೫. ಚಕ್ಕವತ್ತಿವಗ್ಗೋ

೧. ವಿಧಾಸುತ್ತಂ

೨೨೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ಪಜಹಿಂಸು, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಾಗತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತರಹಿ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ಪಜಹನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ. ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತೀತಮದ್ಧಾನಂ ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ತಿಸ್ಸೋ ವಿಧಾ ಪಜಹಿಂಸು…ಪೇ… ಪಜಹಿಸ್ಸನ್ತಿ…ಪೇ… ಪಜಹನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಇಮೇಸಂಯೇವ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸುತ್ತಂ

೨೨೩. ‘‘ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಚಕ್ಕರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಹತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಅಸ್ಸರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಮಣಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಇತ್ಥಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಗಹಪತಿರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ, ಪರಿಣಾಯಕರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ. ರಞ್ಞೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಕವತ್ತಿಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ.

‘‘ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತುಭಾವಾ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ರತನಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತಿ. ತಥಾಗತಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಾತುಭಾವಾ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗರತನಾನಂ ಪಾತುಭಾವೋ ಹೋತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಮಾರಸುತ್ತಂ

೨೨೪. ‘‘ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ; ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೋ ಮಗ್ಗೋ? ಯದಿದಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಾರಸೇನಪ್ಪಮದ್ದನೋ ಮಗ್ಗೋ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುಪ್ಪಞ್ಞಸುತ್ತಂ

೨೨೫. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏಳಮೂಗೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏಳಮೂಗೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ – ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಏಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಪಞ್ಞವನ್ತಸುತ್ತಂ

೨೨೬. ‘‘‘ಪಞ್ಞವಾ ಅನೇಳಮೂಗೋ, ಪಞ್ಞವಾ ಅನೇಳಮೂಗೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ಪಞ್ಞವಾ ಅನೇಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ಪಞ್ಞವಾ ಅನೇಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ – ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ಪಞ್ಞವಾ ಅನೇಳಮೂಗೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದಲಿದ್ದಸುತ್ತಂ

೨೨೭. ‘‘‘ದಲಿದ್ದೋ, ದಲಿದ್ದೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ – ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಅಭಾವಿತತ್ತಾ ಅಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅದಲಿದ್ದಸುತ್ತಂ

೨೨೮. ‘‘‘ಅದಲಿದ್ದೋ, ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತನ್ನಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಕತಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ …ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ – ಇಮೇಸಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಭಾವಿತತ್ತಾ ಬಹುಲೀಕತತ್ತಾ ‘ಅದಲಿದ್ದೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಆದಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೨೨೯. ‘‘ಆದಿಚ್ಚಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯತೋ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಅರುಣುಗ್ಗಂ. ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಙ್ಗಸುತ್ತಂ

೨೩೦. ‘‘ಅಜ್ಝತ್ತಿಕಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕರಿತ್ವಾ ನಾಞ್ಞಂ ಏಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಯಥಯಿದಂ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಬಾಹಿರಙ್ಗಸುತ್ತಂ

೨೩೧. ‘‘ಬಾಹಿರಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಙ್ಗನ್ತಿ ಕರಿತ್ವಾ ನಾಞ್ಞಂ ಏಕಙ್ಗಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಯಥಯಿದಂ – ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಚಕ್ಕವತ್ತಿವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ವಿಧಾ ಚಕ್ಕವತ್ತಿ ಮಾರೋ, ದುಪ್ಪಞ್ಞೋ ಪಞ್ಞವೇನ ಚ;

ದಲಿದ್ದೋ ಅದಲಿದ್ದೋ ಚ, ಆದಿಚ್ಚಙ್ಗೇನ ತೇ ದಸಾತಿ.