೬-೮. ಕೋಕನುದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ

೯೬-೯೮. ಛಟ್ಠೇ ಖನ್ಧಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಆರಮ್ಮಣಟ್ಠೇನ ‘‘ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತೀ’’ತಿಆದಿವಚನತೋ. ಅವಿಜ್ಜಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಾದಿಭಾವೇನ ಪವತ್ತನತೋ. ಯಥಾಹ ‘‘ಅಸ್ಸುತವಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ’’ತಿಆದಿ (ಧ. ಸ. ೧೦೦೭). ಫಸ್ಸೋಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ. ಯಥಾ ಚಾಹ ‘‘ತದಪಿ ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೧೮-೧೩೦) ಫುಸ್ಸ ಫುಸ್ಸ ಪಟಿಸಂವೇದಿಯನ್ತೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೧೪೪) ಚ. ಸಞ್ಞಾಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ ‘‘ಸಞ್ಞಾನಿದಾನಾ ಹಿ ಪಪಞ್ಚಸಙ್ಖಾ (ಸು. ನಿ. ೮೮೦; ಮಹಾನಿ. ೧೦೯), ಪಥವಿತೋ ಸಞ್ಞತ್ವಾ’’ತಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೨) ಚ ಆದಿ. ವಿತಕ್ಕೋಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ. ವುತ್ತಮ್ಪಿ ಚೇತಂ ‘‘ತಕ್ಕಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೀಸು ಪಕಪ್ಪಯಿತ್ವಾ, ಸಚ್ಚಂ ಮುಸಾತಿ ದ್ವಯಧಮ್ಮಮಾಹೂ’’ತಿ (ಸು. ನಿ. ೮೯೨; ಮಹಾನಿ. ೧೨೧), ‘‘ತಕ್ಕೀ ಹೋತಿ ವೀಮಂಸೀ’’ತಿ (ದೀ. ನಿ. ೧.೩೪) ಚ ಆದಿ. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋಪಿ ದಿಟ್ಠಿಟ್ಠಾನಂ. ತೇನಾಹ ಭಗವಾ – ‘‘ತಸ್ಸೇವಂ ಅಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿಕರೋತೋ ಛನ್ನಂ ದಿಟ್ಠೀನಂ ಅಞ್ಞತರಾ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾತಿ ತಸ್ಸ ಸಚ್ಚತೋ ಥೇತತೋ ದಿಟ್ಠಿ ಉಪ್ಪಜ್ಜತೀ’’ತಿಆದಿ (ಮ. ನಿ. ೧.೧೯).

ಯಾ ದಿಟ್ಠೀತಿ ಇದಾನಿ ವುಚ್ಚಮಾನಾನಂ ಅಟ್ಠಾರಸನ್ನಂ ಪದಾನಂ ಸಾಧಾರಣಂ ಮೂಲಪದಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ ಗೂಥಗತಂ ವಿಯ, ದಿಟ್ಠೀಸು ವಾ ಗತಂ ಇದಂ ದಸ್ಸನಂ ದ್ವಾಸಟ್ಠಿದಿಟ್ಠೀಸು ಅನ್ತೋಗಧತ್ತಾತಿಪಿ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ, ದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಾ ಗತಂ ದಿಟ್ಠಿಗತಂ. ಇದಞ್ಹಿ ‘‘ಅತ್ಥಿ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’ತಿಆದಿ ದಿಟ್ಠಿಯಾ ಗಮನಮತ್ತಮೇವ, ನತ್ಥೇತ್ಥ ಅತ್ತಾ ವಾ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಕೋಚೀತಿ ವುತ್ತಂ ಹೋತಿ. ಸಾ ಚಾಯಂ ದಿಟ್ಠಿ ದುನ್ನಿಗ್ಗಮನಟ್ಠೇನ ಗಹನಂ. ದುರತಿಕ್ಕಮಟ್ಠೇನ ಸಪ್ಪಟಿಭಯಟ್ಠೇನ ಚ ಕನ್ತಾರೋ ದುಬ್ಭಿಕ್ಖಕನ್ತಾರವಾಳಕನ್ತಾರಾದಯೋ ವಿಯ. ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿಯಾ ವಿನಿವಿಜ್ಝನಟ್ಠೇನ, ವಿಲೋಮನಟ್ಠೇನ ವಾ ವಿಸೂಕಂ. ಕದಾಚಿ ಸಸ್ಸತಸ್ಸ, ಕದಾಚಿ ಉಚ್ಛೇದಸ್ಸ ವಾ ಗಹಣತೋ ವಿರೂಪಂ ಫನ್ದಿತನ್ತಿ ವಿಪ್ಫನ್ದಿತಂ. ಬನ್ಧನಟ್ಠೇನ ಸಂಯೋಜನಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಅನ್ತೋ ತುದನಟ್ಠೇನ ದುನ್ನೀಹರಣೀಯಟ್ಠೇನ ಚ ಸಲ್ಲನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಲ್ಲಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಪೀಳಾಕರಣಟ್ಠೇನ ಸಮ್ಬಾಧೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಸಮ್ಬಾಧೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಮೋಕ್ಖಾವರಣಟ್ಠೇನ ಪಲಿಬೋಧೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಪಲಿಬೋಧೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ದುಮ್ಮೋಚನೀಯಟ್ಠೇನ ಬನ್ಧನನ್ತಿ ದಿಟ್ಠಿಬನ್ಧನಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ದುರುತ್ತರಣಟ್ಠೇನ ಪಪಾತೋತಿ ದಿಟ್ಠಿಪಪಾತೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಥಾಮಗತಟ್ಠೇನ ಅನುಸಯೋತಿ ದಿಟ್ಠಾನುಸಯೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಸನ್ತಾಪೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಸನ್ತಾಪೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಅತ್ತಾನಂ ಅನುದಹತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಿಳಾಹೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಕಿಲೇಸಕಾಯಂ ಗನ್ಥೇತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಗನ್ಥೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ಭುಸಂ ಆದಿಯತೀತಿ ದಿಟ್ಠುಪಾದಾನಂ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ‘‘ಸಚ್ಚ’’ನ್ತಿಆದಿವಸೇನ ಅಭಿನಿವಿಸತೀತಿ ದಿಟ್ಠಾಭಿನಿವೇಸೋ. ದಿಟ್ಠಿಯೇವ ‘‘ಇದಂ ಪರ’’ನ್ತಿ ಆಮಸತಿ, ಪರತೋ ವಾ ಆಮಸತೀತಿ ದಿಟ್ಠಿಪರಾಮಾಸೋ, ಸಮುಟ್ಠಾತಿ ಏತೇನಾತಿ ಸಮುಟ್ಠಾನಂ, ಕಾರಣಂ. ಸಮುಟ್ಠಾನಸ್ಸ ಭಾವೋ ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೋ, ತೇನ ಸಮುಟ್ಠಾನಟ್ಠೇನ, ಕಾರಣಭಾವೇನಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಸತ್ತಮಟ್ಠಮೇಸು ನತ್ಥಿ ವತ್ತಬ್ಬಂ.

ಕೋಕನುದಸುತ್ತಾದಿವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.