೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸಂಯುತ್ತಂ

೧. ಪಬ್ಬತವಗ್ಗೋ

೧. ಹಿಮವನ್ತಸುತ್ತಂ

೧೮೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಹಿಮವನ್ತಂ ಪಬ್ಬತರಾಜಾನಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ನಾಗಾ ಕಾಯಂ ವಡ್ಢೇನ್ತಿ, ಬಲಂ ಗಾಹೇನ್ತಿ; ತೇ ತತ್ಥ ಕಾಯಂ ವಡ್ಢೇತ್ವಾ ಬಲಂ ಗಾಹೇತ್ವಾ ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಓತರನ್ತಿ, ಕುಸೋಬ್ಭೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ ಓತರನ್ತಿ, ಮಹಾಸೋಬ್ಭೇ ಓತರಿತ್ವಾ ಕುನ್ನದಿಯೋ ಓತರನ್ತಿ, ಕುನ್ನದಿಯೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾನದಿಯೋ ಓತರನ್ತಿ, ಮಹಾನದಿಯೋ ಓತರಿತ್ವಾ ಮಹಾಸಮುದ್ದಸಾಗರಂ ಓತರನ್ತಿ; ತೇ ತತ್ಥ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಆಪಜ್ಜನ್ತಿ ಕಾಯೇನ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸು. ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸೂತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ; ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ಮಹನ್ತತ್ತಂ ವೇಪುಲ್ಲತ್ತಂ ಪಾಪುಣಾತಿ ಧಮ್ಮೇಸೂ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಕಾಯಸುತ್ತಂ

೧೮೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಹಾರೋ ನೋ ತಿಟ್ಠತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಾಹಾರಾ ನೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುಭನಿಮಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಘನಿಮಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಬ್ಯಾಪಾದಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅರತಿ ತನ್ದಿ ವಿಜಮ್ಭಿತಾ ಭತ್ತಸಮ್ಮದೋ ಚೇತಸೋ ಚ ಲೀನತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಥಿನಮಿದ್ಧಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚೇತಸೋ ಅವೂಪಸಮೋ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಸ್ಸ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ತತ್ಥ ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಾಯ ವಾ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಯ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಹಾರೋ ನೋ ತಿಟ್ಠತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಪಞ್ಚ ನೀವರಣಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಾಹಾರಾ ನೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಹಾರೋ ನೋ ತಿಟ್ಠತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಾಹಾರಾ ನೋ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕುಸಲಾಕುಸಲಾ ಧಮ್ಮಾ, ಸಾವಜ್ಜಾನವಜ್ಜಾ ಧಮ್ಮಾ, ಹೀನಪಣೀತಾ ಧಮ್ಮಾ, ಕಣ್ಹಸುಕ್ಕಸಪ್ಪಟಿಭಾಗಾ ಧಮ್ಮಾ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆರಮ್ಭಧಾತು [ಆರಬ್ಭಧಾತು (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ನಿಕ್ಕಮಧಾತು ಪರಕ್ಕಮಧಾತು. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕಾಯಪಸ್ಸದ್ಧಿ, ಚಿತ್ತಪಸ್ಸದ್ಧಿ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಥನಿಮಿತ್ತಂ [ಸಮಾಧಿನಿಮಿತ್ತಂ (ಸ್ಯಾ.)] ಅಬ್ಯಗ್ಗನಿಮಿತ್ತಂ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಕೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ? ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ತತ್ಥ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರೋ – ಅಯಮಾಹಾರೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದಾಯ, ಉಪ್ಪನ್ನಸ್ಸ ವಾ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಸ್ಸ ಭಾವನಾಯ ಪಾರಿಪೂರಿಯಾ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಯಂ ಕಾಯೋ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕೋ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠತಿ, ಅನಾಹಾರೋ ನೋ ತಿಟ್ಠತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆಹಾರಟ್ಠಿತಿಕಾ, ಆಹಾರಂ ಪಟಿಚ್ಚ ತಿಟ್ಠನ್ತಿ, ಅನಾಹಾರಾ ನೋ ತಿಟ್ಠನ್ತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಸೀಲಸುತ್ತಂ

೧೮೪. ‘‘ಯೇ ತೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂ ಸೀಲಸಮ್ಪನ್ನಾ ಸಮಾಧಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ಞಾಣಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಮುತ್ತಿಸಮ್ಪನ್ನಾ ವಿಮುತ್ತಿಞಾಣದಸ್ಸನಸಮ್ಪನ್ನಾ, ದಸ್ಸನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ [ಬಹೂಪಕಾರಂ (ಸ್ಯಾ.)] ವದಾಮಿ; ಸವನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ ವದಾಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ ವದಾಮಿ; ಪಯಿರುಪಾಸನಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ ವದಾಮಿ; ಅನುಸ್ಸತಿಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ ವದಾಮಿ; ಅನುಪಬ್ಬಜ್ಜಮ್ಪಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ತೇಸಂ ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಬಹುಕಾರಂ ವದಾಮಿ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ತಥಾರೂಪಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖೂನಂ ಧಮ್ಮಂ ಸುತ್ವಾ ದ್ವಯೇನ ವೂಪಕಾಸೇನ ವೂಪಕಟ್ಠೋ [ದ್ವಯೇನ ವೂಪಕಟ್ಠೋ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ.)] ವಿಹರತಿ – ಕಾಯವೂಪಕಾಸೇನ ಚ ಚಿತ್ತವೂಪಕಾಸೇನ ಚ. ಸೋ ತಥಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಥಾ ವೂಪಕಟ್ಠೋ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಅನುಸ್ಸರತಿ ಅನುವಿತಕ್ಕೇತಿ, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತಥಾ ಸತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪವಿಚಿನತಿ ಪವಿಚರತಿ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾಪಜ್ಜತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಥಾ ಸತೋ ವಿಹರನ್ತೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪವಿಚಿನತಿ ಪವಿಚರತಿ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾಪಜ್ಜತಿ, ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ತಸ್ಸ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪವಿಚಿನತೋ ಪವಿಚರತೋ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾಪಜ್ಜತೋ ಆರದ್ಧಂ ಹೋತಿ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ತಂ ಧಮ್ಮಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಪವಿಚಿನತೋ ಪವಿಚರತೋ ಪರಿವೀಮಂಸಮಾಪಜ್ಜತೋ ಆರದ್ಧಂ ಹೋತಿ ವೀರಿಯಂ ಅಸಲ್ಲೀನಂ, ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪೀತಿ ನಿರಾಮಿಸಾ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧವೀರಿಯಸ್ಸ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಪೀತಿ ನಿರಾಮಿಸಾ, ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪೀತಿಮನಸ್ಸ ಕಾಯೋಪಿ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ ಚಿತ್ತಮ್ಪಿ ಪಸ್ಸಮ್ಭತಿ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸ್ಸ ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಸ್ಸದ್ಧಕಾಯಸ್ಸ ಸುಖಿನೋ ಚಿತ್ತಂ ಸಮಾಧಿಯತಿ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ. ಸೋ ತಥಾಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ.

‘‘ಯಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ತಥಾಸಮಾಹಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಸಾಧುಕಂ ಅಜ್ಝುಪೇಕ್ಖಿತಾ ಹೋತಿ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಆರದ್ಧೋ ಹೋತಿ; ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖು ಭಾವೇತಿ; ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ತಸ್ಮಿಂ ಸಮಯೇ ಭಿಕ್ಖುನೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ.

‘‘ಏವಂ ಭಾವಿತೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಸು ಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತೇಸು ಸತ್ತ ಫಲಾ ಸತ್ತಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ ಫಲಾ ಸತ್ತಾನಿಸಂಸಾ? ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಅಥ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ಅಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ. ನೋ ಚೇ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಪಟಿಕಚ್ಚ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಮರಣಕಾಲೇ ಅಞ್ಞಂ ಆರಾಧೇತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅನ್ತರಾಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಉಪಹಚ್ಚಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಅಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ನೋ ಚೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಸಸಙ್ಖಾರಪರಿನಿಬ್ಬಾಯೀ ಹೋತಿ, ಅಥ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಓರಮ್ಭಾಗಿಯಾನಂ ಸಂಯೋಜನಾನಂ ಪರಿಕ್ಖಯಾ ಉದ್ಧಂಸೋತೋ ಹೋತಿ ಅಕನಿಟ್ಠಗಾಮೀ. ಏವಂ ಭಾವಿತೇಸು ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಸು ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇಸು ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತೇಸು ಇಮೇ ಸತ್ತ ಫಲಾ ಸತ್ತಾನಿಸಂಸಾ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ವತ್ಥಸುತ್ತಂ

೧೮೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾವತ್ಥಿಯಂ ವಿಹರತಿ ಜೇತವನೇ ಅನಾಥಪಿಣ್ಡಿಕಸ್ಸ ಆರಾಮೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೋ’’ತಿ! ‘‘ಆವುಸೋ’’ತಿ ಖೋ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಯಸ್ಮತೋ ಸಾರಿಪುತ್ತಸ್ಸ ಪಚ್ಚಸ್ಸೋಸುಂ. ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಆವುಸೋ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಧಮ್ಮವಿಚಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ವೀರಿಯಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಪೀತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಪಸ್ಸದ್ಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಸಮಾಧಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ, ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಇಮೇಸಂ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ; ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ; ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ. ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋತಿ, ‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ‘ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತಞ್ಚ ನಂ ‘ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ. ಸಚೇಪಿ ಮೇ ಚವತಿ, ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಮೇ ಚವತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋತಿ, ‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ‘ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತಞ್ಚ ನಂ ‘ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ. ಸಚೇಪಿ ಮೇ ಚವತಿ, ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಮೇ ಚವತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ.

‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಆವುಸೋ, ರಞ್ಞೋ ವಾ ರಾಜಮಹಾಮತ್ತಸ್ಸ ವಾ ನಾನಾರತ್ತಾನಂ ದುಸ್ಸಾನಂ ದುಸ್ಸಕರಣ್ಡಕೋ ಪೂರೋ ಅಸ್ಸ. ಸೋ ಯಞ್ಞದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಪಾರುಪಿತುಂ, ತಂ ತದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ಪಾರುಪೇಯ್ಯ; ಯಞ್ಞದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ಪಾರುಪಿತುಂ, ತಂ ತದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ಪಾರುಪೇಯ್ಯ; ಯಞ್ಞದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಆಕಙ್ಖೇಯ್ಯ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಾರುಪಿತುಂ, ತಂ ತದೇವ ದುಸ್ಸಯುಗಂ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಾರುಪೇಯ್ಯ. ಏವಮೇವ ಖ್ವಾಹಂ, ಆವುಸೋ, ಇಮೇಸಂ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಪುಬ್ಬಣ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ; ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಮಜ್ಝನ್ಹಿಕಂ ಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ; ಯೇನ ಯೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಆಕಙ್ಖಾಮಿ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಿತುಂ, ತೇನ ತೇನ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇನ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ವಿಹರಾಮಿ. ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋತಿ, ‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ‘ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತಞ್ಚ ನಂ ‘ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ. ಸಚೇಪಿ ಮೇ ಚವತಿ, ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಮೇ ಚವತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಇತಿ ಚೇ ಮೇ, ಆವುಸೋ, ಹೋತಿ, ‘ಅಪ್ಪಮಾಣೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ‘ಸುಸಮಾರದ್ಧೋ’ತಿ ಮೇ ಹೋತಿ, ತಿಟ್ಠನ್ತಞ್ಚ ನಂ ‘ತಿಟ್ಠತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮಿ. ಸಚೇಪಿ ಮೇ ಚವತಿ, ‘ಇದಪ್ಪಚ್ಚಯಾ ಮೇ ಚವತೀ’ತಿ ಪಜಾನಾಮೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಭಿಕ್ಖುಸುತ್ತಂ

೧೮೬. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಮಾ ‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ತಸ್ಸಿಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವಯತೋ ಕಾಮಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಭವಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ಅವಿಜ್ಜಾಸವಾಪಿ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀತಿ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಮಾ ‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಕುಣ್ಡಲಿಯಸುತ್ತಂ

೧೮೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸಾಕೇತೇ ವಿಹರತಿ ಅಞ್ಜನವನೇ ಮಿಗದಾಯೇ. ಅಥ ಖೋ ಕುಣ್ಡಲಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವತಾ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಕುಣ್ಡಲಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಹಮಸ್ಮಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಆರಾಮನಿಸ್ಸಯೀ [ಆರಾಮನಿಸಾದೀ (ಸೀ.), ಆರಾಮನಿಯಾದೀ (ಸ್ಯಾ.)] ಪರಿಸಾವಚರೋ. ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಪಚ್ಛಾಭತ್ತಂ ಭುತ್ತಪಾತರಾಸಸ್ಸ ಅಯಮಾಚಾರೋ [ಅಯಮಾಹಾರೋ (ಸ್ಯಾ. ಕ.)] ಹೋತಿ – ಆರಾಮೇನ ಆರಾಮಂ ಉಯ್ಯಾನೇನ ಉಯ್ಯಾನಂ ಅನುಚಙ್ಕಮಾಮಿ ಅನುವಿಚರಾಮಿ. ಸೋ ತತ್ಥ ಪಸ್ಸಾಮಿ ಏಕೇ ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಇತಿವಾದಪ್ಪಮೋಕ್ಖಾನಿಸಂಸಞ್ಚೇವ ಕಥಂ ಕಥೇನ್ತೇ ಉಪಾರಮ್ಭಾನಿಸಂಸಞ್ಚ – ‘ಭವಂ ಪನ ಗೋತಮೋ ಕಿಮಾನಿಸಂಸೋ ವಿಹರತೀ’’’ತಿ? ‘‘ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಫಲಾನಿಸಂಸೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ತಥಾಗತೋ ವಿಹರತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಸತ್ತ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಚತ್ತಾರೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ, ಬಹುಲೀಕತಾ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ತೀಣಿ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಸುಚರಿತಾನಿ ಭಾವಿತಾನಿ ಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ಕತಮೇ ಪನ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಧಮ್ಮಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತೀ’’ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತೋ ಚ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತೀತಿ? ಇಧ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನಾಪಂ ನಾಭಿಜ್ಝತಿ ನಾಭಿಹಂಸತಿ, ನ ರಾಗಂ ಜನೇತಿ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಚಕ್ಖುನಾ ಖೋ ಪನೇವ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಅಮನಾಪಂ ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅದೀನಮಾನಸೋ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ.

‘‘ಪುನ ಚಪರಂ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖು ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಮನಾಪಂ ನಾಭಿಜ್ಝತಿ ನಾಭಿಹಂಸತಿ, ನ ರಾಗಂ ಜನೇತಿ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಮನಸಾ ಖೋ ಪನೇವ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಅಮನಾಪಂ ನ ಮಙ್ಕು ಹೋತಿ ಅಪ್ಪತಿಟ್ಠಿತಚಿತ್ತೋ ಅದೀನಮಾನಸೋ ಅಬ್ಯಾಪನ್ನಚೇತಸೋ. ತಸ್ಸ ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ.

‘‘ಯತೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಕ್ಖುನಾ ರೂಪಂ ದಿಸ್ವಾ ಮನಾಪಾಮನಾಪೇಸು ರೂಪೇಸು ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಸೋತೇನ ಸದ್ದಂ ಸುತ್ವಾ…ಪೇ… ಘಾನೇನ ಗನ್ಧಂ ಘಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯ ರಸಂ ಸಾಯಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಕಾಯೇನ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಂ ಫುಸಿತ್ವಾ…ಪೇ… ಮನಸಾ ಧಮ್ಮಂ ವಿಞ್ಞಾಯ ಮನಾಪಾಮನಾಪೇಸು ಧಮ್ಮೇಸು ಠಿತೋ ಚ ಕಾಯೋ ಹೋತಿ, ಠಿತಂ ಚಿತ್ತಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ಸುಸಣ್ಠಿತಂ ಸುವಿಮುತ್ತಂ. ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಇನ್ದ್ರಿಯಸಂವರೋ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತೋ ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಪರಿಪೂರೇತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾನಿ ಚ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ? ಇಧ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಕಾಯಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತಿ, ವಚೀದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ವಚೀಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತಿ, ಮನೋದುಚ್ಚರಿತಂ ಪಹಾಯ ಮನೋಸುಚರಿತಂ ಭಾವೇತಿ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾನಿ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ತೀಣಿ ಸುಚರಿತಾನಿ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾನಿ ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ಚ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ? ಇಧ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖು ಕಾಯೇ ಕಾಯಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ; ವೇದನಾಸು…ಪೇ… ಧಮ್ಮೇಸು ಧಮ್ಮಾನುಪಸ್ಸೀ ವಿಹರತಿ ಆತಾಪೀ ಸಮ್ಪಜಾನೋ ಸತಿಮಾ, ವಿನೇಯ್ಯ ಲೋಕೇ ಅಭಿಜ್ಝಾದೋಮನಸ್ಸಂ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಚತ್ತಾರೋ ಸತಿಪಟ್ಠಾನಾ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ.

‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ಚ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತಿ? ಇಧ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾ ಖೋ, ಕುಣ್ಡಲಿಯ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ವಿಜ್ಜಾವಿಮುತ್ತಿಂ ಪರಿಪೂರೇನ್ತೀ’’ತಿ.

ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಕುಣ್ಡಲಿಯೋ ಪರಿಬ್ಬಾಜಕೋ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ, ಅಭಿಕ್ಕನ್ತಂ, ಭೋ ಗೋತಮ! ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭೋ ಗೋತಮ, ನಿಕ್ಕುಜ್ಜಿತಂ ವಾ ಉಕ್ಕುಜ್ಜೇಯ್ಯ, ಪಟಿಚ್ಛನ್ನಂ ವಾ ವಿವರೇಯ್ಯ, ಮೂಳ್ಹಸ್ಸ ವಾ ಮಗ್ಗಂ ಆಚಿಕ್ಖೇಯ್ಯ, ಅನ್ಧಕಾರೇ ವಾ ತೇಲಪಜ್ಜೋತಂ ಧಾರೇಯ್ಯ, ಚಕ್ಖುಮನ್ತೋ ರೂಪಾನಿ ದಕ್ಖನ್ತೀತಿ; ಏವಮೇವ ಭೋತಾ ಗೋತಮೇನ ಅನೇಕಪರಿಯಾಯೇನ ಧಮ್ಮೋ ಪಕಾಸಿತೋ. ಏಸಾಹಂ ಭವನ್ತಂ ಗೋತಮಂ ಸರಣಂ ಗಚ್ಛಾಮಿ ಧಮ್ಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖುಸಙ್ಘಞ್ಚ. ಉಪಾಸಕಂ ಮಂ ಭವಂ ಗೋತಮೋ ಧಾರೇತು ಅಜ್ಜತಗ್ಗೇ ಪಾಣುಪೇತಂ ಸರಣಂ ಗತ’’ನ್ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಕೂಟಾಗಾರಸುತ್ತಂ

೧೮೮. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಕೂಟಾಗಾರಸ್ಸ ಯಾ ಕಾಚಿ ಗೋಪಾನಸಿಯೋ, ಸಬ್ಬಾ ತಾ ಕೂಟನಿನ್ನಾ ಕೂಟಪೋಣಾ ಕೂಟಪಬ್ಭಾರಾ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇನ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋನ್ತೋ ನಿಬ್ಬಾನನಿನ್ನೋ ಹೋತಿ ನಿಬ್ಬಾನಪೋಣೋ ನಿಬ್ಬಾನಪಬ್ಭಾರೋ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಉಪವಾನಸುತ್ತಂ

೧೮೯. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಉಪವಾನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಚ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಕೋಸಮ್ಬಿಯಂ ವಿಹರನ್ತಿ ಘೋಸಿತಾರಾಮೇ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಉಪವಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಆಯಸ್ಮತಾ ಉಪವಾನೇನ ಸದ್ಧಿಂ ಸಮ್ಮೋದಿ. ಸಮ್ಮೋದನೀಯಂ ಕಥಂ ಸಾರಣೀಯಂ ವೀತಿಸಾರೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಸಾರಿಪುತ್ತೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಉಪವಾನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಜಾನೇಯ್ಯ ನು ಖೋ, ಆವುಸೋ ಉಪವಾನ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾ ಏವಂ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ ಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’’ತಿ? ‘‘ಜಾನೇಯ್ಯ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ‘ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾ ಏವಂ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ ಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’’ತಿ.

‘‘ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಬ್ಭಮಾನೋ ಪಜಾನಾತಿ ‘ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮೇ ಸುವಿಮುತ್ತಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಮೇ ಸುಸಮೂಹತಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ಮೇ ಸುಪ್ಪಟಿವಿನೀತಂ, ಆರದ್ಧಞ್ಚ ಮೇ ವೀರಿಯಂ, ಅಟ್ಠಿಂಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕರೋಮಿ, ನೋ ಚ ಲೀನ’ನ್ತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಆವುಸೋ, ಭಿಕ್ಖು ಆರಬ್ಭಮಾನೋ ಪಜಾನಾತಿ ‘ಚಿತ್ತಞ್ಚ ಮೇ ಸುವಿಮುತ್ತಂ, ಥಿನಮಿದ್ಧಞ್ಚ ಮೇ ಸುಸಮೂಹತಂ, ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಞ್ಚ ಮೇ ಸುಪ್ಪಟಿವಿನೀತಂ, ಆರದ್ಧಞ್ಚ ಮೇ ವೀರಿಯಂ, ಅಟ್ಠಿಂಕತ್ವಾ ಮನಸಿ ಕರೋಮಿ, ನೋ ಚ ಲೀನ’ನ್ತಿ. ಏವಂ ಖೋ, ಆವುಸೋ ಸಾರಿಪುತ್ತ, ಭಿಕ್ಖು ಜಾನೇಯ್ಯ ‘ಪಚ್ಚತ್ತಂ ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಾ ಏವಂ ಸುಸಮಾರದ್ಧಾ ಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಫಾಸುವಿಹಾರಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಉಪ್ಪನ್ನಸುತ್ತಂ

೧೯೦. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞತ್ರ ತಥಾಗತಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವಾ ಅರಹತೋ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಉಪ್ಪನ್ನಸುತ್ತಂ

೧೯೧. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸುಗತವಿನಯಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ, ನಾಞ್ಞತ್ರ ಸುಗತವಿನಯಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಪಬ್ಬತವಗ್ಗೋ ಪಠಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಹಿಮವನ್ತಂ ಕಾಯಂ ಸೀಲಂ, ವತ್ಥಂ ಭಿಕ್ಖು ಚ ಕುಣ್ಡಲಿ;

ಕೂಟಞ್ಚ ಉಪವಾನಞ್ಚ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಅಪರೇ ದುವೇತಿ.

೨. ಗಿಲಾನವಗ್ಗೋ

೧. ಪಾಣಸುತ್ತಂ

೧೯೨. ‘‘ಸೇಯ್ಯಥಾಪಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೇ ಕೇಚಿ ಪಾಣಾ ಚತ್ತಾರೋ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ – ಕಾಲೇನ ಗಮನಂ, ಕಾಲೇನ ಠಾನಂ, ಕಾಲೇನ ನಿಸಜ್ಜಂ, ಕಾಲೇನ ಸೇಯ್ಯಂ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಪಥವಿಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಪಥವಿಯಂ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಏವಮೇತೇ ಚತ್ತಾರೋ ಇರಿಯಾಪಥೇ ಕಪ್ಪೇನ್ತಿ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸೀಲಂ ನಿಸ್ಸಾಯ ಸೀಲೇ ಪತಿಟ್ಠಾಯ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಠಮಸೂರಿಯೂಪಮಸುತ್ತಂ

೧೯೩. ‘‘ಸೂರಿಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯತೋ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಅರುಣುಗ್ಗಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತತಾ. ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಕಲ್ಯಾಣಮಿತ್ತೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ದುತಿಯಸೂರಿಯೂಪಮಸುತ್ತಂ

೧೯೪. ‘‘ಸೂರಿಯಸ್ಸ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಉದಯತೋ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಅರುಣುಗ್ಗಂ; ಏವಮೇವ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಸತ್ತನ್ನಂ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾನಂ ಉಪ್ಪಾದಾಯ ಏತಂ ಪುಬ್ಬಙ್ಗಮಂ ಏತಂ ಪುಬ್ಬನಿಮಿತ್ತಂ, ಯದಿದಂ – ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರೋ. ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ.

‘‘ಕಥಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತಿ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸಮ್ಪನ್ನೋ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರೋತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಗಿಲಾನಸುತ್ತಂ

೧೯೫. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಪಿಪ್ಪಲಿಗುಹಾಯಂ [ವಿಪ್ಫಲಿಗುಹಾಯಂ (ಸೀ.)] ವಿಹರತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ, ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಕಸ್ಸಪ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಕಸ್ಸಪ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ, ಭಗವಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ; ತಗ್ಘ, ಸುಗತ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿ. ವುಟ್ಠಹಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಕಸ್ಸಪೋ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ. ತಥಾಪಹೀನೋ ಚಾಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಕಸ್ಸಪಸ್ಸ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಗಿಲಾನಸುತ್ತಂ

೧೯೬. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಗಿಜ್ಝಕೂಟೇ ಪಬ್ಬತೇ ವಿಹರತಿ ಆಬಾಧಿಕೋ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಭಗವಾ ಸಾಯನ್ಹಸಮಯಂ ಪಟಿಸಲ್ಲಾನಾ ವುಟ್ಠಿತೋ ಯೇನಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಪಞ್ಞತ್ತೇ ಆಸನೇ ನಿಸೀದಿ. ನಿಸಜ್ಜ ಖೋ ಭಗವಾ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಕಚ್ಚಿ ತೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಖಮನೀಯಂ ಕಚ್ಚಿ ಯಾಪನೀಯಂ? ಕಚ್ಚಿ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಪಟಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಅಭಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ? ‘‘ನ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಖಮನೀಯಂ, ನ ಯಾಪನೀಯಂ. ಬಾಳ್ಹಾ ಮೇ ದುಕ್ಖಾ ವೇದನಾ ಅಭಿಕ್ಕಮನ್ತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮನ್ತಿ; ಅಭಿಕ್ಕಮೋಸಾನಂ ಪಞ್ಞಾಯತಿ, ನೋ ಪಟಿಕ್ಕಮೋ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಮಯಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ, ಭಗವಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ; ತಗ್ಘ, ಸುಗತ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದಿ. ವುಟ್ಠಹಿ ಚಾಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನೋ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ. ತಥಾಪಹೀನೋ ಚಾಯಸ್ಮತೋ ಮಹಾಮೋಗ್ಗಲ್ಲಾನಸ್ಸ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ತತಿಯಗಿಲಾನಸುತ್ತಂ

೧೯೭. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತೇನ ಖೋ ಪನ ಸಮಯೇನ ಭಗವಾ ಆಬಾಧಿಕೋ ಹೋತಿ ದುಕ್ಖಿತೋ ಬಾಳ್ಹಗಿಲಾನೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಮಹಾಚುನ್ದೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಆಯಸ್ಮನ್ತಂ ಮಹಾಚುನ್ದಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಪಟಿಭನ್ತು ತಂ, ಚುನ್ದ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ.

‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಗವತಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೋ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಇಮೇ ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಗವತಾ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ‘‘ತಗ್ಘ, ಚುನ್ದ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ; ತಗ್ಘ, ಚುನ್ದ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ.

ಇದಮವೋಚಾಯಸ್ಮಾ ಚುನ್ದೋ. ಸಮನುಞ್ಞೋ ಸತ್ಥಾ ಅಹೋಸಿ. ವುಟ್ಠಹಿ ಚ ಭಗವಾ ತಮ್ಹಾ ಆಬಾಧಾ. ತಥಾಪಹೀನೋ ಚ ಭಗವತೋ ಸೋ ಆಬಾಧೋ ಅಹೋಸೀತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಪಾರಙ್ಗಮಸುತ್ತಂ

೧೯೮. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅಪಾರಾ ಪಾರಂ ಗಮನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ.

‘‘ಅಪ್ಪಕಾ ತೇ ಮನುಸ್ಸೇಸು, ಯೇ ಜನಾ ಪಾರಗಾಮಿನೋ;

ಅಥಾಯಂ ಇತರಾ ಪಜಾ, ತೀರಮೇವಾನುಧಾವತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಸಮ್ಮದಕ್ಖಾತೇ, ಧಮ್ಮೇ ಧಮ್ಮಾನುವತ್ತಿನೋ;

ತೇ ಜನಾ ಪಾರಮೇಸ್ಸನ್ತಿ, ಮಚ್ಚುಧೇಯ್ಯಂ ಸುದುತ್ತರಂ.

‘‘ಕಣ್ಹಂ ಧಮ್ಮಂ ವಿಪ್ಪಹಾಯ, ಸುಕ್ಕಂ ಭಾವೇಥ ಪಣ್ಡಿತೋ;

ಓಕಾ ಅನೋಕಮಾಗಮ್ಮ, ವಿವೇಕೇ ಯತ್ಥ ದೂರಮಂ.

‘‘ತತ್ರಾಭಿರತಿಮಿಚ್ಛೇಯ್ಯ, ಹಿತ್ವಾ ಕಾಮೇ ಅಕಿಞ್ಚನೋ;

ಪರಿಯೋದಪೇಯ್ಯ ಅತ್ತಾನಂ, ಚಿತ್ತಕ್ಲೇಸೇಹಿ ಪಣ್ಡಿತೋ.

‘‘ಯೇಸಂ ಸಮ್ಬೋಧಿಯಙ್ಗೇಸು, ಸಮ್ಮಾ ಚಿತ್ತಂ ಸುಭಾವಿತಂ;

ಆದಾನಪ್ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೇ, ಅನುಪಾದಾಯ ಯೇ ರತಾ;

ಖೀಣಾಸವಾ ಜುತಿಮನ್ತೋ, ತೇ ಲೋಕೇ ಪರಿನಿಬ್ಬುತಾ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ;

೮. ವಿರದ್ಧಸುತ್ತಂ

೧೯೯. ‘‘ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ವಿರದ್ಧಾ, ವಿರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ. ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆರದ್ಧಾ, ಆರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ವಿರದ್ಧಾ, ವಿರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ. ಯೇಸಂ ಕೇಸಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇ ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಆರದ್ಧಾ, ಆರದ್ಧೋ ತೇಸಂ ಅರಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಗಾಮೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಅರಿಯಸುತ್ತಂ

೨೦೦. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನೀಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಅರಿಯಾ ನಿಯ್ಯಾನಿಕಾ ನೀಯನ್ತಿ ತಕ್ಕರಸ್ಸ ಸಮ್ಮಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ನಿಬ್ಬಿದಾಸುತ್ತಂ

೨೦೧. ‘‘ಸತ್ತಿಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಭಾವಿತಾ ಬಹುಲೀಕತಾ ಏಕನ್ತನಿಬ್ಬಿದಾಯ ವಿರಾಗಾಯ ನಿರೋಧಾಯ ಉಪಸಮಾಯ ಅಭಿಞ್ಞಾಯ ಸಮ್ಬೋಧಾಯ ನಿಬ್ಬಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಗಿಲಾನವಗ್ಗೋ ದುತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಪಾಣಾ ಸೂರಿಯೂಪಮಾ ದ್ವೇ, ಗಿಲಾನಾ ಅಪರೇ ತಯೋ;

ಪಾರಙ್ಗಾಮೀ ವಿರದ್ಧೋ ಚ, ಅರಿಯೋ ನಿಬ್ಬಿದಾಯ ಚಾತಿ.

೩. ಉದಾಯಿವಗ್ಗೋ

೧. ಬೋಧಾಯಸುತ್ತಂ

೨೦೨. ಅಥ ಖೋ ಅಞ್ಞತರೋ ಭಿಕ್ಖು ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಸೋ ಭಿಕ್ಖು ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ, ಭನ್ತೇ, ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಕಿತ್ತಾವತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ? ‘‘‘ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಮಾ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾತಿ ವುಚ್ಚನ್ತಿ. ಇಧ, ಭಿಕ್ಖು, ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ‘ಬೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’ತಿ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖು, ತಸ್ಮಾ ‘ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’ತಿ ವುಚ್ಚನ್ತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಬೋಜ್ಝಙ್ಗದೇಸನಾಸುತ್ತಂ

೨೦೩. ‘‘ಸತ್ತ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ; ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಠಾನಿಯಸುತ್ತಂ

೨೦೪. ‘‘ಕಾಮರಾಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, [ಕಾಮರಾಗಟ್ಠಾನೀಯಾನಂ (ಸೀ.)] ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಬ್ಯಾಪಾದಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ಥಿನಮಿದ್ಧಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯಂ ಸಂವತ್ತತಿ. ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ. ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ.

‘‘ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಟ್ಠಾನಿಯಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾನಂ ಮನಸಿಕಾರಬಹುಲೀಕಾರಾ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಅಯೋನಿಸೋಮನಸಿಕಾರಸುತ್ತಂ

೨೦೫. ‘‘ಅಯೋನಿಸೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಭಿಯ್ಯೋಭಾವಾಯ ವೇಪುಲ್ಲಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ…ಪೇ… ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ನಿರುಜ್ಝತಿ.

ಯೋನಿಸೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನಸಿಕರೋತೋ ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಕಾಮಚ್ಛನ್ದೋ ಪಹೀಯತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಬ್ಯಾಪಾದೋ ಪಹೀಯತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಥಿನಮಿದ್ಧಂ ಪಹೀಯತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಞ್ಚೇವ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಞ್ಚ ಉದ್ಧಚ್ಚಕುಕ್ಕುಚ್ಚಂ ಪಹೀಯತಿ; ಅನುಪ್ಪನ್ನಾ ಚೇವ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ನುಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನಾ ಚ ವಿಚಿಕಿಚ್ಛಾ ಪಹೀಯತಿ.

‘‘ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತಿ…ಪೇ… ಅನುಪ್ಪನ್ನೋ ಚೇವ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ, ಉಪ್ಪನ್ನೋ ಚ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಭಾವನಾಪಾರಿಪೂರಿಂ ಗಚ್ಛತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಪರಿಹಾನಿಯಸುತ್ತಂ

೨೦೬. ‘‘ಸತ್ತ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಪರಿಹಾನಿಯೇ ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ; ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಅಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ? ಯದಿದಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ – ಇಮೇ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಅಪರಿಹಾನಿಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ತಣ್ಹಕ್ಖಯಸುತ್ತಂ

೨೦೭. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಯಾ ಪಟಿಪದಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಂ ಮಗ್ಗಂ ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಭಾವೇಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಕತಮಾ ಚ ಪಟಿಪದಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಯದಿದಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ, ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ತಣ್ಹಕ್ಖಯಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಉದಾಯಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ [ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಝಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಪೀ.)]. ತಸ್ಸ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ತಣ್ಹಾ ಪಹೀಯತಿ. ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಹೀಯತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಂ ಪಹೀಯತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ. ತಸ್ಸ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವಯತೋ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ ತಣ್ಹಾ ಪಹೀಯತಿ ತಣ್ಹಾಯ ಪಹಾನಾ ಕಮ್ಮಂ ಪಹೀಯತಿ. ಕಮ್ಮಸ್ಸ ಪಹಾನಾ ದುಕ್ಖಂ ಪಹೀಯತಿ. ಇತಿ ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ತಣ್ಹಕ್ಖಯಾ ಕಮ್ಮಕ್ಖಯೋ, ಕಮ್ಮಕ್ಖಯಾ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯೋ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಸುತ್ತಂ

೨೦೮. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಯಾ ಪಟಿಪದಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ತಂ ಮಗ್ಗಂ ತಂ ಪಟಿಪದಂ ಭಾವೇಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗೋ ಕತಮಾ ಚ ಪಟಿಪದಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ? ಯದಿದಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ. ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ, ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ತಣ್ಹಾನಿರೋಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಸುತ್ತಂ

೨೦೯. ‘‘ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಗ್ಗಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ; ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಬ್ಬೇಧಭಾಗಿಯೋ ಮಗ್ಗೋ? ಯದಿದಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ’’ತಿ. ಏವಂ ವುತ್ತೇ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ – ‘‘ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ನು ಖೋ, ಭನ್ತೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಉದಾಯಿ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ. ಸೋ ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ; ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ದೋಸಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ; ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ ವಿಪುಲಂ ಮಹಗ್ಗತಂ ಅಪ್ಪಮಾಣಂ ಅಬ್ಯಾಪಜ್ಜಂ. ಸೋ ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವಿತೇನ ಚಿತ್ತೇನ ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಲೋಭಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ; ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ದೋಸಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ; ಅನಿಬ್ಬಿದ್ಧಪುಬ್ಬಂ ಅಪ್ಪದಾಲಿತಪುಬ್ಬಂ ಮೋಹಕ್ಖನ್ಧಂ ನಿಬ್ಬಿಜ್ಝತಿ ಪದಾಲೇತಿ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾ ಖೋ, ಉದಾಯಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ನಿಬ್ಬೇಧಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಏಕಧಮ್ಮಸುತ್ತಂ

೨೧೦. ‘‘ನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಞ್ಞಂ ಏಕಧಮ್ಮಮ್ಪಿ ಸಮನುಪಸ್ಸಾಮಿ, ಯೋ ಏವಂ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ಸಂಯೋಜನೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತತಿ, ಯಥಯಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ. ಕತಮೇ ಸತ್ತ? ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ. ಕಥಂ ಭಾವಿತಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಕಥಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸಂಯೋಜನೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ?

‘‘ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಂ ಭಾವೇತಿ ವಿವೇಕನಿಸ್ಸಿತಂ ವಿರಾಗನಿಸ್ಸಿತಂ ನಿರೋಧನಿಸ್ಸಿತಂ ವೋಸ್ಸಗ್ಗಪರಿಣಾಮಿಂ. ಏವಂ ಭಾವಿತಾ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗಾ ಏವಂ ಬಹುಲೀಕತಾ ಸಂಯೋಜನೀಯಾನಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಪಹಾನಾಯ ಸಂವತ್ತನ್ತಿ.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನೀಯೋ ಧಮ್ಮೋ. ಏತ್ಥೇತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸಂಯೋಜನವಿನಿಬನ್ಧಾ ಅಜ್ಝೋಸಾನಾ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಸಂಯೋಜನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ಏತ್ಥೇತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸಂಯೋಜನವಿನಿಬನ್ಧಾ ಅಜ್ಝೋಸಾನಾ…ಪೇ… ಮನೋ ಸಂಯೋಜನೀಯೋ ಧಮ್ಮೋ. ಏತ್ಥೇತೇ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸಂಯೋಜನವಿನಿಬನ್ಧಾ ಅಜ್ಝೋಸಾನಾ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಂಯೋಜನೀಯಾ ಧಮ್ಮಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಉದಾಯಿಸುತ್ತಂ

೨೧೧. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಸುಮ್ಭೇಸು ವಿಹರತಿ ಸೇತಕಂ ನಾಮ ಸುಮ್ಭಾನಂ ನಿಗಮೋ. ಅಥ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ…ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನೋ ಖೋ ಆಯಸ್ಮಾ ಉದಾಯೀ ಭಗವನ್ತಂ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಅಚ್ಛರಿಯಂ, ಭನ್ತೇ, ಅಬ್ಭುತಂ, ಭನ್ತೇ! ಯಾವ ಬಹುಕತಞ್ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಭಗವತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವೋ ಚ ಹಿರೀ ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ. ಅಹಞ್ಹಿ, ಭನ್ತೇ, ಪುಬ್ಬೇ ಅಗಾರಿಕಭೂತೋ ಸಮಾನೋ ಅಬಹುಕತೋ ಅಹೋಸಿಂ ಧಮ್ಮೇನ [ಧಮ್ಮೇ (?)] ಅಬಹುಕತೋ ಸಙ್ಘೇನ. ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ ಭಗವತಿ ಪೇಮಞ್ಚ ಗಾರವಞ್ಚ ಹಿರಿಞ್ಚ ಓತ್ತಪ್ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಪಸ್ಸಮಾನೋ ಅಗಾರಸ್ಮಾ ಅನಗಾರಿಯಂ ಪಬ್ಬಜಿತೋ. ತಸ್ಸ ಮೇ ಭಗವಾ ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸಿ – ‘ಇತಿ ರೂಪಂ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ; ಇತಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಇತಿ ಸಞ್ಞಾ… ಇತಿ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಸಮುದಯೋ, ಇತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’ತಿ.

‘‘ಸೋ ಖ್ವಾಹಂ, ಭನ್ತೇ, ಸುಞ್ಞಾಗಾರಗತೋ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಉಕ್ಕುಜ್ಜಾವಕುಜ್ಜಂ ಸಮ್ಪರಿವತ್ತೇನ್ತೋ ‘ಇದಂ ದುಕ್ಖ’ನ್ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖಸಮುದಯೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧೋ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ‘ಅಯಂ ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ಧಮ್ಮೋ ಚ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಅಭಿಸಮಿತೋ, ಮಗ್ಗೋ ಚ ಮೇ ಪಟಿಲದ್ಧೋ; ಯೋ ಮೇ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ ಯಥಾಹಂ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ.

‘‘ಸತಿಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಯೋ ಮೇ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ ಯಥಾಹಂ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ…ಪೇ… ಉಪೇಕ್ಖಾಸಮ್ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಯೋ ಮೇ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ ಯಥಾಹಂ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಿಸ್ಸಾಮಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಮೇ, ಭನ್ತೇ, ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಯೋ ಮೇ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ ಯಥಾಹಂ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಿಸ್ಸಾಮೀ’’ತಿ.

‘‘ಸಾಧು ಸಾಧು, ಉದಾಯಿ! ಏಸೋ ಹಿ ತೇ, ಉದಾಯಿ, ಮಗ್ಗೋ ಪಟಿಲದ್ಧೋ, ಯೋ ತೇ ಭಾವಿತೋ ಬಹುಲೀಕತೋ ತಥಾ ತಥಾ ವಿಹರನ್ತಂ ತಥತ್ತಾಯ ಉಪನೇಸ್ಸತಿ ಯಥಾ ತ್ವಂ – ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಿಸ್ಸಸೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಉದಾಯಿವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಬೋಧಾಯ ದೇಸನಾ ಠಾನಾ, ಅಯೋನಿಸೋ ಚಾಪರಿಹಾನೀ;

ಖಯೋ ನಿರೋಧೋ ನಿಬ್ಬೇಧೋ, ಏಕಧಮ್ಮೋ ಉದಾಯಿನಾತಿ.

೪. ನೀವರಣವಗ್ಗೋ

೧. ಪಠಮಕುಸಲಸುತ್ತಂ

೨೧೨. ‘‘ಯೇ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಾ ಕುಸಲಾ ಕುಸಲಭಾಗಿಯಾ ಕುಸಲಪಕ್ಖಿಕಾ, ಸಬ್ಬೇ ತೇ ಅಪ್ಪಮಾದಮೂಲಕಾ ಅಪ್ಪಮಾದಸಮೋಸರಣಾ; ಅಪ್ಪಮಾದೋ ತೇಸಂ ಧಮ್ಮಾನಂ ಅಗ್ಗಮಕ್ಖಾಯತಿ. ಅಪ್ಪಮತ್ತಸ್ಸೇತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಪಾಟಿಕಙ್ಖಂ – ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಭಾವೇಸ್ಸತಿ, ಸತ್ತ ಬೋಜ್ಝಙ್ಗೇ ಬಹುಲೀಕರಿಸ್ಸತಿ.