೧೪. ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗೋ

(೧೪) ೭. ಸತ್ತಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ

ಸುಜಾತಾವತ್ಥು

೨೫೮. ಉಪಾಸಿಕಾಪಾಳಿಸಂವಣ್ಣನಾಯ ಪಠಮಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ವಿಸಾಖಾವತ್ಥು

೨೫೯. ದುತಿಯೇ ಮಹಾಲತಾಪಸಾಧನಸ್ಸಾತಿ ಮಹಾಲತಾಪಿಳನ್ಧನಸ್ಸ. ತಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪಿಳನ್ಧನೇ ಚತಸ್ಸೋ ವಜಿರನಾಳಿಯೋ ಉಪಯೋಗಂ ಅಗಮಂಸು. ಮುತ್ತಾನಂ ಏಕಾದಸ ನಾಳಿಯೋ, ಪವಾಳಸ್ಸ ದ್ವಾವೀಸತಿ ನಾಳಿಯೋ, ಪದುಮರಾಗಮಣೀನಂ ತೇತ್ತಿಂಸ ನಾಳಿಯೋ. ಇತಿ ಏತೇಹಿ ಚ ಅಞ್ಞೇಹಿ ಚ ಇನ್ದನೀಲಾದೀಹಿ ನೀಲಪೀತಲೋಹಿತೋದಾತಮಞ್ಜಿಟ್ಠಸಾಮಕಬರವಣ್ಣವಸೇನ ಸತ್ತವಣ್ಣೇಹಿ ವರರತನೇಹಿ ನಿಟ್ಠಾನಂ ಅಗಮಾಸಿ, ತಂ ಸೀಸೇ ಪಟಿಮುಕ್ಕಂ ಯಾವ ಪಾದಪಿಟ್ಠಿಯಾ ಭಸ್ಸತಿ, ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಹತ್ಥೀನಂ ಬಲಂ ಧಾರಯಮಾನಾವ ನಂ ಇತ್ಥೀ ಧಾರೇತುಂ ಸಕ್ಕೋತಿ. ಅನ್ತೋಅಗ್ಗಿ ಬಹಿ ನ ನೀಹರಿತಬ್ಬೋತಿಆದೀನಂ ಅತ್ಥೋ ಉಪರಿ ಆವಿ ಭವಿಸ್ಸತಿ. ಸೇಸಮೇತ್ಥ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಖುಜ್ಜುತ್ತರಾ-ಸಾಮಾವತೀವತ್ಥು

೨೬೦-೨೬೧. ತತಿಯಚತುತ್ಥೇಸು ಪಾಯಾಸಸ್ಸಾತಿ ಬಹಲತರಸ್ಸ ಪಾಯಾಸಸ್ಸ. ತಂ ಪಾಯಾಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೇಸೂತಿ ತಂ ಬಹಲತರಂ ಗರುಸಿನಿದ್ಧಂ ಪಾಯಾಸಂ ಭುಞ್ಜನ್ತೇಸು. ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋತಿ ಅನ್ತರಾಮಗ್ಗೇ ಅಪ್ಪಾಹಾರತಾಯ ಮನ್ದಗಹಣಿಕತ್ತಾ ಜೀರಾಪೇತುಂ ಅಸಕ್ಕೋನ್ತೋ. ವಾಳಮಿಗಟ್ಠಾನೇತಿ ವಾಳಮಿಗೇಹಿ ಅಧಿಟ್ಠಿತಟ್ಠಾನೇ. ಅನುವಿಜ್ಜನ್ತೋತಿ ವಿಚಾರೇನ್ತೋ. ಸಾಲಾತಿ ನಳಕಾರಸಾಲಾ. ಮುಧಾ ನ ಕರಿಸ್ಸತೀತಿ ಮೂಲ್ಯಂ ವಿನಾ ನ ಕರಿಸ್ಸತಿ. ಆಲಿಮ್ಪೇಸೀತಿ ಅಗ್ಗಿಂ ಅದಾಸಿ, ಅಗ್ಗಿಂ ಜಾಲೇಸೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಪೇಕ್ಖಾತಿ ಆಗಮೇಹಿ. ಉಪಧಿಸಮ್ಪದಾತಿ ಸರೀರಸಮ್ಪತ್ತಿ. ವಟರುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾತಿ ನಿಗ್ರೋಧರುಕ್ಖಂ ಪತ್ವಾ. ಸುವಣ್ಣಕಟಕೇತಿ ಸುವಣ್ಣವಲಯೇ. ಅಬ್ಭುಂ ಮೇತಿ ಮೇ ಅವಡ್ಢೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಅನ್ತೋ ಅಸೋಧೇತ್ವಾತಿ ಪಣ್ಣಸಾಲಾಯ ಅನ್ತೋ ಕಸ್ಸಚಿ ಅತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ನತ್ಥಿಭಾವಂ ವಾ ಅನುಪಧಾರೇತ್ವಾ. ಸೇಸಂ ಸುವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಮೇವ.

ಉತ್ತರಾನನ್ದಮಾತಾವತ್ಥು

೨೬೨. ಪಞ್ಚಮೇ ಉಪನಿಸ್ಸಯಂ ದಿಸ್ವಾತಿ ಇಮಿನಾ ಯಥಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಸ್ಸ ಸತಿಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಪಚ್ಚಯಸಮವಾಯೇ ಅವಸ್ಸಂ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾ, ಏವಂ ದಿಟ್ಠಧಮ್ಮವೇದನೀಯಭಾವೇನ ವಿಪಚ್ಚನಕಸ್ಸ ಕಮ್ಮಸ್ಸಪಿ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಸಮವಾಯೋ ವಿಯ ಉಪನಿಸ್ಸಯಸಮ್ಪದಾಪಿ ಸವಿಸೇಸಾ ಇಚ್ಛಿತಬ್ಬಾತಿ ದಸ್ಸೇತಿ. ತಥಾ ಹಿ ಉಕ್ಕಂಸಗತಸಪ್ಪುರಿಸೂಪನಿಸ್ಸಯಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೇಸು ಲಬ್ಭಮಾನೇಸುಪಿ ಉಪನಿಸ್ಸಯರಹಿತಸ್ಸ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮೋ ನ ಸಮ್ಪಜ್ಜತೇವಾತಿ. ಕಪ್ಪಿಯಂ ಕತ್ವಾತಿ ಯಥಾ ಕಪ್ಪಿಯಂ ಹೋತಿ, ತಥಾ ಕತ್ವಾ. ಪತ್ತೇ ಪತಿಟ್ಠಪೇಯ್ಯಾತಿ ಆಹಾರಂ ದಾನಮುಖೇ ವಿಸ್ಸಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತೀಹಿ ಚೇತನಾಹೀತಿ ಪುಬ್ಬಭಾಗಮುಞ್ಚಅನುಮೋದನಾಚೇತನಾಹಿ. ವುತ್ತಞ್ಹೇತಂ –

‘‘ಪುಬ್ಬೇವ ದಾನಾ ಸುಮನೋ, ದದಂ ಚಿತ್ತಂ ಪಸಾದಯೇ;

ದತ್ವಾ ಅತ್ತಮನೋ ಹೋತಿ, ಏಸಾ ಪುಞ್ಞಸ್ಸ ಸಮ್ಪದಾ’’ತಿ. (ಅ. ನಿ. ೬.೩೭; ಪೇ. ವ. ೩೦೫);

ತವ ಮನಂ ಸನ್ಧಾರೇಹೀತಿ ‘‘ಅಜ್ಜ ಭತ್ತಂ ಚಿರಾಯಿತ’’ನ್ತಿ ಕೋಧತೋ ತವ ಚಿತ್ತಂ ಸನ್ಧಾರೇಹಿ, ಮಾ ಕುಜ್ಝೀತಿ ಅತ್ಥೋ. ಓಲೋಕಿತೋಲೋಕಿತಟ್ಠಾನಂ…ಪೇ… ಸಮ್ಪರಿಕಿಣ್ಣಂ ವಿಯ ಅಹೋಸೀತಿ ತೇನ ಕಸಿತಟ್ಠಾನಂ ಸಬ್ಬಂ ಸುವಣ್ಣಭಾವಾಪತ್ತಿಯಾ ಮಹಾಕೋಸಾತಕಿಪುಪ್ಫೇಹಿ ಸಞ್ಛನ್ನಂ ವಿಯ ಅಹೋಸಿ. ತಾದಿಸೇತಿ ತಯಾ ಸದಿಸೇ. ನ ಕೋಪೇಮೀತಿ ನ ವಿನಾಸೇಮಿ, ಜಾತಿಯಾ ನ ಹೀಳೇಮಿ. ಪೂಜಂ ಕರೋತೀತಿ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಪೂಜಂ ಕರೋತಿ. ಅನ್ತರವತ್ಥುನ್ತಿ ಗೇಹಙ್ಗಣಂ. ಭೋತಿ ಸಮ್ಬೋಧನೇ ನಿಪಾತೋ. ಜೇತಿ ಅವಞ್ಞಾಲಪನಂ. ಸಯಂ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾಭಾವತೋ ಸತ್ಥುವಸೇನ ‘‘ಸಪಿತಿಕಾ ಧೀತಾ’’ತಿ ವತ್ವಾ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ತಸ್ಸಾ ವಿಸೇಸಾಧಿಗಮಂ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೀ ‘‘ದಸಬಲೇ ಖಮನ್ತೇಯೇವ ಖಮಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ ಆಹ. ಕದರಿಯನ್ತಿ ಥದ್ಧಮಚ್ಛರಿಂ.

ಸುಪ್ಪವಾಸಾವತ್ಥು

೨೬೩. ಛಟ್ಠೇ ಪಣೀತದಾಯಿಕಾನನ್ತಿ ಪಣೀತರಸವತ್ಥೂನಂ ದಾಯಿಕಾನಂ. ಆಯುನೋ ಠಿತಿಹೇತುಂ ಭೋಜನಂ ದೇನ್ತೀ ಆಯುಂ ದೇತಿ ನಾಮ. ಏಸ ನಯೋ ವಣ್ಣಂ ದೇತೀತಿಆದೀಸು. ತೇನಾಹ – ‘‘ಪಞ್ಚ ಠಾನಾನೀ’’ತಿ. ಕಮ್ಮಸರಿಕ್ಖಕಞ್ಚೇತಂ ಫಲನ್ತಿ ದಸ್ಸೇನ್ತೋ ‘‘ಆಯುಂ ಖೋ ಪನ ದತ್ವಾ’’ತಿಆದಿಮಾಹ. ತತ್ಥ ದತ್ವಾತಿ ದಾನಹೇತು. ಭಾಗಿನೀತಿ ಭಾಗವತೀ ಲದ್ಧುಂ ಭಬ್ಬಾ.

ಸುಪ್ಪಿಯಾವತ್ಥು

೨೬೪. ಸತ್ತಮೇ ಊರುಮಂಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸೀತಿ ಆಗತಫಲಾ ವಿಞ್ಞಾತಸಾಸನಾ ಅರಿಯಸಾವಿಕಾ ಅತ್ತನೋ ಸರೀರದುಕ್ಖಂ ಅಚಿನ್ತೇತ್ವಾ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುನೋ ರೋಗವೂಪಸಮಮೇವ ಪಚ್ಚಾಸೀಸನ್ತೀ ಅತ್ತನೋ ಊರುಮಂಸಂ ಛಿನ್ದಿತ್ವಾ ದಾಸಿಯಾ ಅದಾಸಿ. ಸತ್ಥಾಪಿ ತಸ್ಸಾ ತಥಾಪವತ್ತಂ ಅಜ್ಝಾಸಯಸಮ್ಪತ್ತಿಂ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಮಮ ಸಮ್ಮುಖೀಭಾವೂಪಗಮನೇನೇವಸ್ಸಾ ವಣೋ ರುಹಿತ್ವಾ ಸಞ್ಛವಿ ಜಾಯತಿ, ಫಾಸುಭಾವೋ ಹೋತೀ’’ತಿ ಚ ದಿಸ್ವಾ ‘‘ಪಕ್ಕೋಸಥ ನ’’ನ್ತಿ ಆಹ. ಸಾ ಚಿನ್ತೇಸೀತಿ ‘‘ಸಬ್ಬಲೋಕಸ್ಸ ಹಿತಾನುಕಮ್ಪಕೋ ಸತ್ಥಾ ನ ಮಂ ದುಕ್ಖಾಪೇತುಂ ಪಕ್ಕೋಸತಿ, ಅತ್ಥೇತ್ಥ ಕಾರಣ’’ನ್ತಿ ಚಿನ್ತೇಸಿ. ಅತ್ತನಾ ಕತಕಾರಣಂ ಸಬ್ಬಂ ಕಥೇಸೀತಿ ಬುದ್ಧಾನುಭಾವವಿಭಾವನತ್ಥಂ ಕಥೇಸಿ, ನ ಅತ್ತನೋ ದಳ್ಹಜ್ಝಾಸಯತಾಯ ವಿಭಾವನತ್ಥಂ. ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ ಅಗಣಿತತ್ತದುಕ್ಖಾ ಗಿಲಾನಾನಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಗೇಲಞ್ಞವೂಪಸಮನೇ ಯುತ್ತಪ್ಪಯುತ್ತಾತಿ ಗಿಲಾನುಪಟ್ಠಾಕೀನಂ ಅಗ್ಗಟ್ಠಾನೇ ಠಪೇಸೀತಿ.

ಕಾತಿಯಾನೀವತ್ಥು

೨೬೫. ಅಟ್ಠಮೇ ಅವೇಚ್ಚಪ್ಪಸನ್ನಾನನ್ತಿ ರತನತ್ತಯಗುಣೇ ಯಾಥಾವತೋ ಞತ್ವಾ ಪಸನ್ನಾನಂ, ಸೋ ಪನಸ್ಸ ಪಸಾದೋ ಮಗ್ಗೇನಾಗತತ್ತಾ ಕೇನಚಿ ಅಕಮ್ಪನೀಯೋ. ಅಧಿಗತೇನಾತಿ ಮಗ್ಗಾಧಿಗಮೇನೇವ ಅಧಿಗತೇನ. ‘‘ಅವಿಗತೇನಾ’’ತಿ ವಾ ಪಾಠೋ, ತಸ್ಸತ್ಥೋ ‘‘ಕದಾಚಿ ಅವಿಗಚ್ಛನ್ತೇನಾ’’ತಿ. ಸೋ ಅಪ್ಪಧಂಸಿಯೋ ಚ ಹೋತಿ, ತಸ್ಮಾ ವುತ್ತಂ – ‘‘ಅಧಿಗತೇನ ಅಚಲಪ್ಪಸಾದೇನಾ’’ತಿ. ತತ್ಥ ಕಾಯಸಕ್ಖಿಂ ಕತ್ವಾತಿ ಪಮುಖಂ ಕತ್ವಾ, ವಚನತ್ಥತೋ ಪನ ನಾಮಕಾಯೇನ ದೇಸನಾಯ ಸಮ್ಪಟಿಚ್ಛನವಸೇನ ಸಕ್ಖಿಭೂತಂ ಕತ್ವಾತಿ ಅತ್ಥೋ. ಉಮ್ಮಗ್ಗಂ ಖನಿತ್ವಾತಿ ಘರಸನ್ಧಿಚ್ಛೇದನೇನ ಅನ್ತೋಪವಿಸನಮಗ್ಗಂ ಖನಿತ್ವಾ. ದುಲ್ಲಭಸ್ಸವನನ್ತಿ ದುಲ್ಲಭಸದ್ಧಮ್ಮಸ್ಸವನಂ. ಮಹಾಪಥವೀ ಪವಿಸಿತಬ್ಬಾ ಭವೇಯ್ಯಾತಿ ಅವೀಚಿಪ್ಪವೇಸನಂ ವದತಿ.

ನಕುಲಮಾತಾವತ್ಥು

೨೬೬. ನವಮೇ ವಿಸ್ಸಾಸಕಥನೇನೇವ ನಕುಲಮಾತಾ ನಕುಲಪಿತಾ ಚ ಸತ್ಥುವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾ ನಾಮ ಜಾತಾತಿ ವುತ್ತಂ – ‘‘ವಿಸ್ಸಾಸಿಕಾನನ್ತಿ ವಿಸ್ಸಾಸಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೀನಂ ಉಪಾಸಿಕಾನ’’ನ್ತಿ. ಗಹಪತಾನೀತಿ ಗೇಹಸಾಮಿನೀ. ವುತ್ತಮೇವಾತಿ ಉಪಾಸಕಪಾಳಿಯಂ ನಕುಲಪಿತುಕಥಾಯಂ ವುತ್ತನಯಮೇವ.

ಕಾಳೀಕುರರಘರಿಕಾವತ್ಥು

೨೬೭. ದಸಮೇ ಅನುಸ್ಸವೇನೇವಾತಿ ಪಚ್ಚಕ್ಖತೋ ರೂಪದಸ್ಸನೇನ ಸತ್ಥು ಸಮ್ಮುಖಾ ಧಮ್ಮಸ್ಸವನೇನ ಚ ವಿನಾ ಕೇವಲಂ ಅನುಸ್ಸವನೇನೇವ ಪರಸ್ಸ ವಚನಂ ಅನುಗತಸ್ಸವನೇನೇವ ಉಪ್ಪನ್ನೇನ ಪಸಾದೇನ. ಅನುಸ್ಸವಿಕಪ್ಪಸಾದನ್ತಿ ಅನುಸ್ಸವತೋ ಆಗತಪ್ಪಸಾದಂ.

(ಸತ್ತಮಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾ ನಿಟ್ಠಿತಾ.)

ಉಪಾಸಿಕಾಪಾಳಿಸಂವಣ್ಣನಾ ಸಮತ್ತಾ.

ನಿಟ್ಠಿತಾ ಚ ಮನೋರಥಪೂರಣಿಯಾ

ಅಙ್ಗುತ್ತರನಿಕಾಯ-ಅಟ್ಠಕಥಾಯ

ಏತದಗ್ಗವಗ್ಗವಣ್ಣನಾಯ ಅನುತ್ತಾನತ್ಥದೀಪನಾ.