೫. ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗೋ

೧. ಅತ್ತದೀಪಸುತ್ತಂ

೪೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಅತ್ತದೀಪಾ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರಥ ಅತ್ತಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ, ಧಮ್ಮದೀಪಾ ಧಮ್ಮಸರಣಾ ಅನಞ್ಞಸರಣಾ. ಅತ್ತದೀಪಾನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಹರತಂ ಅತ್ತಸರಣಾನಂ ಅನಞ್ಞಸರಣಾನಂ, ಧಮ್ಮದೀಪಾನಂ ಧಮ್ಮಸರಣಾನಂ ಅನಞ್ಞಸರಣಾನಂ ಯೋನಿ ಉಪಪರಿಕ್ಖಿತಬ್ಬಾ. ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ, ಕಿಂಪಹೋತಿಕಾ’’ತಿ?

‘‘ಕಿಂಜಾತಿಕಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ, ಕಿಂಪಹೋತಿಕಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ತಂ ರೂಪಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ರೂಪವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ. ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವೇದನಾವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವೇದನಂ, ವೇದನಾಯ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ಸಾ ವೇದನಾ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ವೇದನಾವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ. ಸಞ್ಞಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ತಸ್ಸ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ವಿಪರಿಣಮತಿ, ಅಞ್ಞಥಾ ಚ ಹೋತಿ. ತಸ್ಸ ವಿಞ್ಞಾಣವಿಪರಿಣಾಮಞ್ಞಥಾಭಾವಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜನ್ತಿ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ.

‘‘ರೂಪಸ್ಸ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ [ವಿಪರಿಣಾಮ ವಿರಾಗ ನಿರೋಧಂ (ಸೀ.)], ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ರೂಪಂ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವೇದನಾಯ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ವೇದನಾ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಾ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ಸಙ್ಖಾರಾ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ತ್ವೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚತಂ ವಿದಿತ್ವಾ ವಿಪರಿಣಾಮಂ ವಿರಾಗಂ ನಿರೋಧಂ, ಪುಬ್ಬೇ ಚೇವ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಏತರಹಿ ಚ ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮನ್ತಿ, ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಯೇ ಸೋಕಪರಿದೇವದುಕ್ಖದೋಮನಸ್ಸುಪಾಯಾಸಾ ತೇ ಪಹೀಯನ್ತಿ. ತೇಸಂ ಪಹಾನಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ, ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಸುಖಂ ವಿಹರತಿ, ಸುಖವಿಹಾರೀ ಭಿಕ್ಖು ‘ತದಙ್ಗನಿಬ್ಬುತೋ’ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ಪಠಮಂ.

೨. ಪಟಿಪದಾಸುತ್ತಂ

೪೪. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಟಿಪದಂ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಞ್ಚ ಪಟಿಪದಂ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸಕ್ಕಾಯಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ. ಇತಿ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ ‘ದುಕ್ಖಸಮುದಯಗಾಮಿನೀ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’.

‘‘ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ಅರಿಯಾನಂ ದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಸುವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಸುವಿನೀತೋ, ನ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ನ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ನ ವೇದನಂ ಅತ್ತತೋ… ನ ಸಞ್ಞಂ… ನ ಸಙ್ಖಾರೇ… ನ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ನ ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ನ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ‘ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ, ಸಕ್ಕಾಯನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಪಟಿಪದಾ’ತಿ. ಇತಿ ಹಿದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವುಚ್ಚತಿ ‘ದುಕ್ಖನಿರೋಧಗಾಮಿನೀ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ’ತಿ. ಅಯಮೇವೇತ್ಥ ಅತ್ಥೋ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೪೫. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ. ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ… ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ. ರೂಪಧಾತುಯಾ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ, ವೇದನಾಧಾತುಯಾ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಾಧಾತುಯಾ… ಸಙ್ಖಾರಧಾತುಯಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಧಾತುಯಾ ಚೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖುನೋ ಚಿತ್ತಂ ವಿರತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಹೋತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ. ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತಂ. ಠಿತತ್ತಾ ಸನ್ತುಸಿತಂ [ಸನ್ತುಸ್ಸಿತಂ (ಕ. ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)]. ಸನ್ತುಸಿತತ್ತಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ದುತಿಯಅನಿಚ್ಚಸುತ್ತಂ

೪೬. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ. ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ… ಸಞ್ಞಾ ಅನಿಚ್ಚಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ. ಯದನಿಚ್ಚಂ ತಂ ದುಕ್ಖಂ; ಯಂ ದುಕ್ಖಂ ತದನತ್ತಾ; ಯದನತ್ತಾ ತಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ’’.

‘‘ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ಪಸ್ಸತೋ ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಪುಬ್ಬನ್ತಾನುದಿಟ್ಠೀನಂ ಅಸತಿ, ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠಿಯೋ ನ ಹೋನ್ತಿ. ಅಪರನ್ತಾನುದಿಟ್ಠೀನಂ ಅಸತಿ, ಥಾಮಸೋ [ಥಾಮಸಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.)] ಪರಾಮಾಸೋ ನ ಹೋತಿ. ಥಾಮಸೇ [ಥಾಮಸಾ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ.), ಥಾಮಸೋ (ಕ.)] ಪರಾಮಾಸೇ ಅಸತಿ ರೂಪಸ್ಮಿಂ… ವೇದನಾಯ … ಸಞ್ಞಾಯ… ಸಙ್ಖಾರೇಸು… ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಚಿತ್ತಂ ವಿರಜ್ಜತಿ ವಿಮುಚ್ಚತಿ ಅನುಪಾದಾಯ ಆಸವೇಹಿ. ವಿಮುತ್ತತ್ತಾ ಠಿತಂ. ಠಿತತ್ತಾ ಸನ್ತುಸಿತಂ. ಸನ್ತುಸಿತತ್ತಾ ನ ಪರಿತಸ್ಸತಿ. ಅಪರಿತಸ್ಸಂ ಪಚ್ಚತ್ತಞ್ಞೇವ ಪರಿನಿಬ್ಬಾಯತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಸಮನುಪಸ್ಸನಾಸುತ್ತಂ

೪೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನೇಕವಿಹಿತಂ ಅತ್ತಾನಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಮಾನಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಸಬ್ಬೇತೇ ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ, ಏತೇಸಂ ವಾ ಅಞ್ಞತರಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ಇಧ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸುತವಾ ಪುಥುಜ್ಜನೋ ಅರಿಯಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಅರಿಯಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಅರಿಯಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ, ಸಪ್ಪುರಿಸಾನಂ ಅದಸ್ಸಾವೀ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮಸ್ಸ ಅಕೋವಿದೋ ಸಪ್ಪುರಿಸಧಮ್ಮೇ ಅವಿನೀತೋ ರೂಪಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ರೂಪವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ರೂಪಂ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ. ವೇದನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತ್ತತೋ ಸಮನುಪಸ್ಸತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣವನ್ತಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ; ಅತ್ತನಿ ವಾ ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ವಾ ಅತ್ತಾನಂ’’.

‘‘ಇತಿ ಅಯಞ್ಚೇವ ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ‘ಅಸ್ಮೀ’ತಿ ಚಸ್ಸ ಅವಿಗತಂ [ಅಧಿಗತಂ (ಬಹೂಸು)] ಹೋತಿ. ‘ಅಸ್ಮೀ’ತಿ ಖೋ ಪನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅವಿಗತೇ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಇನ್ದ್ರಿಯಾನಂ ಅವಕ್ಕನ್ತಿ ಹೋತಿ – ಚಕ್ಖುನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಸೋತಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಘಾನಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಜಿವ್ಹಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ ಕಾಯಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಸ. ಅತ್ಥಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಮನೋ, ಅತ್ಥಿ ಧಮ್ಮಾ, ಅತ್ಥಿ ಅವಿಜ್ಜಾಧಾತು. ಅವಿಜ್ಜಾಸಮ್ಫಸ್ಸಜೇನ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದಯಿತೇನ ಫುಟ್ಠಸ್ಸ ಅಸ್ಸುತವತೋ ಪುಥುಜ್ಜನಸ್ಸ ‘ಅಸ್ಮೀ’ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ನ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ರೂಪೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ಅರೂಪೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ಸಞ್ಞೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ಅಸಞ್ಞೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ; ‘ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ಹೋತಿ’’.

‘‘ತಿಟ್ಠನ್ತೇವ ಖೋ [ತಿಟ್ಠನ್ತಿ ಖೋ ಪನ (ಸೀ. ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಪೀ.)], ಭಿಕ್ಖವೇ, ತತ್ಥೇವ [ತಥೇವ (ಕತ್ಥಚಿ)] ಪಞ್ಚಿನ್ದ್ರಿಯಾನಿ. ಅಥೇತ್ಥ ಸುತವತೋ ಅರಿಯಸಾವಕಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾ ಪಹೀಯತಿ, ವಿಜ್ಜಾ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ. ತಸ್ಸ ಅವಿಜ್ಜಾವಿರಾಗಾ ವಿಜ್ಜುಪ್ಪಾದಾ ‘ಅಸ್ಮೀ’ತಿಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ; ‘ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತಿ; ‘ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ… ‘ನ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿ… ರೂಪೀ… ಅರೂಪೀ … ಸಞ್ಞೀ… ಅಸಞ್ಞೀ… ‘ನೇವಸಞ್ಞೀನಾಸಞ್ಞೀ ಭವಿಸ್ಸ’ನ್ತಿಪಿಸ್ಸ ನ ಹೋತೀ’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ಖನ್ಧಸುತ್ತಂ

೪೮. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಪಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಖನ್ಧೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೇ ಚ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ರೂಪಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ… ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಾ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಾ ವಾ ಸುಖುಮಾ ವಾ…ಪೇ… ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಖಾರಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಞ್ಞಾಣಕ್ಖನ್ಧೋ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ’’.

‘‘ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ? ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಸಾಸವಂ ಉಪಾದಾನಿಯಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ರೂಪುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ…ಪೇ… ಯಾ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಸಾಸವಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವೇದನುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ…ಪೇ… ಯಾ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಸಾಸವಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಞ್ಞುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ…ಪೇ… ಸಾಸವಾ ಉಪಾದಾನಿಯಾ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ಸಙ್ಖಾರುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ…ಪೇ… ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ ಸಾಸವಂ ಉಪಾದಾನಿಯಂ, ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ ವಿಞ್ಞಾಣುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ಸೋಣಸುತ್ತಂ

೪೯. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಅಥ ಖೋ ಸೋಣೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ …ಪೇ… ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಸೋಣಂ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೇನ ರೂಪೇನ ದುಕ್ಖೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಾ? ಅನಿಚ್ಚಾಯ ವೇದನಾಯ ದುಕ್ಖಾಯ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾಯ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಾ? ಅನಿಚ್ಚಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ… ಅನಿಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ದುಕ್ಖೇಹಿ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇಹಿ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಾ? ಅನಿಚ್ಚೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿ ವಾ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ಅದಸ್ಸನಾ?

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚಿ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚೇನ ರೂಪೇನ ದುಕ್ಖೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾ? ಅನಿಚ್ಚಾಯ ವೇದನಾಯ… ಅನಿಚ್ಚಾಯ ಸಞ್ಞಾಯ… ಅನಿಚ್ಚೇಹಿ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ… ಅನಿಚ್ಚೇನ ವಿಞ್ಞಾಣೇನ ದುಕ್ಖೇನ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮೇನ ‘ಸೇಯ್ಯೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಸದಿಸೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ‘ಹೀನೋಹಮಸ್ಮೀ’ತಿಪಿ ನ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತಿ; ಕಿಮಞ್ಞತ್ರ ಯಥಾಭೂತಸ್ಸ ದಸ್ಸನಾ?

‘‘ತಂ ಕಿಂ ಮಞ್ಞಸಿ, ಸೋಣ, ರೂಪಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ವೇದನಾ ನಿಚ್ಚಾ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಾ, ಭನ್ತೇ’’… ‘‘ಸಞ್ಞಾ… ಸಙ್ಖಾರಾ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಿಚ್ಚಂ ವಾ ಅನಿಚ್ಚಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ಅನಿಚ್ಚಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಾ ತಂ ಸುಖಂ ವಾ’’ತಿ? ‘‘ದುಕ್ಖಂ, ಭನ್ತೇ’’. ‘‘ಯಂ ಪನಾನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ ಕಲ್ಲಂ ನು ತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಿತುಂ – ‘ಏತಂ ಮಮ, ಏಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ಏಸೋ ಮೇ ಅತ್ತಾ’’’ತಿ? ‘‘ನೋ ಹೇತಂ, ಭನ್ತೇ’’.

‘‘ತಸ್ಮಾತಿಹ, ಸೋಣ, ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ರೂಪಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ರೂಪಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಯಾ ಕಾಚಿ ವೇದನಾ… ಯಾ ಕಾಚಿ ಸಞ್ಞಾ… ಯೇ ಕೇಚಿ ಸಙ್ಖಾರಾ… ಯಂ ಕಿಞ್ಚಿ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅತೀತಾನಾಗತಪಚ್ಚುಪ್ಪನ್ನಂ ಅಜ್ಝತ್ತಂ ವಾ ಬಹಿದ್ಧಾ ವಾ ಓಳಾರಿಕಂ ವಾ ಸುಖುಮಂ ವಾ ಹೀನಂ ವಾ ಪಣೀತಂ ವಾ ಯಂ ದೂರೇ ಸನ್ತಿಕೇ ವಾ, ಸಬ್ಬಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ‘ನೇತಂ ಮಮ, ನೇಸೋಹಮಸ್ಮಿ, ನ ಮೇಸೋ ಅತ್ತಾ’ತಿ ಏವಮೇತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮ್ಮಪ್ಪಞ್ಞಾಯ ದಟ್ಠಬ್ಬಂ.

‘‘ಏವಂ ಪಸ್ಸಂ, ಸೋಣ, ಸುತವಾ ಅರಿಯಸಾವಕೋ ರೂಪಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವೇದನಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಞ್ಞಾಯಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ಸಙ್ಖಾರೇಸುಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಮ್ಪಿ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನಿಬ್ಬಿನ್ದಂ ವಿರಜ್ಜತಿ; ವಿರಾಗಾ ವಿಮುಚ್ಚತಿ. ವಿಮುತ್ತಸ್ಮಿಂ ವಿಮುತ್ತಮಿತಿ ಞಾಣಂ ಹೋತಿ. ‘ಖೀಣಾ ಜಾತಿ, ವುಸಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರಿಯಂ, ಕತಂ ಕರಣೀಯಂ, ನಾಪರಂ ಇತ್ಥತ್ತಾಯಾ’ತಿ ಪಜಾನಾತೀ’’ತಿ. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ದುತಿಯಸೋಣಸುತ್ತಂ

೫೦. ಏವಂ ಮೇ ಸುತಂ – ಏಕಂ ಸಮಯಂ ಭಗವಾ ರಾಜಗಹೇ ವಿಹರತಿ ವೇಳುವನೇ ಕಲನ್ದಕನಿವಾಪೇ. ಅಥ ಖೋ ಸೋಣೋ ಗಹಪತಿಪುತ್ತೋ ಯೇನ ಭಗವಾ ತೇನುಪಸಙ್ಕಮಿ; ಉಪಸಙ್ಕಮಿತ್ವಾ ಭಗವನ್ತಂ ಅಭಿವಾದೇತ್ವಾ ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸೀದಿ. ಏಕಮನ್ತಂ ನಿಸಿನ್ನಂ ಖೋ ಸೋಣಂ ಗಹಪತಿಪುತ್ತಂ ಭಗವಾ ಏತದವೋಚ –

‘‘ಯೇ ಹಿ ಕೇಚಿ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ರೂಪಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪನಿರೋಧಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ; ವೇದನಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವೇದನಾಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವೇದನಾನಿರೋಧಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವೇದನಾನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ; ಸಞ್ಞಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ಸಙ್ಖಾರನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ; ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸಮುದಯಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ನಪ್ಪಜಾನನ್ತಿ. ನ ಮೇ ತೇ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಮಣೇಸು ವಾ ಸಮಣಸಮ್ಮತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮ್ಮತಾ, ನ ಚ ಪನ ತೇ ಆಯಸ್ಮನ್ತೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥಂ ವಾ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರನ್ತಿ.

‘‘ಯೇ ಚ ಖೋ ಕೇಚಿ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ರೂಪಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪಸಮುದಯಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪನಿರೋಧಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ರೂಪನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನನ್ತಿ; ವೇದನಂ ಪಜಾನನ್ತಿ…ಪೇ… ಸಞ್ಞಂ ಪಜಾನನ್ತಿ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಪಜಾನನ್ತಿ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣಸಮುದಯಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಂ ಪಜಾನನ್ತಿ, ವಿಞ್ಞಾಣನಿರೋಧಗಾಮಿನಿಂ ಪಟಿಪದಂ ಪಜಾನನ್ತಿ. ತೇ ಚ ಖೋ ಮೇ, ಸೋಣ, ಸಮಣಾ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಾ ಸಮಣೇಸು ಚೇವ ಸಮಣಸಮ್ಮತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಸು ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸಮ್ಮತಾ, ತೇ ಚ ಪನಾಯಸ್ಮನ್ತೋ ಸಾಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಞ್ಞತ್ಥಞ್ಚ ದಿಟ್ಠೇವ ಧಮ್ಮೇ ಸಯಂ ಅಭಿಞ್ಞಾ ಸಚ್ಛಿಕತ್ವಾ ಉಪಸಮ್ಪಜ್ಜ ವಿಹರನ್ತೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಂ

೫೧. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಅನಿಚ್ಚಞ್ಞೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನಿಚ್ಚಞ್ಞೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವೇದನಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನಿಚ್ಚೇಯೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಞ್ಞಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ…ಪೇ… ಅನಿಚ್ಚೇಯೇವ ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಿಚ್ಚಾತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಅನಿಚ್ಚಞ್ಞೇವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚನ್ತಿ ಪಸ್ಸತಿ. ಸಾಸ್ಸ ಹೋತಿ ಸಮ್ಮಾದಿಟ್ಠಿ. ಸಮ್ಮಾ ಪಸ್ಸಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ದುತಿಯನನ್ದಿಕ್ಖಯಸುತ್ತಂ

೫೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ರೂಪಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಥ. ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ, ರೂಪಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವೇದನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ವೇದನಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಥ. ವೇದನಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ, ವೇದನಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ವೇದನಾಯ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ಸಞ್ಞಂ ಭಿಕ್ಖವೇ… ಸಙ್ಖಾರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ಸಙ್ಖಾರಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಥ. ಸಙ್ಖಾರೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ, ಸಙ್ಖಾರಾನಿಚ್ಚತಂ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತಿ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋಥ, ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸಥ. ವಿಞ್ಞಾಣಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಿಕ್ಖು ಯೋನಿಸೋ ಮನಸಿ ಕರೋನ್ತೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಾನಿಚ್ಚತಞ್ಚ ಯಥಾಭೂತಂ ಸಮನುಪಸ್ಸನ್ತೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದತಿ. ನನ್ದಿಕ್ಖಯಾ ರಾಗಕ್ಖಯೋ, ರಾಗಕ್ಖಯಾ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೋ. ನನ್ದಿರಾಗಕ್ಖಯಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಮುತ್ತಂ ಸುವಿಮುತ್ತನ್ತಿ ವುಚ್ಚತೀ’’ತಿ. ದಸಮಂ.

ಅತ್ತದೀಪವಗ್ಗೋ ಪಞ್ಚಮೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಅತ್ತದೀಪಾ ಪಟಿಪದಾ, ದ್ವೇ ಚ ಹೋನ್ತಿ ಅನಿಚ್ಚತಾ;

ಸಮನುಪಸ್ಸನಾ ಖನ್ಧಾ, ದ್ವೇ ಸೋಣಾ ದ್ವೇ ನನ್ದಿಕ್ಖಯೇನ ಚಾತಿ.

ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸಕೋ ಸಮತ್ತೋ.

ತಸ್ಸ ಮೂಲಪಣ್ಣಾಸಕಸ್ಸ ವಗ್ಗುದ್ದಾನಂ –

ನಕುಲಪಿತಾ ಅನಿಚ್ಚೋ ಚ, ಭಾರೋ ನತುಮ್ಹಾಕೇನ ಚ;

ಅತ್ತದೀಪೇನ ಪಞ್ಞಾಸೋ, ಪಠಮೋ ತೇನ ಪವುಚ್ಚತೀತಿ.