೩. ಭಾರವಗ್ಗೋ

೧. ಭಾರಸುತ್ತಂ

೨೨. ಸಾವತ್ಥಿಯಂ … ತತ್ರ ಖೋ … ‘‘ಭಾರಞ್ಚ ವೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಭಾರಹಾರಞ್ಚ ಭಾರಾದಾನಞ್ಚ ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನಞ್ಚ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರೋ? ಪಞ್ಚುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಕತಮೇ ಪಞ್ಚ? ರೂಪುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ವೇದನುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಞ್ಞುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ಸಙ್ಖಾರುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ, ವಿಞ್ಞಾಣುಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧೋ; ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರೋ’’.

‘‘ಕತಮೋ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರಹಾರೋ? ಪುಗ್ಗಲೋ ತಿಸ್ಸ ವಚನೀಯಂ. ಯ್ವಾಯಂ ಆಯಸ್ಮಾ ಏವಂನಾಮೋ ಏವಂಗೋತ್ತೋ; ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರಹಾರೋ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರಾದಾನಂ? ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ [ಪೋನೋಬ್ಭವಿಕಾ (ಸ್ಯಾ. ಕಂ. ಕ.)] ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ [ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ, ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಭವತಣ್ಹಾ, ವಿಭವತಣ್ಹಾ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರಾದಾನಂ.

‘‘ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನಂ? ಯೋ ತಸ್ಸಾಯೇವ ತಣ್ಹಾಯ ಅಸೇಸವಿರಾಗನಿರೋಧೋ ಚಾಗೋ ಪಟಿನಿಸ್ಸಗ್ಗೋ ಮುತ್ತಿ ಅನಾಲಯೋ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನ’’ನ್ತಿ.

ಇದಮವೋಚ ಭಗವಾ. ಇದಂ ವತ್ವಾನ [ವತ್ವಾ (ಸೀ.) ಏವಮೀದಿಸೇಸು ಠಾನೇಸು] ಸುಗತೋ ಅಥಾಪರಂ ಏತದವೋಚ ಸತ್ಥಾ –

‘‘ಭಾರಾ ಹವೇ ಪಞ್ಚಕ್ಖನ್ಧಾ, ಭಾರಹಾರೋ ಚ ಪುಗ್ಗಲೋ;

ಭಾರಾದಾನಂ ದುಖಂ ಲೋಕೇ, ಭಾರನಿಕ್ಖೇಪನಂ ಸುಖಂ.

‘‘ನಿಕ್ಖಿಪಿತ್ವಾ ಗರುಂ ಭಾರಂ, ಅಞ್ಞಂ ಭಾರಂ ಅನಾದಿಯ;

ಸಮೂಲಂ ತಣ್ಹಮಬ್ಬುಯ್ಹ [ತಣ್ಹಮಬ್ಭುಯ್ಹ (ಪೀ. ಕ.)], ನಿಚ್ಛಾತೋ ಪರಿನಿಬ್ಬುತೋ’’ತಿ. ಪಠಮಂ;

೨. ಪರಿಞ್ಞಸುತ್ತಂ

೨೩. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಧಮ್ಮೇ ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಪರಿಞ್ಞಞ್ಚ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮೇ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ? ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ವೇದನಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಞ್ಞಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮೋ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯೋ ಧಮ್ಮೋ. ಇಮೇ ವುಚ್ಚನ್ತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞೇಯ್ಯಾ ಧಮ್ಮಾ. ಕತಮಾ ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞಾ? ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರಾಗಕ್ಖಯೋ ದೋಸಕ್ಖಯೋ ಮೋಹಕ್ಖಯೋ. ಅಯಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪರಿಞ್ಞಾ’’ತಿ. ದುತಿಯಂ.

೩. ಅಭಿಜಾನಸುತ್ತಂ

೨೪. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ; ವೇದನಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ; ಸಞ್ಞಂ ಅನಭಿಜಾನಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ; ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಭಿಜಾನಂ ಅಪರಿಜಾನಂ ಅವಿರಾಜಯಂ ಅಪ್ಪಜಹಂ ಅಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ. ರೂಪಞ್ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯ; ವೇದನಂ ಅಭಿಜಾನಂ… ಸಞ್ಞಂ… ಸಙ್ಖಾರೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿಜಾನಂ ಪರಿಜಾನಂ ವಿರಾಜಯಂ ಪಜಹಂ ಭಬ್ಬೋ ದುಕ್ಖಕ್ಖಯಾಯಾ’’ತಿ. ತತಿಯಂ.

೪. ಛನ್ದರಾಗಸುತ್ತಂ

೨೫. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ತಂ ರೂಪಂ ಪಹೀನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಂ. ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ಸಾ ವೇದನಾ ಪಹೀನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ಸಞ್ಞಾಯ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ಸಾ ಸಞ್ಞಾ ಪಹೀನಾ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ತೇ ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಹೀನಾ ಭವಿಸ್ಸನ್ತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಾ ಅನಭಾವಂಕತಾ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮಾ. ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗೋ ತಂ ಪಜಹಥ. ಏವಂ ತಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಹೀನಂ ಭವಿಸ್ಸತಿ ಉಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಂ ತಾಲಾವತ್ಥುಕತಂ ಅನಭಾವಂಕತಂ ಆಯತಿಂ ಅನುಪ್ಪಾದಧಮ್ಮ’’ನ್ತಿ. ಚತುತ್ಥಂ.

೫. ಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೨೬. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಪುಬ್ಬೇವ [ಪುಬ್ಬೇ (ಪೀ. ಕ.)] ಮೇ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಮ್ಬೋಧಾ ಅನಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧಸ್ಸ ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸೇವ [ಬೋಧಿಸತ್ತಸ್ಸ (ಪೀ. ಕ.)] ಸತೋ ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಕೋ ನು ಖೋ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ಸಞ್ಞಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ? ಕೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ಕೋ ಆದೀನವೋ, ಕಿಂ ನಿಸ್ಸರಣ’ನ್ತಿ? ತಸ್ಸ ಮಯ್ಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಏತದಹೋಸಿ – ‘ಯಂ ಖೋ ರೂಪಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ರೂಪಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ವೇದನಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಅಸ್ಸಾದೋ [ಯಾ (ಕ.)]. ಯಂ ವೇದನಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ವೇದನಾಯ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ವೇದನಾಯ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ವೇದನಾಯ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ಸಞ್ಞಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ…ಪೇ… ಯಂ ಸಙ್ಖಾರೇ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ [ಯೇ (ಸೀ. ಕ.)] ಸಙ್ಖಾರಾ ಅನಿಚ್ಚಾ ದುಕ್ಖಾ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಾ, ಅಯಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ಸಙ್ಖಾರೇಸು ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ. ಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಟಿಚ್ಚ ಉಪ್ಪಜ್ಜತಿ ಸುಖಂ ಸೋಮನಸ್ಸಂ, ಅಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ. ಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅನಿಚ್ಚಂ ದುಕ್ಖಂ ವಿಪರಿಣಾಮಧಮ್ಮಂ, ಅಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆದೀನವೋ. ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಛನ್ದರಾಗವಿನಯೋ ಛನ್ದರಾಗಪ್ಪಹಾನಂ, ಇದಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ’’’.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ, ನೇವ ತಾವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ [ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋ (ಸೀ.)]. ಯತೋ ಚ ಖ್ವಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಏವಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ; ಅಥಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸದೇವಕೇ ಲೋಕೇ ಸಮಾರಕೇ ಸಬ್ರಹ್ಮಕೇ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ಅನುತ್ತರಂ ಸಮ್ಮಾಸಮ್ಬೋಧಿಂ ಅಭಿಸಮ್ಬುದ್ಧೋತಿ ಪಚ್ಚಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ [ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)]; ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ; ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ಪಞ್ಚಮಂ.

೬. ದುತಿಯಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೨೭. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ರೂಪಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ವೇದನಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಸಞ್ಞಾಯಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ಸಙ್ಖಾರಾನಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ… ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಸ್ಸಾದಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಆದೀನವಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ಸೋ ಸುದಿಟ್ಠೋ. ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ನಿಸ್ಸರಣಪರಿಯೇಸನಂ ಅಚರಿಂ. ಯಂ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ತದಜ್ಝಗಮಂ. ಯಾವತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಪಞ್ಞಾಯ ಮೇ ತಂ ಸುದಿಟ್ಠಂ. ಯಾವಕೀವಞ್ಚಾಹಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ…ಪೇ… ಅಬ್ಭಞ್ಞಾಸಿಂ. ಞಾಣಞ್ಚ ಪನ ಮೇ ದಸ್ಸನಂ ಉದಪಾದಿ – ‘ಅಕುಪ್ಪಾ ಮೇ ವಿಮುತ್ತಿ [ಚೇತೋವಿಮುತ್ತಿ (ಸೀ. ಪೀ. ಕ.)]; ಅಯಮನ್ತಿಮಾ ಜಾತಿ; ನತ್ಥಿ ದಾನಿ ಪುನಬ್ಭವೋ’’’ತಿ. ಛಟ್ಠಂ.

೭. ತತಿಯಅಸ್ಸಾದಸುತ್ತಂ

೨೮. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಸ್ಸ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ರೂಪಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ರೂಪಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವೇದನಾಯ…ಪೇ… ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಞ್ಞಾಯ… ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ಸಙ್ಖಾರೇಹಿ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಅಸ್ಸಾದೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ಸಾರಜ್ಜನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆದೀನವೋ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಆದೀನವೋ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಿಂ ನಿಬ್ಬಿನ್ದನ್ತಿ. ನೋ ಚೇದಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ ಅಭವಿಸ್ಸ, ನಯಿದಂ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರೇಯ್ಯುಂ. ಯಸ್ಮಾ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅತ್ಥಿ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿಸ್ಸರಣಂ, ತಸ್ಮಾ ಸತ್ತಾ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಮಾ ನಿಸ್ಸರನ್ತಿ.

‘‘ಯಾವಕೀವಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ನಾಬ್ಭಞ್ಞಂಸು [ನಾಬ್ಭಞ್ಞಿಂಸು (ಸೀ.)]; ನೇವ ತಾವ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರಿಂಸು. ಯತೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಇಮೇಸಂ ಪಞ್ಚನ್ನಂ ಉಪಾದಾನಕ್ಖನ್ಧಾನಂ ಅಸ್ಸಾದಞ್ಚ ಅಸ್ಸಾದತೋ ಆದೀನವಞ್ಚ ಆದೀನವತೋ ನಿಸ್ಸರಣಞ್ಚ ನಿಸ್ಸರಣತೋ ಯಥಾಭೂತಂ ಅಬ್ಭಞ್ಞಂಸು; ಅಥ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಸತ್ತಾ ಸದೇವಕಾ ಲೋಕಾ ಸಮಾರಕಾ ಸಬ್ರಹ್ಮಕಾ ಸಸ್ಸಮಣಬ್ರಾಹ್ಮಣಿಯಾ ಪಜಾಯ ಸದೇವಮನುಸ್ಸಾಯ ನಿಸ್ಸಟಾ ವಿಸಂಯುತ್ತಾ ವಿಪ್ಪಮುತ್ತಾ ವಿಮರಿಯಾದೀಕತೇನ ಚೇತಸಾ ವಿಹರನ್ತಿ’’. ಸತ್ತಮಂ.

೮. ಅಭಿನನ್ದನಸುತ್ತಂ

೨೯. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ವೇದನಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ಸಞ್ಞಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ಅಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ಅಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ಅಭಿನನ್ದತಿ, ಅಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮಿ. ಯೋ ವೇದನಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ಸಞ್ಞಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ಸಙ್ಖಾರೇ ನಾಭಿನನ್ದತಿ… ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ದುಕ್ಖಂ ಸೋ ನಾಭಿನನ್ದತಿ. ಯೋ ದುಕ್ಖಂ ನಾಭಿನನ್ದತಿ, ಪರಿಮುತ್ತೋ ಸೋ ದುಕ್ಖಸ್ಮಾತಿ ವದಾಮೀ’’ತಿ. ಅಟ್ಠಮಂ.

೯. ಉಪ್ಪಾದಸುತ್ತಂ

೩೦. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಯೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ. ಯೋ ವೇದನಾಯ…ಪೇ… ಯೋ ಸಞ್ಞಾಯ…ಪೇ… ಯೋ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ…ಪೇ… ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ಉಪ್ಪಾದೋ ಠಿತಿ ಅಭಿನಿಬ್ಬತ್ತಿ ಪಾತುಭಾವೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ಉಪ್ಪಾದೋ ರೋಗಾನಂ ಠಿತಿ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಪಾತುಭಾವೋ. ಯೋ ಚ ಖೋ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ರೂಪಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ. ಯೋ ವೇದನಾಯ …ಪೇ… ಯೋ ಸಞ್ಞಾಯ… ಯೋ ಸಙ್ಖಾರಾನಂ… ಯೋ ವಿಞ್ಞಾಣಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ದುಕ್ಖಸ್ಸೇಸೋ ನಿರೋಧೋ ರೋಗಾನಂ ವೂಪಸಮೋ ಜರಾಮರಣಸ್ಸ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ’’ತಿ. ನವಮಂ.

೧೦. ಅಘಮೂಲಸುತ್ತಂ

೩೧. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಅಘಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಅಘಮೂಲಞ್ಚ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕತಮಞ್ಚ ಭಿಕ್ಖವೇ ಅಘಂ? ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಘಂ, ವೇದನಾ ಅಘಂ, ಸಞ್ಞಾ ಅಘಂ, ಸಙ್ಖಾರಾ ಅಘಂ, ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಅಘಂ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಘಂ. ಕತಮಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಘಮೂಲಂ? ಯಾಯಂ ತಣ್ಹಾ ಪೋನೋಭವಿಕಾ ನನ್ದೀರಾಗಸಹಗತಾ [ನನ್ದಿರಾಗಸಹಗತಾ (ಸಬ್ಬತ್ಥ)] ತತ್ರತತ್ರಾಭಿನನ್ದಿನೀ; ಸೇಯ್ಯಥಿದಂ – ಕಾಮತಣ್ಹಾ, ಭವತಣ್ಹಾ, ವಿಭವತಣ್ಹಾ. ಇದಂ ವುಚ್ಚತಿ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಅಘಮೂಲ’’ನ್ತಿ. ದಸಮಂ.

೧೧. ಪಭಙ್ಗುಸುತ್ತಂ

೩೨. ಸಾವತ್ಥಿನಿದಾನಂ. ‘‘ಪಭಙ್ಗುಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ದೇಸೇಸ್ಸಾಮಿ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗುಞ್ಚ. ತಂ ಸುಣಾಥ. ಕಿಞ್ಚ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಭಙ್ಗು, ಕಿಂ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗು? ರೂಪಂ, ಭಿಕ್ಖವೇ, ಪಭಙ್ಗು. ಯೋ ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗು. ವೇದನಾ ಪಭಙ್ಗು. ಯೋ ತಸ್ಸಾ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗು. ಸಞ್ಞಾ ಪಭಙ್ಗು… ಸಙ್ಖಾರಾ ಪಭಙ್ಗು. ಯೋ ತೇಸಂ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗು. ವಿಞ್ಞಾಣಂ ಪಭಙ್ಗು. ಯೋ ತಸ್ಸ ನಿರೋಧೋ ವೂಪಸಮೋ ಅತ್ಥಙ್ಗಮೋ, ಇದಂ ಅಪ್ಪಭಙ್ಗೂ’’ತಿ. ಏಕಾದಸಮಂ.

ಭಾರವಗ್ಗೋ ತತಿಯೋ.

ತಸ್ಸುದ್ದಾನಂ –

ಭಾರಂ ಪರಿಞ್ಞಂ ಅಭಿಜಾನಂ, ಛನ್ದರಾಗಂ ಚತುತ್ಥಕಂ;

ಅಸ್ಸಾದಾ ಚ ತಯೋ ವುತ್ತಾ, ಅಭಿನನ್ದನಮಟ್ಠಮಂ;

ಉಪ್ಪಾದಂ ಅಘಮೂಲಞ್ಚ, ಏಕಾದಸಮೋ ಪಭಙ್ಗೂತಿ.