೩. ಸಬ್ಬವಗ್ಗೋ

೧. ಸಬ್ಬಸುತ್ತಂ

೨೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ? ಚಕ್ಖುಞ್ಚೇವ ರೂಪಾ ಚ, ಸೋತಞ್ಚ [ಸೋತಞ್ಚೇವ (?) ಏವಮಿತರಯುಗಲೇಸುಪಿ] ಸದ್ದಾ ಚ, ಘಾನಞ್ಚ ಗನ್ಧಾ ಚ, ಜಿವ್ಹಾ ಚ ರಸಾ ಚ, ಕಾಯೋ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ ಚ, ಮನೋ ಚ ಧಮ್ಮಾ ಚ – ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ. ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏವಂ ವದೇಯ್ಯ – ‘ಅಹಮೇತಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಚ್ಚಕ್ಖಾಯ ಅಞ್ಞಂ ಸಬ್ಬಂ ಪಞ್ಞಾಪೇಸ್ಸಾಮೀ’ತಿ, ತಸ್ಸ ವಾಚಾವತ್ಥುಕಮೇವಸ್ಸ [ವಾಚಾವತ್ಥುರೇವಸ್ಸ (ಸೀ. ಪೀ.), ವಾಚಾವತ್ಥುದೇವಸ್ಸ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]; ಪುಟ್ಠೋ ಚ ನ ಸಮ್ಪಾಯೇಯ್ಯ, ಉತ್ತರಿಞ್ಚ ವಿಘಾತಂ ಆಪಜ್ಜೇಯ್ಯ. ತಂ ಕಿಸ್ಸ ಹೇತು? ಯಥಾ ತಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಸಯಸ್ಮಿ’’ನ್ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಹಾನಸುತ್ತಂ

೨೪. ‘‘ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ [ಸಬ್ಬಂ ಪಹಾನಾಯ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ರೂಪಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಸೋತಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಘಾನಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಜಿವ್ಹಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ರಸಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ… ಮನೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಧಮ್ಮಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಪ್ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಭಿಞ್ಞಾಪರಿಞ್ಞಾಪಹಾನಸುತ್ತಂ

೨೫. ‘‘ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ರೂಪಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ರಸಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಕಾಯೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ… ಮನೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಧಮ್ಮಾ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾತಬ್ಬಂ. ಅಯಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞಾ ಪಹಾನಾಯ ಧಮ್ಮೋ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಪಠಮಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತಂ

೨೬. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರೂಪೇ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರಸೇ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಮನಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ.

‘‘ಸಬ್ಬಞ್ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಚಕ್ಖುಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರೂಪೇ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರಸೇ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಾಯಂ…ಪೇ… ಮನಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಧಮ್ಮೇ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ…ಪೇ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ದುತಿಯಅಪರಿಜಾನನಸುತ್ತಂ

೨೭. ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖು, ಯೇ ಚ ರೂಪಾ, ಯಞ್ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಯಾ ಚ ಜಿವ್ಹಾ, ಯೇ ಚ ರಸಾ, ಯಞ್ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಕಾಯೋ, ಯೇ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಮನೋ, ಯೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಯಞ್ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ.

‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ? ಯಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖು, ಯೇ ಚ ರೂಪಾ, ಯಞ್ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ…ಪೇ… ಯಾ ಚ ಜಿವ್ಹಾ, ಯೇ ಚ ರಸಾ, ಯಞ್ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಕಾಯೋ, ಯೇ ಚ ಫೋಟ್ಠಬ್ಬಾ, ಯಞ್ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಕಾಯವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ; ಯೋ ಚ ಮನೋ, ಯೇ ಚ ಧಮ್ಮಾ, ಯಞ್ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಯೇ ಚ ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣವಿಞ್ಞಾತಬ್ಬಾ ಧಮ್ಮಾ – ಇದಂ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಆದಿತ್ತಸುತ್ತಂ

೨೮. ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ಗಯಾಯಂ ವಿಹರತಿ ಗಯಾಸೀಸೇ ಸದ್ಧಿಂ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸೇನ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಆದಿತ್ತಂ? ಚಕ್ಖು [ಚಕ್ಖುಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದಿತ್ತಂ, ರೂಪಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಆದಿತ್ತಾ, ರಸಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಮನೋ ಆದಿತ್ತೋ, ಧಮ್ಮಾ ಆದಿತ್ತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಆದಿತ್ತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಆದಿತ್ತೋ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಆದಿತ್ತಂ. ಕೇನ ಆದಿತ್ತಂ? ‘ರಾಗಗ್ಗಿನಾ, ದೋಸಗ್ಗಿನಾ, ಮೋಹಗ್ಗಿನಾ ಆದಿತ್ತಂ, ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಆದಿತ್ತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ …ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಅತ್ತಮನಾ ತೇ ಭಿಕ್ಖೂ ಭಗವತೋ ಭಾಸಿತಂ ಅಭಿನನ್ದುಂ. ಇಮಸ್ಮಿಞ್ಚ ಪನ ವೇಯ್ಯಾಕರಣಸ್ಮಿಂ ಭಞ್ಞಮಾನೇ ತಸ್ಸ ಭಿಕ್ಖುಸಹಸ್ಸಸ್ಸ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ ಚಿತ್ತಾನಿ ವಿಮುಚ್ಚಿಂಸೂತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಅದ್ಧಭೂತಸುತ್ತಂ

೨೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ತತ್ರ ಖೋ ಭಗವಾ ಭಿಕ್ಖೂ ಆಮನ್ತೇಸಿ – ‘‘ಸಬ್ಬಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಭೂತಂ [ಅನ್ಧಭೂತಂ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)]. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ಚಕ್ಖು, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅದ್ಧಭೂತಂ, ರೂಪಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ರಸಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಕಾಯೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ…ಪೇ… ಮನೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಧಮ್ಮಾ ಅದ್ಧಭೂತಾ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅದ್ಧಭೂತಂ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಅದ್ಧಭೂತೋ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ಅದ್ಧಭೂತಂ. ಕೇನ ಅದ್ಧಭೂತಂ? ‘ಜಾತಿಯಾ ಜರಾಯ ಮರಣೇನ ಸೋಕೇಹಿ ಪರಿದೇವೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ದೋಮನಸ್ಸೇಹಿ ಉಪಾಯಾಸೇಹಿ ಅದ್ಧಭೂತ’ನ್ತಿ ವದಾಮಿ. ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ, ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ, ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ‘ವಿಮುತ್ತ’ಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ, ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಸುತ್ತಂ

೩೦. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ, ಸಾಧುಕಂ ಮನಸಿ ಕರೋಥ; ಭಾಸಿಸ್ಸಾಮೀತಿ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರೂಪೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರೂಪಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರಸೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ರಸಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಮನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಧಮ್ಮೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮೇಸು ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಧಮ್ಮಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸಬ್ಬಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಸಬ್ಬಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಅನುಪಾದಿಯಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಾರುಪ್ಪಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಪಠಮಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತಂ

೩೧. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಚಕ್ಖುಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರೂಪೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಯ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ರಸೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ…ಪೇ… ಮನಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನಸ್ಮಿಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನತೋ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಧಮ್ಮೇ ನ ಮಞ್ಞತಿ…ಪೇ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಂ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಯಞ್ಹಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮಞ್ಞತಿ, ಯಸ್ಮಿಂ ಮಞ್ಞತಿ, ಯತೋ ಮಞ್ಞತಿ, ಯಂ ಮೇತಿ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋ ತಂ ಹೋತಿ ಅಞ್ಞಥಾ. ಅಞ್ಞಥಾಭಾವೀ ಭವಸತ್ತೋ ಲೋಕೋ ಭವಮೇವಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯಾವತಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖನ್ಧಧಾತುಆಯತನಂ ತಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತತೋಪಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ, ತಂ ಮೇತಿ ನ ಮಞ್ಞತಿ. ಸೋ ಏವಂ ಅಮಞ್ಞಮಾನೋ ನ ಚ ಕಿಞ್ಚಿ ಲೋಕೇ ಉಪಾದಿಯತಿ. ಅನುಪಾದಿಯಂ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಸುತ್ತಂ

೩೨. ‘‘ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಂ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಾ ಚ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ?

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಚಕ್ಖುಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ರೂಪಾ…ಪೇ… ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ಜಿವ್ಹಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ….

‘‘ರಸಾ… ಜಿವ್ಹಾವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸೋ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’…ಪೇ… ಧಮ್ಮಾ… ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣಂ… ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೋ ನಿಚ್ಚೋ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ವಾತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚೋ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಮ್ಪಿ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ?

‘‘ದುಕ್ಖಂ ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ?

‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಚಕ್ಖುಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರೂಪೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಚಕ್ಖುಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ…ಪೇ… ಜಿವ್ಹಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ರಸೇಸುಪಿ…ಪೇ… ಯಮ್ಪಿದಂ ಜಿವ್ಹಾಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಮನಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಧಮ್ಮೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋವಿಞ್ಞಾಣೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸೇಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ಯಮ್ಪಿದಂ ಮನೋಸಮ್ಫಸ್ಸಪಚ್ಚಯಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ವೇದಯಿತಂ ಸುಖಂ ವಾ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ಅದುಕ್ಖಮಸುಖಂ ವಾ ತಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ; ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತಿ. ಅಯಂ ಖೋ ಸಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಬ್ಬಮಞ್ಞಿತಸಮುಗ್ಘಾತಸಪ್ಪಾಯಾ ಪಟಿಪದಾ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಸಬ್ಬವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಸಬ್ಬಞ್ಚ ದ್ವೇಪಿ ಪಹಾನಾ, ಪರಿಜಾನಾಪರೇ ದುವೇ;

ಆದಿತ್ತಂ ಅದ್ಧಭೂತಞ್ಚ, ಸಾರುಪ್ಪಾ ದ್ವೇ ಚ ಸಪ್ಪಾಯಾ;

ವಗ್ಗೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.