಂ ಧುತ್ತೋ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಞ್ಞಾಸು ಜಾತಿಸು;

ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ಸುರಭಿಂ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿಂ ಅದೂಸಕಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ನಿರಯೇ ಸಂಸರಿಂ ಚಿರಂ;

ಬಹೂ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ದುಕ್ಖಂ ವೇದೇಸಿ ವೇದನಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮಾವಸೇಸೇನ, ಇಧ ಪಚ್ಛಿಮಕೇ ಭವೇ;

ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಂ ಮಯಾ ಲದ್ಧಂ, ಸುನ್ದರಿಕಾಯ ಕಾರಣಾ.

೨. ‘‘ಸಬ್ಬಾಭಿಭುಸ್ಸ ಬುದ್ಧಸ್ಸ, ನನ್ದೋ ನಾಮಾಸಿ ಸಾವಕೋ;

ತಂ ಅಬ್ಭಕ್ಖಾಯ ನಿರಯೇ, ಚಿರಂ ಸಂಸರಿತಂ ಮಯಾ.

‘‘ದಸ ವಸ್ಸಸಹಸ್ಸಾನಿ, ನಿರಯೇ ಸಂಸರಿಂ ಚಿರಂ;

ಮನುಸ್ಸಭಾವಂ ಲದ್ಧಾಹಂ, ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಂ ಬಹುಂ ಲಭಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮಾವಸೇಸೇನ, ಚಿಞ್ಚಮಾಣವಿಕಾ ಮಮಂ;

ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿ ಅಭೂತೇನ, ಜನಕಾಯಸ್ಸ ಅಗ್ಗತೋ.

೩. ‘‘ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಸುತವಾ ಆಸಿಂ, ಅಹಂ ಸಕ್ಕತಪೂಜಿತೋ;

ಮಹಾವನೇ ಪಞ್ಚಸತೇ, ಮನ್ತೇ ವಾಚೇಸಿ ಮಾಣವೇ.

‘‘ತತ್ಥಾಗತೋ ಇಸಿ ಭೀಮೋ, ಪಞ್ಚಾಭಿಞ್ಞೋ ಮಹಿದ್ಧಿಕೋ;

ತಞ್ಚಾಹಂ ಆಗತಂ ದಿಸ್ವಾ, ಅಬ್ಭಾಚಿಕ್ಖಿಂ ಅದೂಸಕಂ.

‘‘ತತೋಹಂ ಅವಚಂ ಸಿಸ್ಸೇ, ಕಾಮಭೋಗೀ ಅಯಂ ಇಸಿ;

ಮಯ್ಹಮ್ಪಿ ಭಾಸಮಾನಸ್ಸ, ಅನುಮೋದಿಂಸು ಮಾಣವಾ.

‘‘ತತೋ ಮಾಣವಕಾ ಸಬ್ಬೇ, ಭಿಕ್ಖಮಾನಂ ಕುಲೇ ಕುಲೇ;

ಮಹಾಜನಸ್ಸ ಆಹಂಸು, ಕಾಮಭೋಗೀ ಅಯಂ ಇಸಿ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಪಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸತಾ ಇಮೇ;

ಅಬ್ಭಕ್ಖಾನಂ ಲಭುಂ ಸಬ್ಬೇ, ಸುನ್ದರಿಕಾಯ ಕಾರಣಾ.

೪. ‘‘ವೇಮಾತುಭಾತರಂ ಪುಬ್ಬೇ, ಧನಹೇತು ಹನಿಂ ಅಹಂ;

ಪಕ್ಖಿಪಿಂ ಗಿರಿದುಗ್ಗಸ್ಮಿಂ, ಸಿಲಾಯ ಚ ಅಪಿಂಸಯಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ದೇವದತ್ತೋ ಸಿಲಂ ಖಿಪಿ;

ಅಙ್ಗುಟ್ಠಂ ಪಿಂಸಯೀ ಪಾದೇ, ಮಮ ಪಾಸಾಣಸಕ್ಖರಾ.

೫. ‘‘ಪುರೇಹಂ ದಾರಕೋ ಹುತ್ವಾ, ಕೀಳಮಾನೋ ಮಹಾಪಥೇ;

ಪಚ್ಚೇಕಬುದ್ಧಂ ದಿಸ್ವಾನ, ಮಗ್ಗೇ ಸಕಲಿಕಂ ಖಿಪಿಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಇಧ ಪಚ್ಛಿಮಕೇ ಭವೇ;

ವಧತ್ಥಂ ಮಂ ದೇವದತ್ತೋ, ಅಭಿಮಾರೇ ಪಯೋಜಯಿ.

೬. ‘‘ಹತ್ಥಾರೋಹೋ ಪುರೇ ಆಸಿಂ, ಪಚ್ಚೇಕಮುನಿಮುತ್ತಮಂ;

ಪಿಣ್ಡಾಯ ವಿಚರನ್ತಂ ತಂ, ಆಸಾದೇಸಿಂ ಗಜೇನಹಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಭನ್ತೋ ನಾಳಾಗಿರೀ ಗಜೋ;

ಗಿರಿಬ್ಬಜೇ ಪುರವರೇ, ದಾರುಣೋ ಸಮುಪಾಗಮಿ.

೭. ‘‘ರಾಜಾಹಂ ಪತ್ಥಿವೋ ಆಸಿಂ, ಸತ್ತಿಯಾ ಪುರಿಸಂ ಹನಿಂ;

ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ನಿರಯೇ ಪಚ್ಚಿಸಂ ಭುಸಂ.

‘‘ಕಮ್ಮುನೋ ತಸ್ಸ ಸೇಸೇನ, ಇದಾನಿ ಸಕಲಂ ಮಮ;

ಪಾದೇ ಛವಿಂ ಪಕಪ್ಪೇಸಿ, ನ ಹಿ ಕಮ್ಮಂ ವಿನಸ್ಸತಿ.

೮. ‘‘ಅಹಂ ಕೇವಟ್ಟಗಾಮಸ್ಮಿಂ, ಅಹುಂ ಕೇವಟ್ಟದಾರಕೋ;

ಮಚ್ಛಕೇ ಘಾತಿತೇ ದಿಸ್ವಾ, ಜನಯಿಂ ಸೋಮನಸ್ಸಕಂ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಸೀಸದುಕ್ಖಂ ಅಹೂ ಮಮ;

ಸಬ್ಬೇ ಸಕ್ಕಾ ಚ ಹಞ್ಞಿಂಸು, ಯದಾ ಹನಿ ವಿಟಟೂಭೋ.

೯. ‘‘ಫುಸ್ಸಸ್ಸಾಹಂ ಪಾವಚನೇ, ಸಾವಕೇ ಪರಿಭಾಸಯಿಂ;

ಯವಂ ಖಾದಥ ಭುಞ್ಜಥ, ಮಾ ಚ ಭುಞ್ಜಥ ಸಾಲಯೋ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ತೇಮಾಸಂ ಖಾದಿತಂ ಯವಂ;

ನಿಮನ್ತಿತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ, ವೇರಞ್ಜಾಯಂ ವಸಿಂ ತದಾ.

೧೦. ‘‘ನಿಬ್ಬುದ್ಧೇ ವತ್ತಮಾನಮ್ಹಿ, ಮಲ್ಲಪುತ್ತಂ ನಿಹೇಠಯಿಂ;

ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಪಿಟ್ಠಿದುಕ್ಖಂ ಅಹೂ ಮಮ.

೧೧. ‘‘ತಿಕಿಚ್ಛಕೋ ಅಹಂ ಆಸಿಂ, ಸೇಟ್ಠಿಪುತ್ತಂ ವಿರೇಚಯಿಂ;

ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಹೋತಿ ಪಕ್ಖನ್ದಿಕಾ ಮಮ.

೧೨. ‘‘ಅವಚಾಹಂ ಜೋತಿಪಾಲೋ, ಸುಗತಂ ಕಸ್ಸಪಂ ತದಾ;

ಕುತೋ ನು ಬೋಧಿ ಮುಣ್ಡಸ್ಸ, ಬೋಧಿ ಪರಮದುಲ್ಲಭಾ.

‘‘ತೇನ ಕಮ್ಮವಿಪಾಕೇನ, ಅಚರಿಂ ದುಕ್ಕರಂ ಬಹುಂ;

ಛಬ್ಬಸ್ಸಾನುರುವೇಲಾಯಂ, ತತೋ ಬೋಧಿಮಪಾಪುಣಿಂ.

‘‘ನಾಹಂ ಏತೇನ ಮಗ್ಗೇನ, ಪಾಪುಣಿಂ ಬೋಧಿಮುತ್ತಮಂ;

ಕುಮ್ಮಗ್ಗೇನ ಗವೇಸಿಸ್ಸಂ, ಪುಬ್ಬಕಮ್ಮೇನ ವಾರಿತೋ.

‘‘ಪುಞ್ಞಪಾಪಪರಿಕ್ಖೀಣೋ, ಸಬ್ಬಸನ್ತಾಪವಜ್ಜಿತೋ;

ಅಸೋಕೋ ಅನುಪಾಯಾಸೋ, ನಿಬ್ಬಾಯಿಸ್ಸಮನಾಸವೋ.

‘‘ಏವಂ ಜಿನೋ ವಿಯಾಕಾಸಿ, ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಸ್ಸ ಅಗ್ಗತೋ;

ಸಬ್ಬಾಭಿಞ್ಞಾಬಲಪ್ಪತ್ತೋ, ಅನೋತತ್ತೇ ಮಹಾಸರೇ’’ತಿ. (ಅಪ. ಥೇರ ೧.೩೯.೬೪-೯೬);

ಅವಿಜ್ಜಾಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

೯-೧೦. ಪಠಮಕಥಾವತ್ಥುಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೬೯-೭೦. ನವಮೇ (ದೀ. ನಿ. ಟೀ. ೧.೧೭; ದೀ. ನಿ. ಅಭಿ. ಟೀ. ೧.೧೭; ಸಂ. ನಿ. ಟೀ. ೨.೫.೧೦೮೦) ದುಗ್ಗತಿತೋ ಸಂಸಾರತೋ ಚ ನಿಯ್ಯಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ನಿಯ್ಯಾನಂ, ಸಗ್ಗಮಗ್ಗೋ, ಮೋಕ್ಖಮಗ್ಗೋ ಚ. ತಂ ನಿಯ್ಯಾನಂ ಅರಹತಿ, ನಿಯ್ಯಾನೇ ವಾ ನಿಯುತ್ತಾ, ನಿಯ್ಯಾನಂ ವಾ ಫಲಭೂತಂ ಏತಿಸ್ಸಾ ಅತ್ಥೀತಿ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ. ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಸಂಕಿಲೇಸತೋ ನಿಯ್ಯಾತೀತಿ ವಾ ಈಕಾರಸ್ಸ ರಸ್ಸತ್ತಂ, ಯಕಾರಸ್ಸ ಚ ಕಕಾರಂ ಕತ್ವಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ಚೇತನಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಫಪ್ಪಲಾಪಾ ವೇರಮಣಿ. ತಪ್ಪಟಿಪಕ್ಖತೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ, ತಸ್ಸಾ ಭಾವೋ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಂ, ತಸ್ಮಾ ಅನಿಯ್ಯಾನಿಕತ್ತಾ. ತಿರಚ್ಛಾನಭೂತನ್ತಿ ತಿರೋಕರಣಭೂತಂ. ಗೇಹಸ್ಸಿತಕಥಾತಿ ಗೇಹಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತಾ. ಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾಪಟಿಸಂಯುತ್ತಚತುಸಚ್ಚಕಮ್ಮಟ್ಠಾನಭಾವೇ.

ಸಹ ಅತ್ಥೇನಾತಿ ಸಾತ್ಥಕಂ, ಹಿತಪ್ಪಟಿಸಂಯುತ್ತನ್ತಿ ಅತ್ಥೋ. ‘‘ಸುರಾಕಥಾ’’ತಿಪಿ ಪಾಠೋತಿ ಆಹ ‘‘ಸುರಾಕಥನ್ತಿ ಪಾಳಿಯಂ ಪನಾ’’ತಿ. ಸಾ ಪನೇಸಾ ಕಥಾ ‘‘ಏವರೂಪಾ ನವಸುರಾ ಪೀತಾ ರತಿಜನನೀ ಹೋತೀ’’ತಿ ಅಸ್ಸಾದವಸೇನ ನ ವಟ್ಟತಿ, ಆದೀನವವಸೇನ ಪನ ‘‘ಉಮ್ಮತ್ತಕಸಂವತ್ತನಿಕಾ’’ತಿಆದಿನಾ ನಯೇನ ವಟ್ಟತಿ. ತೇನಾಹ ‘‘ಅನೇಕವಿಧಂ…ಪೇ… ಆದೀನವವಸೇನ ವಟ್ಟತೀ’’ತಿ. ವಿಸಿಖಾತಿ ಘರಸನ್ನಿವೇಸೋ. ವಿಸಿಖಾಗಹಣೇನ ಚ ತನ್ನಿವಾಸಿನೋ ಗಹಿತಾ ‘‘ಗಾಮೋ ಆಗತೋ’’ತಿಆದೀಸು ವಿಯ. ತೇನೇವಾಹ ‘‘ಸೂರಾ ಸಮತ್ಥಾ’’ತಿ ಚ ‘‘ಸದ್ಧಾ ಪಸನ್ನಾ’’ತಿ ಚ. ಕುಮ್ಭಟ್ಠಾನಪ್ಪದೇಸೇನ ಕುಮ್ಭದಾಸಿಯೋ ವುತ್ತಾತಿ ಆಹ ‘‘ಕುಮ್ಭದಾಸಿಕಥಾ ವಾ’’ತಿ.

ರಾಜಕಥಾದಿಪುರಿಮಕಥಾಯ, ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾದಿಪಚ್ಛಿಮಕಥಾಯ ವಾ ವಿನಿಮುತ್ತಾ ಪುರಿಮಪಚ್ಛಿಮಕಥಾ ವಿಮುತ್ತಾ. ಉಪ್ಪತ್ತಿಠಿತಿಸಂಹಾರಾದಿವಸೇನ ಲೋಕಂ ಅಕ್ಖಾಯತೀತಿ ಲೋಕಕ್ಖಾಯಿಕಾ. ಅಸುಕೇನ ನಾಮಾತಿ ಪಜಾಪತಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮುನಾ, ಇಸ್ಸರೇನ ವಾ. ವಿತಣ್ಡಸಲ್ಲಾಪಕಥಾತಿ ‘‘ಅಟ್ಠೀನಂ ಸೇತತ್ತಾ ಸೇತೋತಿ ನ ವತ್ತಬ್ಬೋ, ಪತ್ತಾನಂ ಕಾಳತ್ತಾ ಕಾಳೋತಿ ಪನ ವತ್ತಬ್ಬೋ’’ತಿ ಏವಮಾದಿಕಾ. ಆದಿ-ಸದ್ದೇನ ‘‘ಸೇಲಪುಪ್ಫಲಕಾನಿ ವಿಯ ಜೀವಿದಾವಿರಪಾರಯತ್ತಿವಿಸಾಲಾ ನತ್ಥಿ, ಯಂ ಯೋ ಕೋಚಿ ತಿರಿಯಾಮಾನಾ ಕತತ್ತಾ’’ತಿ ಏವಮಾದೀನಂ ಸಙ್ಗಹೋ ದಟ್ಠಬ್ಬೋ. ಸಾಗರದೇವೇನಾತಿ ಸಾಗರಪುತ್ತರಾಜೂಹಿ. ಖತೋತಿ ಏತಂ ಏಕವಚನಂ ತೇಹಿ ಪಚ್ಚೇಕಂ ಖತತ್ತಾ ‘‘ಸಾಗರದೇವೇನ ಖತತ್ತಾ’’ತಿ ವುತ್ತಂ. ಸಹಮುದ್ದಾ ಸಮುದ್ದೋತಿ ವುತ್ತೋ. ಭವತಿ ವದ್ಧತಿ ಏತೇನಾತಿ ಭವೋ. ಭವಾಭವಾ ಹೋನ್ತೀತಿ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾ. ಏತ್ಥ ಚ ಭವೋತಿ ಸಸ್ಸತಂ, ಅಭವೋತಿ ಉಚ್ಛೇದಂ. ಭವೋತಿ ವುದ್ಧಿ, ಅಭವೋತಿ ಹಾನಿ. ಭವೋತಿ ಕಾಮಸುಖಂ, ಅಭವೋತಿ ಅತ್ತಕಿಲಮಥೋತಿ ಇತಿ ಇಮಾಯ ಛಬ್ಬಿಧಾಯ ಇತಿಭವಾಭವಕಥಾಯ ಸದ್ಧಿಂ ಬಾತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ನಾಮ ಹೋನ್ತಿ. ಅಥ ವಾ ಪಾಳಿಯಂ ಸರೂಪತೋ ಅನಾಗತಾಪಿ ಅರಞ್ಞಪಬ್ಬತನದೀದೀಪಕಥಾ ಇತಿಸದ್ದೇನ ಸಙ್ಗಣ್ಹಿತ್ವಾ ಬಾತ್ತಿಂಸ ತಿರಚ್ಛಾನಕಥಾ ವುತ್ತಾ. ದಸಮೇ ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಪಠಮಕಥಾವತ್ಥುಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.

ಯಮಕವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.