೧. ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತಂ

೪೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಅತ್ತದೀಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ. ಅತ್ತದೀಪಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರತಂ ಅತ್ತಸರಣಾನಂ ಅನಞ್ಞಸರಣಾನಂ, ಧಮ್ಮದೀಪಾನಂ ಧಮ್ಮಸರಣಾನಂ ಅನಞ್ಞಸರಣಾನಂ ಯೋನಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ, ಕಿಂಪಹೋತಿಕಾ’’ತಿ?

‘‘ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ, ಕಿಂಪಹೋತಿಕಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ತಂ ರೂಪಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ರೂಪವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ. ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವೇದನಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವೇದನಂ, ವೇದನಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ಸಾ ವೇದನಾ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ. ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ.

‘‘ರೂಪಸ್ಸ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ [ವಿಪರಿಣಾಮ ವಿರಾಗ ನಿರೋಧಂ (ಸೀ.)], ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ರೂಪಂ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವೇದನಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ವೇದನಾ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.