೮. ಪಚ್ಚಯಪರಿಚ್ಛೇದೋ

೧. ಯೇಸಂ ಸಙ್ಖತಧಮ್ಮಾನಂ, ಯೇ ಧಮ್ಮಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಯಥಾ.

ತಂ ವಿಭಾಗಮಿಹೇದಾನಿ, ಪವಕ್ಖಾಮಿ ಯಥಾರಹಂ.

೨. ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನಯೋ ಪಟ್ಠಾನನಯೋ ಚೇತಿ ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಹೋ ದುವಿಧೋ ವೇದಿತಬ್ಬೋ.

೩. ತತ್ಥ ತಬ್ಭಾವಭಾವೀಭಾವಾಕಾರಮತ್ತೋಪಲಕ್ಖಿತೋ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನಯೋ, ಪಟ್ಠಾನನಯೋ ಪನ ಆಹಚ್ಚಪಚ್ಚಯಟ್ಠಿತಿಮಾರಬ್ಭ ಪವುಚ್ಚತಿ, ಉಭಯಂ ಪನ ವೋಮಿಸ್ಸೇತ್ವಾ ಪಪಞ್ಚೇನ್ತಿ ಆಚರಿಯಾ.

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನಯೋ

೪. ತತ್ಥ ಅವಿಜ್ಜಾಪಚ್ಚಯಾ ಸಙ್ಖಾರಾ, ಸಙ್ಖಾರಪಚ್ಚಯಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮರೂಪಂ, ನಾಮರೂಪಪಚ್ಚಯಾ ಸಳಾಯತನಂ, ಸಳಾಯತನಪಚ್ಚಯಾ ಫಸ್ಸೋ, ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ವೇದನಾ, ವೇದನಾಪಚ್ಚಯಾ ತಣ್ಹಾ, ತಣ್ಹಾಪಚ್ಚಯಾ ಉಪಾದಾನಂ, ಉಪಾದಾನಪಚ್ಚಯಾ ಭವೋ, ಭವಪಚ್ಚಯಾ ಜಾತಿ, ಜಾತಿಪಚ್ಚಯಾ ಜರಾಮರಣಂ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ. ಏವಮೇತಸ್ಸ ಕೇವಲಸ್ಸ ದುಕ್ಖಕ್ಖನ್ಧಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ ಹೋತೀತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದನಯೋ.

೫. ತತ್ಥ ತಯೋ ಅದ್ಧಾ ದ್ವಾದಸಙ್ಗಾನಿ ವೀಸತಾಕಾರಾ ತಿಸನ್ಧಿ ಚತುಸಙ್ಖೇಪಾ ತೀಣಿ ವಟ್ಟಾನಿ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೬. ಕಥಂ? ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಾ ಅತೀತೋ ಅದ್ಧಾ, ಜಾತಿಜರಾಮರಣಂ ಅನಾಗತೋ ಅದ್ಧಾ, ಮಜ್ಝೇ ಅಟ್ಠ ಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನೋ ಅದ್ಧಾತಿ ತಯೋ ಅದ್ಧಾ.

೭. ಅವಿಜ್ಜಾ ಸಙ್ಖಾರಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಮರೂಪಂ ಸಳಾಯತನಂ ಫಸ್ಸೋ ವೇದನಾ ತಣ್ಹಾ ಉಪಾದಾನಂ ಭವೋ ಜಾತಿ ಜರಾಮರಣನ್ತಿ ದ್ವಾದಸಙ್ಗಾನಿ.

೮. ಸೋಕಾದಿವಚನಂ ಪನೇತ್ಥ ನಿಸ್ಸನ್ದಫಲನಿದಸ್ಸನಂ.

೯. ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಗ್ಗಹಣೇನ ಪನೇತ್ಥ ತಣ್ಹುಪಾದಾನಭವಾಪಿ ಗಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ, ತಥಾ ತಣ್ಹುಪಾದಾನಭವಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ಅವಿಜ್ಜಾಸಙ್ಖಾರಾ, ಜಾತಿಜರಾಮರಣಗ್ಗಹಣೇನ ಚ ವಿಞ್ಞಾಣಾದಿಫಲಪಞ್ಚಕಮೇವ ಗಹಿತನ್ತಿ ಕತ್ವಾ –

೧೦. ಅತೀತೇ ಹೇತವೋ ಪಞ್ಚ, ಇದಾನಿ ಫಲಪಞ್ಚಕಂ.

ಇದಾನಿ ಹೇತವೋ ಪಞ್ಚ, ಆಯತಿಂ ಫಲಪಞ್ಚಕನ್ತಿ;

ವೀಸತಾಕಾರಾ ತಿಸನ್ಧಿ, ಚತುಸಙ್ಖೇಪಾ ಚ ಭವನ್ತಿ.

೧೧. ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹುಪಾದಾನಾ ಚ ಕಿಲೇಸವಟ್ಟಂ, ಕಮ್ಮಭವಸಙ್ಖಾತೋ ಭವೇಕದೇಸೋ ಸಙ್ಖಾರಾ ಚ ಕಮ್ಮವಟ್ಟಂ, ಉಪಪತ್ತಿಭವಸಙ್ಖಾತೋ ಭವೇಕದೇಸೋ ಅವಸೇಸಾ ಚ ವಿಪಾಕವಟ್ಟನ್ತಿ ತೀಣಿ ವಟ್ಟಾನಿ.

೧೨. ಅವಿಜ್ಜಾತಣ್ಹಾವಸೇನ ದ್ವೇ ಮೂಲಾನಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾನಿ.

೧೩. ತೇಸಮೇವ ಚ ಮೂಲಾನಂ, ನಿರೋಧೇನ ನಿರುಜ್ಝತಿ.

ಜರಾಮರಣಮುಚ್ಛಾಯ, ಪೀಳಿತಾನಮಭಿಣ್ಹಸೋ;

ಆಸವಾನಂ ಸಮುಪ್ಪಾದಾ, ಅವಿಜ್ಜಾ ಚ ಪವತ್ತತಿ.

ವಟ್ಟಮಾಬನ್ಧಮಿಚ್ಚೇವಂ, ತೇಭೂಮಕಮನಾದಿಕಂ;

ಪಟಿಚ್ಚಸಮುಪ್ಪಾದೋತಿ, ಪಟ್ಠಪೇಸಿ ಮಹಾಮುನಿ.

ಪಟ್ಠಾನನಯೋ

೧೪. ಹೇತುಪಚ್ಚಯೋ ಆರಮ್ಮಣಪಚ್ಚಯೋ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ ಅನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಸಮನನ್ತರಪಚ್ಚಯೋ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಉಪನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ ಪುರೇಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಪಚ್ಛಾಜಾತಪಚ್ಚಯೋ ಆಸೇವನಪಚ್ಚಯೋ ಕಮ್ಮಪಚ್ಚಯೋ ವಿಪಾಕಪಚ್ಚಯೋ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ ಝಾನಪಚ್ಚಯೋ ಮಗ್ಗಪಚ್ಚಯೋ ಸಮ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ನತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋತಿ ಅಯಮೇತ್ಥ ಪಟ್ಠಾನನಯೋ.

೧೫. ಛಧಾ ನಾಮಂ ತು ನಾಮಸ್ಸ, ಪಞ್ಚಧಾ ನಾಮರೂಪಿನಂ.

ಏಕಧಾ ಪುನ ರೂಪಸ್ಸ, ರೂಪಂ ನಾಮಸ್ಸ ಚೇಕಧಾ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿನಾಮರೂಪಾನಿ, ನಾಮಸ್ಸ ದುವಿಧಾ ದ್ವಯಂ;

ದ್ವಯಸ್ಸ ನವಧಾ ಚೇತಿ, ಛಬ್ಬಿಧಾ ಪಚ್ಚಯಾ ಕಥಂ.

೧೬. ಅನನ್ತರನಿರುದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪಟುಪ್ಪನ್ನಾನಂ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅನನ್ತರಸಮನನ್ತರನತ್ಥಿವಿಗತವಸೇನ, ಪುರಿಮಾನಿ ಜವನಾನಿ ಪಚ್ಛಿಮಾನಂ ಜವನಾನಂ ಆಸೇವನವಸೇನ, ಸಹಜಾತಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಮ್ಪಯುತ್ತವಸೇನೇತಿ ಚ ಛಧಾ ನಾಮಂ ನಾಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

೧೭. ಹೇತುಝಾನಙ್ಗಮಗ್ಗಙ್ಗಾನಿ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನಂ ಹೇತಾದಿವಸೇನ, ಸಹಜಾತಾ ಚೇತನಾ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನಂ, ನಾನಾಕ್ಖಣಿಕಾ ಚೇತನಾ ಕಮ್ಮಾಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನಂ ಕಮ್ಮವಸೇನ, ವಿಪಾಕಕ್ಖನ್ಧಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಹಜಾತಾನಂ ರೂಪಾನಂ ವಿಪಾಕವಸೇನೇತಿ ಚ ಪಞ್ಚಧಾ ನಾಮಂ ನಾಮರೂಪಾನಂ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

೧೮. ಪಚ್ಛಾಜಾತಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪುರೇಜಾತಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನೇತಿ ಏಕಧಾವ ನಾಮಂ ರೂಪಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

೧೯. ಛ ವತ್ಥೂನಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂನಂ ಪಞ್ಚಾರಮ್ಮಣಾನಿ ಚ ಪಞ್ಚವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಾ ಪುರೇಜಾತವಸೇನೇತಿ ಏಕಧಾವ ರೂಪಂ ನಾಮಸ್ಸ ಪಚ್ಚಯೋ ಹೋತಿ.

೨೦. ಆರಮ್ಮಣವಸೇನ ಉಪನಿಸ್ಸಯವಸೇನೇತಿ ಚ ದುವಿಧಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿನಾಮರೂಪಾನಿ ನಾಮಸ್ಸೇವ ಪಚ್ಚಯಾ ಹೋನ್ತಿ.

೨೧. ತತ್ಥ ರೂಪಾದಿವಸೇನ ಛಬ್ಬಿಧಂ ಹೋತಿ ಆರಮ್ಮಣಂ.

೨೨. ಉಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪನ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ – ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ ಚೇತಿ.

೨೩. ತತ್ಥ ಆರಮ್ಮಣಮೇವ ಗರುಕತಂ ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯೋ.

೨೪. ಅನನ್ತರನಿರುದ್ಧಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅನನ್ತರೂಪನಿಸ್ಸಯೋ.

೨೫. ರಾಗಾದಯೋ ಪನ ಧಮ್ಮಾ ಸದ್ಧಾದಯೋ ಚ ಸುಖಂ ದುಕ್ಖಂ ಪುಗ್ಗಲೋ ಭೋಜನಂ ಉತುಸೇನಾಸನಞ್ಚ ಯಥಾರಹಂ ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ ಕುಸಲಾದಿಧಮ್ಮಾನಂ, ಕಮ್ಮಂ ವಿಪಾಕಾನನ್ತಿ ಚ ಬಹುಧಾ ಹೋತಿ ಪಕತೂಪನಿಸ್ಸಯೋ.

೨೬. ಅಧಿಪತಿಸಹಜಾತಅಞ್ಞಮಞ್ಞನಿಸ್ಸಯಆಹಾರಇನ್ದ್ರಿಯವಿಪ್ಪಯುತ್ತಅತ್ಥಿಅವಿಗತವಸೇನೇತಿ ಯಥಾರಹಂ ನವಧಾ ನಾಮರೂಪಾನಿ ನಾಮರೂಪಾನಂ ಪಚ್ಚಯಾ ಭವನ್ತಿ.

೨೭. ತತ್ಥ ಗರುಕತಮಾರಮ್ಮಣಂ ಆರಮ್ಮಣಾಧಿಪತಿವಸೇನ ನಾಮಾನಂ, ಸಹಜಾತಾಧಿಪತಿ ಚತುಬ್ಬಿಧೋಪಿ ಸಹಜಾತವಸೇನ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನನ್ತಿ ಚ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ ಅಧಿಪತಿಪಚ್ಚಯೋ.

೨೮. ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಹಜಾತರೂಪಾನಞ್ಚ, ಮಹಾಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಞ್ಚ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುವಿಪಾಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಚ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಸಹಜಾತಪಚ್ಚಯೋ.

೨೯. ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಮಹಾಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥುವಿಪಾಕಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞನ್ತಿ ಚ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಪಚ್ಚಯೋ.

೩೦. ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಸಹಜಾತರೂಪಾನಞ್ಚ, ಮಹಾಭೂತಾ ಅಞ್ಞಮಞ್ಞಂ ಉಪಾದಾರೂಪಾನಞ್ಚ, ಛ ವತ್ಥೂನಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂನನ್ತಿ ಚ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ನಿಸ್ಸಯಪಚ್ಚಯೋ.

೩೧. ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ, ಅರೂಪಿನೋ ಆಹಾರಾ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನನ್ತಿ ಚ ದುವಿಧೋ ಹೋತಿ ಆಹಾರಪಚ್ಚಯೋ.

೩೨. ಪಞ್ಚ ಪಸಾದಾ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಾನಂ, ರೂಪಜೀವಿತಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಉಪಾದಿನ್ನರೂಪಾನಂ, ಅರೂಪಿನೋ ಇನ್ದ್ರಿಯಾ ಸಹಜಾತಾನಂ ನಾಮರೂಪಾನನ್ತಿ ಚ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪಚ್ಚಯೋ.

೩೩. ಓಕ್ಕನ್ತಿಕ್ಖಣೇ ವತ್ಥು ವಿಪಾಕಾನಂ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಸಹಜಾತರೂಪಾನಂ ಸಹಜಾತವಸೇನ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಾ ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ ಪುರೇಜಾತಸ್ಸ ಇಮಸ್ಸ ಕಾಯಸ್ಸ ಪಚ್ಛಾಜಾತವಸೇನ ಛ ವತ್ಥೂನಿ ಪವತ್ತಿಯಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತೂನಂ ಪುರೇಜಾತವಸೇನೇತಿ ಚ ತಿವಿಧೋ ಹೋತಿ ವಿಪ್ಪಯುತ್ತಪಚ್ಚಯೋ.

೩೪. ಸಹಜಾತಂ ಪುರೇಜಾತಂ, ಪಚ್ಛಾಜಾತಞ್ಚ ಸಬ್ಬಥಾ.

ಕಬಳೀಕಾರೋ ಆಹಾರೋ, ರೂಪಜೀವಿತಮಿಚ್ಚಯನ್ತಿ. –

ಪಞ್ಚವಿಧೋ ಹೋತಿ ಅತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೋ ಅವಿಗತಪಚ್ಚಯೋ ಚ.

೩೫. ಆರಮ್ಮಣೂಪನಿಸ್ಸಯಕಮ್ಮತ್ಥಿಪಚ್ಚಯೇಸು ಚ ಸಬ್ಬೇಪಿ ಪಚ್ಚಯಾ ಸಮೋಧಾನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ.

೩೬. ಸಹಜಾತರೂಪನ್ತಿ ಪನೇತ್ಥ ಸಬ್ಬತ್ಥಾಪಿ ಪವತ್ತೇ ಚಿತ್ತಸಮುಟ್ಠಾನಾನಂ, ಪಟಿಸನ್ಧಿಯಂ ಕಟತ್ತಾರೂಪಾನಞ್ಚ ವಸೇನ ದುವಿಧಂ ಹೋತೀತಿ ವೇದಿತಬ್ಬಂ.

೩೭. ಇತಿ ತೇಕಾಲಿಕಾ ಧಮ್ಮಾ, ಕಾಲಮುತ್ತಾ ಚ ಸಮ್ಭವಾ.

ಅಜ್ಝತ್ತಞ್ಚ ಬಹಿದ್ಧಾ ಚ, ಸಙ್ಖತಾಸಙ್ಖತಾ ತಥಾ;

ಪಞ್ಞತ್ತಿನಾಮರೂಪಾನಂ, ವಸೇನ ತಿವಿಧಾ ಠಿತಾ;

ಪಚ್ಚಯಾ ನಾಮ ಪಟ್ಠಾನೇ, ಚತುವೀಸತಿ ಸಬ್ಬಥಾ.

೩೮. ತತ್ಥ ರೂಪಧಮ್ಮಾ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋವ, ಚಿತ್ತಚೇತಸಿಕಸಙ್ಖಾತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಅರೂಪಿನೋ ಖನ್ಧಾ, ನಿಬ್ಬಾನಞ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚವಿಧಮ್ಪಿ ಅರೂಪನ್ತಿ ಚ ನಾಮನ್ತಿ ಚ ಪವುಚ್ಚತಿ.

ಪಞ್ಞತ್ತಿಭೇದೋ

೩೯. ತತೋ ಅವಸೇಸಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪನ ಪಞ್ಞಾಪಿಯತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಚ ದುವಿಧಾ ಹೋತಿ.

೪೦. ಕಥಂ? ತಂತಂಭೂತವಿಪರಿಣಾಮಾಕಾರಮುಪಾದಾಯ ತಥಾ ತಥಾ ಪಞ್ಞತ್ತಾ ಭೂಮಿಪಬ್ಬತಾದಿಕಾ, ಸಮ್ಭಾರಸನ್ನಿವೇಸಾಕಾರಮುಪಾದಾಯ ಗೇಹರಥಸಕಟಾದಿಕಾ, ಖನ್ಧಪಞ್ಚಕಮುಪಾದಾಯ ಪುರಿಸಪುಗ್ಗಲಾದಿಕಾ, ಚನ್ದಾವಟ್ಟನಾದಿಕಮುಪಾದಾಯ ದಿಸಾಕಾಲಾದಿಕಾ, ಅಸಮ್ಫುಟ್ಠಾಕಾರಮುಪಾದಾಯ ಕೂಪಗುಹಾದಿಕಾ, ತಂತಂಭೂತನಿಮಿತ್ತಂ ಭಾವನಾವಿಸೇಸಞ್ಚ ಉಪಾದಾಯ ಕಸಿಣನಿಮಿತ್ತಾದಿಕಾ ಚೇತಿ ಏವಮಾದಿಪ್ಪಭೇದಾ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಾಪಿ ಅತ್ಥಚ್ಛಾಯಾಕಾರೇನ ಚಿತ್ತುಪ್ಪಾದಾನಮಾರಮ್ಮಣಭೂತಾ ತಂ ತಂ ಉಪಾದಾಯ ಉಪನಿಧಾಯ ಕಾರಣಂ ಕತ್ವಾ ತಥಾ ತಥಾ ಪರಿಕಪ್ಪಿಯಮಾನಾ ಸಙ್ಖಾಯತಿ ಸಮಞ್ಞಾಯತಿ ವೋಹರೀಯತಿ ಪಞ್ಞಾಪೀಯತೀತಿ ಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ. ಅಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪಞ್ಞಾಪಿಯತ್ತಾ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ನಾಮ.

೪೧. ಪಞ್ಞಾಪನತೋ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ಪನ ನಾಮನಾಮಕಮ್ಮಾದಿನಾಮೇನ ಪರಿದೀಪಿತಾ, ಸಾ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ, ಅವಿಜ್ಜಮಾನೇನ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ ಚೇತಿ ಛಬ್ಬಿಧಾ ಹೋತಿ.

೪೨. ತತ್ಥ ಯದಾ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ವಿಜ್ಜಮಾನಂ ರೂಪವೇದನಾದಿಂ ಏತಾಯ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ತದಾಯಂ ವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತಿ. ಯದಾ ಪನ ಪರಮತ್ಥತೋ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಂ ಭೂಮಿಪಬ್ಬತಾದಿಂ ಏತಾಯ ಪಞ್ಞಾಪೇನ್ತಿ, ತದಾಯಂ ಅವಿಜ್ಜಮಾನಪಞ್ಞತ್ತೀತಿ ಪವುಚ್ಚತಿ. ಉಭಿನ್ನಂ ಪನ ವೋಮಿಸ್ಸಕವಸೇನ ಸೇಸಾ ಯಥಾಕ್ಕಮಂ ಛಳಭಿಞ್ಞೋ, ಇತ್ಥಿಸದ್ದೋ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ರಾಜಪುತ್ತೋತಿ ಚ ವೇದಿತಬ್ಬಾ.

೪೩. ವಚೀಘೋಸಾನುಸಾರೇನ, ಸೋತವಿಞ್ಞಾಣವೀಥಿಯಾ.

ಪವತ್ಥಾನನ್ತರುಪ್ಪನ್ನ-ಮನೋದ್ವಾರಸ್ಸ ಗೋಚರಾ.

ಅತ್ಥಾ ಯಸ್ಸಾನುಸಾರೇನ, ವಿಞ್ಞಾಯನ್ತಿ ತತೋ ಪರಂ;

ಸಾಯಂ ಪಞ್ಞತ್ತಿ ವಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ, ಲೋಕಸಙ್ಕೇತನಿಮ್ಮಿತಾ.

ಇತಿ ಅಭಿಧಮ್ಮತ್ಥಸಙ್ಗಹೇ ಪಚ್ಚಯಸಙ್ಗಹವಿಭಾಗೋ ನಾಮ

ಅಟ್ಠಮೋ ಪರಿಚ್ಛೇದೋ.